Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya waxaa laga doonayaa inay caddeyso milkiyadda diyaaradaha qumaatiga u kaca ee ciidamada qaranka, maadaama ay shacabka soo gaareen xogo shaki geliyey oo muujinaya in shirkado gaar ah wax ku leeyihiin.

Sarkaal ka tirsan milatariga Soomaaliya ayaa Caasimada Online u sheegay in qaar kamid ah diyaaradaha qumaatiga u kaca (helicopters) ee loo adeegsado howlaha ciidanka xoogga dalka laga kireysto shirkado loo leeyahay.

Sidoo kale sarkaal ka tirsan SoDMA ayaa noo sheegay in ay laga kireeyo diyaaradaha ay u isticmaalayaan gaarsiinta gargaarka deegaanada fog ee garoomada diyaaradaha aan laheyn.

Sarkaalka SoDMA ka tirsan wuxuu intaas ku daray in lacagta lagu kireeyo diyaaradaha ay ku dhacdo Shirkado gaar loo leeyahay iyo shaqsiyaad.

Xogahaan is biirsaday waxay dhaliyeen su’aalo ku saabsan cidda dhabta ah ee iska leh diyaaradahaasi.

Sawir dhawaan laga qaaday mid kamid ah diyaaradahaas ayaa muujiyay calaamadda diiwaangelinta 6O-AAG, taas oo caddeyneysa in diyaaraddaas ay ka diiwaan gashan tahay Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed.

Waxaa sidoo kale maalin ka hor la arkay diyaarado duulaya oo ay wadaan shaqaale rayid ah, kuwaas oo ka qeyb qaatay dabaal-degga munaasabadii 1-da Luulyo oo diyaaradaha qaar ay hawada Muqdisho ka sameeyeen dhoollatus militari.

Telefishinka Qaranka oo weriyaal u diray garoonka diyaaradaha qeybtii ay ka soo duulayeen diyaaradahaas ayaa soo duubay  dhallinyaro rayid ah oo diyaaradaha militariga duulinaya, taasi oo dhalisay su’aalo ka keenay nooca xiriirka u dhexeeya dowladda iyo diyaaradahaas.

Arrintani waxay banaanka keentay walaac ah in qaar kamid ah diyaaradaha loo maleynayo inay ciidan yihiin ay dhab ahaantii yihiin kuwo gaar loo leeyahay, taas oo xoojinaysa baahida loo qabo caddeyn rasmi ah oo dowladda kasoo baxda.

Waxaa lama huraan ah in dowladda Soomaaliya ay si cad oo rasmi ah u qeexdo milkiyadda diyaaradahaas, in ay si buuxda uga tirsan yihiin ciidamada qalabka sida, in ay yihiin kuwo gaar loo leeyahay, balse kireysan iyo in ay jiraan heshiisyo wadaag ah oo u dhexeeya dowladda iyo shirkado gaar ah.

Caddeynta arrintan waxay muhiim u tahay hufnaanta maamulka, ilaalinta kalsoonida shacabka iyo badbaadinta sumcadda hay’adaha amniga ee dalka.

Horay saraakiisha dowladu waxa ay u sheegeen in diyaaradahaan lagu soo iibiyay dhulkii dowladu iibsatay, balse hadda waxaa soo baxaya tuhin hareeyey cidda leh diyaaradaha qaar.

Ankara (Caasimada Online) – Markabka sahminta shidaalka ee Oruc Reis ayaa dib ugu laabtay dalka Turkiga, kadib markii uu dhameystay hawlgallo sahamin ah oo uu ka sameeyay qaybo ka mid ah xeebaha Soomaaliya.

Markabka iyo shaqaalihii saarnaa ayaa si nabad ah ugu laabtay dalkooda. Markabkan ayaa 15-kii Juun laga sagootiyay xeebaha Muqdisho, waxaana halkaas ku sii sagootiyay masuuliyiin ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Intii uu ku sugnaa badda Soomaaliya, wuxuu sahamin ka sameeyay saddex goobood oo biyo ah, kuwaas oo dhuleed ahaan lagu qiyaasay 4,000 oo kiiloomitir oo laba jibbaaran.

Baaritaankaa iyo sahminta shidaalka ayaa ahaa mid socday 234 cisho iyadoo Shirkadda Turkish Petroleum ka ururisay xog badan oo ku saabsan xeebaha Soomaaliya xog shidaal kuwaas oo la darsi doono si loo ogaado celesha iyo tirada shidaal ee ku jira goobihii sahminta lagu sameeyay.

Hawl-galkan uu markabku fuliyay wuxuu qayb ka ahaa heshiiska iskaashi ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Turkiga, kaas oo diiradda lagu saaray sahminta iyo soo saarista kheyraadka shidaalka.

Waxaa hadda la filayaa in la bilaabo falanqaynta xogta uu markabku soo ururiyay, taas oo lagu ogaan doono xogta shidaalka ee ku jirta badda Soomaaliya. Natiijooyinka sahanka rasmiga ah ayaa la rajeynayaa in lagu dhawaaqo muddo bil ilaa laba bilood gudahood ah.

Natiijada baaristan ayaa la filayaa inay wax weyn ka beddesho xaaladda Soomaaliya iyo xiriirka iskaashiga Turkiga, iyadoo Madaxweynaha Soomaaliya uu ku tilmaamay “guul taariikhi ah.”

“Tani waa guul muhiim ah oo xoojinaysa yoolkeenna ah in Soomaaliya ay si buuxda uga faa’iideysato kheyraadkeeda, una beddesho fursado dhaqaale iyo horumar bulsho,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Wasaaradda Batroolka iyo Khayraadka Macdanta ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa xaqiijisay in khayraadka looga faa’iidaysan doono si hufan, cadaalad ah, waxtarna u leh koboca dhaqaalaha dalka iyo bararaha nololeed ee shacabka Soomaaliyeed.

Tan ayaa qayb ka ah dadaalka dowladda ee lagu kobcinayo dhaqaalaha dalka, iyadoo loo marayo ka faa’iidaysiga kheyraadka dabiiciga ah ee hodanka ay ku tahay Soomaaliya, kuwaas oo dabooli kara duruufaha ka jira dalka.

Garoowe (Caasimada Online) – Wasiirka Kalluumeysiga Puntland, Cabdirisaaq Cabdullaahi Xagaa ayaa lagu eedeeyay inuu si hoose ula shaqeeyo kooxda Daacish. Eedeyntan ayaa waxaa jeediyay Agaasimihii hore ee Wasaaradda Kalluumeysiga Puntland, Sharmaake Yaasiin Beeldaaje.

Sharmaake oo haatan dalka dibaddiisa ku maqan ayaa soo bandhigin wax caddeyn ah oo la xiriirta eedeynta uu u jeediyay Wasiirka Kalluumeysiga Puntland.

Sidoo kale wuxuu beeniyay in uu lacag ka lunsaday wasaaradda, taas oo uu hore ugu eedeeyay wasiirka, “Ma jirto cid caddeyn u keeni karta” ayuu yiri isagoo sheegay in aysan jirin wax lacag ah oo uu ka lunsaday wasaaradda

“Majirto meel aan lacag ku dhacay iyo cid caddayn karta, waa been abuur iyo waxba kama jiraan, Wasiir Xagaa weligiis buu dadka aflagaadeyn jiray tana lagaga hari maayo oo caddaynteeda looga baahan yahay’” ayuu yiri Sharmaake Beeldaaje.

Wasiirka Kalluumaysiga Puntland oo maalin ka hortagay golaha wakiilada Puntland ayaa shaaca ka qaaday in dhaqaale tiro badan oo shirkado kaluumaysi laga qaaday ay maqan tahay.

Wasiirku wuxuu sheegay in lacagtaas oo aad u tiro badan uu lunsaday Agaasimihii hore ee wasaarada Sharmaarke Beeldaaje. Dhaqaalahan ayaa yimid dad doonayay shatiyo iyo adeegyo dowladeed.

Arrintan ayaa muujinaysa heerka musuqmaasuqa ee ka jira hay’adaha maamulka Puntland, taasoo ay dhiirigelinayso isla-xisaabtan la’aanta ka dhex jirta maamulka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Banaanbax xooggan ayaa ka socda magaalada Muqdisho, kaasi oo ay dhigayaan dhalinyarada ku shaqeysata Mootada Fekon-ta.

Dhalinyaradan ayaa ka cabanaya lacago xad dhaaf ah oo ay sheegeen in laga qaado iyo jirdil ay sheegeen in ciidamada ammaanku kula kacaan. Cabashadooda ayaa sidoo kale waxaa qeyb ka ah in laga xirtay wadooyinka muhiimka ah ee magaalada Muqdisho.

Dhalinyaradan ayaa xirtay wadada KM4, waxaana gebi ahaanba hakad galay isku socodka gaadiidka, iyadoo halkaasi gaareen ciidamo ka tirsan laamaha ammaanka oo isku dayaya inay kala eryaan banaanbaxayaasha.

Ciidanka ayaa adeegsanaya rasaas iyo awood ciidan si ay u kala eryaan dhalinyarada banaanbaxa dhigeyso, kuwaasi oo cabasho ka ah dowladda.

Qaar ka mid ah dhalinyarada dhigaya banaanbaxa oo warbaahinta la hadlay ayaa sheegay in ay ka shaqeysan la’ yihiin ciidamada dowladda, ayna ku hayaan dhibaatooyin hor leh.

“Waxaan ka shaqeysan la’ nahay ciidamada oo na dhibaateeya, waxayna naga qaadaan lacag xoog ah, mid naga mid ahna maanta waa la dhaawacay,” ayuu yiri mid kamid ah dhalinyarada banaanbaxaya.

Dhalinyaradan ayaa dalbaday in laga dulqaado culeyska la saaray, maadaama ay yihiin muwaadiniin canshuur bixiyayaal.

Illaa hadda ma jiro war rasmi ah oo ka soo baxay dowladda federaalka iyo laamaha amniga oo la xiriira banaanbaxan.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa hirgelisay nidaam cusub oo ku shaqeeya hab biometric ah, si kor loogu qaado amniga xuduudaha dalka, loogana hortago tahriibka iyo socdaalka aan sharciyeysneyn.

Ujeeddada nidaamkan ayaa ah in wax looga qabto halisaha amni ee gudaha iyo kuwa dibadda, iyadoo la adeegsanayo farsamooyin casri ah. Nidaamkan waxaa gacan ka geysatay Dowladda Mareykanka.

Hirgelinta nidaamkan ayaa timid kadib tababar socday afar maalmood oo lagu qabtay magaalada Muqdisho. Tababarkaasi waxaa saraakiisha socdaalka Soomaaliyeed lagu baray isticmaalka nidaamka PISCES – oo ah barnaamij biometric ah oo ay horumarisay Dowladda Mareykanka, laguna adeegsado garoomada iyo meelaha kale ee laga soo galo dalka.

Qaabkan cusub wuxuu awood u siinayaa saraakiisha socdaalka in ay si toos ah uga raad raacaan liisaska digniinta ee caalamiga ah, ogaadaan dukumentiyada been-abuurka ah, islamarkaana ula socdaan dhaq-dhaqaaqa dadka lala xiriirinayo khataraha amni.

Agaasimaha Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliya, Mustaf Dhuxullow, ayaa tilmaamay in nidaamkan uusan ahayn keliya horumar dhanka tiknoolajiyadda ah, balse uu yahay tallaabo muhiim ah oo lagu ilaalinayo shacabka lana dhisayo kalsooni.

Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya ayaa fududeysay tababarka, iyadoo si dhow ula shaqeysay hay’adda socdaalka Soomaaliya iyo hay’adaha amniga Mareykanka, si loo xaqiijiyo hirgelinta guuleysata ee nidaamyadan cusub.

Dowladda Soomaaliya ayaa sidoo kale shaacisay baasaboorka cusub ee jiilka saddexaad oo leh chip biometric ah iyo nidaam difaac adag, si looga hortago wax isdabamarin iyo in uu waafaqo heerarka caalamiga ah.

So kastaba, arrintan ayaa waxay xoojin doontaa sugnaanta aqoonsiyada muwaadiniinta iyo la-dagaallanka dambiyada sharci darrada ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maareeyaha Hay’adda Duulista Rayidka, Axmed Macallin oo wareysi gaar ah siiyay Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed ayaa warbixiyay diyaaradda milatari ee maanta ku burburtay garoonka diyaaradaha magaalada Muqdisho.

Axmed Macallin ayaa xaqiijiyay in diyaaradda oo aheyd Helicopter ay lahaayeen ciidamada howlgalka AUSSOM, isla markaana ay kasoo kacday garoonka Ballidoogle ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Maareeyaha ayaa xusay in cilad ay ku timid diyaaradda, kadib markii ay dul timid garoonka ay kusoo dhacday qaybta xigta Afisyoone, halkaas oo ay gebi ahaan ku gubatay.

“Saaka aroortii diyuurado normali kusoo kici jiray, si caadiyan ah kasoo bixi jiray garoonka Ballidoogle oo imaan jiray magaalada Muqdisho diyaaradahaas oo ay lahaayeen ciidamada Howlgalka AUSSOM markii ay diyaaradda timaaday garoonka Muqdisho dushiisa ayaa wax ku dhacayba kolley baaritaanka ayaa sheegi doona ku dhacday qaybta Afisyoone ee garoonka Aadan Cadde

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in diyaaradda ay la socdeen illaa 8 qof, welina aynan ogeyn xaaladdooda, maadaana weli uu socda gurmadka iyo damninta dabka ka dhashay burburka diyaaradda.

“Illaa iyo hadda macluumaadka aan hayno, maadaama ay wei arrintu socoto oo qolada dab damiska la tacaalayaan. Sideed qof ayaa diyaaradda saarnaa,mana ogin illaa iyo hadda in ay badbaadeen iyo in waxyeelo gaarto, laakiin dib ayaan ka ogaan doonaa” ayuu raaciyay.

Axmed Macallin oo hadalkiisa sii wata ayaa xusay in qaybta ay kusoo dhacday diyaaradda ay xireen maadaama uu burburka saameeyay, laakiin shaqadii kale ay garoonka ay socoto, diyaaradana ay soo dageen iyo kuwa kalen ay haatan ka duuleen Aadan Cadde.

Dhacdadan ayaa si weyn u tabisay warbaahinta, iyada oo baraha bulshada sidoo kale lagu faafiyay burburka diyaaradda uuro ka dhalatay dabka oo qabsatay hawada garoonka.

Shilkan waxaa ka horreeyay mid kale oo horraantii bishii April ee sanadkan ka dhacay garoonka Muqdisho, kadib markii diyaarad nooceedu ahaa De Havilland Dash 8 (DH8D) ay shil ku gashay Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cadde, waxaana ku timid cilad farsamo.

Ma jirin wax khasaare nafeed ah oo ka dhashay shilkaasi, marka laga reebo burburka soo gaaray diyaaradda, sida ay horay u shaacisay Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed.

Si kastaba ha’ahaatee, Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cabdulle ayaa ah garoonka ugu mashquulka badan Soomaaliya, waxaana inta badan laga fuliyaa howlaha gargaarka iyo socdaallada diblomaasiyadeed ee gobolka Geeska Afrika.

Paris (Caasimada Online) – Dalal ay ku jiraan Faransiiska, Soomaaliya, Barbados iyo Spain ayaa Isniintii daah-furay isbahaysi cusub oo ku baaqaya in canshuur lagu soo rogo rakaabka diyaaradaha ee hodanka ah, si looga caawiyo wadamada saboolka ah inay la tacaalaan saamaynta isbeddelka cimilada, sida lagu sheegay war ka soo baxay xafiiska madaxtooyada Faransiiska.

Isbahaysigan, oo ay sidoo kale ku bahoobeen wadamada Kenya, Benin, Sierra Leone iyo Antigua iyo Barbuda, ayaa sheegay inuu u olalayn doono sidii loo kordhin lahaa tirada wadamada canshuura tikidhada diyaaradaha, gaar ahaan duulimaadyada heerka ganacsiga (business-class) iyo diyaaradaha khaaska ah.

Duulimaadyada ayaa ah isha ugu weyn ee qiiqa wasakhaysan ee sii kordhiya kulaylka adduunka, kaasoo dhibaatada ugu daran ku haya wadamada soo koraya ee nugul, kuwaas oo ah kuwa ugu yar ee ka mas’uulka ah dhibaatadan.

War-saxaafadeed ka soo baxay madaxtooyada Faransiiska ayaa lagu sheegay, iyadoo loo diyaar-garoobayo shir-madaxeedka Qaramada Midoobay ee cimilada oo bisha November ka dhacaya dalka Brazil, in isbahaysigu ka shaqayn doono sidii waaxda duulimaadyada looga dhigi lahaa mid si weyn uga qayb qaadata maalgelinta la-qabsiga isbeddelka cimilada.

Bayaanka ayaa intaa ku daray in ujeeddadu tahay in ugu yaraan qayb ka mid ah dakhliga canshuurta laga helo loo weeciyo “maalgashi adkeysi leh iyo isbeddello caddaalad ah,” iyo in laga caawiyo wadamada saboolka ah inay kordhiyaan dakhligooda gudaha, taasoo ah qodob muhiim u ah horumarka.

Dalalka Faransiiska, Kenya iyo Barbados ayaa horey ugu ololeeyay waxa loogu yeero “canshuuraha iskaashiga” si lacag loogu uruuriyo wax-ka-qabashada cimilada, iyagoo soo jeediyay in canshuur lagu soo rogo maraakiibta, shidaalka fosilka, caaga (plastic) iyo lacagaha dhijitaalka ah (cryptocurrency).

Kooxdan ayaa soo jeedisay in canshuuraha duulimaadyada laga uruurin karo lacag gaaraysa ilaa 187 bilyan oo Yuuro ($220 bilyan) haddii si guud loo wada hirgeliyo.

Hay’adda Greenpeace ayaa soo dhaweysay tallaabadan, kuna tilmaantay “tallaabo muhiim ah” oo lacag dheeraad ah looga uruurinayo “nooca safarka ee ugu wasakhaynta badan uguna qaalisan,” kaasoo ilaa hadda aan si ku filan loo canshuurin.

“Tallaabo geesinimo leh oo iskaashi ku dhisan oo wasakheeyayaasha lagu ciqaabayo ma ahan oo kaliya caddaalad — waa lagama maarmaan,” ayay tiri Rebecca Newsom, oo ah madaxa siyaasadda caalamiga ah ee Greenpeace, war-saxaafadeed ay soo saartay.

Ku dhawaaqistan ayaa timid xilli uu dalka Spain ka socday shirka Qaramada Midoobay ee horumarinta, kaasoo looga gol leeyahay in dardar cusub la geliyo waaxda horumarka oo la daalaa dhacaysa dhimis ba’an oo lagu sameeyay kaalmada dibadda, taasoo saamayn ku yeelatay dagaalka ay wadamada saboolka ahi kula jiraan isbeddelka cimilada.

Wadamada hodanka ah, ee taariikh ahaan sida weyn uga qayb qaatay isbeddelka cimilada, waxaa waajib ku ah inay bixiyaan dhaqaale ay kaga caawiyaan wadamada saboolka ah la qabsiga cawaaqibka ka dhasha, sida ku cad Heshiiskii Paris ee Cimilada (Paris Agreement) ee 2015.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya ayaa waxaa ka taagnaa culeys oo ay wajahayaan dhalinyarada ku shaqeysata mootooyinka laba lugaaleyda ah ee loo yaqaano Fekon-ta, kuwaas oo ka cabanaya ciidamada ammaanka.

Dhalinyarada ku shaqeysata mootooyinkan oo ka carooday dhibaatada lagu hayo, ayaa maanta dibad-bax wayn ka dhigay magaalada Muqdisho oo ay isugu soo baxeen.

Sidoo kale dhalinyarada ayaa xirtay isgoyska KM4, halkaas oo markii dambe ay tageen ciidamo Boolis ah iyo saraakiil la socotay, si xaaladda loo qaboojiyo.

Mid kamid dhalinyarada oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in habeennadii la saaro xayiraad, isla markaana ay ka shaqeysan waayeen ciidamada jooga baraha kontaroolada.

“Niman qaa’iimiin ah ayaa waddada noo taagan xalay Xaaji Baasto ayaa laygu qaybtay, waxaana la’i daayay lix saac oo saq-dhexe ah, koorsadana waa layga dajiyay ma i qabataa?” ayuu yiri mid kamid ah dhalinyarada ku shaqeysta mootooyina ee dibadbaxay.

Waxaa kale oo uu raaciyay “Annaga oo Fekon-ley ah ayaa waddada xiranay, haddii nagala qaban waayo Nabad-sugidda way noo xirnaanee waddada, waana sii wadeynaa dibad-bax”.

Darawal kale oo isna hadlay ayaa sheegay in xittaa lacago baad ah laga qaado, sidoo kalena la jir-dilo, marka ay marayaan waddooyinka waawayn, sida uu hadalka u dhigay.

Dhalinyaradan ayaa farriin culus u diray Dowladda Soomaaliya, waxayna madaxda sare ka dalbadeen inay arrintooda soo farogeliyaan, waxna laga qabto culeyska ay cabanayaan.

“Ciidanka haddii aad wax siin wayso way ku xiranayaan war dowladda wax hanoo qabato haddii ay sidaan wax ka beddeli wayso nolosha wax noo tari mayso adduunka ilimaheyna way ku rafaadsan yihiin, annagana waa rafaadsanahay” ayuu yiri darawal kale.

Washington (Caasimada Online) – Dawladda Maraykanka ayaa mar kale carrabka ku adkeysay sida ay uga go’an tahay ballaarinta iskaashiga ay la leedahay Soomaaliya ee dhinacyada muhiimka ah sida amniga iyo horumarinta dhaqaalaha, xilli uu Xoghayaha Arrimaha Dibadda, Marco Rubio uu soo diray bayaan ku aaddan sannad-guuradii 65-aad ee xorriyadda Soomaaliya.

Isaga oo hambalyo u diraya shacabka Soomaaliyeed, ayuu Rubio hoosta ka xariiqay danta fog ee Washington ay u leedahay sii xoojinta xiriirka labada dal, xilli ay wadaagaan caqabado isku mid ah oo heer gobol iyo heer caalami ah.

“Dowladda Maraykanka waxay rajaynaysaa in la sii adkeeyo xiriirkeena aan wadaagno, annaga oo ka wada shaqaynayna kobcinta dhaqaalaha iyo la-dagaallanka xagjirnimada,” ayuu yiri Rubio.

Taageerada Maraykanka ayaa waxaa ka mid ahaa duqeymo cirka ah oo lala beegsaday bartilmaameedyo gaar ah, tababarro la siiyay ciidamada Soomaaliya, iyo taageeridda dadaallada caalamiga ah ee xasilinta dalka, kuwaasoo loo soo mariyo Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay.

Rubio waxa uu ammaanay adkeysiga shacabka Soomaaliyeed ee la tacaalidda xagjirnimada iyo dib u dhiska hay’adaha qaranka. “Waxaan bogaadinaynaa dadaalka shacabka Soomaaliyeed ee la dagaallanka argagixisada iyo dhismaha mustaqbal barwaaqo ah,” ayuu yiri.

Wuxuu intaas ku daray in Maraykanku uu rajaynayo “in laga wada shaqeeyo arrimaha danta guud ee labada qaran,” isaga oo tilmaamaya iskaashi suurtagal ah oo laga yeelan karo dhinacyada ay ka midka yihiin gargaarka horumarineed, kaabeyaasha dhaqaalaha, ganacsiga, iyo dib-u-habaynta hannaanka maamul-wanaagga.

Soomaaliya ayaa noqotay mid si isa soo taraysa diiradda ugu saaran siyaasadda arrimaha dibadda ee Maraykanka ee Geeska Afrika, iyadoo loo arko inay tahay dal lala kaashan karo la-dagaallanka argagixisada iyo sidoo kale dal jilicsan oo xasilintiisu ay muhiim u tahay nabadda gobolka iyo amniga badaha.

Maraykanku wuxuu sare u qaaday isku-duwidda uu la leeyahay mas’uuliyiinta Soomaaliya, iyadoo ay barbar socdaan barnaamijyo horumarineed oo lagu bartilmaameedsanayo beeraha, waxbarashada, iyo abuurista shaqooyinka.

Farriinta Rubio ayaa xoogga saartay rabitaanka Washington ee ah inay ahaato saaxiib la isku halleyn karo oo Soomaaliya ka garab siiya dadaalladeeda ku aaddan nabadda, dimuqraadiyadda, iyo kobaca dhaqaalaha, isagoo dhanka kale qiray muhiimadda istiraatiijiyadeed ee xiriirka labada dal.

“Sannadka soo socda wuxuu bixinayaa fursado cusub oo iskaashi,” ayuu yiri Rubio, isagoo hoosta ka xariiqay danta Maraykanku u leeyahay xasilloonida iyo barwaaqada fog ee Soomaaliya.

Bayaankan ayaa imanaya xilli meel xasaasi ah oo uu marayo xiriirka Maraykanka iyo Soomaaliya, kaasoo lagu garto iskaashi amni oo dhow iyo kalsooni darro dhawaanahan ka taagnayd dhanka maalgelinta horumarinta.

Sannadkan 2025, Taliska Ciidamada Maraykanka ee Afrika (AFRICOM) waxa uu fuliyay ugu yaraan 43 duqeyn cirka ah oo lala beegsaday al-Shabaab iyo ISIS-Soomaaliya, kuwaasoo inta badan lagu taageerayay Guutada Danab ee uu Maraykanku tababaray.

Hase yeeshee, yididiilada Rubio waxaa hoos u dhigaya isbeddello siyaasadeed oo ka jira Washington. Bishii Janaayo 2025, amar madaxweyne oo ka soo baxay Aqalka Cad ayaa dhaliyay in dib-u-eegis dhammaystiran lagu sameeyo gargaarka, taasoo keentay amar shaqo-joojin ah oo lagu soo rogay Hay’adda USAID, laguna hakiyay dhowr mashruuc.

Tan waxaa ku jira deeq horumarineed oo dhan $68.5 milyan oo la saxiixay bishii Oktoobar 2024, taasoo loogu talagalay in lagu ballaariyo waxbarashada iyo fursadaha dhaqaale ee Soomaaliya—taasoo hadda wajahaysa mustaqbal aan la hubin.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jubaland Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka hadlay howl-gallo culus oo ka dhacay gobolka Jubada Hoose, kuwaas oo lagu laayay maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab, sidoo kalena lagu burburiyay saddex gaari oo ay qaraxyo kasoo buuxisay kooxda.

Axmed Madoobe ayaa shaaca ka qaaday in howl-galladan oo ay iska kaashadeen saddex dhinac oo kala ah Daraawiishta Jubaland,  Danab iyo saaxibada caalamiga ah lagu naafeeyay maleeshiyaadka kooxaha Khawarijta, wuxuuna bogaadiyay guulaha ay ciidamada kasoo hooyeen howlgalladii ugu dambeeyay.

“Waxaan si buuxda u bogaadinayaa howlgalka wadajirka ah ee ay maalmahan ka wadeen deegaano kala duwan oo ka tirsan Gobolka Jubada Hoose, Ciidamada Dowladda Jubaland, Kumaandooska Danab, iyo saaxiibada caalamiga ah ee naga taageera dagaalka ka dhanka ah argagixisada, kaasoo si weyn loogu naafeeyay kooxaha Khawaariijta ah” ayuu yiri Axmed Madoobe.

Madaxweynaha Jubaland ayaa sidoo kale xaqiijiyay in howlgalladan lagu laayay in ka badan 70 xubnood oo ka tirsanaa argagixisada, sidoo kalena laga soo furtay hub kala duwan.

Axmed Madoobe ayaa intaasi kusii daray in la burburiyay gaadiid ay qaraxyo kusoo rarareen Al-Shabaab oo uu tilmaamay inay doonayeen inay ku dhibaateeyaan shacabka.

“Howlgalkii ugu dambeeyay ee ka dhacay deegaanka Maqooqaha, oo qiyaastii 13km u jira deegaanka Buulo Xaaji, ayaa lagu dilay in ka badan 70 xubnood oo ka tirsan Khawaariijta. Intaa waxaa dheer, ciidamada ayaa kusoo furtay hub kala duwan, waxayna burburiyeen saddex gaari oo qaraxyo siday” ayuu mar kale qoraalkiisa ku yiri Axmed Madoobe.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Ciidamada wadajirka ah ee Jubaland iyo Kumaandooska Danab ayaa dhiiggooda u huraya sugidda nabadda iyo badbaadinta shacabka. Waxay si geesinimo leh uga shaqeynayaan sidii deegaanka looga cirib tiri lahaa Khawaariijta, loogana dhigi lahaa meel ka caagan argagixisada”.

Ugu dambeyn wuxuu guul wayn u rajeeyay ciidamada isbaheysanaya ee haatan howl-gallada culus ka wada gobolka Jubada Hoose, si ay uga xoreeyaan Al-Shabaab.

“Waxaan rajeyneynaa in maalmaha soo socda ay gaari doonaan guulo hor leh oo mira-dhal ah, kuwaasoo xoojin doona dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo xasilloonida Jubaland” ayuu warsaxaafadeedka kusoo gabagabeeyay.

Laascaanood (Caasimada Onine) – Taliska Ciidamada Booliska SSC-Khaatumo ayaa maanta faah-faahin ka bixiyay dhacdo argagax leh oo Talaadadii ka dhacday Laascaanood, kadib markii haweeney kamid ah dadka deegaanka ay si arxan darro ah u dishay seygeeda.

Booliska oo qaaday tallaabo deg-deg ah ayaa gacanta kusoo dhigay eedeysane Aamina Axmed Maxamuud, taas oo ninkeedii ku dishay toorey ama mindi, kadib muran soo kala dhex-galay.

Warsaxaafadeed kasoo baxay taliska ayaa waxaa lagu sheegay in maxuumka oo lagu magacaabi jiray Khaalid Cali Xuseen uu u dhintay mindida ay ku dhufatay xaaskiisa, waxaana haatan kiiska la wareegay hay’adaha amniga.

“Ciidanka Booliska Caasimada Laascaanood wuxuu hawl gal uu sameeyey kusoo qabtay eedeysanad Aamina Axmed Maxamuud ina Faadumo Ismaaciil 26 Jir ah, taas oo subaxnimadii hore ee Talaadada mindi amatToorey ay ku dhufatay uu u geeriyooday Sayigeedii (Ninkeedii) Marxuum Khaalid Cali Xuseen oo ay ku wada noolaayeen Laascaanood” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay Taliska Booliska SSC-Khaatumo.

Sidoo kale Booliska ayaa shaaca ka qaaday in haweeneyda xiran la horgeyn doono maxkamad, si looga qaado tallaabo adag oo sharciga wafaaqsan.

“Eedaysanadu waxay wajihi doontaa Laamaha garsoorka iyo cadaaladda dowlad Goboleedka SSC-Khaatumo.” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dhacdadan ayaa argagax ku reebtay bulshada reer Laascaanood, waxaana sidoo kale si weyn looga hadal hayaan baraha bulshada oo dadku falanqeynayaan dilkaasi.

Laascaanood ayaa waxaa maalmihii u dambeeyay kusoo badanayay dhacdooyinka argagaxa leh, waxaana ahayd dhowaan markii magaaladaasi lagu kufsaday labada gabdhood oo walaalo ah, kadib markii ay u gacan u galeen koox dhalinyaro ah.

Falkaasi tacaddiga ah ayaa waxaa loo soo xiray illaa 24 eedeysane oo haatan sugaya maxkamadeyn, iyada oo SSC ay ballan qaaday in dhibanayaasha ay heli doonaan cadaalad.

Arrintan ayaa sidoo kale dhalisay hadal-heyn xooggan iyo cambaareyn, iyada oo si aad ah baraha bulshada loogu baahiyay tacaddiga loo gaystay labada gabdhood.

Fahiima Qooje oo kamid ah gabdhaha caanka ah eee reer SSC-Khaatumo ayaa soo jeedisay in la ciqaabo dambiileyaasha, isla markaana lagula xisaabatamo falka gurracan ee ay gaysteen.

“Waxaan si adag uga xumahay Kufsiga loo geystay labada gabdhood waa dambi laga naxo, mana aha wax laga aamuso. Waa dhacdo ugub ku ah magaalada, waana in laga qaado tallaabo adag” ayay tiri Fhiima.

Waxaa kale oo ay sii raacisay “Waxaan si buuxda u cambaareynayaa falkaas. Waxaan sidoo kale u taaganahay garab istaagga gabdhaha Soomaaliyeed iyo ilaalinta xuquuqdooda.

Arusha (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya iyo Tanzania ayaa maanta gaaray heshiis iskaashi oo ku saabsan Gaadiidka iyo Duulista Hawada.

Wasiirka Gaadiidka iyo Duulista Hawada ee Soomaaliya iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa booqasho rasmi ah ku tagay caasimadda dalka Tanzania ee Dar es Salaam.

Wafdigana ayaa halkaasi kulan kula yeesheen wafdi uu hoggaaminayey Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Bariga Afrika ee Tanzania, Danjire Mahmoud Thabit Kombo, oo ay weheliyaan Xoghayaha Joogtada ah ee Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Hawada, Maareeyaha Guud ee Hay’adda Duulista Rayidka iyo Maareeyaha Guud ee Air Tanzania.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga labada dal ee dhanka Gaadiidka Hawada, is-weydaarsiga khibradaha, tababarada shaqaalaha iyo horumarinta isu socodka duulimaadyada rayidka ah.

Waxaa si gaar ah loo falanqeeyay heshiiskii iskaashiga caalamiga ah ee BASA agreement, waxaana laga gaaray qodobadan:

1. In diyaaradda Air Tanzania ay duulimaad toos ah ku timaado Soomaaliya toddobaadyada soo socda.

2. In la kala saxiixdo tababarro la xiriira shaqaalaha duulista rayidka ah ee labada dal.

3. In la saxiixay heshiis hordhac ah oo fududeynaya isu socodka duulimaadyada rayidka ah (BASA).

Wafdiga ayaa ugu dambeyntiina ka qeyb-galay xuska 65-guurada Xorriyadda 1-da Luulyo oo lagu qabtay Safaaradda Soomaaliya ee Tanzania. Wafdiga ayaa uga mahadceliyay dowladda Tanzania iyo Safaaradda Soomaaliya ee dalkaasi martigelinta iyo soo dhawaynta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa shil diyaaradeed oo goordhow ka dhacay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, kaas oo gaystay waxyeello aad u xooggan.

Shilka ayaa ka dhashay diyaarad milatari oo nooca qumaatiga u kaca ah, taas oo lasoo wariyay inay ku dhacday gudaha garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in diyaaradda uu dab qabsaday, isla markaana uu jiro khasaare dhimasho iyo dhaawacba leh.

Sidoo kale waxaa baraha bulshada si weyn loogu baahiyay muuqaallada uuro qabsatay hawada garoonka, taas oo ka dhalatay dabka ka kacay diyaaradda ku dhacday halkaasi.

Weli faah-faahin rasmi ah lagama helin inta ay gaarsiisan tahay waxyeellada iyo cidda leh diyaaradda Helicopter-ka ah ee saaka ku dhacday garoonka Muqdisho, inkastoo oo warar aan la xaqiijin sheegayaan in howl-galka AUSSOM uu lahaa diyaaradda.

Xaaladda ayaa cakiran, welina ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay maamulka garoonka iyo dowladda federaalka oo ku aadan sida ay wax u dhaceen.

Wixii soo kordha kala soco; Caasimada.net