Muqdisho (Caasimada Online) – Xubnaha mucaaradka ee la magaca baxay Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ayaa haatan shir xasaasi ah wuxuu uga socdaa hoteelka Jaziira ee magaalada Muqdisho, kaas oo ay uga arrinsanayaan waxa ay kala soo kulmeen Madaxweyne Xasan Sheekh oo ay lasoo yeesheen wada-hadallo maalmo badan qaatay.

Siyaasiyiinta mucaaradka oo tan shalay Muqdisho ka waday kulamo goono gooni ah ayaa mar kale maanta isugu tegay hoteelka Jaziira, waxaana u socdo shir gaar ah oo la filayo inay kasoo saaraan go’aanno la xiriira mowqifkooda wada-hadalkii Xasan Sheekh.

Ilo wareedyo ku dhow kulanka ayaa innoo xaqiijiyay in hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo uu horkacayo Sheekh Shariif ay qorsheynayaan inay soo saaraan go’aanno xasaasi ah, walow dhexdooda ay ka taagan tahay dood xooggan oo xalay bannaanka usoo baxday, kadib markii xubnaha dhexdooda ay isku khilaafeen qaabka loo dhigayo warsaxaafadeedka.

Sidoo kale waxaa soo baxday inay jiraan rag ka tirsan mucaaradka oo raadinaya kursiga Ra’iisul wasaaraha dalka, sida uu shaaciyay Xildhibaan Maxamed Cali Cumar (Caana-nuug) oo ka tirsan Xisbiga Himilo Qaran ee Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Xildhibaanka ayaa shaaca ka qaaday in xubnahaasi ay fashiliyeen shirkii xalay, kuwaas oo loo ballan qaaday in Ra’iisul wasaare iyo safiir la siinayo, sida uu ku sheegay qoraal uu soo saaray.

Si kastaba, Kulankii shalay ee Villa Somalia oo lagu waday inuu noqdo kii ugu dambeeyay ee lagu xallinayo khilaafka ka taagan wax ka beddelka cutubka afaraad ee Dastuurka, ayaa la mid noqday kulamadii hore, taas oo wada-hadallada ka dhigaysa kuwa burburay.

Mucaaradka ayaa ku adkeystay qodobada qaar, gaar ahaan cutubka afaraad ee Dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyaga oo Madaxweynaha ka dalbaday inuu sameeyo tanaasul dhab ah oo aan leexleexad lahayn, taas oo sida muuqata aan suuragal noqon.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan iyo waxa ay lasoo shir tagi doonaan mucaaradka, waxaana kasii careysiiyay tallaabadii ugu dambeeyay ee uu Madaxweynuhu qaaday kadib markii uu maalin kahor isku diiwaangeliyay doorashooyinka qof iyo codka ah ee uu rabo inuu ka qabto dalka.

Beledweyne (Caasimada Online) – Wafdi ballaaran oo uu hoggaaminayo Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif, Ugaaska 21-aad ee beelaha Xawaadle, ayaa shalay soo gaaray magaalada Baladweyne ee xarunta gobolka Hiiraan, si uu uga qeyb galo shir weyne beeleed xilli xiisado siyaasadeed iyo dagaallo ka socdaan gobolka.

Ugaaska iyo wafdigiisa ayaa ka soo degay garoonka diyaaradaha Ugaas Khaliif ee Baladweyne, waxaana halkaas kusoo dhaweeyay masuuliyiin, odayaal dhaqameed iyo qeybaha kala duwan ee bulshada gobolka. Wafdiga waxaa ka mid ahaa siyaasiyiin caan ah oo Xawaadle ah, sida Xildhibaan Cabdinaasir Xaaji Shirwac, Xildhibaan Cabdirisaaq Macalin Ciid iyo Madaxweynihii hore ee Hirshabeelle Cali Cabdullaahi Cosoble.

Ugaas Yuusuf ayaa si kooban ula hadlay shacabka iyo saxaafadda, isagoo ku dhawaaqay in saaka 09:00 subaxnimo uu Baladweyne ka furmi doono shir weyne ay isugu iman doonaan dhammaan waxgaradka beelaha Xawaadle, si ay uga tashadaan mustaqbalka maamulka HirShabeelle, oo beeshu ay muddo diidaneyd.

Shirkan la iclaamiyay ayaa kusoo beegmaya xilli dagaallo culus ay ka socdaan qaybo badan oo Hiiraan ka tirsan, isla markaana boqolaal qoys oo Xawaadle ah ay ku barakaceen dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab. Bulshada deegaanka iyo falanqeeyayaasha siyaasadda ayaa si dhow indhaha ugu haya natiijada ka soo bixi doonta kulankaas, maadaama beeshu muddo dheer tabasho ka qabtay nidaamka Hirshabeelle, taas oo ay uga sii dartay colaadda ka dhex taagan Xawaadle iyo Al-Shabaab.

Khilaafka ka taagan maamulka Hirshabeelle – oo loo dhisay inuu mideeyo gobollada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe – ayaa taariikh dheer leh, isagoo salka ku haya tabashooyin siyaasadeed, awood qaybsiga, iyo muran ku saabsan maamulida kheyraadka.

Dhinaca ammaanka, gobolka ayaa ku jiray xaalad kacsanaan joogto ah oo ka dhalatay weerarrada iyo qaraxyada ay Al-Shabaab ka fulisay magaalooyinka iyo tuulooyinka, kuwaas oo sababay khasaare naf iyo maal leh. Sidoo kale, dagaallo culus oo ka dhacay xuduudaha Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe ayaa sababay dhimasho badan iyo barakac ballaaran.

Shirkan uu iclaamiyay Ugaas Yuusuf ayaa lagu wadaa inuu noqdo madal lagu mideeyo mowqifka beelaha Xawaadle ee ku aaddan maamulka HirShabeelle iyo dagaalka Al-Shabaab.  

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Maxamed Cali Cumar (Caana-nuug) oo ka tirsan Xisbiga Himilo Qaran ee Madaxweynihii hore Sheekh Shariif ayaa sheegay in xubno ka mid ah mucaaradka ay raadinayeen kursiga Ra’iisul Wasaaraha dalka.

Xildhibaanka ayaa sheegay in xubnahaasi ay fashiliyeen shirkii xalay, kuwaas oo loo ballanqaaday in Ra’iisul Wasaare iyo safiir la siinayo, sida uu ku sheegay qoraal uu soo saaray.

Sidoo kale, Xildhibaan Caana-nuug ayaa sheegay in ballanqaadyada dowladda ee ku saabsan kursiga Ra’iisul Wasaaraha ay wehliyaan lacago, xilal safiirnimo iyo kuwo heer gobol, isagoo tilmaamay in mucaaradka qaar la go’aansaday in “dhiiro lugaha loo geliyo,” sida uu hadalka u dhigay.

Hadalkiisa ayaa imanaya ayadoo xalay siyaasiyiinta mucaaradka ah ee ku midoobay Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ay ku guul darreysteen inay isku raacaan in ay faahfaahin ka bixiyaan shirkii shalay natiijo la’aanta ku soo dhamaaday ee ay la yeesheen Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Markii ay ka soo baxeen Villa Somalia, waxay si toos ah u tageen guriga hoggaamiyaha Madasha, Shariif Sheekh Axmed, halkaas oo ay ku yeesheen shir gaar ah oo goor dhow soo dhamaaday.

Mucaaradku waxay isku raaci waayeen hanaanka loo dhigayay war-saxaafadeedka laga soo saarayo kulankii fashilmay ee ay la yeesheen Madaxweyne Xasan Sheekh.

Qoraalka Xildhibaan Caana-nuug oo dhameystiran hoos ka akhriso:

Saaxiibada Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxaa loo baahan yahay inay hoos isu eegaan, waana lama huraan in xilligan xasaasiga ah aan la isku dhex huursanaan.

Madaxda waqtigoodu sii dhamaanayo waxaa haysta cadaadis siyaasadeed oo culus, gudaha iyo dibaddaba. Sidaas darteed looma baahna in ragga qaarkiis ay aqbalaan ama rajeeyaan cad-quureed sida ballan-qaad siyaasadeed (Ra’iisul Wasaare) oo waqtiga lagu moodayo, dhaqaale yar, safiirnimo, ama maamul heer gobol iyo wixii la mid ah.

Sida muuqata, DFS oo muddo xileedkeedu gabaabsi yahay waxay doonaysaa in xubno yar oo ka mid ah Madasha Samatabixinta ay dhiiqo lugaha u galiso. Waxaan saaxiibadaas u sheegayaa inaysan dhiiqadaas dooran ee ay dhab ka noqdaan dadaallada iyo hadafka lagu badbaadinayo hay’adaha dowladda, isla markaana loogu gogol xaarayo doorasho waqtigeeda ku dhacda oo la isku raacsan yahay.

Heshiis la’aan ayaa dhaanta heshiis xun oo waqti lumis ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka ah ee ku midoobay Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed ayaa caawa ku guul darreystay inay isku raacaan in ay faahfaahin ka bixiyaan shirkii maanta natiijo la’aanta ku soo dhamaaday ee ay la yeesheen Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Markii ay ka soo baxeen Villa Somalia, waxay si toos ah ugu tageen guriga hoggaamiyaha Madasha, Shariif Sheekh Axmed, halkaas oo ay ku yeesheen shir gaar ah oo goor dhow soo dhamaaday.

Mucaaradku waxay isku raaci waayeen hanaanka loo dhigayay war-saxaafadeedka laga soo saarayo kulankii fashilmay ee ay la yeesheen Madaxweyne Xasan Sheekh.

Waxaa suuragal ah in caawa mar kale lagu shiro Hotel Jazeera, si loo isla meel dhigo go’aanka ay ka qaadanayaan kulamadii tixanaha ahaa ee ay la yeesheen Xasan Sheekh, kuwaas oo si dhab ah u fashilmay gelinkii dambe ee maanta.

Saxaafadda oo caawa tagtay guriga Sheekh Shariif ayaa goor dhow loo sheegay in war-saxaafadeedka weli la gorfeynayo, isla markaana berri la soo saari doono bayaanka ay ku cadeynayaan mowqifka Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, shirkan ayaa ku soo dhamaaday natiijo la’aan, iyadoo aysan dhinacyadu gaarin wax heshiis ah.

Kulanka maanta, oo lagu waday inuu noqdo kii ugu dambeeyay ee lagu xallinayo khilaafka ka taagan wax ka beddelka cutubka afaraad ee Dastuurka, ayaa la mid noqday kulamadii hore, taas oo wada-hadallada ka dhigaysa kuwa burburay.

Mucaaradka ayaa ku adkeystay qodobada qaar, gaar ahaan cutubka afaraad ee Dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyaga oo Madaxweynaha ka dalbaday inuu sameeyo tanaasul dhab ah oo aan leexleexad lahayn, taas oo sida muuqata aan suuragal noqon.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga qaran ee la hortagga lacag dhaqidda iyo la-dagaalanka maalgelinta argagixisada oo maanta kulan miro-dhal ah yeeshay ayaa soo saaray qodobo muhiim ah oo lagu sii adkeynayo cunaqabateynta dhaqaale ee kooxda Al-Shabaab.

Shirkan oo uu guddoomiyay Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya, Biixi Imaan Cige ayaa waxaa diiradda lagu saaray qodobo dhowr ah oo ay ugu muhiimsan tahay sidii loo dardar-galin lahaa curyaaminta maaliyadeed ee kooxaha argagixisada.

Shirka ayaa sidoo kale waxaa goobjoog ka ahaa xubnaha guddiga oo kala ah, Wasaaradda Maaliyadda, Wasaaradda Cadaaladda, Wasaaradda Amniga, Wasaaradda Ganacsiga, Wasaaradda Isgaarsiinta, Bangiga Dhexe, Hay’adda NISA, Xeer-ilaaliyaha Qaran, Hay’adda Warbixinada Maaliyadda iyo Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka.

Qodobada ka soo baxay shirkan ayaa u dhignaa sidan:

1. In la dhammaystiro nidaamka sharci ee la dagaalanka maalgelinta argagixisada.
2. Waxaa la go’aamiyay in la adkeeyo kor joogtaynta hay’adaha warbixinada.
3. Waxaa la go’aamiyay samaynta istaraatijiyado qaran oo la dagaalanka lacag dhaqidda iyo maalgelinta.
4. Asset recovery agency in la sameeyo, sidoo kale la howlgeliyo hay’ad u qaabilsan arrimahaasi.
5. In Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka ay qorshe ka keento hannaan diiwaangelinta SIM-ka dadka, kuwa cusub iyo kuwii hore.
6. Sidoo kale waxaa FRC laga dhagaystay horumarka laga sameeyay curyaaminta maalgelinta argagixisada iyo wacyigelinta bulshada.

Dowladda Soomaaliya ayaa caddeysay in iyadoo ka duuleysa waajibaadka dastuuriga ah ee ka saaran dhowrista sharciga iyo ilaalinta shacabka Soomaaliyeed, ay ka go’an tahay fulinta qorshayaasha qaran ee ka hortagga lacag dhaqidda iyo la-dagaalanka maalgelinta argagixisada.

Bariire (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, S/Gaas Odowaa Yuusuf Raage ayaa maanta kormeer ku tegay furimaha dagaalka ee gobolka Shabeellaha Hoose, gaar ahaan goobihii dhowaan laga saaray Khawaarijta Al-Shabaab.

Taliyaha oo safarkaan ku maray Sabiib iyo Caanoole ayaa tegay Bariire oo dhowaan lagu laayey dhamaan wixii Shabaab joogay, kadib markii Ciidamada Dowladda iyo kuwa Uganda ay ku qaadeen weerar toddoba maalmood socday.

Jeneraal Odowaa ayaa ciidamada ugu tegay difaacyada ugu dambeeyey ee deegaanka Bariire, isagoo faray inay sii dhaqaajiyaan howlgalka gobolkaas looga sifeynayo Al-Shabaab.

Taliyaha Guutada 17-aad ee Kumaandooska GorGor Gaashaanle Cali Cagey ayaa Taliyaha Odowaa kusoo dhaweeyay deegaanka, isagoo warbixin ka siiyey jabkii argagixisada loogu geystay degaanka Bariire iyo sida uu u dhacay howlgalku.

Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka fagaaraha Bariire kula hadlay Ciidanka Xoogga ee xoreeyey deegaankaas iyo kuwa Ciidanka Uganda ayaa aad ugu amaanay naf hurnimada ay sameeyeen, isagoo bogaadiyey guushii ay ka gaareen howlgalkii adkaa ee Bariire.

Taliyaha ayaa ciidanka kula dardaarmay inay isku diyaariyaan weerar kale oo maalmaha soo socda lagu qaadayo Awdheegle oo dhowaan gacanta u gashay Al-Shabaab, halkaas oo ay ka qoteen difaacyo kasii adag kuwii lagu laayey ee Bariire.

Howlgalka ka socda gobolka Shabeellaha Hoose waxaa loogu magacdaray duufaanta aamusan, waxaana la qorsheeyey in Al-Shabaab deg deg looga xoreeyo gobollada Shabeellooyinka, hadii kooxda laga saaro Awdheegle, waxay ka dhigan tahay inay ku jabeen oo gacantooda uu ka baxay gobolka muhiimka ah ee Sh/Hoose.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa heshay deeq cusub, taasi oo dhan $125 milyan. Deeqdan ayaa noqoneysa maalgelintii labaad ee Bangiga Adduunka uu ansixiyo laba sano xiriir ah.

Deeqdan ay heshay Soomaaliya ayaa loogu talagalay taageerada siyaasadaha horumarinta , taas oo ay bixineyso Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah (IDA). Bogga Larolav ayaa warbixin ay baahisay ku sheegtay in maalgelintan cusub ay tahay wejiga labaad iyo kan ugu dambeeya ee barnaamij loogu talagalay kor u qaadista adkeysiga dhaqaalaha Soomaaliya.

Tan ayaa xoojinaysa maamul wanaagga maaliyadda guud iyo horumar waara oo laga sameeyo. Qaybtii hore ee isla maal-gelintan oo ahayd $125 milyan ayaa la meel mariyay sanadkii 2024.

Wakiilka Bangiga Adduunka ee Soomaaliya, Hideki Matsunaga ayaa tilmaamay in tallaabadani ay caddeyn u tahay sida dowladda Soomaaliya uga go’an tahay hirgelinta dib-u-habeyn muhiim ah oo dhanka hay’adaha ah, taas oo kor u qaadaysa dhismaha dawlad deggan iyo xoojinta heshiiska bulshada.

Maalgelintan ayaa diiradda saaraysa xoojinta xasilloonida maaliyadeed ee dowladda iyada oo la kordhinayo dakhliga canshuuraha, hufnaanta iyo waxtarka kharashaadka, yaraynta ku tiirsanaanta gargaarka caalamiga ah, maalgelinta tamarta la cusboonaysiin karo si loo kordhiyo helitaanka koronto oo gaarta 50 megawatt sanadka 2026, horumarinta maalgelinta yar-yar, abuurista caymiska ka hortagga abaaraha, iyo dhiirrigelinta maalgelinta qaybta kalluumeysiga.

Dadaalladan ayaa qayb ka ah iskaashiga Bangiga Adduunka iyo Soomaaliya ee lagu qeexay qorshaha sanadaha 2024 ilaa 2028, iyadoo la kaashanayo la-hawlgalayaasha horumarka caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shirkii Madaxtooyada Soomaaliya uga socday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madasha Samatabixinta oo ay ku mideysan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka ayaa soo dhammaaday.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, shirkan ayaa kusoo dhamaaday natiijo la’aan, iyadoo aysan dhinacyadu gaarin wax heshiis ah.

Siyaasiyiinta mucaaradka oo kasoo dareeray Villa Somalia ayaa haatan usii socdo shir gaar ah oo ay leeyihiin, sida ay Caasimada Online u xaqiijiyeen illo wareedyo ku dhow xubnaha mucaaradka.

Shirka mucaaradka ayaa ujeedkiisu yahay sidii ay war kama dambeys uga soo saari lahaayeen dalab cusub oo Madaxweynuhu soo gudbiyay, kaddib shirkii saacadaha badan socday ee aanan wax natiijo ah laga gaarin.

Kulanka maanta oo lagu waday in uu noqdo midkii ugu dambeeyay ee lagu xallinayo khilaafka ka taagan wax-ka-beddelka cutubka afraad ee Dastuurka, ayaa isna la mid noqday kulamadii hore, taas oo wada-hadallada ka dhigaysa kuwa burburay.

Si kastaba, Mucaaradka ayaa ku adkeystay qodobada qaar, gaar ahaan cutubka 4-aad ee dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyaga oo Madaxweynaha ka dalbaday in uu sameeyo tanaasul dhab ah oo aan leex leexad laheyn, taas oo aan suurta-gelin sida muuqata.

Kigali (Caasimada Online) – Saraakiisha laamaha amniga ee Puntland ayaa xaqiijiyay in ugu dmabeyn gacanta lagu soo dhigay agaasimihii hore ee isbitaalka guud ee Qardho, Dr. Jaamac Ildab, kaas oo ku eedeysan dambi culus, gaar aah kiisas waawayn oo kufsi ah.

Soo qabashada ninkan oo dalka ka baxsaday ayaa hay’adaha amniga Puntland waxa ay kala kaashadeen Hay’adda Nabad Sugidda Soomaaliya iyo Booliska Adduunka (Interpol), waxaana maaintii Isniinta ahayd lagu qabtay gudaha dalka Rwanda oo uu gaaray.

Jaamac Ildab oo muddo dheer la baadi goobayay ayaa markii hore tegay Itoobiya, isaga oo ku dhuumaaleysanayay caasimada dalkaasi ee Addis Ababa, kadib waxa uu uga sii gudbay Jabuuti, waxaana la ogaaday qorshihiisa iyo inuu kusii jeedo Rwanda oo laga soo qabtay.

Puntland ayaa ninkan horay ugu jartay waaran soo qabasho ah, waxaana haatan la filayaa in la keeno Soomaaliya, kadibna lagu wareejiyo Puntland, si loogu maxkamadeeyo.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in wafdi ka socda Puntland ay u ambabixi doonaan  Ruwanda, si ay ula soo wareegaan eedeysanaha, kadibna loo geeyo Garoowe oo ay ka bilaaban doonto maxkamadeyntiisa, maadaama loo haysto kiis wayn oo xasaasi ah.

Sidoo kale, waxaa jira rag kale oo ku jira gacanta hay’adaha amniga oo ku eedeysan kiisas la xiriira kufsi iyo muuqaallo anshax darro ah oo si weyn loogu baahiyay baraha bulshada

Xogta ayaa intaasi kusii dareysa in Booliska uu gacanta ku hayo muuqaallo galmo kufsi ah oo ay kooxdaan ka duubeen mid kamid ah dhibbnayaasha kufsiga loo gaystay, taas oo haatan cadaalad ka sugeysa hay’adaha garsoorka ee maamul-goboleedka Puntland.

Kiiskan ayaa dhaliyay hadal heyn xooggan, waxaana laga war dhowrayaa sida ay u xakameyso Puntland iyo halka ay mariso, maadaama lasoo qabtay eedeysanayaasha oo uu ugu dambeeyay agaasimihii hore ee isbitaalka guud ee degmada Qardho, Dr. Jaamac Ildab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa mar kale lagu wadaa in maanta kulan kale ay yeeshaan guddiyada kala metalaya madaxda dowladda federaalka iyo kuwa mucaaradka, kuwaas oo xalay shir xasaasi ah ka yeeshay dhammeystirka wada-hadallada labada dhinac.

Sida ogaatay Caasimada Online, guddigan oo ka kooban mid saddex xubnood ayaa mar kale isku imaadaano labada duhurnimo ee maanta, waxaana dhanka dowladda ka socda Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka dalka Saalax Jaamac, Wasiirka Cadaaladda Xasan Macalin iyo Wasiiru-dowlaha Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Xirsi Gaani.

Dhanka mucaaradka, waxaa iyana ka socda guddoomiyihii hore baarlamaanka Maxamed Mursal Cabdiraxmaan oo ah guddoomiye ku-xigeenka Madasha Samatabixinta, Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur iyo Wasiirkii hore Arrimaha Dibadda Axmed Ciise Cawad.

Ujeedka shirka loo ballansan yahay ee maanta ayaa ah in dhinacyadu ay go’aan kama dambeys ah ka gaaraan ajendaha shirka ay leeyihiin Madaxweyne Xasan iyo Madasha Samatabixinta oo markii 5-aad ka wada-hadli doono dastuurka iyo doorashooyinka dalka.

Xubnaha ka socday dhanka Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa la sheegay in xalay ay la wadaageen xubnaha ka socday dhanka Mucaaradka qodobada ay xukuumaddu ka tanaasuli karto iyo mowqifka uga degsan qodobada qaar ee doorashada quseeya, kuwaas oo ku jira afarta cutub ee dastuurka oo mucaaradku ay dood adag ka qabaan.

Sida ay sheegayaan wararka laga helay kulankaas, xubnaha mucaaradka ayaa isku aragti ka noqon waayay qorshaha kama-dambeysta ah ee ajendaha shirka ay la yeelan doonaan Madaxweyne Xasan oo horay loo iclaamiyay maanta oo Arbaco, balse ay soo kordheen culeysaad horleh iyo doodo ka yimid dhanka mucaaradka, taas oo dib u dhigi karta shirka.

Sidoo kale, xubnaha metelaya Dowladda Federaalka ayaa intii kulanku socday soo jeediyey in waqti kale la siiyo oo la isku soo laabto, iyadoo dib loo dhigayo shirka berri oo ballan kale uu qabanayo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Hase yeeshee, ragga kale ee mucaaradka oo ay ku jiraan madaxdii hore ee madasha iyo hoggaamiyaha xisbiga Wadajir ayaa sheegay in wada-hadalladu ay noqon doonaan  maalinkii ugu dambeeyay, oo aysan jiri karin fursad kale oo la siinayo Madaxweyne Xasan.

Mucaaradka ayaa weli dood xooggan ka qaba qodobada qaar, gaar ahana cutubka 4-aad ee dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyaga oo Madaxweynaha ka dalbaday in uu sameeyo tanaasul dhab ah oo aan leex leexad laheyn.

Si kastaba, waxaa mucaaradka kasii careysiiyay tallaabo kale oo uu shalay qaaday Madaxweynaha, kadib markii isku diiwaangeliyay doorashooyinka qof iyo codka ah, isaga oo tegay degmada Warta Nabadda, kadibna ka qaatay shahaadda guddiga doorashada.

Hargeysa (Caasimada Onlin) – Guddoomiyaha xisbiga mucaaradka Kaah ee Somaliland Mudane Maxamuud Xaashi Cabdi ayaa si adag uga hadlay xiisadda u dhexeysa dowladda federaalka ah ee Soomaaliya iyo Somaliland, taas oo kasii dartyay bilihii ugu dambeeyay.

Maxamuud Xaashi oo shir jaraa’id u qabtay Wariyeyaasha ayaa ku goodiyay in ay ridi doonaan Madaxweyne Xasan Sheekh, isla markaana doorashada soo socoto ay horseed u noqon doonaan inuu waayo madaxtinimada Soomaaliya, sida uu hadalka u dhigay.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in ay adeegsan doonaan cid kale oo uusan carab baabin, si kursiga looga qaado Madaxweyne Xasan oo uu eedeeyay inuu kala qaybinayo Somailand.

Waxaa kale oo uu xusay in aanu sii socon doonaan dagaalka gobolka Sool, ayna usoo jeesan doonaan in meesha la tuuro Madaxweynaha Soomaaliya.

“Gacan tobnaad ayaan ku aargoosan naqaan, Xasan Sheekh wuu arki doonaa raggaanu nahay, dagaalku Sool ka jiri maayo, wuu arki doonaa markaanu kursiga waddo ka marinno” ayuu yiri Guddoomiyaha Xisbiga mucaaradka Kaah ee ka dhisan Somaliland.

Dhanka kale, waxa uu soo hadal qaaday maamulka cusub ee Waqooyi Bari Soomaaliya, isaga oo sheegay inay ka guuleysan doonaan, ayna difaaci doonaan midnimada Somaliland.

“Difaaca, wadajirka iyo midnimada ummaddayada dhiig ayaynu u shubaynaa, bulshadeenna layskuma diri karo, Somaliland-na waa qaran la yaqaan xadka iyo juquraafiyadda uu leeyahay.” ayuu mar kale yiri Guddoomiye Maxamuud Xaashi Cabdi.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo Somaliland ay aad uga carootay tallaabooyinkii ugu dambeeyay ee dowladda federaalka, gaar ahaan dhismaha maamulka cusub ee Waqooyi Bari ee looga dhawaaqay Laascaanood, waxayna taas sii hurisay xiisadda labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mid ka mid ah hoggaamiyeyaasha ugu caansan mucaaradka Soomaaliya ayaa kiciyey xiisad siyaasadeed oo xooggan, kaddib markii uu qoray hadal u muuqda mid ku baaqaya in dowladda hub lagula dagaallamo, isagoo dadweynaha ugu yeeray inay qoryaha qaataan halkii ay codkooda ka dhiiban lahaayeen doorashooyinka taariikhiga ah ee dalka kusoo wajahan.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame, wasiir hore ahna hoggaamiyaha xisbiga siyaasadeed ee Wadajir, ayaa baaqan muranka dhaliyey soo dhigay bartiisa Facebook Talaadadii. Qoraalka waxaa la socday sawirka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo isku diiwaan-gelinaya codbixinta, wuxuuna uga falceliyey qoraal u dhignaa “Qof iyo Qori.”

Qoraalka ayaa jawaab jees jees ah u ahaa doorashada “Qof iyo Cod” ee dowladda ay waddo, kuwaasi oo mucaaradka iyo dowladda ay isku khilaafsan yihiin.

Baaqa Warsame waxaa si degdeg ah u cambaareeyey mas’uuliyiinta dowladda, hoggaamiyeyaasha bulshada rayidka ah, iyo falanqeeyeyaasha siyaasadda, iyagoo ku tilmaamay kicin khatar ah oo rabshado horseedi karta, kuna soo beegmaysa xilli uu dalku horeyba ula daalaa-dhacayey kacdoon dhiig badan ku daatay iyo heshiisyo siyaasadeed oo jilicsan.

Jawaabta dowladda waxay ahayd mid degdeg ah oo adag. Wasiirka Gaashaandhigga, Axmed Macallin Fiqi, ayaa si toos ah hadalka hoggaamiyaha mucaaradka ah ugu barbar dhigay kan maleeshiyaadka argagixisada ah.

“Al-Shabaab baa qori dadka ugu hanjaba,” ayuu Fiqi ku qoray jawaab uu suu dhigay facebook. “Codaynta dadkana qori ma bedeli karo, siyaasigii doorta inuu qori qaatana waxba kama duwanaanayo hogaamiye kooxeed.”

“Kani ma ahan kaliya khilaaf siyaasadeed; waa baaq bareeer ah oo rabshado loogu yeerayo dadka,” ayuu falanqeeye siyaasadeed oo Muqdisho ku sugan, Axmed Xasan Guuleed, u sheegay Caasimada Online. “In shakhsi miisaankiisa leh uu si furan ugu ololeeyo qori halkii cod laga dhiiban lahaa waa isku day halis ah oo lagu carqaladaynayo geeddi-socodka siyaasadeed, wuxuuna dhiirigelin karaa kooxaha hubeysan.”

Cabdiraxmaan Cabdishakuur kama uusan laaban hadalkiisa illaa hadda, qoraalkiisuna wuxuu weli ku jiraa baraha bulshada, isagoo sii hurinaya dood kulul oo ka dhex socota Soomaalida isticmaasha internet-ka.

Sidoo kale, Isbahaysiga mucaaradka ayaan weli iska fogeyn hadalka Cabdiraxmaan Cabsihakuur, taasi oo loo arki karo in ay ku raacsan yihiin.

Khilaaf siyaasadeed oo soo jireen ah

Dhacdadan ayaa muujinaysa heerkii ugu sarreeyey ee xiisadda siyaasadeed ee muddada dheer u dhaxaysay Cabdiraxmaan Cabdishakuur iyo dowladda federaalka Soomaaliya. Warsame, oo ah siyaasi ruug-caddaa ah oo soo qabtay xilka Wasiirka Qorsheynta iyo Iskaashiga Caalamiga ah, ayaa ahaa musharrax madaxweyne oo joogto ah iyo dhaleeceeye cod kar ah oo ka dhan ah dowlad walba oo dalka soo marta.

Mucaaradnimadiisu waxay inta badan ahayd mid kulul, laakiin falanqeeyeyaashu waxay aaminsan yihiin in hadalkiisii ugu dambeeyey uu ka gudbay xadkii mucaaradnimada siyaasadeed, uuna gaaray heer lagu kicinayo kacdoon hubeysan.

Si kastaba ha ahaatee, taageerayaashiisa ayaa ku doodaya in hadalkiisu uu ka tarjumayo niyad-jab qoto dheer oo laga qabo geeddi-socodka doorashada, oo ay ku andacoonayaan inay is-daba-marinayso dowladda talada haysa.

Muddo tobannaan sano ah, Soomaaliya waxay ku tiirsanayd nidaam doorasho oo dadban oo ku dhisan awood-qaybsi beeleed, kaasoo loo yaqaan “nidaamka 4.5.” Nidaamkan, odayaasha dhaqanka iyo ergada beeluhu waxay soo doortaan xubnaha baarlamaanka, kuwaasoo iyaguna doorta madaxweynaha.

Isku-mari-waa siyaasadeed oo sii xoogaysanaya

Khilaafkan wuxuu imaanayaa xilli Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, oo ku jira muddo xileedkiisii labaad ee aan isku xigin, uu wado dib-u-habeyn lagu dhisayo dowladnimada, oo ay ku jiraan u-wareegidda nidaamka madaxtooyada iyo hirgelinta doorashooyin toos ah.

Si kastaba ha ahaatee, dib-u-habayntaasi waxaa si adag uga horyimid mucaaradka. Axaddii, Madaxweynaha iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa soo gebagebeeyey wareeggii afaraad ee wada-hadallo xasaasi ahaa iyagoon xal ka gaarin xiisadda siyaasadeed ee sii kordhaysa ee ku saabsan isbeddellada. Waxay kaliya ku heshiiyeen inay mar kale kulmaan dhammaadka toddobaadkan, sida ay ilo-wareedyo u sheegeen Caasimada Online.

Kulankii Axadda ee ka dhacay madaxtooyada Villa Somalia ayaa is-hor-fadhiisiyey Madaxweynaha iyo Madasha Badbaadada Soomaaliyeed, oo ah isbahaysi mucaarad ah oo miisaan culus leh, kaasoo uu hoggaamiyo madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed.

Guul-darrada in heshiis la gaaro ayaa sii dheeraynaysa isku-mari-waaga khatarta ah ee dowladda federaalka ka horkeenay isbahaysi mideysan oo mucaarad ah iyo dowlad-goboleedyo awood leh.

Baaq hubeysan oo ka dhacay dal xaalad cakiran

Baaqa Cabdiraxmaan Cabdishakuur ee ah in muwaadiniintu ay is-hubeeyaan ayaa si gaar ah walaac weyn u keenaya marka la eego xaaladda amni ee Soomaaliya. Dowladda federaalka, oo ay taageerayaan Hawlgalka Ku-meel-gaarka ah ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), ayaa kula jirta dagaal dhiig badan ku daatay oo muddo dheer soo jiray kooxda Al-Shabaab, oo xiriir la leh Al-Qaeda, kana talisa qeybo badan oo ka mid ah dhulka miyiga ah.

Isku-mari-waaga siyaasadeed iyo hadallada kicinta ah waxay imaanayaan xilli ciidamada dowladda ay la kulmayaan culeys sii kordhaya oo ka dhashay kacdoonka Al-Shabaab oo ka sii daraya gobollada dhexe iyo koonfurta Soomaaliya.

Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa waday howlgal ballaaran oo ka dhan ah maleeshiyada, si kastaba ha ahaatee, kooxdu waxay sii waddaa inay weerarro dilaa ah ku qaaddo bartilmaameedyada militariga iyo kuwa rayidka ah.

Saraakiisha amniga ayaa si hoose u muujiyey walaac ah in kicinta siyaasadeed ee heerka sare ah ay carqaladayn karto dadaallada lagula dagaallamayo fallaagada ayna abuuri karto isku-dhacyo cusub oo gudaha ah.

“Hadallada dhiirigelinaya faafinta hubka ee dadka rayidka ah waxay si toos ah u wiiqayaan amniga qaranka, waxayna u adeegayaan danaha kooxaha fallaagada ah sida Al-Shabaab,” ayuu yiri sarkaal sare oo ka tirsan laamaha amniga ee Muqdisho. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxtooyada Soomaaliya ayaa haatan martigelinaysa kulan muhiim ah oo u dhaxeeya Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo hoggaanka Madasha Samatabixinta Mucaaradka.

Kulanka ayaa lagu wadaa in uu noqdo midkii ugu dambeeyay ee lagu xallinayo khilaafka ka taagan wax-ka-beddelka cutubka afraad ee Dastuurka, kaas oo quseeya hannaanka doorashooyinka iyo awoodaha hay’adaha dowladda.

Saacadihii la soo dhaafay, guddiyo farsamo oo labada dhinac kala matalaya ayaa yeeshay wada-hadallo diiradda lagu saaray qodobada ugu muranka badan, iyadoo ay muuqato in weli ay jiraan aragtiyo iska soo horjeeda.

Mucaaradka ayaa weli dood xooggan ka qaba qodobada qaar, gaar ahana cutubka 4-aad ee dastuurka ee wax ka beddelka lagu sameeyay, iyaga oo Madaxweynaha ka dalbaday in uu sameeyo tanaasul dhab ah oo aan leex leexad laheyn.

Inkastoo Madaxtooyadu ay ku adkaysanayso in lagu dhaqmo qaabka hadda uu Dastuurku u qoran yahay, haddana waxaa la filayaa in kulanka uu ku soo idlaado war-saxaafadeed rasmi ah oo labada dhinac ay si wadajir ah u soo saaraan, kaas oo lagu faah-faahin doono wixii heshiis ah ee la gaaray.

Shacabka Soomaaliyeed ayaa si weyn indhaha ugu haya natiijada wada-hadalladan muhiimka ah ee u dhexeeya Madaxweynaha iyo Madasha Samatabixinta.

Si kastaba, Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa badankood qaba in tani tahay fursadii u dambeysay ee ay siinayaan Madaxweyne Xasan, oo muddo badan ka meermeerayay inuu is-faham dhab ah la gaaro, oo iyagu ka biyo diidan hanaanka doorasho ee socda.

Beledweyne (Caasimada Online) – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay duqeyn culus oo xalay ciidamada cirka ay ka fuliyeen qaybo kamid ah gobolka Hiiraan, isla markaana lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab.

Duqeynta ayaa si gaar ah uga dhacday deegaanka Tardo ee gobolka Hiiraan, waxaana lagu garaacay guri ay ku shirayeen horjoogayaal ka tirsan maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab.

Wararka ayaa sheegaya in maleeshiyaad iyo horjoogayaashooda lagu laayay duqeyntan, kadib markii ciidamada Xoogga ay ka war heleen shirka u socday xubnaha Al-Shabaab, kadibna waxa ay ku dhufteen dhowr gantaal oo lala helay goobta uu shirka ka socday.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa innoo xaqiijiyay in sido kale weerarkan cirka ah lagu dilay horjoogayaal caan ka ahaa gobolka, uuna kamid ahaa sarkaal sare oo magaciisa lagu soo koobay Wadaad Yare.

Horjoogayaasha la duqeeyay ayaa dhowaan uun tegay Tardo, halkaas oo ay ka bilaabeen kulamo ay la qaadanayaan dadka deegaanka, si ay cadaadis u saaraan shacabka ku dhaqan deegaankaasi, waxaana xogta dhaqdhqaaqooda helay ciidanka oo kadib duqeeyay.

Xaaladda ayaa weli kacsan, mana jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dowladda Soomaaliya oo ku aadan khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay howlgalka guuleystay ee ay fuliyeen ciidanka Xoogga dalka.

Duqeynta waxaa ka horreeyay howlgal kale oo lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab oo isku uruursanayay deegaanka, kuwaas oo la laayay, waxaana sidoo kale howlgalka waxaa lagu burburiyey gaadiid dagaal oo ay wateen Al-Shabaab, kaas oo qaar ay qaraxyo ku soo rareen.

Tardo ayaa kamid ah deegaannadii ugu dambeeyay ee ay la wareegeen argagixisada, kadib markii ay kasoo baxeen ciidamada dowladda iyo kuwa xaq-u-dirika deegaanka ee loo yaqaanno Macawiisleyda, kuwaas oo qayb ka ah halganka xoreynta ee ka socda dalka.

Hiiraan ayaa waxaa haatan ka socda guluf culus oo ay waddo dowladda, waxaana u jeedka uu yahay in dib loo xoreeyo deegaannadii ugu dambeeyay ee ay qabsadeen Al-Shabaab oo ay ugu horreeyaan degmooyinka Maxaas & Moqokori oo ay gacanta ku hayso kooxda.