26.9 C
Mogadishu
Thursday, July 23, 2026

DF oo kordhisay howlgallada hub ka dhigista ee Muqdisho

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wadda howlgalka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo xaafadaha ay joogaan ciidanka mucaaradka oo dhawaan dagaalka la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Taliyaha Qaybta Guud Ee Booliska Gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo qoraal soo saaray shaaca ka qaaday in weli ay sii wadaan howlgallada, isla markaana ujeedkooda uu yahay uruurinta hubka sharci darrada ah.

Sidoo kale, wuxuu ugu baaqay shacabka inay la shaqeeyaan laamaha amniga, ayna soo sheegaan xogta haddii ay arkaan hub sharci darro ah, si ay dowladda ula wareegto.

“Hay’addaha amaanka wali waxa ay wadaan Howlgalkii sareynta sharciga iyo xakameyta hubka sharcidarada ah, muwaadin hadii aad xog ku soo gaarto la soo wadaag nambarada gaaban 991 amma 199,” ayuu yiri Macallin Mahdi.

Wararka ayaa sheegaya in howlgalka uu gaaray degmooyin horleh oo ka tirsan Gobolka Banaadir iyo duleedka, gaar ahaan dhanka deegaanka Jaziira, halkaas oo laga dareemay dhaq-dhaqaaq ciidan.

Horay ciidamada ayaa howlgal hub lagu soo qabtay uga sameeyay degmooyinka Howlwadaag iyo Cabdicasiis oo kamid ah meelihii ay joogeen mucaaradka, kadibna howlgalka waxa uu u wareegay dhanka Degmada Gubadley oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad ah wasiirkii hore amniga Cabdullahi Maxamed Nuur, kuwaas oo ugu dambeyn u baxsaday dhanka Gobolka Shabeellaha Dhexe oomarkii horeba lagu aas aasay.

Si kastaba, xaaladda guud ee magaalada Muqdisho ayaa hadda deggan, waxaana soconayo shirar siyaasadeed iyo dadaallo lagu dhex dhexaadinayo mucaaradka iyo dowladda, kuwaas oo ay qayb ka tahay dowladda Turkiga, si la’isugu soo dhaweeyo labada dhinac.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan waxaase laga war sugayaa natiijada kasoo baxda dadaallada haatan socda oo diiradda lagu saarayo sidii xal looga gaari lahaa khilaafka siyaasadeed ee ka taagan dalka, kana dhashay hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka kumeel gaarka ah.

Imaaraadka ma wuxuu Sheekh Khaled u diyaarinayaa in uu beddelo aabihii bin Zayed?

Abu Dhabi (Caasimada Online) – Kororka muuqaalka siyaasadeed ee Sheekh Khaled bin Mohamed bin Zayed ayaa noqday arrin si weyn looga hadal hayo gudaha Imaaraadka Carabta, xilli Abu Dhabi ay wajahayo cadaadisyo goboleed, khilaafaad diblomaasiyadeed iyo su’aalo ku saabsan jihada istaraatiijiyadeed ee hoggaankeeda.

Sheekh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan waa Dhaxal-sugaha Abu Dhabi, waana curadka Madaxweynaha Imaaraadka Carabta, Sheekh Mohamed bin Zayed Al Nahyan. Waxaa xilkaas loo magacaabay bishii March 2023, taas oo ka dhigtay mid ka mid ah xubnaha ugu muhiimsan jiilka cusub ee qoyska talada haya ee Al Nahyan.

Marka laga soo tago doorkiisa dhaxal-sugaha, Sheekh Khaled waa Guddoomiyaha Golaha Fulinta Abu Dhabi, oo ah hay’adda hoggaamisa siyaasadaha gudaha, adeegyada dowladda, horumarinta dhaqaalaha iyo qorshayaasha istaraatiijiga ah ee imaarada Abu Dhabi. Taasi waxay siisay door muuqda oo ku saabsan maamulka gudaha, mashaariicda horumarineed iyo dejinta jihada mustaqbalka ee Abu Dhabi.

Warbixin ay baahisay Dark Box ayaa sheegtay in soo bixitaanka Sheekh Khaled aanu ahayn arrin ku kooban dhaxal-sugidda hoggaanka, balse uu ku soo beegmay xilli Imaaraadku la kulmayo cawaaqibka siyaasado muran badan dhaliyay oo uu ka fuliyay Bariga Dhexe iyo Geeska Afrika.

Sida ay warbixintu sheegtay, Abu Dhabi ayaa sanadihii u dambeeyay si tartiib tartiib ah u dhistay muuqaalka Sheekh Khaled, iyadoo loo dhiibay doorka amni, dhaqaale, diblomaasiyadeed iyo mashaariic istaraatiiji ah. Waxa uu ka soo muuqday shirar caalami ah, qaabilay hoggaamiyeyaal ajnabi ah, waxaana magaciisa lala xiriiriyay hindisayaal maalgashi iyo iskaashi dhaqaale.

Warbixinta ayaa tilmaantay in kororkan uu si gaar ah u dardargalay xilli Imaaraadku wajahayo mid ka mid ah marxaladihii ugu adkaa tan iyo markii la aasaasay federaalka dalkaas.

Dark Box ayaa sheegtay in xiisadaha la xiriira Iran ay muujiyeen kala duwanaansho ka dhex jira dalalka Khaliijka, gaar ahaan marka la eego sida Abu Dhabi u wajahayso amniga gobolka iyo xiriirka ay la leedahay Mareykanka iyo Israel.

Warbixintu waxay intaas ku dartay in dalal kale oo Khaliijka ah ay doorbideen taxaddar iyo dejin xiisadeed, halka Imaaraadka lagu eedeeyay inuu qaatay mowqif ka madax-bannaan heshiis guud oo Khaliiji ah.

Arrintan ayaa sidoo kale sii muujisay kala fogaanshaha u dhexeeya Imaaraadka iyo Sacuudiga, oo horay ugu kala aragti duwanaa arrimo ay ka mid yihiin Yemen, Sudan, siyaasadda tamarta, Badda Cas, xiriirka Israel iyo qaabka amniga gobolka.

Warbixintu waxay sheegtay in soo bandhigidda Sheekh Khaled ay u muuqato dadaal lagu dhisayo waji cusub oo Abu Dhabi u matala mustaqbalka, isla markaana lagu xasillinayo kalsoonida gudaha iyo tan saaxiibbada caalamka.

Si kastaba, arrintani ma muujinayso in xil wareejin dhow ay dhici doonto. Waxa ay u badan tahay, sida warbixintu sheegtay, in ay tahay hannaan siyaasadeed oo tartiib ah oo loogu diyaarinayo jiilka xiga ee hoggaanka Imaaraadka, iyadoo la isku dayayo in la yareeyo culayska ka dhashay go’aannadii hore ee gobolka.

Caqabadda ugu weyn ee hortaalla Sheekh Khaled ayaa ah inuu dhaxlayo jawi ay ku badan yihiin shaki iyo dhaliilo loo jeediyo damaca gobolka ee Abu Dhabi. Imaaraadka ayaa lagu dhaliilay kaalintiisa Sudan, Yemen, Libya, Geeska Afrika, xiriirka Israel iyo ballaarinta shabakadaha milateri iyo amni.

Sida ay warbixintu sheegtay, ololaha muuqaalka caalamiga ah ee Sheekh Khaled wuxuu diiradda saaraya maalgashi, teknoolajiyad, diblomaasiyad iyo casriyeyn dhaqaale, si loo beddelo sawirka Imaaraadka oo ay hareeyeen muranno siyaasadeed.

Hase yeeshee, su’aasha muhiimka ah ayaa ah haddii jiilka cusub ee hoggaanka Imaaraadka uu awoodi doono inuu isku dheellitiro saameynta Abu Dhabi ee gobolka iyo baahida loo qabo dib u dhiska kalsoonida dalalka deriska ah.

Kororka Sheekh Khaled sidaas darteed ma aha oo keliya sheeko ku saabsan dhaxal-sugid. Waa astaan muujinaysa dadaal ay Abu Dhabi ku maareyneyso cawaaqibka siyaasadihii muranka dhaliyay, xilli xasilloonida, is-afgaradka iyo kalsoonida gobolka ay noqdeen kuwo muhiim u ah mustaqbalka awoodda Imaaraadka.

 

Israa’iil oo la ogaaday in ay basaastay saraakiil sare oo ka tirsan maamulka Trump

Washington (Caasimada online) — Dowladda Mareykanka ayaa ka walaacsan in hay’adaha sirdoonka Israel ay isku dayeen inay dhageystaan saraakiil sare oo Mareykan ah oo ku lug lahaa dadaallada lagu doonayo in heshiis lala gaaro Iran, sida uu qoray wargeyska The New York Times.

Warbixinta ayaa sheegaysa in Pentagon-ka uu sare u qaaday heerka khatarta basaasnimo ee ka imaneysa Israel, isaga oo ka dhigay “critical”, oo ah heerka ugu sarreeya ee digniinta noocaas ah.

Tallaabadan ayaa muujineysa in gudaha hay’adaha difaaca Mareykanka uu ka jiro walaac xooggan oo ku saabsan dhaq-dhaqaaqyada sirdoonka Israel, inkastoo labada dal ay yihiin xulufo aad isugu dhow.

Sida ay qortay New York Times, saraakiisha la sheegay in la bartilmaameedsaday waxaa ka mid ah Steve Witkoff, oo ah ergayga ugu sarreeya ee Madaxweyne Donald Trump u qaabilsan wada-hadallada Iran, Elbridge A. Colby, oo ah sarkaal sare oo ka tirsan Pentagon-ka, iyo Michael P. DiMino IV, oo ka mid ah saraakiisha ugu dhow.

Sarkaal sare oo Mareykan ah ayaa wargeyska u sheegay in dadaallada sirdoonka Israel ee lagu beegsanayo saraakiisha sare ee maamulka Trump ay noqdeen kuwo “aan xad lahayn”.

Wasaaradda Gaashaandhigga Mareykanka way ka gaabsatay inay arrintan ka hadasho. Sarkaal ka tirsan Aqalka Cad, oo magaciisa la qariyay, ayaa sheegay in warkaasi aanu sax ahayn.

Safaaradda Israel ee Washington ayaa iyaduna beenisay eedeymaha, waxayna sheegtay in Israel aysan basaasin saraakiisha ama hay’adaha Mareykanka.

Arrintan ayaa kusoo aadeysa xilli Mareykanka iyo Israel ay si dhow uga wada shaqeynayaan arrimaha Iran, balse ay dhinaca kale ku kala aragti duwan yihiin halka uu ku dambeynayo cadaadiska la saarayo Tehran.

Mareykanka ayaa doonaya in cadaadis militari iyo mid diblomaasiyadeed lagu qasbo Iran inay tanaasul ka sameyso miiska wada-hadalka. Israel, dhankeeda, waxay dooneysaa in si weyn loo wiiqo awoodda militari ee Iran, lana cadaadiyo xulafadeeda gobolka, gaar ahaan kooxda Xizbullah ee Lubnaan.

Saraakiil Mareykan ah oo ay soo xigatay New York Times ayaa sheegay in Israel ay raadineysay xog ku saabsan istaraatiijiyadda Trump iyo isbeddellada mowqifkiisa ee ku saabsan wada-hadallada Iran.

Arrintaas ayaa walaaca sii kordhisay, maadaama Washington iyo Tel Aviv ay waqtigan wadaagaan xog militari oo aad u badan, kana wada shaqeeyaan qorsheyaal amni oo xasaasi ah.

Telefoonnada saraakiisha oo la beegdsaday

Warbixinta Hay’adda Sirdoonka Difaaca Mareykanka ee DIA ayaa la diyaariyay kadib markii shaqaale difaac oo Mareykan ah oo ku sugnaa Israel ay ogaadeen in taleefannadooda si qarsoodi ah loogu rakibay barnaamijyo lagu dhageysan karo xiriirkooda, sida ay qortay New York Times.

Warbixintu waxay sheegtay in dhacdooyinka noocan ah ay bateen dhammaadkii 2024, xilligaas oo maamulka Joe Biden uu cadaadis ku saarayay Israel inay yareyso weerarrada Gaza. Waxay sidoo kale sii socdeen 2025, xilli maamulka Trump uu qiimeynayay tallaabooyin militari oo ka dhan ah Iran.

Dokumentiga DIA ayaa sidoo kale xusay dhacdooyin hore. Sanadkii 2021, saraakiil ka tirsan sirdoonka militari ee Israel ayaa la sheegay in lagu qabtay iyagoo qalab dhageysi ku rakibaya xarunta DIA.

Sanadkii hore, saraakiil ka tirsan Shin Bet, oo ah hay’adda sirdoonka gudaha Israel, ayaa sidoo kale lagu eedeeyay inay isku dayeen inay qalab dhageysi ku rakibaan gaari ay leeyihiin ciidamada ilaaliya madaxweynaha Mareykanka.

Mareykanka iyo Israel waxay leeyihiin mid ka mid ah xiriirrada amni ee ugu dhow caalamka. Washington waxay Israel siisaa taageero militari oo ballaaran, waxayna labada dhinac si dhow uga wada shaqeeyaan amniga Bariga Dhexe.

Si kastaba, eedeymaha basaasnimo ee labada dhinac ma aha wax cusub. Jonathan Pollard, oo hore uga tirsanaa sirdoonka ciidamada badda Mareykanka, ayaa xabsi daa’in lagu xukumay 1987-kii kadib markii uu xog sir ah u gudbiyay Israel. Waxaa xabsiga laga sii daayay 2015 kadib ku dhowaad 30 sano oo uu xirnaa.

Warbixintan cusub ayaa hadda dhalin karta su’aalo ku saabsan heerka xogta uu Mareykanku la wadaago Israel, gaar ahaan haddii Pentagon-ka uu go’aansado inuu xaddido xogaha xasaasiga ah ee la siiyo saraakiisha Israel.

Saraakiil Mareykan ah ayaa New York Times u sheegay in labada dal ay muddo dheer ogyihiin in xulafadu mararka qaar is-basaasaan.

Laakiin walaaca hadda jira, ayay sheegeen, waa in Israel ay u muuqato inay ka gudubtay xariiq aan hore loo dhaafin, xilli labada dhinac ay wadaagayaan xog militari oo ka badan tii hore.

Farmaajo: Xasan Sheekh waan uga fiicanahay maaraynta arrimaha siyaasadda

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo) oo maanta isaga iyo Sheekh Shariif ay la hadleen wariyeyaasha ayaa weerar culus ku qaaday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isaga oo u jeediyay eedeymo culus.

Farmaajo ayaa marka hore ku faanay inuu dhanka wax qabadka uga fiican yahay Madaxweyne Xasan, isla markaana uu kaga wanaagsanaa arrimaha siyaasadda.

“Xasan Sheekh nalama tartami karo iskumana kalsoona waan uga fiicanahy maareynta arrimaha siyaasadda ee  hala yimaado wax uu sheegto,” ayuu yiri Farmaajo.

Waxaa kale oo uu inyaas ku daray “Dhaqaalaha maxaa ku kordhisay, maxaase ummadda u qabatay aaway dhalinyarada shaqo abuur ma u sameysay?”.

Dhanka kale, Farmaajo oo si weyn u dhaliilay tallaabooyinkii u dambeeyay ee dowladda uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku dhawaaqay inuu gogol wada-hadal dhigayo gurigiisa magaalada Muqdisho.

“Marka hore waxaa rabaa in Madaxweyne Shariif ka tacsiyadeeyo falkii xumaa ee tacadiga ahaa ee lagu bahdilay ee lagu sameeyay dorraad markii heshiis lagu galay xabad-joojin,” ayuu yiri Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Madaxweynihii hore ayaa martiqaad u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, si gurigiisa uu berri uga qabsoomo kulan wada-hadal ah oo u dhaxeeya madaxweynaaha iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

“Haddii uu diido ama uusan imaan. Saaxiibada Soomaaliyeed ee u heelan inay arrintan soo dhex galaan waa soo dhaweynayna. Dowladnimada yarta ah yeysan gacanteena u burburin qofkii Iaahay u qoray ayaa madaxweyne noqonayee,” ayuu mar kale yiri Madaxweynihii hore Maxamed Farmaajo.

Musharrixiinta la tartamaya Aadan Madoobe oo war culus soo saaray

0

Baydhaba (Caasimada Online) – Musharrixiinta xilka madaxweynaha Koonfur Galbeed ee la loolamayo Sheekh Aadan Madoobe ayaa maanta soo saaray bayaan culus oo ay walaac uga muujiyeen hannaanka doorashada oo lagu wado in 10-ka bishan ay ka dhacdo magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay.

Warsaxaafadeed ay soo saareen musharixiinta kala ah Shariif Xasan Sheekh Aadan iyo Cabdicasiis Maxamed Sheekh Cismaan Jawaari ayaa marka hore farriin loogu diray wakiilada beesha caalamka iyo dadka Soomaaliyeed oo laga dalbaday inay si dhow ula socdaan hufnaanta doorashadaas oo isha lagu hayo.

Sidoo kale, waxay ay tilmaameen in ka qaybgalka doorashada ee Sheekh Aadan Madoobe oo aan weli iska casilin xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka, ay ka hor imaaneyso hannaanka iyo habsami u socodka doorashooyinka dalka.

“Annagoo kala ah labada Musharax ee Hogaamiyaha Dowlad Goboleedka KGS Mudane Shariif Xasan Sheekh Aadan iyo Dr Cabdicaziiz Maxamed Sh Cismaan Jawaari, waxaan ummadda Soomaaliyeed guud ahaan gaar ahaan dadka ku dhagan deegannada Dawlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya iyo beesha caalamka ugu baaqaynaa in ay si dhow ula socdaan doorashada Hoggaamiyaha Koonfur Galbeed ee la filayo in ay qabsoonto 10-ka Juun 2026, taas oo ay hareeyeen walaacyo isa soo taraya oo ku saabsan hufnaanta, caddaaladda iyo madaxbannaanida geeddi-socodka doorashada,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Labada musharax ayaa sidoo kale xusay in uu jiro qorshe lagu beddelayo nidaamka qarsoodiga ah ee codbixinta, isla markaana cadaadis iyo cabsi gelin lagu hayo xubnaha baarlamaanka ee soo dooranayo madaxweynaha cusub.

“Waxaa muuqata dadaal lagu doonayo in lagu cabburiyo xorriyadda codbixinta, laguna beddelo nidaamka qarsoodiga ah ee codbixinta hannaan ku saleysan cabsi gelin, cadaadis iyo dabagal,” ayaa mar kale lagu yiri bayaanka.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Waa arrin aan hore loogu arag doorasho dastuuri ah in musharrax u taagan xilka ugu sarreeya ee Dawlad Goboleed uu si cad uga horyimaado mabda’a codbixinta qarsoodiga ah ee uu dastuurku dammaanad qaaday. Hadallada iyo dhaq-dhaqaaqyada soo baxaya waxay muujinayaan faham siyaasadeed oo khatar ku ah dimugraadiyadda, isla markaana dhaawacaya xorriyadda xildhibaanka.

Doorashada Koonfur Galbeed oo kusoo aaday xilli xasaasi ah ayaa si weyn isha loogu hayaa, waxaana saameyn xoogan ku leh dowladda Soomaaliya oo horay meesha uga saartay maamulkii uu horkacayay Cabdicasiis Lafta-gareen.

Screenshot

Xildhibaan Gobsan oo shaacisay in hal milyan lagu lunsaday XAJKA

0

Muqdisho (Caasimad Online) – Xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya oo galabta shir jaraa’id ku qabtay Muqdisho ayaa si kulul hadlay dhibaatooyin ay sheegeen in sanadkan loo gaystay Xujeyda Soomaaliyeed, iyaga oo eedeyn culus u jeediyay Wasiirka Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka Xukuumadda Federaalka Sheekh Mukhtaar Roobow Cali (Abuu Mansuur).

Xildhibaan Gobsan Muxamad oo ka mid ah Xildhibaannada sanadkan tegay Xajka ayaa eedeymo musuq-maasuq u jeedisay wasiirka iyo walaalkiis, iyada oo shaacisay lacag ka badan hal milyan oo dollar ay lunsadeen, sida ay hadalka u dhigtay.

“Dowladaha la siinaayo Xajka waxaa jirto wax la yiraahdo Biciso oo loogu talagalay in dadka ay adeeg u qabtaan oo u qitmeeyaan Bicisooyinkii waa la iibiyay waxaa laga soo iibiyay dad Mareykan ka yimid 115 Biciso ayaa la bixiyaa qofkii waxaa laga qadaa 10 kun oo dollar halkaa waxaa la faa’iday hal milyan iyo dheeraad,” ayay tiri Xildhibaan Gobsan Muxumad.

Sidoo kale, waxay soo bandhigtay dhibaatooyin kale oo loo gaystay Xujeyda Soomaaliyeed, oo dhawaan ku banaanbaxay magaalada Makkah, iyaga oo ka cabanayay Gaajo iyo in la geeyay meelo aad u fog-fog oo an Bas lahayn.

“Waligeed ma aysan dhicin in laga mudaharaado Makkah dhexdeeda oo ay dadka ka mudaharaadaan gaajo iyo deegaan fog oo la dajiyay,” ayay raacisay.

Xildhibaan Gobsan oo hadalkeeda sii wadata ayaa carrabka ku dhufatay in arrintan ay kula xisaabtami doonaan wasiirka, ayna gayn doonaan Baarlamaanka Soomaaliya, si wax looga waydiiyo musuqa iyo dhibaatooyinka kale ee ay sheegtay in loo gaystay Xujeyda Soomaaliyeed.

“Wasiir Mukhtaar Roobow iyo wiilka yar ee walaalkiis ah ee uu inta itaalka biday gacanta u geliyay wasaaradda lagu dhibaateeyay dadka, ayna isku haystaan kaligii fariid kaligii sanka taage halkaan ayaan farriin uga dirayaa Wasiir Mukhtaar waxaan kula tiigsan doonaa golaha sharci dajinta ah oo 322 xildhibaan ay kuugu warsan doonaan,” ayay mar kale tiri Xildhibaanaddu.

Dhankiisa Xildhibaan Buraale oo ka hadlay dhacdooyinkii sanadkan ee Xaja ayaa farriin toos ah u diray Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Bare. “Xamsow jannada waxey agtaalaa Mukhtaar Rooboow oo hore dad badan u soo laayay si uu janno ugu galo haddana xujeyda Soomaaliyeed dhibaato ku haaya”.

DF oo soo soo saartay go’aan la xiriira xaaladda degmada Cabdicasiis

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa go’aan culus kasoo saartay xaaladda degmada Cabdicasiis oo dhawaan ku dagaalameen ciidamada dowladda iyo kuwa kale oo taabacsan mucaaradka, iyada oo ku dhawaaqday in haatan dib loo soo celiyay xasiloonida degmada iyo kala dambeyntii caadiga ahayd.

Taliyaha Qaybta Guud ee Booliska Gobolka Banaadir Macallin Mahdi oo qoraal soo saaray ayaa sheegay in howlgallo saacado badan qaatay kadib lagu guuleystay in la xasiliyo xaafadda Mirinaayo, isla markaana gebi ahaanba lasoo afjaray raggii ka dagaalamay ciidamada mucaaradka ee ku sugna halkaas.

Macallin Mahdi ayaa sidoo kale shacabka ugu baaqay inay kusoo noqdaan guryahooda, sidoo kalena ganacsatada ay furaan karaan goobahooda.

“Hay’adaha Amniga Caasimadda waxay bulshada Soomaaliyeed, gaar ahaan shacabka ku nool Degmada Cabdicasiis iyo xaafadda Marinaayo, ku wargelinayaan in xaaladda amni ee deegaanka si buuxda loo xasiliyey, isla markaana dib loogu soo celiyey deganaanshihii iyo kala dambeyntii caadiga ahayd, kadib howlgal ay fuliyeen oo lagu soo afjaray falal hubeysan oo lid ku ahaa amniga iyo xasilloonida,” ayuu yiri Taliye Macallin Mahdi.

Sidoo kale wuxuu intaas kusii dara “Sidaa awgeed, waxaa lagu wargelinayaa shacabka hore u deganaa xaafadda Marinaayo iyo agagaarkeeda, iyo ganacsatada halkaas ku lahaa ganacsigooda, inay si nabad ah ugu soo laaban karaan deegaanka, maadaama xaaladdu ay si buuxda u deggan tahay”.

Waxaa kale oo uu ugu baaqay shacabka inay la shaqeeyaan ciidamada amniga, isla markaana ay ka feejignaadaan wararka aan la hubin.

Dhanka kale, dagaalka ayaa haatan u wareegay duleedka Muqdisho, kadib markii xalay degmada Gubadley iyo deegaanno kale oo dhaca gobolka Shabeellaha laga dareemay iska hor imaad hubeysan iyo dhaq-dhaqaaq ciidan.

Si kastaba, Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo isla maanta xeebta Liido uu ka bilowday dhaq-dhaqaaqii caadiga ahaa, ayna u damaashaad tageen dadweyne kala duwan, sida ay muujinayaan muuqaalo lagu baahiyay baraha bulshada.

Xasan Sheekh oo xil sare u magacaabay Salaad Cali Jeelle

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta Danjire Salaad Cali Jeelle u magacaabay La-taliyaha Sare ee Madaxweynaha.

Madaxtooyada Soomaaliya ayaa sheegtay in xilkan uu Madaxweynaha Jamhuuriyadda u magacaabay Salaad, isagoo mudnaan gaar ah siinaya xoojinta howlaha talo-bixinta, qorsheynta, isku-dubbaridka iyo horumarinta dowladnimada.

Danjire Salaad Cali Jeelle ayaa horey dalka uga soo qabtay xilal kala duwan, isagoo muddo dheer ka soo shaqeynayay arrimaha diblomaasiyadda iyo dowlad-dhiska Soomaaliya.

Sidoo kale, waxaa lagu tilmaamaa masuul leh waayo-aragnimo iyo aqoon durugsan oo la xiriirta siyaasadda, diblomaasiyadda iyo maamulka dowladeed.

Madaxweynaha ayaa si gaar ah u ammaanay khibradda, dadaalka iyo doorkii uu Danjire Salaad Cali Jeelle ka soo qaatay u adeegidda dalka iyo dowladnimada Soomaaliya.

Sidoo kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa muujiyay kalsooni ah in La-taliyaha cusub uu si hufan uga soo bixi doono waajibaadka culus ee loo igmaday.

Ugu dambeyn, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa Alle uga baryay Danjire Salaad Cali Jeelle in uu u fududeeyo gudashada waajibaadka qaran ee horyaalla, isagoo kula dardaarmay in uu qaranka ugu adeego daacadnimo, hufnaan iyo karti.

Daawo: Farmaajo oo ku dhawaaqay gogol wada-hadal, martiqaadna u diray Xasan

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo shir jaraa’id la qabtay Madaxweyne hore Shariif Sheekh Axmed ayaa si adag uga hadlay xaaladda siyaasadeed ee dalka, oo haatan mareysa meel xasaasi ah.

Farmaajo oo si weyn u dhaliilay tallaabooyinkii u dambeeyay ee dowladda uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku dhawaaqay inuu gogol wada-hadal dhigayo gurigiisa magaalada Muqdisho.

“Marka hore waxaa rabaa in Madaxweyne Shariif ka tacsiyadeeyo falkii xumaa ee tacadiga ahaa ee lagu bahdilay ee lagu sameeyay dorraad markii heshiis lagu galay xabad-joojin,” ayuu yiri Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Madaxweynihii hore ayaa martiqaad u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, si gurigiisa uu berri uga qabsoomo kulan wada-hadal ah oo u dhaxeeya madaxweynaaha iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

“Haddii uu diido ama uusan imaan. Saaxiibada Soomaaliyeed ee u heelan inay arrintan soo dhex galaan waa soo dhaweynayna. Dowladnimada yarta ah yeysan gacanteena u burburin qofkii Iaahay u qoray ayaa madaxweyne noqonayee,” ayuu yiri.

Dhinaca kale, Farmaajo ayaa sheegay in Sheekh Shariif loola dagaalamay sidii cadowga oo kale, ayna dowladda dooneysay inay khaarajiso, balse Alle ka badbaadiyay  sida uu hadalka u dhigay.

“Aniga iyo Shariif oo wada shaqeynayna ayaa magaaladan ka xoreynay Shabaab, oo ka xoreynay Shabeellada Dhexe iyo Shabeellada Hoose. Si nabad ah ayaa Xasan Sheekh loogu wareejiyay xilka oo loo nadiifiyay magaalada,” ayuu yiri Farmaajo.

Waxa uu intaas kusii daray “Ma istaahila in madaxweynihii (Shariif) intaas sameeyay in naftiisa khatar la geliyo, oo lagu weeraro gurigiisa.”

Hoos ka daawo muuqaalka

DF oo shaacisay khasaare aad uga yar kii ay QM ka baahisay dagaalladii Muqdisho

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay in dagaalladii maalmihii dambe ka dhacay magaalada Muqdisho uu ku dhintay hal qof oo keliya, iyadoo beenisay warbixintii hay’adda Qaramada Midoobay ee UNHCR ka baahisay khasaaraha dagaalladaas.

Hay’adda QM u qaabilsan qaxootiga ee UNHCR ayaa sheegtay in 13 qof lagu dilay iska hor-imaadyadii magaalada Muqdisho ku dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa mucaaradka, halka 189 kalena ay ku dhaawacmeen.

Warbixinta UNHCR ayaa sidoo kale lagu shregay in ku dhowaad 12,500 qoys ay ka barakaceen guryahooda, kuwaas oo ay ku jiraan haween iyo carruur, kadib rabshadihii saameeyay qaybo ka mid ah caasimadda.

Wasaaradda Caafimaadka Soomaaliya oo maanta soo saartay war-saxaafadeed ayaa sheegtay in xogta rasmiga ah ee dhaawacyada iyo dhimashada dagaalladaasi ay tahay; 1 qof oo dhimasho ah iyo 55 qof oo dhaawac ah.

“Iyadoo lagu salaynayo xogta laga helay isbitaallada iyo xarumaha caafimaadka ee ku lug lahaa gurmadka iyo daaweynta dadka waxyeelladu gaartay, tirada guud ee la diiwaan-geliyey ayaa ah: 55 qof oo dhaawacyo iyo dhimasho 1 qof ah,” ayaa lagu yiri warbixinta wasaaradda caafimaadka Soomaaliya.

Wasaaradda ayaa ku boorisay dhammaan hay’adaha, warbaahinta iyo daneeyayaasha kale inay muujiyaan mas’uuliyad iyo taxaddar dheeri ah marka la faafinayo xogaha la xiriira dhimashada, dhaawacyada iyo xaaladaha degdegga ah, si loo hubiyo in xogta la baahinayo ay tahay mid xaqiiqo ku dhisan, la hubiyey, kana tarjumaysa xaaladda dhabta ah ee jirta.

“Wasaaraddu waxay tacsi tiiraanyo leh u diraysaa ehelada iyo qaraabada qofka ku geeriyooday dhacdooyinkan, waxayna caafimaad degdeg ah u rajaynaysaa dhammaan dadka dhaawacyadu soo gaareen,” ayaa lagu yiri warbixinta wasaaradda caafimaadka.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka oo dhameystiran:

Xogta rasmiga ah ee dhaawacyada iyo dhimashada ka dhashay dhacdooyinkii amni ee ka dhacay magaalada Muqdisho 3–4 Juun 2026

Wasaaradda Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada Xukuumada Federaalka Soomaaliya waxay bulshada Soomaaliyeed iyo bahwadaagta la wadaagaysaa xogta hordhaca ah ee laga soo ururiyey isbitaalada iyo xarumaha caafimaadka ee magaalada Muqdisho ee qaabilay bukaanadii ay waxyeeladu kasoo gaartay dhacdooyinkii amni ee ka dhacay magaalada Muqdisho intii u dhexeysay 3 iyo 4 Juun 2026.

Iyadoo lagu salaynayo xogta laga helay isbitaallada iyo xarumaha caafimaadka ee ku lug lahaa gurmadka iyo daaweynta dadka waxyeelladu gaartay, tirada guud ee la diiwaangeliyey ayaa ah:

• Dhaawacyo: 55 qof
• Dhimasho: 1 qof

Wasaaraddu waxay tacsi tiiraanyo leh u diraysaa ehelada iyo qaraabada qofka ku geeriyooday dhacdooyinkan, waxayna caafimaad degdeg ah u rajaynaysaa dhammaan dadka dhaawacyadu soo gaareen.

Wasaaraddu waxay uga mahadcelinaysaa dhammaan shaqaalaha caafimaadka, adeegyada gurmadka degdegga ah, iyo xarumaha caafimaadka dadaalkii ay muujiyeen si loo badbaadiyo nolosha dadka ay waxyeelladu gaartay.

Wasaaradda Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada waxay xaqiijinaysaa sida ay uga go’an tahay ururinta, xaqiijinta iyo baahinta xog sax ah oo lagu kalsoonaan karo, gaar ahaan xilliyada xaaladaha degdegga ah iyo dhacdooyinka saameynta ku leh caafimaadka bulshada.

Wasaaraddu waxay ku boorrinaysaa dhammaan hay’adaha, warbaahinta iyo daneeyayaasha kale inay muujiyaan masuuliyad iyo taxaddar dheeri ah marka la faafinayo xogaha la xiriira dhimashada, dhaawacyada iyo xaaladaha degdegga ah, si loo hubiyo in xogta la baahinayo ay tahay mid xaqiiqo ku dhisan, la hubiyey, kana tarjumaysa xaaladda dhabta ah ee jirta.

-DHAMMAAD-

Dagaal culus oo DF iyo mucaaradka ku dhexmaray duleedka Muqdisho kadib markii Cabdullaahi Nuur…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Xoogga Dalka ayaa xalay dagaal la galay ciidamo taabacsan Wasiirkii hore ee Amniga Soomaaliya, Cabdullaahi Maxamed Nuur, kuwaas oo ka ambabaxay magaalada Muqdisho kuna wajahnaa deegaanno ka tirsan gobolka Shabeellaha Dhexe.

Wararka la helayo ayaa sheegaya in ciidamada lala xiriirinayo Cabdullaahi Maxamed Nuur ay wateen illaa sideed gaari oo dagaal, isla markaana ay ka dhaqaaqeen degmada Gubadley ee gobolka Banaadir.

Dhaq-dhaqaaqan ayaa yimid kadib markii ay ka war heleen in ciidamo ka tirsan Booliska Gaarka ah ee Haramcad ay ku soo wajahan yihiin si ay hub ka dhigis ugu sameeyaan.

Ciidanka xoogga dalka ee ka hawlgala koonfurta gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa lagu wargeliyay dhaq-dhaqaaqa ciidamadaas, waxaana la sheegay inay xireen waddooyinka mara deegaannada Ceel-Bashaqle iyo Qorilow oo hoos taga degmada Warsheekh.

Wararka ayaa tilmaamaya in ciidamada taabacsan Cabdullaahi Maxamed Nuur ay markii dambe ku dhaceen jidgooyo loogu diyaariyay aagga Bashaqle.

Intaas kadib ayaa la sheegay in dagaal kooban uu halkaas ku dhex maray labada ciidan, inkastoo aan si rasmi ah loo xaqiijin karin khasaaraha ka dhashay iska horimaadkaasi.

Sidoo kale, weli ma cadda halka uu ku dambeeyay masiirka guud ee ciidamadii hubka la baxay, iyadoo wararka arrintaasi la xiriira ay kala duwan yihiin.

Warar aan la xaqiijin ayaa sheegaya in qayb ka mid ah ciidamadaasi ay gaareen degmada Cadale, halka warar kale ay sheegayaan inay gaareen degmada Raage Ceelle.

Xogo kale ayaa iyaguna sheegaya in saddex gaari laga qabsaday ciidamadaasi, iyadoo aan la ogeyn halka ay aadeen gaadiidkii iyo ciidamadii kale.

Saraakiisha Ciidanka Xoogga Dalka iyo Taliska Booliska Gobolka Banaadir ayaan weli wax war ah ka soo saarin isku daygan ugu dambeeyay ee lagu doonayay in hubka looga ururiyo xoogag ka amar qaata Cabdullaahi Maxamed Nuur, oo sidoo kale ah milkiilaha Hotel Elite ee xeebta Liido.

Dhanka kale, ciidamada amniga ayaa Sabtidii gudaha u galay Hotel Elite iyagoo fulinayay hawlgal hub ururin ah.

Sidoo kale, Taliska Booliska Muqdisho ayaa shalay sheegay in ciidamadii taabacsanaa Sheekh Shariif Sheekh Axmed ee ku dagaallamay degmada Cabdicasiis ay hub ku qariyeen goobo kala duwan oo degmadaas ah, isla markaana uu weli socdo hawlgal lagu soo ururinayo hubkaas.

Xiisadda siyaasadeed ee dowladda iyo mucaaradka ayaa isku rogtay gacan ka hadal kadib markii dowladda ay si adag uga hortimid in mucaaradka uu isku hubeeyo gudaha magaalada Muqdisho.

Khilaafka ka dhashay doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo muddada xilka hay’adaha federaalka ayaa sii xoogaystay kadib markii wada-hadallo u dhexeeyey Dowladda Federaalka iyo xubnaha mucaaradka ay kusoo dhammaadeen natiijo la’aan 15-kii May.

Mucaaradka ayaa ku doodaya in muddo xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku ekaa 15-kii May, isla markaana aan lagu sii shaqeyn karin hannaan aan lagu wada heshiin.

Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda ku adkeysaneysa in dalka loo wado doorasho qof iyo cod ah, taas oo ay ku tilmaantay isbeddel muhiim ah oo Soomaaliya ka saaraya hannaan doorasho dadban oo muddo dheer ku dhisnaa awood-qeybsi iyo xulasho beeleed.

DF oo soo geba-gebeysay dooddii dhul ee Somaliland

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru dowlaha wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), ayaa si adag u wiiqay doodda Somaliland ee ku dhisan in ay mudan tahay aqoonsi caalami ah, isaga oo sheegay in xuduudaha ay Hargeysa sheegato aysan maanta ka tarjumeynin xaqiiqada siyaasadeed ee ka jirta dhulkaas.

Cali Balcad, oo maqaal aragtiyeed ku qoray warbaahinta Al Jazeera, ayaa ku dooday in aqoonsiga Somaliland uusan keeni doonin xasillooni, balse uu sii xoojin karo kala qeybsanaan gudaha Soomaaliya ah iyo xiisado cusub oo ka abuurma Geeska Afrika.

Dooddiisa ugu culus ma aheyn oo kaliya in Somaliland ay ka tirsan tahay Soomaaliya, balse waxa uu si gaar ah u taabtay arrin kale oo muhiim ah: in dhulka ay Somaliland sheegato uusan ahayn dhul siyaasiyan mideysan oo dhammaan bulshada ku nool ay raalli ka tahay maamulka Hargeysa.

Wasiirka ayaa sheegay in doodda Somaliland ee ku dhisan xuduudihii British Somaliland ay iska indho-tireyso xaqiiqada maanta ka jirta gudaha dhulkaas, gaar ahaan kacdoonka SSC ama Waqooyi Bari iyo cabashooyinka siyaasadeed ee ka jira gobolka Awdal.

Xaqiiqada xuduudaha

Somaliland ayaa sanadkii 1991 ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya inteeda kale, waxayna muddo dheer ku doodeysay in ay leedahay hay’ado shaqeeya, doorashooyin joogto ah iyo nidaam amni oo ka duwan xaaladdii burburka ee ka jirtay Soomaaliya.

Laakiin Cali Balcad ayaa sheegay in arrinta muhiimka ah aysan ahayn oo kaliya in Hargeysa ay qabato doorashooyin ama ay yeelato hay’ado maamul. Wuxuu ku dooday in su’aasha dhabta ah ay tahay in dhammaan bulshada ku nool dhulka ay Somaliland sheegato ay aqbalsan yihiin maamulka Hargeysa iyo mashruuca gooni-isu-taagga.

Dooddan ayaa si toos ah u taabaneysa saldhigga ugu weyn ee ay Somaliland ku raadiso aqoonsiga caalamiga ah. Hargeysa waxay badanaa sheegtaa in xuduudihii gumeysiga Ingiriiska ay yihiin kuwa ay ku dhisan tahay sheegashadeeda, laakiin wasiirka ayaa ku doodaya in xuduud taariikhi ah aysan kaligeed sharciyad siin karin maamul haddii bulshooyinka muhiimka ah ee ku nool dhulkaas ay diidan yihiin.

Taasi waxay doodda ka wareejineysaa muranka caadiga ah ee u dhexeeya Muqdisho iyo Hargeysa, waxayna u dhigeysaa su’aal kale oo adag: Somaliland ma leedahay oggolaansho siyaasadeed oo buuxa gudaha dhulka ay sheegato?

SSC iyo Awdal

Qodobka ugu xooggan ee wasiirku ku xoojiyay dooddiisa waa xaaladda SSC, oo ka kooban Sool, Sanaag iyo Cayn. Deegaanadan ayaa sanadihii u dambeeyay noqday caqabadda ugu weyn ee wajahay maamulka Somaliland, kadib markii bulshada deegaanka iyo hoggaankooda siyaasadeed ay si cad u diideen in ay hoos yimaadaan Hargeysa.

Dagaalladii ka dhacay Laascaanood iyo kacdoonkii ka dhashay ayaa muujiyay in maamulka Somaliland uusan si buuxda uga talin karin dhulka uu sheeganayo. Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa SSC u aragta tusaale cad oo muujinaya in Somaliland aysan ku dhisneyn oggolaansho siyaasadeed oo mideysan.

Wasiirku wuxuu sidoo kale si gaar ah u xusay Awdal, oo ku taalla galbeedka Somaliland. Gobolkaas waxaa ka jira cabashooyin siyaasadeed oo la xiriira metelaad, horumar iyo awood qeybsi, waxaana marar badan soo baxay dhaqdhaqaaqyo iyo codad ka soo horjeeda sida Hargeysa u maamusho gobolka.

Arrinta Awdal ayaa Somaliland ku noqoneysa caqabad ka duwan midda SSC. Haddii SSC ay muujisay diidmo xooggan oo ka jirta bariga, cabashooyinka Awdal waxay Hargeysa ku furayaan dood kale oo ka imaaneysa galbeedka. Labada arrimood marka la isku daro waxay dhaawacayaan sawirka ay Somaliland caalamka uga iibiso in dhulkeedu yahay mid siyaasiyan mideysan.

Cali Balcad ayaa sidoo kale weeraray dood kale oo Somaliland muddo dheer u adeegsaneysay ololaheeda aqoonsiga, taas oo ah in doorashooyinka iyo isbeddelka nabdoon ee hoggaanka ay caddeyn u yihiin in Somaliland tahay dal deggan oo mudan in la aqoonsado.

Somaliland ayaa bishii November 2024 qabatay doorasho madaxweyne oo uu ku guuleystay Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro, oo ka adkaaday madaxweynihii xilka hayay Muuse Biixi Cabdi. Hargeysa iyo taageerayaasheeda ayaa doorashadaas u adeegsaday dood ah in Somaliland ay leedahay nidaam dimuqraadi ah oo shaqeeya.

Laakiin wasiirku wuxuu sheegay in doorasho keliya aysan ku filneyn caddeynta xasillooni dhab ah. Sida uu ku dooday, xasilloonida dhabta ah waxay u baahan tahay ka-qeybgal siyaasadeed, sharciyad dhuleed iyo oggolaansho bulsho oo ballaaran.

Dooddan ayaa muhiim u ah dowladda federaalka Soomaaliya, maadaama ay wiiqeyso mid ka mid ah qodobbada ugu xooggan ee Somaliland ku kasbato taageerada dibadda. Muqdisho waxay hadda isku dayeysaa in ay caalamka tusto in arrinta Somaliland aysan ahayn oo kaliya muran madax-bannaani, balse ay tahay arrin ku saabsan cidda dhab ahaan metesha bulshada ku nool dhulka la sheeganayo.

Maqaalka wasiirka ayaa ku soo beegmaya xilli Somaliland ay sii waddo dadaallo diblomaasiyadeed oo ay ku raadineyso aqoonsi, iyadoo ka faa’iideysaneysa dekedda Berbera, goobta istiraatiijiga ah ee ay kaga taallo Badda Cas iyo xiriirrada ay la sameysay dalal shisheeye.

Si kastaba, dowladda Soomaaliya ayaa ku adkeysaneysa in aqoonsi kasta oo la siiyo Somaliland uu dhaawacayo midnimada Soomaaliya, isla markaana uu abuuri karo khatar cusub oo kala qeybin ah oo saameysa Geeska Afrika.

Doodda Cali Balcad waxay muujineysaa in Muqdisho ay hadda si cad ugu dadaaleyso in ay beddesho qaabka loo arko arrinta Somaliland. Halkii ay ku ekaan lahayd doodda ah “Somaliland waa qeyb ka mid ah Soomaaliya,” dowladda federaalka waxay hadda xoogga saareysaa in xitaa gudaha xuduudaha ay Hargeysa sheegato aysan jirin oggolaansho siyaasadeed oo mideysan.

Muxuu FARMAAJO uga duwan yahay mucaaradka qeyliya?

Marka laga hadlayo falanqaynta siyaasadda Soomaaliya ee xilligan xasaasiga ah, farqiga u dhexeeya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, madaxweynihii hore ee Soomaaliya, iyo xubnaha mucaaradka ee inta badan sida joogtada ah u dhaleeceeya dowladda waqtigeedu dhammaaday, wuxuu ku qotamaa dhowr qodob oo muhiim ah. Qodobbadaas waxay la xiriiraan hab-fekerka, istiraatiijiyadda iyo ujeeddooyinka fog ee siyaasadeed.

Farmaajo wuxuu dhisay muuqaal siyaasadeed oo u eg hoggaamiye waddani ah oo difaacaya qarannimada Soomaaliya. Taasi waxay u keentay taageerayaal badan oo ku aaminsan dareen iyo caadifad waddaniyadeed. Sidaas darteed, uma baahna inuu maalin kasta hadlo, balse taageerayaashiisa ayaa si joogto ah ugu difaaca baraha bulshada.

Inkasta oo mucaaradka ay ku jiraan madaxweyne hore iyo ra’iisul wasaareyaal hore, haddana qaybta ugu qaylada badan inta badan waa xildhibaanno, wasiirro hore ama siyaasiyiin doonaya inay dib ugu soo laabtaan miiska siyaasadda. Mararka qaar, siyaasiyiintaas ma haystaan miisaan iyo saameyn toos ah oo la mid ah tan Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Ka hor inta uusan noqon madaxweyne, murashaxii Nabad iyo Nolol, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, wuxuu muddo ku dhow lix bilood ahaa ra’iisul wasaare. Xilkaas ka hor, ma ahayn shaqsi si weyn looga yaqaanay siyaasadda, balse waxaa keenay duruufta waqtiga iyo nidaamka awood-qaybsiga 4.5.

Wuxuu xilka ra’iisul wasaaraha ku waayay markii uu la soo baxay siyaasado ku dhisan waddaniyad, maamul-wanaag, ka xoreynta dalka kooxaha argagixisada, iyo wada-shaqeyn ka dhex muuqatay isaga, xukuumaddiisa iyo madaxweynihii xilligaas, Shariif Sheekh Axmed. Taasi waxay ka mid noqotay sababihii mar kale loogu doortay madaxweynaha Soomaaliya 8 February 2017.

Doorashadiisa, oo guud ahaan dhulka Soomaalida si weyn looga soo dhoweeyay, waxaa xigay isbeddel siyaasadeed oo weyn. Dad badan waxay xilligaas Farmaajo u arkayeen madaxweyne wax badan ka beddeli kara Soomaaliya cusub. Hase yeeshee, nidaamkiisa iyo dadka ku xeernaa ayaa dhabihii guusha ka weeciyay, gaar ahaan markii xukuumaddii Xasan Cali Kheyre ku fashilantay inay dalka ka hirgeliso doorasho xor iyo xalaal ah. Taas beddelkeed, madaxweynaha waxaa lagula taliyay inuu sameeyo muddo-kororsi, tallaabo kalsooni-darro weyn gelisay shacabka. Arrintaas ayaa noqotay boogta ugu weyn ee maanta lagu xasuusto maamulka Farmaajo.

Farmaajo wuxuu dhisay, sal adagna u dhigay, ciidamada kala duwan ee dalka. Mid ka mid ah guulaha ugu waaweyn ee loo diiwaangeliyo maamulkiisa waa dib-u-habaynta, tirakoobka iyo tayeynta Ciidamada Qalabka Sida, gaar ahaan ciidanka Gorgor iyo Haramcad. Wuxuu kalsooni ka kasbaday ciidamada iyo shaqaalaha dowladda, maadaama uu joogteeyay mushaaraadkooda iyo nidaamka dowliga ah. Wuxuu sidoo kale kor u qaaday maqaamka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya, isagoo muujiyay dowlad ka madax-bannaan faragelinta shisheeye ee tooska ah.

Balanqaadyadii uu Madaxweyne Farmaajo ololaha doorashada ku galay dhammaantood ma hirgelin, inkastoo dowladdiisa ay ku guuleysatay dhanka xiriirka caalamiga ah iyo in Soomaaliya loola dhaqmo si ka duwan sidii loola dhaqmi jiray dowladihii ka horreeyay.

Sanadkii 2021, ismari-waagii doorashada iyo dadaalkii uu Baarlamaanku muddo-kordhin laba sano ah ugu sameeyay isaga iyo hay’adaha dowladda wuxuu abuuray qalalaase siyaasadeed iyo mid amni. Taasi waxay dhaawacday kalsoonidii shacabka iyo xiriirkii caalamiga ahaa, ugu dambeyntiina waxaa lagu qasbay inuu miiska soo saaro doorasho dadban, taas oo uu ku guuleystay madaxweynaha hadda talada haya, Xasan Sheekh Maxamuud.

Xilligan, muddo-xileedka dowladda uu hoggaamiyo Xasan Sheekh Maxamuud, oo ku ekaa 15 May, ayaa dhammaaday, iyadoo aan weli muuqan qorshe doorasho oo diyaar ah. Taas beddelkeed, waxaa muuqata muddo-kororsi hal sano ah. Sida caadada siyaasadda Soomaaliya noqotay, waxaa billowday mucaaradad xooggan oo looga soo horjeedo dowladda iyo Madaxweyne Xasan Sheekh, iyadoo mucaaradku ku eedeeyeen inuu talada dalka keligiis isku koobay. Arrintaas waxay dalka gelisay xaalad jahwareer iyo hubanti la’aan ah.

Siyaasiyiin isugu jira madaxweyne hore, ra’iisul wasaareyaal hore iyo murashaxiin madaxweyne ayaa bilaabay inay mucaaradnimadooda ku soo koobaan hadallo kulul, shirar jaraa’id iyo baaqyo dibadbaxyo ah. Hase yeeshee, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo wuxuu iska fogeeyay qaabkaas siyaasadeed, wuxuuna doorbiday istiraatiijiyad aamusan.

Madaxweynihii sagaalaad ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ra’iisul wasaarihiisii ugu dambeeyay, Maxamed Xuseen Rooble, iyo Cabdi Faarax Shirdoon, oo isaguna mar soo noqday ra’iisul wasaare, kama mid aha siyaasiyiinta maalin kasta saxaafadda hor istaaga ama qaylo joogto ah ku maareeya khilaafaadka siyaasadeed.

“Siyaasadda aamusan” ee Maxamed Cabdullaahi Farmaajo waa mid ka mid ah astaamaha ugu waaweyn ee lagu bartay hoggaamintiisa iyo qaabka uu u wajaho arrimaha siyaasadda dalka. Farmaajo wuxuu caan ku ahaa inuu ka gaabsado ka hadalka xasaradaha taagan, khilaafaadka siyaasadeed ama eedeymaha loo soo jeediyo.

Si ka duwan madax badan oo Soomaali ah, kuwaas oo inta badan si degdeg ah uga falceliya dhacdooyinka ama qabta shirar jaraa’id, Farmaajo aad ayuu u yareyn jiray la kulanka warbaahinta madaxa-bannaan iyo ka jawaabista eedeymaha mucaaradka. Ujeeddadu waxay ahayd inuu ka fogaado khaladaad hadal, isla markaana uusan gelin dood hoos u dhigi karta sharafta xafiiskiisa. Taasi waxay keentay in dadweynaha iyo kooxaha ka soo horjeeda ay marar badan ku wareeraan waxa uu damacsan yahay.

Marka ay jiraan khilaafaad adag, ha ahaadeen kuwa u dhexeeya dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada, ama khilaafaadkii isaga iyo ra’iisul wasaareyaashiisii sida Xasan Cali Kheyre iyo Maxamed Xuseen Rooble, Farmaajo inta badan wuxuu doorbidi jiray aamusnaan ilaa ay xaaladdu heer sare gaarto. Kadibna wuxuu qaadi jiray tallaabooyin go’aan-qaadasho ah oo lama filaan noqda. Taageerayaashiisu waxay aaminsanaayeen in aamusnaantaas ay daciifiso saamaynta hadallada mucaaradka.

Gunaanad ahaan, siyaasadda aamusan ee Farmaajo waxay ahayd seef laba af leh. Dhinac, waxay ka caawisay inuu sii haysto taageerada dadka rumeysnaa inuu yahay madaxweyne ka dhowrsan buuqa siyaasadeed ee maalinlaha ah. Dhinaca kale, waxay sii fogeysay kooxaha mucaaradka ah iyo saaxiibbada caalamiga ah ee doonayay wada-hadal furan iyo tanaasul degdeg ah.

Maanta, dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh waxaa ku furan buuq siyaasadeed oo xadkiisa dhaafay. Xaaladdan waxay u baahan tahay siyaasad aamusan oo lagu macno-tiro kooxaha mucaaradka ah ee qaylada siyaasadeed u arka xal, isla markaana bulshada u kiciya fowdo siyaasadeed.

W/Q: Ali Muhiyaddiin
[email protected]

AFEEF: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online. Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid. 

Dagaalkii Muqdisho ee DF iyo mucaaradka oo u wareegay Gubadley – Maxaa socda?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa howl-gallo lagu xoojinayo amniga ka wada deegaanno ka tirsan gobolka Shabeellaha Dhexe ee dowlad-goboleedka HirShabeelle.

Howl-galladan ayay saraakiisha ciidanku sheegeen in lagu baadi-goobayo kooxo hubeysan oo la sheegay inay ku sugan yihiin gobolkaas. Waxay sidoo kale daba socdaan dhaq-dhaqaaqyo amni oo maalmihii lasoo dhaafay ka socday magaalada Muqdisho, kuwaas oo la xiriiray xaalado amni oo ka dhashay iska horimaadyo u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka oo dhowaan ka dhacay caasimadda.

Ilo kala duwan ayaa xaqiijiyay in ciidamada dowladda ay howl-gallada ka bilaabeen waqooyiga Muqdisho, ugana sii gudbeen deegaanno ku yaalla gobolka Shabeellaha Dhexe, kuwaas oo ku dhow xuduudda gobolka Banaadir.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamada ay raadinayaan xubno hubeysan oo la tuhunsan yahay inay u gudbeen deegaannadaas kadib dhaq-dhaqaaqyo amni oo ka dhacay Muqdisho toddobaadkan.

Sidoo kale, ciidamada ammaanka ayaa saacadihii lasoo dhaafay howl-gallo baaritaanno iyo hub ka dhigis ah ka sameeyay degmooyinka Cabdicasiis, Kaaraan iyo deegaanka Gubadley, iyo sidoo kale qaybo ka mid ah gobolka Shabeellaha Dhexe.

Dhinaca kale, Taliska Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ayaa hore ugu dhawaaqay howlgal lagu uruurinayo hubka sharci-darrada ah, kaas oo la bilaabay kadib iska horimaadkii 3-dii bishan ka dhacay caasimadda.

Howl-galkaas ayaa yimid kadib iska horimaad dhex maray ciidamada dowladda iyo ciidamo ilaalo u ahaa madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, iyo ra’iisul wasaarihii hore, Xasan Cali Kheyre, inkastoo markii dambe dowladda ay sheegtay in la soo afjaray howl-galladii la xiriiray mucaaradka.

Si kastaba, khilaafka ka dhashay doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo muddada xilka hay’adaha federaalka ayaa sii xoogaystay kadib markii wada-hadallo u dhexeeyey Dowladda Federaalka iyo xubnaha mucaaradka ay kusoo dhammaadeen natiijo la’aan 15-kii May.

Wada-hadalladaas ayaa diiradda lagu saarayey hannaanka doorashada, muranka dastuurka iyo mustaqbalka siyaasadeed ee hay’adaha federaalka. Mucaaradka ayaa ku doodaya in muddo xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku ekaa 15-kii May, isla markaana aan lagu sii shaqeyn karin hannaan aan lagu wada heshiin.

Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda ku adkeysaneysa in dalka loo wado doorasho qof iyo cod ah, taas oo ay ku tilmaantay isbeddel muhiim ah oo Soomaaliya ka saaraya hannaan doorasho dadban oo muddo dheer ku dhisnaa awood-qeybsi iyo xulasho beeleed.

Soomaaliya ayaa markii ugu dambeysay doorasho guud oo toos ah qabatay sanadkii 1969-kii, ka hor afgambigii militariga ee Maxamed Siyaad Barre. Tan iyo burburkii dowladdii dhexe, doorashooyinka heer federaal ayaa inta badan ku dhacay hannaan dadban, waxaana madaxweynaha dooran jiray baarlamaanka.

Hase yeeshee, qorshaha dowladda ee doorasho qof iyo cod ah ayaa wajahaya mucaaradad xooggan, iyadoo kooxaha mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada ay ku doodayaan in hannaan kasta oo doorasho lagu geli karo uu u baahan yahay heshiis siyaasadeed oo ballaaran.

Beesha caalamka ayaa dhankeeda muujineysa cabsi laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu u gudbo marxalad ka adag midda hadda taagan, gaar ahaan iyadoo Soomaaliya ay weli wajahayso weerarro ka imanaya Al-Shabaab, xaalad amni oo jilicsan iyo baahiyo bini’aadantinimo oo soo noqnoqda.

Waxaa sidoo kale weli xusuusta ku jirta xiisaddii siyaasadeed ee sanadkii 2021, markii muran ka dhashay muddo-kordhin uu sababay isku dhacyo hubeysan oo ka dhacay Muqdisho, ka hor inta aysan dhinacyadii siyaasadeed dib ugu laaban wada-hadal.

Beesha caalamka ayaa hadda u muuqata inay doonayso in laga hortago in xaaladda siyaasadeed ee maanta taagan ay gaarto heerkaas oo kale.

Kashifaad: Qorshaha Israa’iil ee sidii Itoobiya marin badeed ugu heli laheyd Somaliland

0

Hargeysa (Caasimada Online) – Aqoonsiga ay Israa’iil siisay maamulka Somaliland wuxuu xambaarsan yahay dhowr arrimood, waxaana loo arkaa qayb ka mid ah qaab-dhismeed istiraatiiji ah oo ka soo ifbaxaya xulafada Imaaraadka, Israa’iil iyo Itoobiya. Isbahaysigan waxaa horseeday dareen guud oo ku aaddan khataraha ka imanaya Xuutiyiinta, saamaynta Iiraan, iyo joogitaanka sii kordhaya ee Turkiga ku leeyahay Afrika, gaar ahaan Soomaaliya.

Aqoonsiga Israa’iil ay siisay Somaliland waxaa loo arkaa tallaabo ka hortageysa khatarahaas, wuxuuna si weyn u xoojin karaa booska istiraatiijiyadeed ee Itoobiya ku leedahay Geeska Afrika, gaar ahaan qorshaheeda ku aaddan helitaanka marin-biyood.

Itoobiya waa dalka ugu dadka badan adduunka ee aan bad lahayn, waxayna muddo dheer raadinaysay beddel ka duwan ku tiirsanaanta dekedda Jabuuti.

Qorshuhu wuxuu yahay in marka uu hirgalo aqoonsiga maqaamka caalamiga ah ee Somaliland, Israa’iil ay si dadban u xoojiso wada-hadallada u dhexeeya Addis Ababa iyo Hargeysa, iyadoo Itoobiya siinaysa awood dheeraad ah oo ay ku xaqiijisan karto heshiisyo dekedeed oo muddodheer, marin u helidda kaabayaasha, iyo taageerada saadka ee xeebaha Somaliland.

Itoobiya waxay hore Somaliland ula saxiixatay is-afgarad sanadkii 2024, kaas oo siinaya marin-biyood muddodheer, balse waxaa ka horyimid oo diiday dowladda dhexe ee Soomaaliya. Hase ahaatee, aqoonsiga Israa’iil wuxuu miisaan siyaasadeed ku kordhinayaa hanka Itoobiya ee bad-helidda.

Israa’iil waxay kor u qaadaysaa raadkeeda gobolka, iyadoo xoojinaysa awooddeeda ay ugu hortageyso saamaynta Iiraan.

Hay’adda sirdoonka Israa’iil ee Mossad iyo Hay’adda Sirdoonka iyo Amniga Qaranka Itoobiya ayaa sanadkii 2020 ku heshiiyay inay iska kaashadaan dhinacyada sirdoonka iyo amniga. Sanad kadib, waxay galeen heshiis milatari oo ay ku jiraan tababar iyo waxbarasho milatari. Sanadkii 2025, labada dhinac waxay sidoo kale saxiixdeen heshiis difaac oo lagu xoojinayo ciidamada booliska Itoobiya, wadaagga sirdoonka, la-dagaallanka dambiyada xuduudaha ka gudba, iyo tababarka amniga.

Walaaca Masar ee isbahaysigan

Masar dhankeeda, waxay isbahaysiga Israa’iil, Imaaraadka, Somaliland iyo Itoobiya u aragtaa mid keeni kara go’doomin istiraatiiji ah. Kanaalka Suweys ma aha oo keliya il dakhli, balse Masar waxay u aragtaa arrin la xiriirta badbaadada qaranka.

Inkasta oo aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland uusan keligiis ka dhignayn khatar toos ah oo ku wajahan amniga Masar, Qaahira waxay ka cabsi qabtaa in Israa’iil ay Somaliland u isticmaasho marin ay ku ballaariso saamaynteeda Geeska Afrika, isla markaana ay caqabad ku noqoto booska istiraatiijiyadeed ee Masar.

Madaxweynaha Masar Abdel Fattah al-Sisi ayaa la kulmay dhiggiisa Soomaaliya 8 February 2026, wuxuuna caddeeyey in Masar ay had iyo jeer ahaan doonto saaxiib daacad ah iyo taageere adag oo Soomaaliya ah. Kulanka kadib, Qaahira waxay ku dhawaad 1,000 askari oo dheeraad ah u dirtay Muqdisho, iyadoo arrintaas si cad loo shaaciyay. Ciidamadaas ayaa qayb ka ah Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya ee AUSSOM. Masar waxay sidoo kale Soomaaliya ku caawisay qalab milatari.

Maadaama ay suurtogal tahay in Israa’iil ay ballaariso xiriirkeeda diblomaasiyadeed iyo joogitaankeeda rasmiga ah ee dhulka kadib aqoonsiga, waxaa sidoo kale kordhi kara khatarta tartanka gobolka iyo xiisadda kala dhexeysa Masar. Si kastaba ha ahaatee, waxaa muhiim ah in la fahmo in Israa’iil ay leedahay dhiirigelin xooggan oo ay ku ilaaliso xiriir iskaashi oo ay la leedahay Qaahira, marka la eego doorka Masar ee maaraynta xaaladda Qaza iyo, si ka ballaaran, dadaalka lagu xakameynayo saamaynta Turkiga iyo Qadar ee arrinta Falastiin.

Ugu dambeyntii, aqoonsiga Somaliland wuxuu ka yar yahay arrinta madaxbannaanida Somaliland lafteeda, balse wuxuu ka weyn yahay ujeeddo istiraatiiji ah oo Israa’iil ku dooneyso inay door ku yeelato qaabeynta nidaamka mustaqbalka ee marinka Badda Cas. Gobolku wuxuu gelayaa waji cusub, halkaas oo dhulalka durugsan ay yeelanayaan miisaan istiraatiiji ah oo ka weyn baaxaddooda, gaar ahaan marka loo eego xafiiltanka quwadaha waaweyn iyo tartanka gobolka.

Haddana, aqoonsiga Somaliland wuxuu weli ahaan doonaa mid aan la hubin. Itoobiya waxay noqon kartaa dalka ugu dhow ee ka faa’iideysta, marka loo eego baahideeda degdegga ah ee marin-biyood, balse waa inay si taxaddar leh u miisaantaa guulaha istiraatiijiyadeed iyo khatarta sii kordheysa ee iska horimaad kala dhex mara Muqdisho iyo xasillooni-darrada gobolka.

Muxuu Faarax Macallin ka yiri tallaabada ay DF ka qaaday Shariif iyo Kheyre?

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaanka laga soo doorto deegaanka Dadaab ee dalka Kenya, Faarax Macallin, ayaa si adag uga hadlay xiisadda siyaasadeed iyo midda amni ee magaalada Muqdisho, isagoo sheegay in dowladdu ay tahay cidda kaliya ee xaq u leh inay gacanta ku hayso awoodda hubka.

Faarax Macallin, oo qoraal ku daabacay bartiisa X, ayaa hadalkiisa kusoo beegay xilli ciidamada ammaanka Soomaaliya ay hub culus iyo gaadiid dagaal kusoo bandhigeen aagga Mirinaayo ee degmada Cabdicasiis, gaar ahaan agagaarka guri uu dhowaan ka baxay madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

“Dowladaha oo kaliya ayaa ah inay yeeshaan awoodda gaarka ah ee hubka,” ayuu qoray Faarax Macallin.

Wuxuu sheegay in kooxaha aan dowlad ahayn ee isku daya inay awood ku raadiyaan rabshado ay tahay in dowladdu ka adkaato.

“Rabitaanka aan xadka lahayn ee ah in awood lagu qabsado rabshado, marka ay wadaan jilayaal aan dowlad ahayn, waa in lagu xakameeyaa awood ciidan oo ka sarreysa,” ayuu yiri.

Qoraalka Faarax ayaa yimid kadib markii booliska Soomaaliya ay sheegeen inay howlgal ka sameeyeen degmada Cabdicasiis, halkaas oo ay kusoo bandhigeen illaa lix gaari dagaal iyo hub culus oo ay sheegeen in lagu qabtay howlgalladii ugu dambeeyay.

Taliyaha Qaybta Guud ee Booliska Gobolka Banaadir, Macallin Mahdi, oo la hadlay wariyeyaasha, ayaa sheegay in ciidamada ammaanku ay gacanta kusoo dhigeen hub sharci-darro ah oo ay ku jiraan qoryaha BKM, RPG iyo Dhashiike.

Wuxuu sheegay in hubkaas uu halis ku ahaa amniga guud ee caasimadda, isagoo intaas ku daray in la xisaabtami doono madaxdii hore ee uu ku eedeeyay inay ka dambeeyeen dhacdooyinkii ka dhacay Mirinaayo.

‘Dowlad daciif ah’

Faarax Macallin ayaa qoraalkiisa ku sheegay in dhibaatooyinka ugu waaweyn ee dalalka burburay ay ka mid tahay dowlad fulinteedu daciif tahay.

“Nacabka ugu xun ee dowladaha fashilmay ee dunida saddexaad ay wajahaan waa fulin daciif ah,” ayuu qoray.

Wuxuu si gaar ah ugu baaqay Madaxweyne Xasan Sheekh Mohamud inuu qaado tallaabo uu ku mideynayo Soomaaliya.

“Xasan Sheekh waa inuu u kaco hawsha mideynta Soomaaliya,” ayuu yiri, isagoo adeegsanaya xarafka laga soo gaabiyo magaca madaxweynaha.

Faarax Macallin ayaa sidoo kale sheegay in dalalku ay mararka qaar ku badbaadaan hoggaan adag oo ilaalin kara xasilloonida, midnimada dhuleed iyo kala dambeynta.

“Qarammadu waxay si wanaagsan ugu badbaadaan hoggaamiyeyaal awood leh oo naxariis leh, kuwaas oo ilaaliya xasilloonida, midnimada dhuleed iyo guud ahaan sharciga iyo kala dambeynta, halkii ay noqon lahaayeen dowlado fashilmay,” ayuu qoray.

Hadalkan ayaa si weyn ula jaanqaadaya doodda dowladda federaalka ee ah in aysan aqbali doonin in hub sharci-darro ah lagu haysto gudaha caasimadda, gaar ahaan kadib iska horimaadyadii maalmihii lasoo dhaafay ka dhacay degmooyinka Cabdicasiis iyo Howlwadaag.

Dowladda ayaa sheegtay in howlgallada socda ay yihiin kuwo lagu ururinayo hub ay ku eedeysay maleeshiyaad la xiriira siyaasiyiin mucaarad ah. Mucaaradka ayaa dhankooda ku eedeeyay dowladda inay adeegsaneyso awood ciidan si ay u caburiso dhaqdhaqaaq siyaasadeed.

‘Dagaal qabyaalad maya’

Faarax Macallin ayaa qoraalkiisa ku sheegay in dhaqanka dagaal-oogeyaasha uusan meel ku lahayn dowlad casri ah.

“Dagaal-oogennimo meel kuma laha dowlad casri ah,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay in maamul xumo jirta lagu sixi karo waqti iyo hannaan siyaasadeed, balse aysan taasi macnaheedu ahayn in mucaaradku hub qaadan karo.

“Dowlad xumo mar walba waqti ayaa lagu sixi karaa,” ayuu qoray.

Isagoo tusaale u soo qaatay Mareykanka, ayuu intaas ku daray: “Mareykanka waa tusaale caadi ah oo dal si liidata loo maamulo ah, balse mucaaradku si fudud hub uma qaadan karo.”

Qoraalka Faarax ayaa kusoo aaday xilli xaaladda Muqdisho ay weli kacsan tahay, inkastoo Sheekh Shariif Sheekh Axmed uu shalay ka guuray gurigii Mirinaayo kadib wada-hadallo dhexmaray isaga iyo Villa Somalia, kuwaas oo ay ka qeyb qaateen wakiillo caalami ah iyo qaar ka mid ah dhaqanka Soomaaliyeed.

Dowladda ayaa sidoo kale dhowaan hub ay sheegtay in laga qabtay dhinaca ra’iisul wasaarihii hore Xasan Cali Kheyre kusoo bandhigtay degmada Howlwadaag, halkaas oo iyaduna ay ka dhaceen iska horimaadyo u dhexeeyay ciidamada dowladda iyo kooxo hubeysan oo lala xiriiriyay mucaaradka.

Hadallada Faarax Macallin ayaa sii xoojinaya dooda ah in khilaafka siyaasadeed uusan marna isu beddeli karin awood ciidan, xilli dowladda iyo mucaaradku ay weli isku hayaan cidda mas’uul ka ah rabshadihii ugu dambeeyay ee ka dhacay Muqdisho.

 

Midowga Yurub oo xayiraado fiiso saaraya Soomaalida ayagoo u caraysan dowladda

Brussels (Caasimada Online) – Wasiirrada arrimaha gudaha ee Midowga Yurub ayaa ka fiirsanaya in la adkeeyo shuruudaha fiisaha ee muwaadiniinta Soomaaliyeed, iyagoo ku eedeeyay dowladda Soomaaliya inay si liidata ula shaqeyso dalalka Yurub marka la doonayo in dib loogu celiyo Soomaalida aan xaqa u lahayn inay sii joogaan dalalka Midowga Yurub.

Golaha Midowga Yurub ayaa sheegay in tirada Soomaalida sida sharci darrada ah ku gashay dalalka Midowga Yurub ay ka badan laba jibbaarantay intii u dhaxeysay 2024 iyo 2025, taas oo Brussels ay ku sheegtay inay qayb weyn ka qaateen shabakado dadka tahriibiya.

Kulankii wasiirrada arrimaha gudaha iyo cadaaladda ee Khamiistii ka dhacay Luxembourg ayaa Soomaaliya si gaar ah looga hadlay, iyadoo dalalka xubnaha ka ah Midowga Yurub ay sheegeen in wada-shaqeynta Muqdisho ee ku saabsan dib-u-celinta muwaadiniinteeda ay tahay mid aan ku filneyn.

Wasiirrada ayaa sidoo kale ka dooday sida Midowga Yurub u xoojin karo la-dagaallanka shabakadaha tahriibinta dadka, gudaha Soomaaliya iyo dalalka ay Soomaalidu sii maraan ka hor inta aysan gaarin Yurub.

Golaha Midowga Yurub ma shaacin go’aan kama dambeys ah, mana faahfaahin tallaabooyinka cusub ee si rasmi ah loo qaadi doono. Hase yeeshee, doodda hadda socota ayaa dhiseysa qorshe hore oo Guddiga Midowga Yurub uu soo bandhigay, kaas oo lagu adkeynayo codsiyada fiisaha ee muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Qorshahaas ayaa dhigayay in waqtiga looga baaraandego codsiyada fiisaha Soomaalida laga dhigo 45 maalmood, halkii uu markii hore ka ahaa 15 maalmood. Waxa kale oo uu dhigayay in codsadayaasha Soomaaliyeed laga dalbado dokumentiyo buuxa mar kasta oo ay codsi gudbinayaan, isla markaana inta badan la siiyo fiiso hal mar oo keliya lagu geli karo dalalka Schengen.

Waxaa sidoo kale meesha laga saari karaa fududeynta qaar ee la xiriirta fiisaha diblomaasiyiinta iyo shaqaalaha dowladda Soomaaliya ee heysta baasaboorrada adeegga.

Cadaadis cusub oo la saarayo Muqdisho

Nicholas Ioannides, oo ah wasiir ku-xigeenka socdaalka iyo ilaalinta caalamiga ah ee Cyprus, ayaa sheegay in Midowga Yurub uu doonayo “hab dhameystiran” oo lagu wajahayo wadashaqeynta dalalka saddexaad.

Laakiin wuxuu sidoo kale sheegay in marka dal uu ka gaabiyo ama diido inuu ka jawaabo arrimaha la xiriira dib-u-celinta iyo aqbalidda muwaadiniintiisa, ay khasab tahay in la adeegsado “dhammaan qalabka la hayo, oo ay ku jiraan tallaabooyin xaddidaya fiisaha”.

Hadalkan ayaa muujinaya in Midowga Yurub uu sii adkeynayo siyaasaddiisa socdaalka, gaar ahaan dalalka uu ku eedeynayo inay ka gaabiyeen inay dib u qaataan muwaadiniintooda.

Midowga Yurub ayaa sanadkan bilaabay istaraatiijiyad cusub oo fiiso, taas oo Brussels siinaysa awood dheeraad ah oo ay siyaasadda fiisaha ugu adeegsan karto cadaadis diblomaasiyadeed iyo mid amni.

Dowladda Soomaaliya weli si rasmi ah ugama jawaabin doodda cusub ee ka soo baxday kulanka wasiirrada Midowga Yurub.

Balse arrintan ayaa imaaneysa xilli Muqdisho iyo Brussels ay dhawaan ku heshiiyeen in la sii wado wada-hadallo farsamo oo ku saabsan socdaalka, dib-u-celinta iyo aqbalidda muwaadiniinta Soomaaliyeed ee aan sharci ku joogin Yurub.

Wada-hadalladaas ayaa ka mid ahaa kulankii ugu horreeyay ee iskaashiga Soomaaliya iyo Midowga Yurub ee lagu qabtay Muqdisho, kaas oo looga hadlay amniga, socdaalka, cadaaladda, dhaqaalaha iyo horumarinta.

Soomaaliya oo weli ku jirta xaalad adag

Go’aanka ay ka fiirsanayaan dalalka Yurub ayaa kusoo aadaya xilli Soomaaliya ay weli la daalaa-dhaceyso dagaal, amni-darro, abaaro, barakac iyo xaalad bani’aadannimo oo daran.

Soomaaliya ayaa muddo ku dhow labaatan sano la dagaallameysa kooxda Al-Shabaab, halka isbeddelka cimilada, abaaraha soo noqnoqday, fatahaadaha iyo cudurrada faafa ay si joogto ah u saameeyaan nolosha malaayiin qof.

Hay’adaha Qaramada Midoobay ayaa sheegay in malaayiin Soomaali ah ay weli u baahan yihiin gargaar bani’aadannimo, iyadoo barakaca gudaha dalka uu gaaray heerar aad u sarreeya. Waxaa sidoo kale jira boqollaal kun oo Soomaali ah oo qaxooti ahaan ugu nool dalal kale.

Midowga Yurub laftiisa ayaa Soomaaliya siiya gargaar bani’aadannimo iyo taageero amni, balse isla waqtigaas wuxuu kordhinayaa cadaadiska la xiriira socdaalka iyo dib-u-celinta dadka.

Mas’uuliyiinta Yurub ayaa ku doodaya in dal kasta uu waajib ka saaran yahay inuu dib u aqbalo muwaadiniintiisa marka aysan sharci ku lahayn dalalka kale. Waxay sidoo kale sheegayaan in tahriibka sharci darrada ah uu dadka u geliyo khataro badan, oo ay ka mid yihiin shabakadaha dadka tahriibiya, xadgudubyo iyo safarro halis ah.

Dhinaca kale, dadka u dooda xuquuqda muhaajiriinta ayaa ku doodaya in xayiraadaha fiisaha ay inta badan saameeyaan ardayda, ganacsatada, qoysaska iyo dadka safarrada caadiga ah u baahan, halkii ay si toos ah cadaadis ugu saari lahaayeen dowladaha.

Soomaalida ayaa horeyba u wajahaysay caqabado badan marka ay dalbanayaan fiisaha Schengen, maadaama dalal badan oo Midowga Yurub ka tirsan aysan Soomaaliya ku lahayn xarumo toos ah oo lagu bixiyo fiisooyinka. Taas ayaa keenta in codsadayaal badan ay u safraan dalal kale si ay codsi u gudbiyaan.

Haddii tallaabooyinka cusub la meel mariyo, codsiga fiisaha ee muwaadiniinta Soomaaliyeed wuxuu noqon karaa mid ka gaabis badan, ka qaalisan, kana adag sidii hore.

Arrintan ayaa mar kale muujineysa sida xiriirka Soomaaliya iyo Midowga Yurub uu ugu dhex jiro laba waddo oo is barbar socda: iskaashi dhinacyada amniga iyo horumarinta ah, iyo cadaadis sii kordhaya oo la xiriira socdaalka iyo dib-u-celinta muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Cosoble oo soo jeediyay in Shariif iyo madaxda mucaaradka loo soo xiro sidii Maduro

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Maamul-goboleedka HirShabelle, Cali Cabdullahi Cosoble oo ka hadlayay dagaalkii magaalada Muqdisho ku dhex-maray dowladda iyo mucaaradka ayaa soo jeediyay talo yaableh, isaga oo ku baaqay in hoggaamiyeyaasha mucaaradka loo soo xiro, sida madaxweynihii Venezuela, Nicolás Maduro oo uu qabtay Mareykanka.

Cosoble ayaa si gaar ah u tilmaamay ragggii dagaalka la galay ciidamada dowladda ee Shariif iyo Khayre oo hadda dib ugu laabtay guryahoodii.

“Ragga qoryaha qaatay ee yiri dalka dowlad kama jirto waxaa haboon in sawirradooda ayagoo sida Maduro, madaxweynihii Venezuela gacmaha ka katiineysan laba askarina ay midkiiba wado la tuso shacabka Soomaaliyeed, si ay kuwa luuqyada ku jira u quustaan,” ayuu yiri Cali Cabdullahi Cosoble.

Sidoo kae, wuxuu kusii daray “Waddanka wuxuu leeyahay hal Madaxweyne, hal dowlad iyo hal ciidan. Ciddaan sidaa ogeyn dantaa macallin u noqoneysa. Guushu waa sey u bilaabay sixirkiina saakuu buray. SOOMAALIYA GUUL IYO GOBANIMO”.

Horay Cali Cosoble ayaa uga hadlay doorka Senator Cabdiraxmaan Faroole ee dagaalka Muqdisho iyo sida Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame u fulinayaan qorshihiisa, sida uu hadalka u dhigay.

Hadalkan ayaa imaanaya xilli ay weli Muqdisho ka socdaan dhaq-dhaqaaqyo siyaasadeed oo ay wadaan hoggaamiyayaasha mucaaradka, kuwaas oo diidan qorshaha dowladda ee doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka.

Si kastaba, ha’ahaatee mucaaradka ayaa dhowaan kordhiyay cadaadiska ay saarayaan Dowladda Federaalka, iyagoo ku eedeynaya inay ku fashilantay heshiis siyaasadeed oo laga gaaro doorashooyinka, dastuurka iyo hannaanka awood-qeybsiga.

Daawo: DF oo gaadiid iyo hub kusoo bandhigtay gurigii Shariif ee Mirinaayo

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidamada Booliska Soomaaliya ayaa goordhow gaadiid dagaal iyo hub culus kusoo bandhigay aagga Mirinaayo, gaar ahaan gurigii uu ka daganaa Madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo maalin ka hor dagaal la galay dowladda.

Illaa 6 gawaari ayay dowladdu kusoo bandhigtay goobta, sidoo kale waxaa jira hub culus oo lagu soo qab-qabtay howgalkii maanta ee degmada Cabdicasiis.

Taliyaha Qaybta Guud ee Booliska Gobolka Banaadir, Macallin Mahdi ayaa la hadlay Wariyeyaasha ayaa sheegay in hub badan oo sharci darro ah ay gacanta kusoo dhigeen, kuwaas oo ay ku jiraan qoryaha waa wayn ee BKM, RBG iyo Dhashiike o halis ku ah amniga guud ee caasimada.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in dhibkii ka dhacay Mirinaayo lagula xisaatami doono madaxdii hore ee ka dambeysay, sida uu hadalka u dhigay. Macallinka ayaa hanjabaad iyo digniin u diray mucaaradka, isaga oo sheegay in weli uu socdo howlgalka, dibna ay ka faah-faahin doonaan natiijada.

Sheekh Shariif ayaa shalay ka guuray guriga ay maanta tageen ciidamada dowladda, kadib wada-hadal dhex-maray isaga iyo Villa Somalia, kuwaas oo ay ka qayb ka qaateen wakiilo caalami ah iyo qaar kamid ah dhaqanka Soomaaliyeed.

Sidan oo kale ayay dowladda dhawaan hub laga qabsaday Ra’iisul wasaarihii hore Xasan Cali Khayre waxa ay kusoo bandhigtay degmada Howlwadaag, halkaas oo sidoo kale ay ku dagaaleen dowladda iyo mucaaradka.

Arrintan ayaa uga sii dareysa xiisada siyaasadeed iyo mida ciidan ee ka taagan caasimada, maadaama labada dhinac ay qaadeen tallaabooyin dheeraad ah.

Muxuu yahay isbedelka aysan dad badan ogeyn ee ka socda Soomaaliya?

0

𝐌𝐮𝐱𝐮𝐮 𝐲𝐚𝐡𝐚𝐲 𝐢𝐬𝐛𝐞𝐝𝐝𝐞𝐥𝐤𝐚 𝐚𝐲𝐬𝐚𝐧 𝐝𝐚𝐝 𝐛𝐚𝐝𝐚𝐧 𝐚𝐤𝐡𝐫𝐢𝐧 𝐞𝐞 𝐤𝐚 𝐬𝐨𝐜𝐝𝐚 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐲𝐚?

Waxaan qabaa in dad badan wali si khaldan u eegayaan waxa maanta Soomaaliya ka socda.

Marka aad dhegaysato doodaha siyaasadda, waxaad moodaysaa in muranka oo dhan ku saabsan yahay doorashada, muddo kororsi, dastuurka iyo khilaafka u dhexeeya dawladda iyo mucaaradka. Arrimahaas way jiraan, waana kuwo muuqda. Laakiin mararka qaar waxa muuqda ma aha sheekada dhabta ah.

Waxaan xasuustaa in sanadihii la soo dhaafay mar kasta oo Soomaaliya gasho marxalad doorasho, qof kasta uu garan jiray sida ay sheekadu ku dhammaan karto. Siyaasiyiintu way is khilaafi jireen, hadallo adag ayay is dhaafsan jireen, mararka qaar xaaladdu meel khatar ah ayay gaari jirtay, laakiin ugu dambayn waxaa iman jiray shir, waxaa iman jiray cadaadis dibadeed, waxaana la gaari jiray heshiis cusub.

Markan se arrimuhu si kale ayay u socdaan.

Waxa yaab leh ma aha in dawladda iyo mucaaradku is khilaafsan yihiin. Taasi Soomaaliya waa ay la qabsatay. Waxa yaabka leh waa in qalabkii lagu xallin jiray khilaafaadkaas uu u muuqdo inuusan sidii hore u shaqaynayn.

Mareykanka ayaa hadlay.

Ingiriiska wuu hadlay.

Diblomaasiyiin badan ayaa isku dayay inay dhinacyada isu soo dhaweeyaan.

Mucaaradku wuxuu isku dayay inuu abuuro cadaadis siyaasadeed.

Dawladduna waxay qaadatay mowqif adag.

Laakiin natiijadii laga filayay lama gaarin.

Marka aad meeshaas gaarto, waa inaad is waydiisa ,maxaa is beddelay?

Dad badan waxay isha ku hayaan madaxweyne Xasan Sheekh.

Qaar kale waxay eegayaan mucaaradka.

Anigu waxaan qabaa in labadaas dhinacba aysan ahayn meesha ugu horreysa ee jawaabta laga raadinayo.

Jawaabta waxaa laga yaabaa inay ku jirto isbeddel ka weyn siyaasiyiinta Soomaaliyeed.

Waxaan qabaa in Soomaaliya maanta gashay marxalad cusub oo ay dad badan wali ku falanqeynayaan qalabkii hore.

Waxaad mooddaa in dad badan ay wali akhrinayaan khariidaddii Soomaaliya ee 2012 ama 2016, halka dalku galay jawi cusub.

Aan si kale u dhigo.

Haddii aad dib ugu noqoto sanadkii 2000 markii lagu dhisay dawladdii Carta, ilaa maanta Soomaaliya waxay ku noolayd nidaam lagu magacaabi karo “siyaasad heshiis lagu maareeyo.”

Qof kasta oo doonaya inuu talada gaaro wuxuu u baahnaa heshiis.

Qof kasta oo doonaya inuu kursiga sii joogo wuxuu u baahnaa heshiis.

Qof kasta oo doonaya inuu mucaarad noqdo wuxuu ugu dambayn ku qasbanaa heshiis.

Dalka waxaa lagu waday is-afgarad joogto ah.

Xataa markii khilaafku xoogeysto, ugu dambayn waxaa la gaari jiray meel dhexe.

Taasi waxay ahayd dhaqanka siyaasadeed ee Soomaaliya muddo ku dhow rubuc qarni.

Laakiin maanta waxaad mooddaa in nidaamkaas laftiisa la tijaabinayo.
Madaxweynaha xilka haya wuxuu aaminsan yahay in Soomaaliya aysan sii wadi karin nidaam ku salaysan heshiisyo ku meel gaar ah oo mar kasta la galo marka doorasho timaado.

Wuxuu ku doodaya in loo baahan yahay nidaam rasmi ah oo ku dhisan dastuur iyo doorasho qof iyo cod ah.

Mucaaradkuna wuxuu ka cabsi qabaa in magaca isbeddelka lagu urursanayo awood aan lagu heshiin.

Labadaas doodoodba waxay leeyihiin taageerayaal.

Laakiin arrinta ugu weyn ayaa ah in murankani uusan ku koobnayn Xasan Sheekh iyo mucaaradka.

Waxaa dhab ahaantii muran ka taagan yahay nooca Soomaaliya ay noqon doonto tobanka sano ee soo socda.

Mararka qaar waxaan dareemaa in dadka badankiis ay ku mashquulsan yihiin laamaha geedka, iyagoo aan fiirinayn jirridda geedka.

Doorashadu waa laanta.

Khilaafka siyaasadeed waa laanta.

Laakiin jirridda geedku waa isbeddelka nidaamka.

Marka aad halkaas gaarto waxaad bilaabaysaa inaad aragto waxyaabo aan markii hore muuqanayn.

Tusaale ahaan, maxay tahay sababta Turkigu maanta uga muuqdo Soomaaliya si ka badan sidii hore?

Maxay tahay sababta heshiisyada badda, amniga, ciidamada iyo dhaqaaluhu mar qura u noqdeen arrimaha ugu muhiimsan siyaasadda Soomaaliya?

Maxay tahay sababta dalal badan oo gobolka ah ay si dhow ula socdaan waxa Muqdisho ka dhacaya?

Jawaabtu waa sahlan tahay.

Soomaaliya maanta ma aha waddan keliya oo la isku hayo cidda xukumi doonta.

Waxay noqotay goob ay ku kulmaan dano waaweyn oo caalami ah.

Qarnigii hore, qofkii doonaya inuu fahmo siyaasadda Bariga Dhexe wuxuu eegi jiray shidaalka.

Maanta qofkii doonaya inuu fahmo Geeska Afrika waa inuu eegaa badda.

Badda Cas.
Gacanka Cadmeed.
Badweynta Hindiya.
Marinnada ganacsiga.
Tamarta.
Ciidamada.
Dekedaha.

Qofkii xukuma ama saameyn ku yeesha marinadan wuxuu saameyn ku yeelan karaa ganacsiga adduunka.

Taasi waa sababta Soomaaliya maanta uga muhiimsan tahay sidii ay ahayd labaatan sano ka hor.

Turkigu arrintan si fiican ayuu u fahmay.

Imaaraadkuna wuu fahmay.

Mareykanku wuu fahmay.

Shiinuhu wuu fahmay.

Ruushkuna si la mid ah wuu fahmay.

Su’aashu waxay tahay Soomaalidu ma fahamtay?

Marka aad eegto dhacdooyinka dhowaan dhacay waxaad arkaysaa in tartanka dibadda uu saameyn ku leeyahay siyaasadda gudaha.

Tani ma aha wax cusub.

Dalal badan ayaa soo maray xaalad la mid ah.

Masar 1950-meeyadii waxay ahayd goob ay ku loollamayeen quwadihii waaweynaa ee waqtigaas.

Lubnaan muddo dheer waxay ahayd meel ay ku kulmaan dano is diidan.

Suudaan sanadihii ugu dambeeyay waxay noqotay goob ay ku tartamaan quwadaha gobolka.

Xataa Itoobiya maanta waxaa saameyn ku leh tartanka Badda Cas.

Marka Soomaaliya laga hadlayo dad badan waxay wali u hadlaan sidii dal go’doonsan.

Laakiin xaqiiqadu sidaas ma aha.

Wax kasta oo Muqdisho ka dhacaya maanta waxaa jira indho badan oo dibadda ka daawanaya.

Waxaa jira dano badan oo lagu xisaabtamayo.

Waxaa jira xulafo badan oo qiimeynaya cidda ay la shaqeyn karaan.

Sababtaas awgeed ayaan u qabaa in siyaasiyiin badan wali aysan si buuxda ula jaanqaadin isbeddelka socda.

Qaar badan wali waxay adeegsanayaan xeeladihii hore.

Waxay sugayaan cadaadis dibadeed.
Waxay sugayaan shirar.

Waxay sugayaan dhexdhexaadin.

Waxay sugayaan heshiiskii caadiga ahaa.

Laakiin waxaa laga yaabaa in waqtigan cusub uu leeyahay xeerar cusub.

Taasi micnaheedu ma aha in dawladda sax tahay ama mucaaradku khaldan yahay.

Si la mid ah micnaheedu ma aha in mucaaradku sax yahay ama dawladda khaldan tahay.

Waxaan ka hadlayaa wax ka weyn labadaas dhinac.

Waxaan ka hadlayaa isbeddel lagu sameynayo habkii siyaasadda Soomaaliya u shaqaynaysay.

Waana sababta aan u aaminsanahay in sanado kadib marka dib loo eego maanta, laga yaabo in dadka badankiis aysan xusuusan hadallada maalinlaha ah ee siyaasiyiintu is dhaafsanayeen.

Waxay se xusuusan doonaan in waqtigan uu ahaa xilligii Soomaaliya ay isku dayaysay inay ka gudubto nidaam soo jiray in ka badan labaatan sano.

Haddii isbeddelkaasi guuleysto, Soomaaliya waxay geli doontaa wejigii ugu horreeyay ee nidaam cusub.

Haddii uu fashilmana, waxay u badan tahay in dalka dib ugu laabto qaabkii heshiisyada iyo wada xaajoodyada joogtada ahaa.

Taasi waa sababta aan u aaminsanahay in sheekada dhabta ah ee maanta jirta aysan ahayn cidda doorashada ku guuleysan doonta.

Sheekada dhabta ahi waa in Soomaaliya ay joogto meel ay taariikhdeedu mar kale jiho cusub ka qaadi karto.

Waana isbeddelkaas waxa dadka badankiis wali aysan si buuxda u arkin.

W/Q; Wariye Iman Jama