Muqdisho (Caasimada Online) – Qaar kamid ah xubnaha mucaaradka ayaa maanta kulan la yeeshay Wakiilada Beesha Caalamka ee fadhigoodu yahay magaalada Muqdisho, iyaga oo ka wada-hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda dalka.

Kulanka oo ahaa mid xasaasi ah ayaa waxaa si gaar ah diiradda loogu saaray khilaafka ka taagan doorashada Soomaaliya, kaas oo ka daray todobaadyadii ugu dambeeyay, kadib markii ay tallaabooyin ay qaadeen labada dhinac.

Xubnaha kala ah Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame, Cabdullahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe) iyo Cabdiraxmaan Caynte ayaa kulankan ku metalay mucaaradka, iyada oo labada dhinac ay isla meel dhigeen sidii xal degdeg ah loogu keeni lahaa khilaafka weli ka jira dalka, si aanay uga sii darin xaaladda.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, wakiilada kulanka ka qayb-galay iyo mucaaradka ayaa isla gartay in lama huraan ay tahay xalinta buuqa ka taagan hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka kumeel gaarka ah oo muddo dheer khilaaf uu ka taagnaa.

Kulankan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan ay socdaan wada-hadallo jawi hoose ah oo uu garwadeen ka tahay dowladda Turkiga, kuwaas oo lagu dhex-dhexaadinayo Villa Soomaaliya iyo mucaaradka oo dhawaan ku dagaalamay magaalada Muqdisho.

Wararka ayaa sheegaya in haatan xubnaha mucaaradka ay sidii hore kasoo dhawaadeen, isla markaana ay aqbaleen ka qayb-qaadashada wada-hadallada uu hormuudka u yahay Turkiga oo haatan ah saaxibkaa 1-aad ee Soomaaliya.

Dadaalladan ayaa kusoo aadayo xilli xasaasi ah, isla markaana ay sii laba kacleyneyso xiisadda u dhexeysa labada dhinac oo dagaal ka dhalisay magaalada Muqdisho, kadib iska hor imaadyo hubeysan oo dhawaan ku dhex-maray degmooyinka Cabdicasiis iyo Howlwadaag ee Gobolka Banaadir.

Soomaaliya ayaa mar kasta oo la gaaro xilliga kala guurka waxaa is qabta siyaasiyiinta Soomaaliyeed, kuwaas oo marar badan qaaday tallaabooyin iska soo horjeeda oo halis gelin gaaray dowladnimada curdunka ee Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha ayaa degdeg uga soo jawaabay cabashada musharaxiinta qaar ka muujiyeen doorashada madaxweynaha maamulka Koonfur Galbeed.

Guddiga oo soo saaray war-saxaafadeed uu cinwaan uga dhigay “jawaab celinta cabashada musharaxiinta” ayaa wuxuu ku sheegay inuu diyaariyay ciidamo gaar ah oo ka madax-bannaan dhamaan musharraxiinta u tartamaya xilka hoggaamiyaha maamulka.

Sidoo kale guddiga ayaa sheegay inuu diyaariyay goob dhex-dhexaad ah oo ka madax-bannaan dhamaan musharraxiinta, ayna u wada siman yihiin imaanshaheeda, si waafaqsan qodobka 74-aad farqadiisa 2-aad ee sharciga doorashooyinka.

“Guddiga waxa uu ku wargelinayaa xildhibaannada in ay reeban tahay in ilo xirka codbixinta (voting booth) lala galo mobile iyo wixii la mid ah si loo ilaaliyo qarsoodiga codka si waafaqsan qodobada 3-aad iyo 56-aad ee sharciga doorashooyinka sharci Lr. 28-2024,” ayuu guddiga ku yiri war-saxaafadeedka.

Guddiga ayaa ku wargeliyay xildhibaannada codkooda dhiibanaya inay u hogaansamaan sharciga codkoodana u dhiibtaan si qarsoodi ah, kana fogaadaan wax kasta oo wax u dhimi kara qarsoodi ahaanshaha codka.

Jawaabta guddiga doorashada ayaa imanaysa xilli musharraxiinta hoggaanka maamulka Koonfur Galbeed, Shariif Xasan Sheekh Aadan iyo Cabdicasiis Xasan Maxamed (Prof. Jawaari) ay qaadaceen hanaanka wax u socdaan, xilli qorshuhu yahay inay doorashadu dhacdo maalinta berri ah.

Labada musharax ayaa sheegay in aysan ka qeyb-geli doonin doorashada maamulkaas illaa uu xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka iska casilo musharrax Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).

Sidoo kale waxay sheegeen in tartanka doorashadu uu u baahan yahay jawi ku dhisan cadaalad iyo sinaan, iyagoo muujiyey walaac ku saabsan in musharrax xil qaran haya uu isla markaana u tartamayo hoggaanka Koonfur Galbeed.

Waxay sheegeen in aanay suurtagal ahayn in si siman loola tartamo musharrax haya xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka, maadaama uu weli ka tirsan yahay hay’adaha dowladda federaalka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Musharraxiinta hoggaanka maamulka Koonfur Galbeed, Shariif Xasan Sheekh Aadan iyo Cabdicasiis Xasan Maxamed (Prof. Jawaari) ayaa shaaciyey in aysan ka qeyb-geli doonin doorashada maamulkaas illaa uu xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka iska casilo musharrax Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe).

Labada musharrax ayaa sheegay in tartanka doorashadu uu u baahan yahay jawi ku dhisan cadaalad iyo sinaan, iyagoo muujiyey walaac ku saabsan in musharrax xil qaran haya uu isla markaana u tartamayo hoggaanka Koonfur Galbeed.

Waxay sheegeen in aanay suurtagal ahayn in si siman loola tartamo musharrax haya xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka, maadaama uu weli ka tirsan yahay hay’adaha dowladda federaalka.

“Waxaan u baahan nahay musharrax aan siman nahay. Qof xil qaran haya lama tartami karno,” ayay ku yiraahdeen hadal ay si wadajir ah u soo saareen.

Shariif Xasan iyo Prof. Jawaari ayaa sidoo kale tilmaamay inay aqbaleen nidaamka doorashada qof iyo cod, inkastoo ay sheegeen inay jiraan arrimo badan oo u baahan dib-u-habeyn.

Waxay ku eedeeyeen dowladda federaalka inay si muuqata u taageereyso hal musharrax, iyagoo ugu baaqay dhinacyada ay khuseyso in la saxo qodobbada ay tabanayaan, si loo helo doorasho lagu wada kalsoonaan karo.

Dalabka musharraxiinta Shariif Xasan iyo Cabdicasiis Jawaari ayaa imanaya xilli guddiga doorashooyinka uu qorsheynayo inuu maalinta berri ah qabto doorashada madaxweynaha maamulka Koonfur Galbeed.

Doorashadan ayaa imaneysa kadib markii la soo dhisay baarlamaankii 3-aad ee Koonfur Galbeed, kaas oo ku yimid hannaanka doorashada qof iyo cod. Hannaankaas ayaa si weyn uga horyimid siyaasiyiinta mucaaradka ah, iyo sidoo kale maamullada Puntland iyo Jubbaland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxtooyada Soomaaliya ayaa ka hadlay dagaalkii dhawaan magaalada Muqdisho ku dhexmaray ciidamada dowladda iyo ciidamo taabacsanaa qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha mucaaradka, oo ay ku jiraan Madaxweynihii 7-aad ee Soomaaliya, Shariif Sheekh Axmed iyo Ra’iisul Wasaarihii hore ee dalka, Xasan Cali Khayre.

Afhayeenka Madaxweynaha Soomaaliya, Cabdiraxmaan Aadan Cali Xadaana ayaa sheegay in Villa Soomaaliya ay ka xun tahay rabshadihii dhacay, isaga oo xusay in dowladda ay hore u oggolaatay in mucaaradku qabtaan dibadbaxyo nabadeed oo lagu asteeyay goobo cayiman, si loo ilaaliyo amniga shacabka iyo ka-qaybgalayaasha isu-soo-baxyada.

Afhayeenka ayaa ku eedeeyay mucaaradka inay ka baxeen qorshihii lagu heshiiyay, isla markaana ay goobaha dibadbaxyada la yimaadeen hub culus, arrintaas oo uu sheegay inay sababtay faragelinta hay’adaha amniga.

Sidoo kale wuxuu difaacay tallaabada ay qaadday dowladda, isaga oo sheegay in lagu dhaqmay xeerka xakamaynta hubka ee ay hore u ansixiyeen Golaha Wasiirradu. Sida uu sheegay, dowladda waxaa waajib ku ahaa inay ka hortagto hub lagu dhex wato magaalada Muqdisho.

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay u fasaxday inay dibadbaxyo ku qabtaan goobo loo cayimay, balse arrintaas waxay u rogeen in hub waaweyn loola soo baxo. Dowladdu gacmaha kama laabanayso arrintaas, waxaana la dhaqangelinayay xeerka xakamaynta hubka oo ay xukuumaddu ansixisay,” ayuu yiri Xadaana oo wareysi siiyay BBC-da.

Dhanka kale, Villa Soomaaliya ayaa si cad u diidday eedeymaha uga yimid mucaaradka, kuwaas oo dowladda ku eedeeyay inay mas’uul ka ahayd iska horimaadyadii dhacay. Dowladda ayaa ku adkaysatay in tallaabooyinkii la qaaday ay ahaayeen kuwo lagu sugayay amniga caasimadda.

Hadalkan ayaa kusoo beegmaya xilli hay’adaha amniga ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ay toddobaadkan soo bandhigeen hub ay sheegeen inay ku qabteen howl-gallo hub uruurin ah oo laga fuliyay degmooyinka Cabdicasiis iyo Howl-wadaag, kuwaas oo ka mid ahaa goobihii ay ka dhaceen iska hor-imaadyada u dhexeeyay ciidamada dowladda iyo kuwa mucaaradka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya oo markii ugu horeysay ka hadashay caqabadihii uu la kulmay garsoore Cumar Cartan, oo qorshuhu ahaa inuu ka qeyb-galo garsoorka ciyaaraha koobka adduunka ayaa sheegtay inay fashilmeen dadaallo xal loogu raadinayay arrintan.

War-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Dhallinyarada iyo Isboortiska ee Soomaaliya ayaa lagu sheegay inay si weyn uga xun tahay duruufihii sababay in garsooraha Soomaaliyeed ee caalamiga ah, Cumar Cartan uu ka baaqdo ka qeyb-galka tartanka kubadda cagta ee caalamiga ah ee hadda ka socda dalalka Mareykanka, Canada iyo Mexico.

Wasaaradda ayaa sheegtay in dadaallo ay sameysay wasaaradda oo kaashaneysa wasaaradda arrimaha dibadda iyo madaxtooyadda ay suurta-gelin in xal laga gaaro arrinta Garsooraha.

“Nasiib darro, inkastoo dadaalladaas xooggan la sameeyay, ma suuragelin in xal laga gaaro. Garsoore Cumar Cartan wuxuu tusaale muuqda u yahay kartida, adkeysiga, iyo dadaalka dhallinyarada Soomaaliyeed,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Wasaaradda ayaa xaqiijisay taageeradeeda buuxda ee Garsoore Cumar Cartan, waxayna sii wadi doontaa taageerada horumarintiisa xirfadeed iyo ka qeyb-galka fursadaha caalamiga ah ee mustaqbalka.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Wasaaradda Dhallinyarada iyo Isboortiska ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya waxay si weyn uga xun tahay duruufihii sababay in garsooraha Soomaaliyeed ee caalamiga ah, Cumar Cartan, uu ka baaqdo ka qeybgalka tartanka kubadda cagta ee caalamiga ah ee hadda ka socda Dalalka Mareykanka, Canada, iyo Mexico.

Kadib markii la ogaaday in Garsoore Cumar Cartan uu la kulmay caqabado la xiriira
ogolaanshaha gelida dalka Mareykanka (Entry Denied), Wasaaraddu iyadoo kaashaneysa Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah iyo Madaxtooyada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxay sameysay dadaallo diblomaasiyadeed iyo wada-xaajood ballaaran oo lala yeeshay Dowladda Mareykanka iyo hay’adda FIFA si xal degdeg ah loogu helo arrintan.

Nasiib darro, inkastoo dadaalladaas xooggan la sameeyay, ma suuragelin in xal laga gaaro. Garsoore Cumar Cartan wuxuu tusaale muuqda u yahay kartida, adkeysiga, iyo dadaalka dhallinyarada Soomaaliyeed.

Guulihiisa caalamiga ahaa waxay sharaf iyo sumcad u yihiin shacabka Soomaaliyeed, waxayna caddeynaysaa in caqabadaha iyo duruufaha adag ee dalka ka jira aysan hor istaagin in dhalinyarada Soomaaliyeed ay gaaraan heerar sare oo caalami ah.

Wasaaradda Dhallinyarada iyo Isboortiska waxay mar kale xaqiijineysaa taageeradeeda buuxda ee Garsoore Cumar Cartan, waxayna sii wadi doontaa taageerada horumarintiisa xirfadeed iyo ka qeybgalka fursadaha caalamiga ah ee mustaqbalka.

Sidoo kale, Wasaaraddu waxay u mahadcelineysaa shacabka Soomaaliyeed, bahda ciyaaraha iyo dhammaan dadka muujiyay garab istaagga, dhiirrigelinta iyo taageerada ay u muujiyeen Garsoore Cumar Cartan.

Ankara (Caasimada Online) – Xiriirka Kubadda Cagta Adduunka (FIFA) oo ka fal-celiyay caqabadihii uu la kulmay garsoore Cumar Cartan, kaas oo qorshuhu ahaa inuu ka qeyb-galo garsoorka ciyaaraha koobka adduunka ayaa sheegay in uusan waxba u qaban karin Cartan.

FIFA ayaa si cad u sheegtay in arrinta Cartan aysan awoodin inay wax ka qabato, ama kala hadli karin dowladda Maraykanka, maaddama dowladaha martigelinaya dadka soo galaya dalalkooda ay mas’uul ka yihiin arrimaha socdaalka.

Cartan oo ku safrayay baasaboorka diblomaasiga ah ee Soomaaliya ayaa laga soo celiyey garoonka diyaaradaha magaaalada Miami ee dalka Mareykanka.

Garsooraha ayaa waxaa shalay dib loogu celiyay magaalada Ankara ee caasimadda dalka Turkiga.

Dhacdadan ayaa dhalisay falcelin xooggan iyadoo bulshada Soomaaliyeed si weyn uga caroodeen in garsoore heer caalami ah loo diido gelitaanka Mareykanka, xilli uu u socday howl rasmi ah oo la xiriirta ciyaaraha adduunka.

Qaar kamid ah dadka falanqeeya arrimaha isboortiga iyo siyaasadda ayaa sidoo kale dhaliilo u jeediyay Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyagoo ku eedeeyay inay ka gaabisay taageerada iyo dabagalka arrinta Cartan, maadaama uu ku safrayay baasaboorka diblomaasiga ah.

Garsoore Cumar Cabduqaadir Cartan ayaa ku guulaystay garsooraha ugu fiican ee qaarada Afrika sannadkii 2025, waxaana billadaas guddoon siiyay xiriirka kubadda cagta ee Afrika (CAF).

Si kastaba, arrintan oo loo arkayay mid astaan u noqon karta horumarka garsoorka Soomaaliyeed ee ka qayb-galka tartamada heerka caalami, ayaa waxaa soo afmeeray qawaaniinta adag ee safarka ee Mareykanka.

Dhacdadan ayaa tusaale cad u ah qiimaha iyo halka qofka Soomaaliga ah ee sita baasaboorka Soomaaliya ah uu ka joogo caalamka iyo sida loogu arko in uu yahay qof qiimo, dawlad iyo damaanad midna aan lahayn.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ayaa maalmihii lasoo dhaafay laga dareemayay koror ku yimid kiisaska dadka la ildaran xanuun sababa shuban iyo fuuqbax, kuwaas oo isugu jira da’ kala duwan, sida ay xaqiijiyeen ilo caafimaad oo la hadlay warbaahinta.

Ilo-wareedyada ayaa sheegay in qaar ka mid ah dadka uu haleelay xanuunkan loo qaaday xarumaha caafimaadka iyo isbitaallada ku yaalla caasimadda, kadib markii ay soo wajahday xaalad caafimaad oo u baahatay daryeel degdeg ah.

Dhaqaatiirta ka howlgasha isbitaallada Muqdisho ayaa baaritaanno ku sameeyay bukaannada la geeyay xarumaha caafimaadka, xilli ay sii kordhayaan kiisaska la xiriira xanuunkan oo si gaar ah looga dareemayo xaafado kala duwan oo magaalada ka tirsan.

Dr. Sahra Isaaq oo ku takhasustay cudurrada carruurta ayaa baraha bulshada ku baahisay muuqaal ay ku sharxeyso tallaabooyinka degdegga ah ee la qaadi karo marka la arko qof la ildaran xaaladdan, ka hor inta aan loo gudbin goob caafimaad.

Sida ay sheegayaan shaqaalaha caafimaadka, carruurta ayaa ka mid ah dadka ugu badan ee uu saameeyay xanuunkan, waxaana xarumaha caafimaadka lagu arkayaa carruur badan oo la siinayo faleembooyin iyo daawooyin looga hortagayo fuuqbaxa.

Mid ka mid ah dhaqaatiirta ka howlgasha xarun caafimaad oo ku taalla Muqdisho ayaa sheegay in maalmihii dambe ay qabteen tiro badan oo bukaanno ah, kuwaas oo intooda badan xaaladdoodu soo hagaagtay kadib markii ay heleen daryeel caafimaad iyo daaweyn ku habboon.

Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Wasaaradda Caafimaadka ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya oo ku saabsan kororka kiisaskan ama tallaabooyinka ay qorsheyneyso si looga hortago faafitaanka xanuunka iyo saameynta uu ku yeelan karo bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirkii hore ee Amniga Soomaaliya, Cabdullaahi Maxamed Nuur, oo sidoo kalena ah mulkiilaha hoteelka Elite ayaa sheegay in ciidamada dowladda ay xoog uga haystaan hoteelkiisa.

Cabdullaahi Nuur ayaa marka hore beeniyay in hoteelka gudahiisa lagu qabtay hubka uu soo bandhigay booliska, isagoo sheegay in hub culus lagu daabulay gudaha hoteelka, si looga been abuurto, loona sumcad dilo ganacsigiisa.

“Waxaan la wadaagayaa bulshada Soomaaliyeed in maalintii saddexaad ay ciidamo hubeysan si sharci-darro ah ugu sugan yihiin gudaha Hoteelka Elite,” ayuu yiri Wasiirka hore ee amniga.

Sidoo kale waxa uu sheegaay in la burburiyay qaybo kamid ah hoteelka, isla markaana la bililiqeystay hanti taallay gudaha hoteelka, isagoo sheegay in hantida maqan uu dhawaan la wadaagi doono bulshada.

“Waxaan la soconaa in gudaha hoteelka lagu daabulay hub culus, iyadoo ujeeddadu tahay in gudaha Hotelka si been abuur ah la is kugu sawirro hubka ay soo geliyeen Hotel ka si loo sumcad xumeeyo goobtaas ganacsi,” ayuu yiri mulkiilaha hoteelka Elite.

Waxa uu intaas kusii daray “Waxaan rabaa inaan bulshada u caddeeyo in hubka yaalla hoteelka uu yahay mid fudud oo keliya, laguna ilaaliyo amniga Hotel ka iyo badqabka shacabka soo booqda hoteelka.”

Hadalka mulkiilaha hoteelka Elite ayaa imanaya kadib markii galabta ay ciidanka booliska Soomaaliya kusoo bandhigeen gudaha hoteelka hub culus oo ay sheegeen inay ku qabteen gudaha hoteelka.

Hubka uu soo bandhigay booliska ayaa isugu jiray hub fudud iyo kuwa culus, waxaana ka mid ahaa hub casri ah iyo agab kale oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones).

“Hubkan waxaa laga soo qaaday hoteelka, wuxuuna ka mid yahay hubka sida sharci-darrada ah loo haystay. Ma jirto wax nagu kalifaya inaan ammaanka been ka sheegno. Hubkan waxaa lagu qabtay gudaha hoteelka,” ayuu yiri Taliyaha booliska gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo shir jaraa’id ku qabtay gudaha hoteelka Elite.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wada howl-galka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo mucaaradka, kuwaas oo dhawaan dagaal culus la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ayaa maanta hoteelka Elite ee magaalada Muqdisho ku soo bandhigay hub culus, kaas oo uu sheegay in lagu qabtay gudaha hoteelka.

Hubka uu soo bandhigay booliska ayaa isugu jiray hub fudud iyo kuwa culus, waxaana ka mid ahaa hub casri ah iyo agab kale oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones).

Taliyaha qaybta guud ee booliska gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo warbaahinta kula hadlay gudaha hoteelka Elite ayaa sheegay in aan marnaba la aqbali doonin in shaqsi madax hore ahaa uu haysto hub culus oo waxyeello u geysan kara amniga caasimadda.

“Hubkan waxaa laga soo qaaday hoteelka, wuxuuna ka mid yahay hubka sida sharci-darrada ah loo haystay. Ma jirto wax nagu kalifaya inaan ammaanka been ka sheegno. Hubkan waxaa lagu qabtay gudaha hoteelka,” ayuu yiri Taliye Macallin Mahdi.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wada howl-galka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo mucaaradka, kuwaas oo dhawaan dagaal culus la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Horey ciidamada ayaa howl-gallo lagu soo qabtay hub uga sameeyay degmooyinka Howl-wadaag iyo Cabdicasiis, oo ka mid ahaa meelihii ay joogeen mucaaradka. Kadibna howl-galka wuxuu u wareegay dhinaca degmada Gubadley, halkaas oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad u ah Wasiirkii hore ee Amniga, Cabdullaahi Maxamed Nuur. Ciidamadaas ayaa ugu dambeyn aaday dhinaca gobolka Shabeellaha Dhexe, oo markii horeba kasoo kicitameen.

Si kastaba, tallaabooyinkan ayaa imanaya xilli ay socdaan shirar siyaasadeed iyo dadaallo lagu dhex-dhexaadinayo dowladda iyo mucaaradka, kuwaas oo ay qayb ka tahay dowladda Turkiga, si la isugu soo dhaweeyo labada dhinac.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan, hase yeeshee waxaa laga war sugayaa natiijada ka soo baxda dadaallada haatan socda, kuwaas oo diiradda lagu saarayo sidii xal looga gaari lahaa khilaafka siyaasadeed ee ka taagan dalka, kana dhashay hannaanka doorashooyinka iyo wax-ka-beddelka dastuurka ku-meel-gaarka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warsaxaafadeed kasoo baxay xafiiska Xoghayaha guud ee QM ayaa looga hadlay xaaladda guud ee Soomaaliya, gaar ahaan rabshadihii ugu dambeeyay ee dhawaan ka dhacay magaalada Muqdisho.

António Guterres oo walaac ka muujiyay dagaalkii ka dhacay caasimada ayaa si deg-deg ah farriin ugu diray dowladda iyo mucaaradka, isaga oo xasuusiyay baahida loo qabo in deg-deg dib loogu bilaabo wada-hadalladii labada dhinac.

“Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay waxa uu walaac xooggan ka muujiyey wararka ku saabsan rabshadaha ka dhacay Muqdisho. Waxa uu hoosta ka xariiqay baahida degdegga ah ee loo qabo in dhammaan dhinacyada ay khuseyso ay dib u bilaabaan wadahaddalka si loo helo dariiq loo maro ka fogaanshaha in dib u dhac ku yimaado horumarkii ilaa hadda laga gaaray Soomaaliya, iyo sidoo kale in la xaqiijiyo badbaadada dadka rayidka ah iyo kaabayaasha bulshada,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, wuxuu dhinacyada is haya ugu baaqay inay is-xakameeyaan, kana fogaadaan wax kasta oo keeni kara isku dhinacyo horleh oo ka dhaca dalka.

Hawlgalka Kaalmada Kumeelgaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS) ayaa sidoo kale maanta xusay in hawlgalka iyo saaxiibbada caalamiga ah ay marar badan uga digeen, bayaanadooda iyo wada-xaajoodyada ay la yeesheen dhinacyada ay khusayso, khatarta ah in dib loogu laabto qalalaasihii dhacay sannadkii 2021 ee ka dhashay khilaafaadka ku saabsan hannaanka doorashooyinka. Digniinahaas oo nasiib darro aan la tixgelin.

Qaramada Midooday ayaa mar kale ku adkeysay madaxda Soomaaliyeed inay tanaasul sameeyaan, isla markaana ay mudnaanta siiyaan horumarinta danaha qaranka, si looga gudbo caqabadaha hor gudban marxaladda kala guurka ah.

“Bahda QM waxay ku boorrinaysaa dhammaan madaxda Soomaalida inay mudnaanta siiyaan danta qaranka, dibna u bilaabaan wadahaddalladii istaagay 15-kii May. Saaxiibbada caalamiga ah ee Soomaaliya waxay diyaar u yihiin inay fududeeyaan wadahaddalkaas,” ayaa lagu soo gabagabeeyay.

Walaaca kasoo yeeray Qaramada Midoobay ayaa kusoo aadayo, xilli xasaasi oo ay mar kale sii laba kacleysay xiisadda syaasadeed ee ka taagan gudaha dalka, kadib markii ay xaaladda isku rogtay gacan hadal uu dhiig ku daatay

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa wada-hadallo xasaasi ah oo ay garwadeen ka tahay dowladda Turkiga, kuwaas oo lagu dhex-dhexaadinayo dowladda iyo mucaaradka dalka.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, wada-hadallada ayaa waxaa duur muuqdo ka qaadanayo diblumaasiyiin iyo saraakiil ka tirsan sirdoonka Turkiga oo hadda ku sugan Muqdisho, kuwaas oo dadaal ku bixinaya in la qaboojiyo xiisadda.

Wararka ayaa sheegaya in haatan xubnaha mucaaradka ay sidii hore kasoo dhawaadeen, isla markaana ay aqbaleen ka qayb-qaadashada wada-hadallada uu hormuudka u yahay Turkiga oo haatan ah saaxibkaa 1-aad ee Soomaaliya.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa haatan shir gaar ah la leh xubnaha ka socda dowladda Turkiga, iyaga oo kadib u diyaar garoobayo wada-hadallo ay la galayaan Villa Somalia, kuwaas oo ujeedkooda uu yahay in xal lagu gaaro, si soo afjaro khilaafka ka taagan doorashada oo gacan ka hadal isku beddelay.

Sidoo kale, waxaa dadaallada socda qayb ka ah madaxda Jubbaland iyo Puntland ee la safan mucaaradka, maadaama ay iskula jiraan Golaha Mustaqbalka, kuwaas oo iyana laga war sugayo inay caddeeyaan mowqifkooda wada-hadallada socda ee uu garwadeenka ka yahay Turkiga.

Waxaa kale oo qorshuhu yahay in dhinacyadu ay ka heshiiyaan ajendaha guud ee wada-hadallada, iyada oo kadib la jadwaleyn doono, si looga miro dhaliyo wada-hadallada u bilaabanaya Villa Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka.

Dadaalladan ayaa kusoo aadayo xilli xasaasi ah, isla markaana ay sii laba kacleyneyso xiisadda u dhexeysa labada dhinac oo dagaal ka dhalisay magaalada Muqdisho, kadib iska hor imaadyo hubeysan oo dhawaan ku dhex-maray degmooyinka Cabdicasiis iyo Howlwadaag ee Gobolka Banaadir.

Soomaaliya ayaa mar kasta oo la gaaro xilliga kala guurka waxaa is qabta siyaasiyiinta Soomaaliyeed, kuwaas oo marar badan qaaday tallaabooyin iska soo horjeeda oo halis gelin gaaray dowladnimada curdunka ee Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Korneel Abuukar Cali Boonoow oo kamid ah saraakiisha milatariga Soomaaliya, isla markaana ah Taliyaya ururka 31-aad, Guutaad 3-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka ay si kulul uga hadlay howlgal ay fuliyeen ciidamada Booliska oo u dhacay gurigiisa oo ku yaalla magaalada Muqdisho.

Korneelka oo hadda ku sugan furimaha hore ee dagaalka, gaar ahaan aagga deegaanka Qalimow ayaa sheegay in Taliska Booliska Gobolka Banaadir ee uu hoggaamiyo Macallin Mahdi uu gaari Cabdi Bile ah kala baxay gurigisa, isla markaana la geeyay talis Boolis, sida uu ku sheegay wareysi uu siiyay Shabelle Tv.

Boonoow ayaa tilmaamay in, iyada oo aan lagu soo wargelinin howlgalka, isla markaana aanu jirin jirin waaran maxkamadeed la weeraray gurigiisa, kadibna sidaas lagula baxay gaarigiisa.

Sidoo kale, wuxuu ku goodiyay in jawaab deg-deg ah uu ka bixin doono falka, maadaama isaga oo maqan loo daba maray gurigiisa, arrintaas oo ku tilmaamay mid sharci darro ah.

“Baaritaan ayaan ku jirnaa sababtoo sida ay wax ahaayeen inay taliskeyga kasoo baxday arrintaas iyo inay mu’aamaraad kale tahay oo dad gaar ah uu leeyahay marka aan ogaado sida ay tahay arrinta, maadaama gaariga la geeyay talis Boolis oo aan la gayn talis Milatari dib ayaan jawaab uga bixinayaa,” ayuu yiri Korneel Abuukar Cali Boonoow.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wadda howlgalka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo xaafadaha ay joogaan ciidanka mucaaradka oo dhawaan dagaalka la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya, waxaa sidoo kale hub ka dhigis lagu sameeyay saraakiisha haysta hubka tirada badan.

“Hay’addaha amaanka wali waxa ay wadaan Howlgalkii sareynta sharciga iyo xakameyta hubka sharcidarada ah, muwaadin hadii aad xog ku soo gaarto la soo wadaag nambarada gaaban 991 amma 199,” ayuu yiri Macallin Mahdi.

Horay ciidamada ayaa howlgal hub badan lagu soo qabtay uga sameeyay degmooyinka Howlwadaag iyo Cabdicasiis oo kamid ah meelihii ay joogeen mucaaradka, kadibna howlgalka waxa uu u wareegay dhanka Degmada Gubadley oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad ah wasiirkii hore amniga Cabdullahi Maxamed Nuur, kuwaas oo ugu dambeyn u baxsaday dhanka Gobolka Shabeellaha Dhexe oomarkii horeba lagu aas aasay.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi ayaa la filayaa inuu toddobaadka soo socda booqasho ku tago Israel, halkaas oo lagu wado in lagu furo safaarad Somaliland ku yeelato magaalada Qudus, sida uu qoray wargeyska Israel ee Yedioth Ahronoth.

Warbixinta ayaa sheegtay in booqashadu dhici doonto inta u dhaxeysa 15-ka illaa 17-ka June, isla markaana Cabdiraxmaan Cirro uu la kulmi doono madaxweynaha Israel Isaac Herzog iyo ra’iisul wasaare Benjamin Netanyahu.

Yedioth ayaa sheegtay in qodobka ugu weyn ee booqashada uu noqon doono furitaanka safaaradda Somaliland ee magaalada Qudus, oo Hargeysa ay u aqoonsatay caasimadda Israel.

Wargeyska ayaa sidoo kale sheegay in madaxweynaha Somaliland laba jeer oo hore la filayay inuu booqdo Israel, balse labada safarba dib loo dhigay sababo kala duwan awgood.

Illaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Somaliland ama Israel oo lagu xaqiijiyay booqashada la sheegay.

Booqashadan ayaa imaaneysa kadib markii Israel ay bishii December ee sanadkii hore noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, oo 1991 ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya.

Dowladda Soomaaliya ayaa horey uga hortimid aqoonsiga ay Israel siisay Somaliland, waxayna ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Mowqifka Soomaaliya

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa horey u cambaareeyay qorshaha Somaliland ee ah inay safaarad ka furato Qudus, isagoo ku tilmaamay “musiibo weyn” iyo “ceeb”.

“Ma dhici karto maanta in qeyb dalkeena ka mid ah ay tagto Israel,” ayuu yiri Xasan Sheekh, isagoo ka hadlayay Muqdisho kadib salaaddii Ciidda.

“Israel kuma duulin, dowladnimadeedana ma diidin. Waxaan niri dowlad noqda,” ayuu yiri.

“Laakiin waa musiibo weyn inoo ah inaan niraahno calan ay ku qoran tahay ‘Laa ilaaha illallah, Muxammad Rasuulullaah’ ayaan ka taagaynaa halkaas, kadibna aan niraahno Qudus Israel baa leh, waana caasimaddeeda,” ayuu sii raaciyay.

Xasan Sheekh ayaa sheegay in dalal badan oo aan Muslim ahayn ay ka gaabsadeen inay safaaradahooda u raraan Qudus, sababo la xiriira muranka siyaasadeed iyo diimeed ee ka taagan magaaladaas.

“Dunida aan Muslimka ahayn way ka xishootay inay sidaas tiraahdo oo safaaraddeeda u rarato Baytul Maqdis,” ayuu yiri.

“Maanta in nin Soomaali ah uu calan halkaas ka taago oo yiraahdo waxaan safaaraddeena ka fureynaa magaalada saddexaad ee ugu barakeysan Islaamka, qibladii koowaad, waa ceeb,” ayuu yiri.

Soomaaliya ma aqoonsana Israel, waxaana dowladihii kala dambeeyay ee Muqdisho ay taageereen xuquuqda Falastiiniyiinta iyo in Bariga Qudus uu noqdo caasimadda dowlad Falastiin leedahay.

Xasan Sheekh ayaa sidoo kale sheegay in shacabka Somaliland aan lagu eedeyn karin go’aannada ay qaataan hoggaankooda.

“Walaalaheenna waqooyi ku nool waxaan leenahay: arrintan nama qabaneyso, mana aqbaleyno ceebtan in magaciinna lagu galo,” ayuu yiri.

Cambaareynta OIC

Ururka Iskaashiga Islaamka ee OIC ayaa isna horey u cambaareeyay wararka sheegaya in Somaliland ay safaarad ka furaneyso Qudus.

OIC ayaa sheegtay inay ka muujineyso “walaac qoto dheer iyo cambaareyn xooggan” wararka sheegaya in Somaliland ay dooneyso inay “safaarad” ka furato “Al-Quds la haysto”.

Ururka ayaa sheegay in tallaabadaas ay tahay “jebin cad oo ka dhan ah rabitaanka bulshada caalamka”, isla markaana ay xadgudub ku tahay Axdiga Qaramada Midoobay iyo qaraarrada caalamiga ah ee khuseeya Qudus.

OIC ayaa sidoo kale sheegtay in Israel aysan lahayn “madax-bannaani” ay ku sheegan karto Bariga Qudus, oo ay ku tilmaantay caasimadda dowladda Falastiin.

Waxay intaas ku dartay in tallaabo kasta oo lagu beddelayo xaaladda siyaasadeed, demografiyadeed ama juqraafiyeed ee magaalada ay tahay “waxba kama jiraan marka loo eego sharciga caalamiga ah”.

OIC ayaa sheegtay inay la taagan tahay “garab-istaag buuxa oo aan leexleexad lahayn” Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyadoo taageertay madax-bannaanida, midnimada dhuleed iyo amniga Soomaaliya.

Qudus ayaa ka mid ah arrimaha ugu xasaasisan colaadda Israel iyo Falastiin. Israel waxay magaalada oo dhan u aragtaa caasimaddeeda, halka Falastiiniyiintu ay doonayaan in Bariga Qudus uu noqdo caasimadda dowladdooda mustaqbalka.

Inta badan dalalka caalamka ayaa safaaradahooda ku haya Tel Aviv ama hareeraheeda, maadaama xaaladda Qudus ay weli tahay arrin aan lagu heshiin.

Haddii ay dhacdo, booqashada la sheegay ayaa noqon doonta tii ugu horreysay ee Cabdiraxmaan Cirro ku tago Israel tan iyo markii labada dhinac ay xiriir diblomaasiyadeed yeesheen bishii December ee sanadkii hore.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wadda howlgalka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo xaafadaha ay joogaan ciidanka mucaaradka oo dhawaan dagaalka la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Taliyaha Qaybta Guud Ee Booliska Gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo qoraal soo saaray shaaca ka qaaday in weli ay sii wadaan howlgallada, isla markaana ujeedkooda uu yahay uruurinta hubka sharci darrada ah.

Sidoo kale, wuxuu ugu baaqay shacabka inay la shaqeeyaan laamaha amniga, ayna soo sheegaan xogta haddii ay arkaan hub sharci darro ah, si ay dowladda ula wareegto.

“Hay’addaha amaanka wali waxa ay wadaan Howlgalkii sareynta sharciga iyo xakameyta hubka sharcidarada ah, muwaadin hadii aad xog ku soo gaarto la soo wadaag nambarada gaaban 991 amma 199,” ayuu yiri Macallin Mahdi.

Wararka ayaa sheegaya in howlgalka uu gaaray degmooyin horleh oo ka tirsan Gobolka Banaadir iyo duleedka, gaar ahaan dhanka deegaanka Jaziira, halkaas oo laga dareemay dhaq-dhaqaaq ciidan.

Horay ciidamada ayaa howlgal hub lagu soo qabtay uga sameeyay degmooyinka Howlwadaag iyo Cabdicasiis oo kamid ah meelihii ay joogeen mucaaradka, kadibna howlgalka waxa uu u wareegay dhanka Degmada Gubadley oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad ah wasiirkii hore amniga Cabdullahi Maxamed Nuur, kuwaas oo ugu dambeyn u baxsaday dhanka Gobolka Shabeellaha Dhexe oomarkii horeba lagu aas aasay.

Si kastaba, xaaladda guud ee magaalada Muqdisho ayaa hadda deggan, waxaana soconayo shirar siyaasadeed iyo dadaallo lagu dhex dhexaadinayo mucaaradka iyo dowladda, kuwaas oo ay qayb ka tahay dowladda Turkiga, si la’isugu soo dhaweeyo labada dhinac.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan waxaase laga war sugayaa natiijada kasoo baxda dadaallada haatan socda oo diiradda lagu saarayo sidii xal looga gaari lahaa khilaafka siyaasadeed ee ka taagan dalka, kana dhashay hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka kumeel gaarka ah.