31.9 C
Mogadishu
Wednesday, May 13, 2026

Xogta kulan muhiim ah oo ka dhacay madaxtooyada Soomaaliya + Sawirro

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa Madaxtooyada Soomaaliya ku qaabilay wafdi sare oo ka socday dowladda Ciraaq.

Wafdigan oo uu hoggaaminayay Wasiirka Arrimaha Gudaha, Cabdul Amiir Al-Shammari, ayaa waxaa kulankooda lagu muujiyay xiriirka sii xoogeysanaya ee ka dhexeeya labada dal ee walaalaha ah.

Kulankan ayaa si gaar ah diiradda loogu saaray sidii loo xoojin lahaa iskaashiga labada dal, iyadoo la isla gartay in laga wada shaqeeyo arrimo muhiim u ah labada dhinac.

Qodobada kulanka lagu lafa-guray waxaa ka mid ahaa amniga, dagaalka ka dhanka ah kooxaha xagjirka ah sida Al-Shabaab iyo Daacish, iyo sidoo kale wadaagga khibradaha iyo tababarrada ciidamada.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa si diirran u soo dhaweeyay Wasiirka Arrimaha Gudaha ee Ciraaq iyo wafdigiisa, isagoo bogaadiyay tallaabada ay ku yimaadeen booqashada rasmiga ah ee Soomaaliya. Wuxuu xusay in booqashadan ay caddeyn u tahay dadaalka lagu xoojinayo xiriirka taariikhiga ah iyo iskaashiga istiraatiijiga ah ee labada dal.

Qoraal rasmi ah oo kasoo baxay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa lagu sheegay in kulanka uu yahay fursad muhiim ah oo lagu ballaarinayo wadashaqeynta Soomaaliya iyo Ciraaq.

Waxaa sidoo kale lagu tilmaamay in kulankani uu qeyb ka yahay dadaallada dowladda Soomaaliya ay ku xoojinayso xiriirkeeda caalamiga ah, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo horumarinta adeegyada muhiimka ah.

Dhankiisa, Wasiirka Arrimaha Gudaha ee Ciraaq, Cabdul Amiir Al-Shammari, ayaa caddeeyay sida ay dowladdiisa uga go’an tahay garab istaagga Soomaaliya.

Wuxuu ballan-qaaday in la kordhin doono iskaashiga labada dal, isagoo si gaar ah u xusay muhiimadda ay leedahay wada-shaqeynta dhinacyada ammaanka, socdaalka, waxbarashada, iyo tababarrada ciidamada.

Booqashadan rasmiga ah ayaa sidoo kale loo arkaa mid xoojinaysa kalsoonida iyo xiriirka istiraatiijiga ah ee labada dhinac. Waxaa ay ka tarjumeysaa sida labada dal ay uga go’an tahay in la helo nabad waarta iyo horumar mideysan oo guud ahaan gobolka dan u ah.

Gebo-gebadii, kulankan muhiimka ah ayaa lagu tilmaamay mid miro dhal ah oo dhabbaha u xaaraya iskaashi dhow oo Soomaaliya iyo Ciraaq dhexmara mustaqbalka dhow iyo kan fogba. Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa muujisay diyaar u ahaanshaha wada-shaqeyn waarta, iyadoo la tixgelinayo muhiimadda ay leedahay iskaashiga amniga iyo horumarinta.






Aqoonsigii DF ee Khaatumo oo dib u xariiqay khariidadda siyaasadeed ee Geeska Afrika

Laascaanood (Caasimada Online) – Go’aanka Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ah in si rasmi ah loogu aqoonsado SSC-Khaatumo Dowlad Goboleedkeedii lixaad ayaa dib u qaabeeyay khariidadda siyaasadeed ee Geeska Afrika. Wuxuu wiiqay sheegashooyinkii dhuleed ee maamulka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland, wuxuuna adkeeyay hamiga istiraatiijiyadeed ee quwadaha waaweyn ee caalamka, oo ay ku jiraan Mareykanka, Israel, iyo Isutagga Imaaraadka Carabta.

Ku dhawaaqistan oo la sameeyay 14-kii Abriil, waxay timid kaddib kacdoon muddo sanad ah socday oo ay shacabka deegaannada SSC-Khaatumo kaga soo horjeedeen maamulka Somaliland. Beesha Dhulbahante oo u badan deegaankaas, ayaa shaacisay inay daacad u tahay Dowladda Federaalka Soomaaliya, kaddib markii ay ciidamada Somaliland ka eryeen magaalada Laascaanood bishii Agoosto 2023.

“Dadka SSC-Khaatumo waxay ka gadooden cadaadiskii Somaliland ee soo bilowday sanadkii 2007,” sidaa waxaa yiri Dr. Cabdiraxmaan Maxamed Cabdi Xaashi, la-taliyaha sare ee hoggaamiyaha SSC-Khaatumo, Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali. “Waa Soomaali waddaniyiin ah oo had iyo jeer rumaysnaa midnimada iyo madaxbannaanida Soomaaliya. Gooni-u-goosadku marna ma ahayn qorshahooda.”

Muddo bilooyin ah, magaalada Laascaanood waxaa lagu garaacayay duqeymo culus oo ay wadeen ciidamada Somaliland, kuwaasoo khasaare gaarsiiyay iskuullo, masaajiddo, isbitaallo iyo guryo, isla markaana sababay barakaca in ka badan 200,000 oo qof. Maamulka SSC-Khaatumo ayaa la wareegay gacan ku haynta deegaanka intii ay colaaduhu socdeen, wuxuuna sii waday maamulka illaa aqoonsiga rasmiga ah laga helay sanadkan.

Aqoonsigani wuxuu si cad hoos ugu dhigay baaxadda dhulka ay Somaliland sheegan jirtay ilaa qiyaastii 45%. Tallaabadan ayaa su’aalo weyn dhalisay oo ku wajahan Mareykanka iyo Israel, oo hore uga fiirsanayay inay aqoonsadaan Somaliland si ay saldhigyo militari uga samaystaan meel u dhow Badda Cas.

“Hadda maxay Mareykanka iyo Israel aqoonsan doonaan—Somaliland oo kala go’day?” ayuu isweydiiyay Xaashi.

Loolanka awoodda ayaa sidoo kale dib u soo nooleeyay dareennada waddaniyadeed ee gobolka Awdal, oo ka tirsan waqooyi-galbeed Somaliland, halkaas oo dadka deegaanku ay kasoo horjeedaan maamulka Hargeysa ayna ku baaqayaan in lagu daro nidaamka federaalka Soomaaliya.

Loollanka quwadaha caalamka iyo danaha istiraatiijiyadeed

Saamaynta caalamiga ah ee aqoonsiga SSC-Khaatumo way ka ballaaran tahay xuduudaha Soomaaliya. Xiisaha Mareykanka iyo Israel ee Somaliland ayaa qayb ahaan salka ku hayay goobta istiraatiijiga ah ee ay ku taallo ee ah meel u dhow Gacanka Cadmeed, oo kaabiga ku haysa xeebaha Yemen ee ay maamulaan Xuutiyiintu. Aaggani wuxuu noqday mid sii muhiimsan xilli ay socdaan khalkhalgelinta maraakiibta ee Badda Cas, taasoo ay wadaan kooxda Ansar Allah ee Yemen (Xuutiyiinta), iyagoo taageeraya Falastiin.

Sida wararku sheegayaan, Israel waxay baaritaan ku samaysay qorshayaal ay ku doonaysay inay ku aqoonsato Somaliland, ayna xitaa ka fikirtay in Falastiiniyiinta Gaza ka barakacay qaarkood loo raro deegaankaas—tallaabadaas oo uu Xaashi ku tilmaamay “mid aan sinaba loo aqbali karin oo aan suuragal ahayn.”

“Shacabka Soomaaliya iyo kuwa Somaliland labaduba waxay si weyn u taageersan yihiin Falastiin,” ayuu carrabka ku adkeeyay. “Dhul Soomaaliyeed oo diyaar u ah inuu qaabilo qaxooti intaas le’eg ma jiro, tallaabada noocaas ahna waxay kicin lahayd caro baahsan.”

Inkastoo madaxda Somaliland ay beeniyeen inay soo bandhigeen inay qaabilaan qaxootiga Gaza, haddana wararka ayaa sheegaya in qaar ka mid ah mas’uuliyiinta ay soo jeediyeen fikraddaas si ay aqoonsi uga helaan Washington. Si kastaba ha ahaatee, Dowladda Federaalka Soomaaliya, oo ah tan ay Qaramada Midoobay aqoonsan tahay isla markaana hadda kursi ku leh Golaha Ammaanka ee QM, ayaa ah hay’adda leh awoodda ugu weyn ee diblamaasiyadda.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Mareykanka u bandhigay inuu isticmaali karo saldhigyada cirka iyo dekedaha Soomaaliya, oo ay ku jirto dekedda Berbera—oo hore loo arkayay inay tahay kaarka ugu muhiimsan ee Somaliland ku gorgortanto.

“Mareykanku uma baahna inuu aqoonsado Somaliland si uu u ballaariyo joogitaankiisa militari,” ayuu yiri Xaashi. “Dowladda Federaalku waa tan maamusha xuduudaha la aqoonsan yahay, Muqdisho ayaana iska leh go’aanka kama dambaysta ah.”

Isutagga Imaaraadka Carabta, oo si weyn u taageera dadaallada gooni-u-goosadka Somaliland, ayaa maalgashi ballaaran ku sameeyay sidii loo heli lahaa aqoonsi, iyadoo sidoo kale dhisaysa saameyn dhaqaale oo ku salaysan heshiisyo dekedo oo ay la gashay Somaliland iyo Puntland. Dhanka kale, Turkiga, oo ah taageere xooggan oo Dowladda Federaalka Soomaaliya, ayaa ka soo horjeeda madaxbannaanida Somaliland wuxuuna maamulaa kaabayaasha muhiimka ah ee Muqdisho, sida garoonka diyaaradaha iyo dekedda.

“Imaaraadka Carabta iyo Turkigu waxay ku jiraan loollan wakiilnimo oo ku saabsan mustaqbalka Soomaaliya,” ayuu sharraxay Xaashi. “Imaaraadku wuxuu hub siiyaa maleeshiyaad ku sugan Somaliland, Puntland, iyo Jubaland, halka Turkigu uu taageero ciidamada Dowladda Federaalka.”

Tobannaan sano oo faragelin shisheeye ah

Tartankan shisheeye wuxuu sii xoojiyay kala qaybsanaanta gudaha Soomaaliya. Imaaraadka Carabta ayaa iska indha tiray Dowladda Federaalka isagoo heshiisyo maamul dekedo la saxiixday shirkadda DP World, si uu u maamulo dekedaha Berbera iyo Boosaaso. Sawirro laga qaaday dayax-gacmeedka ayaa xaqiijiyay in nidaamyo radar oo Israel leedahay la geeyay meel u dhow xarumo uu Imaaraadku ka maamulo Boosaaso, taasoo muujinaysa muhiimadda militari ee sii kordhaysa.

Degganaansho la’aanta siyaasadeed ee Soomaaliya ayaa muddo dheer waxaa saamayn ku lahaa faragelinta shisheeye. Duullaankii Itoobiya ee 2006, oo uu Mareykanku taageerayay ee lagu afgambiyay Midowgii Maxkamadaha Islaamka, wuxuu horseeday xasilooni darro keentay soo bixitaankii Al-Shabaab. Sida lagu sheegay daraasad ay samaysay Jaamacadda Brown (Costs of War Project), siyaasadda Mareykanku inta badan kuma guulaysan soo celinta xasilloonida, inkastoo lagu kharash gareeyay in ka badan $2.5 bilyan dagaalka ka dhanka ah kooxdan.

“Hawlgallada nabadsugidda la sheego ma noqon kuwo wax ku ool ah, waxayna inta badan u dhaqmayeen si ay naftooda u ilaashadaan,” ayuu yiri Xaashi. “Qaar ka mid ah ciidamada nabad ilaalinta ayaa xitaa lagu qabtay iyagoo hub ku iibinaya suuqa madow.”

Hadda oo SSC-Khaatumo si rasmi ah uga mid noqotay Soomaaliya, Dowladda Federaalku waxay raadinaysaa inay adkayso awooddeeda, iyadoo sidoo kale isku dheellitiraysa danaha shisheeye ee iska soo horjeeda.

“Goobta istiraatiijiga ah ee Soomaaliya waxay ka dhigaysaa bartilmaameed quwadaha waaweyn ee caalamka,” ayuu xusay Xaashi. “Laakiin midnimadu waa asaaska madaxbannaanida. Midnimo la’aan, Soomaaliya waxay u nuglaanaysaa faragelin dibadeed.”

Iyadoo quwadaha iska soo horjeeda ay sii wadaan loollanka saamaynta ee Geeska Afrika, aqoonsiga SSC-Khaatumo wuxuu astaan u yahay isbeddel muhiim ah—ma aha oo kaliya siyaasadda gudaha Soomaaliya, laakiin sidoo kale isku-dheelitirka awoodda ee mid ka mid ah gobollada adduunka ugu muhiimsan ee dhinaca istiraatiijiyadda.

 

Hindiya iyo Pakistan oo qarka u saaran dagaal Nukliyeer – Maxaa dhacay Talaadadii?

Islamabad (Caasimada Online) – Xiriirka mudada dheer cakirnaa ee labada dal ee nukliyeerka haysta ee Hindiya iyo Pakistan ayaa si degdeg ah u sii xumaaday ka dib markii rag hubeysan ay dileen 26 nin oo dalxiisayaal ahaa oo ku sugnaa qaybta Hindiya ay maamusho ee Kashmir.

Waxay ahayd weerarkii ugu dhimashada badnaa ee lagu qaado dad rayid ah dhulka muranka ka taagan yahay ee buuralayda ah muddo rubuc qarni ah.

Hindiya waxay ku eedeysay Pakistan inay ka dambeysay weerarkii dhacay Talaadadii, laakiin dowladda Islamabad ayaa ku gacan sayrtay eedeymahaas iyadoo ku tilmaamtay “kuwo aan sal iyo raad lahayn”.

Labada waddan ee deriska ah ee Koonfurta Aasiya ayaa is dhaafsaday tallaabooyin diblomaasiyadeed oo aargoosi ah, laakiin falanqeeyayaasha ayaa ka cabsi qaba in xiisadda sii kordhaysa ay horseedi karto tallaabo militari.

– Maxaa dhacay? –

Dalxiisayaal ka baxsanayay kulaylka daran ee dhulalka hoose ee Hindiya ayaa Talaadadii ku raaxaysanayay dooxooyinka deggen ee Baisaran. Goobtan caanka ah waxay ka hoosaysaa buuraha barafku qariyay, kuna dhowdahay magaalada Pahalgam.

Rag hubeysan ayaa si kedis ah uga soo muuqday kaymaha geedaha ku hareeraysan, iyagoo rasaas culus ku furay dadkii goobta ku sugnaa iyagoo isticmaalaya hubka fudud.

Dadkii ka badbaaday ayaa u sheegay weriyeyaasha in ragga hubeysan ay kala saareen ragga iyo haweenka iyo carruurta ka dibna ay toogteen dhowr ka mid ah ragga iyagoo u dhow.

Waxay sidoo kale sheegeen in ragga hubeysan ay amreen qaar ka mid ah ragga inay akhriyaan shahaadada Islaamka.

Kuwa aan aqoon u lahayn ama akhrin waayay ayaa la toogtay.

Dhammaan 26-ka qof ee la dilay waxay ahaayeen dad u dhashay dalka Hindiya, marka laga reebo hal qof oo u dhashay Nepal.

Intooda badan waxay ahaayeen Hindu. Mid ka mid ah wuxuu ahaa nin Kashmiri Muslim ah oo fardaha u kaxayn jiray dalxiisayaasha si uu ugu shaqaysto.

– Waa maxay dhibaatada Kashmir? –

Kashmir, oo ay u badan yihiin Muslimiintu, waxaa loo qaybiyay Hindiya iyo Pakistan tan iyo markii ay xornimada ka qaateen gumeystihii Ingiriiska sanadkii 1947. Labada dhinacba waxay sheeganayaan lahaanshaha dhulka oo dhan.

Maleeshiyada ka dagaallama qaybta ay Hindiya maamusho waxay wadaan kacdoon tan iyo 1989, iyagoo doonaya inay xornimo buuxda helaan ama ay ku biiraan dalka Pakistan.

Kumanaan qof ayaa ku dhintay colaadda.

Dowladda dhexe ee New Delhi waxay meesha ka saartay maamulka xaddidan ee gobolka uu lahaa sanadkii 2019, waxaana la qiyaasaa in Hindiya ay si joogto ah u dhigtay dhulkaas illaa 500,000 oo askari.

– Waa ayo kooxdii weerarka geysatay? –

Booliska Hindiya waxay aqoonsadeen laba muwaadin oo Pakistani ah oo ka mid ah saddexda nin ee la tuhunsan yahay inay geysteen weerarka, kuwaasoo weli baxsad ah. Ninka saddexaad ayaa ah Hindi.

Booliska waxay sheegeen in raggii weerarka geystay ay ka tirsan yihiin ururka Lashkar-e-Taiba (LeT) oo fadhigiisu yahay Pakistan, kaasoo Qaramada Midoobay u aqoonsatay inuu yahay urur argagixiso.

Koox la magac baxday The Resistance Front (TRF) ayaa la sheegay inay sheegatay mas’uuliyadda weerarka, sida ku cad sheegasho aan la xaqiijin oo ay soo xigteen qaar ka mid ah warbaahinta Hindiya.

Hindiya waxay TRF u aqoonsatay urur argagixiso, halka Hay’adda Cilmi-baarista ee Observer Research Foundation oo fadhigeedu yahay Hindiya ay ku tilmaantay “asturaad iyo laan ka soo farcantay LeT”.

– Yaa ka mas’uul ah? –

Dowladda New Delhi ayaa si joogto ah ugu eedeysa Islamabad inay taageerto kooxaha hubeysan ee ka hawlgala Kashmir.

Dowladda Pakistan ee Islamabad ayaa beenisa eedeymahaas, iyadoo sheegtay inay kaliya taageerto halganka shacabka Kashmir ee ku aaddan go’aan-ka-gaaridda mustaqbalkooda.

New Delhi waxay soo saartay eedeymo cusub ka dib weerarkan, iyadoo sheegtay in Islamabad ay taageerto “argagixisada xuduudaha ka gudubta”.

Pakistan waxay si adag u beenisay inay wax door ah ku lahayd weerarka.

– Sidee ayay Hindiya uga jawaabtay? –

Ra’iisul Wasaaraha Hindiya, Narendra Modi, ayaa ballan-qaaday inuu “ciqaabi doono argagixiso kasta iyo cid kasta oo taageerta”.

Dowladda New Delhi ayaa sidoo kale qaadday tiro tallaabooyin diblomaasiyadeed oo ciqaab ah.

Tallaabooyinkaas waxaa ka mid ah joojinta heshiis wadaagga biyaha ah, xiritaanka isgoyska ugu weyn ee xuduudda dhulka ee Pakistan iyo hoos u dhigidda heerka xiriirka diblomaasiyadeed.

Hindiya waxay sidoo kale amartay dhammaan muwaadiniinta Pakistan inay dalka ka baxaan ka hor April 29, marka laga reebo shaqaalaha safaaradda ee haray.

– Sidee ayay Pakistan uga jawaabtay? –

Pakistan ayaa si degdeg ah uga jawaabtay iyadoo qaaday tallaabooyin aargoosi ah, oo ay ka mid yihiin cayrinta diblomaasiyiin u dhashay Hindiya oo ka hawlgalayay Islamabad, iyo joojinta fiisooyinka muwaadiniinta Hindiya marka laga reebo kuwa Sikkh-ka ah ee xajka u socda.

Waxay sidoo kale ka xirtay hawadeeda dhammaan diyaaradaha rakaabka ee Hindiya.

Dowladda Islamabad ayaa sidoo kale ka digtay inay u arki doonto isku day kasta oo Hindiya ku doonayso inay ku joojiso qulqulka biyaha ka yimaada meelaha sare ee webiga Indus inay tahay “ficil dagaal”.

– Sidee ayuu Kashmir u saameeyay? –

Weerarkii lagu beegsaday dalxiisayaasha wuxuu ahaa isbeddel weyn oo ka duwan weeraradii yaryaraa ee hore ee inta badan lagu qaadi jiray ciidamada ammaanka Hindiya.

Dalxiisku wuxuu muhiimad gaar ah u leeyahay dhaqaalaha gobolka, falanqeeyayaasha ayaa sheegay in beegsiga dalxiisayaasha, oo aan hore u dhicin, uu dhaawac weyn gaarsiin doono dhinacaas.

Milkiilayaasha hoteellada ayaa soo sheegay in si ballaaran loo baajiyay boosaskii la qabsaday bilowga xilliga xagaaga oo inta badan ah xilli mashquul badan.

Ciidamada ammaanka Hindiya ayaa sidoo kale bilaabay hawlgal baaritaan oo ballaaran si ay u soo qabtaan dadkii ka dambeeyay weerarka, waxaana la soo xiray tiro badan oo dad ah.

Kooxaha u dooda xuquuqda aadanaha waxay sheegeen in hawlgaladii hore ee baacsiga ahaa ay horseedeen xarig baahsan iyo caburinta xorriyaadka rayidka.

– Maxaa dhici doona oo xiga? –

Qaar ka mid ah dadka ayaa ka cabsi qaba in tallaabooyinka diblomaasiyadeed ee ay qaadday New Delhi ay noqon karaan uun tallaabadii ugu horreysay – iyadoo ay jirto khatar suurtagal ah oo ah in xaaladdu isu beddesho ficil militari.

Weerarkii ugu xumaa ee ka dhacay qaybta Hindiya maamusho ee Kashmir sanadihii u dambeeyay wuxuu ahaa kii Pulwama ee sanadkii 2019, kaasoo ay maleeshiyada ku qabsadeen baabuur ay ka buuxaan walxaha qarxa, kuna dhufteen kolonyo boolis ah, taasoo sababtay dhimashada 40 qof iyo dhaawaca 35 kale.

Diyaaradaha dagaalka ee Hindiya ayaa duqeymo dhanka cirka ah ka geystay gudaha dhulka Pakistan 12 maalmood ka dib weerarkaas.

Xildhibaan federal oo shaaca ka qaaday in uu sharci darro yahay heshiiska shidaalka

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame oo sidoo kale ah guddoomiyaha xisbiga Wadajir ayaa heshiiska Soomaaliya iyo Turkiga ee shidaalka ku tilmaamay “sharci darro”.

Cabdiraxmaan ayaa sheegay in heshiiska qarsoodiga ah ee dhaxmaray xukuumada federaalka Soomaaliya iyo Turkiga uu toos uga hor imaanayo sharciyada iyo xeerarka Kheyraadka dabiiciga ee uu baarlamaanku meel-mariyey.

Sharciyadan ayaa dhigaya in heshiis walba oo la xiriira shidaal qodis, sahamin ama baaris uu noqdo mid daahfuran, sida uu sheegay xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Sidoo kale wuxuu sheegay in sharciyada uu baarlamaanka meel-mariyay ay dhigayaan in laga doodo heshiisyadan noocan ah, laguna sameeyo qiimeeyn, islamarkaana ay meel-mariyaan labada aqal ee baarlamaanka.

“Heshiisku wuxuu meesha ka saaray heshiiskii ka dhaxeeya DFS iyo DG ee wadaagga kheyraadka dabiiciga ah iyo in shacabka Soomaaliyeed ay ku nacfiyaan khayraadkooda dabiiciga, sharaf iyo mudnaanna ku helaan dhaqaalaha kasoo baxaya dalkooda,” ayuu Cabdiraxmaan Cabdishakuur ku yiri qoraal uu soo saaray xisbigiisa Wadajir.

Heshiiskan oo ahaa taariikhiga ayey dowladdu ku sheegtay mid uu Turkey ku hormarinayo kheyraadka badda Soomaaliya ee aagga dhaqaalaha gaarka ah.

Si kastaba, Turkey ayaa khibrad fog u leh sahminta tamarta ku jirta badda, waxayna sanadkii 2020 ay heshay gaas ku jira Badd Madow.

Somalia’s recognition of SSC-Khaatumo redefines region

LAS ANOD, Somalia – Somalia’s decision to officially recognize SSC-Khaatumo as its sixth Federal Member State has redrawn political lines in the Horn of Africa, undermining secessionist Somaliland’s territorial claims and complicating the strategic ambitions of global powers, including the United States, Israel, and the United Arab Emirates.

The announcement on April 14 followed a year-long uprising by the people of SSC-Khaatumo against Somaliland’s authority. The majority in the region, the Dhulbahante clan, declared its loyalty to the Somali federal government after expelling Somaliland forces from its capital, Las Anod, in August 2023.

“The people of SSC-Khaatumo revolted against Somaliland’s oppression that began in 2007,” said Dr. Abdirahman M. Abdi Hashi, senior advisor to SSC-Khaatumo leader Abdiqadir Ahmed Aw-Ali. “They are patriotic Somalis who have always believed in the unity and sovereignty of Somalia. Secession was never their project.”

For months, Las Anod endured intense shelling from Somaliland forces, which destroyed schools, mosques, hospitals, and homes, displacing over 200,000 people. The SSC-Khaatumo administration took control of the region amid the violence. It maintained governance until formal recognition came this year.

The recognition has effectively reduced Somaliland’s territorial reach to around 45% of the area it once claimed. This development poses serious questions for the US and Israel, which had considered recognizing Somaliland to establish military footholds near the Red Sea.

“What will the US and Israel recognize now—a Somaliland cut in half?” Hashi asked.

The power struggle has also reignited nationalist sentiments in Awdal, a northwestern region of Somaliland, where locals reject Hargeisa’s rule and demand integration into Somalia’s federal system.

Global power games and strategic stakes

The international implications of SSC-Khaatumo’s recognition reach beyond Somali borders. The US and Israel’s interest in Somaliland was partly driven by its strategic location near the Gulf of Aden, across from Houthi-controlled Yemen. The area has become even more critical amid ongoing Red Sea disruptions by Yemen’s Ansar Allah, also known as the Houthis, in support of Palestine.

Israel reportedly explored plans to recognize Somaliland and even considered relocating displaced Palestinians from Gaza to the region—an idea Hashi described as “hugely unpopular and untenable.”

“Both Somalia and Somaliland’s populations are very pro-Palestinian,” he stressed. “No Somali territory is prepared to absorb such a refugee population, and such a move would spark widespread outrage.”

While Somaliland leaders have denied offering to take Gazan refugees, reports persist that some officials floated the idea in exchange for recognition from Washington. However, the Somali federal government, recognized by the United Nations and currently holding a seat on the UN Security Council, remains the key diplomatic gatekeeper.

President Hassan Sheikh Mohamud has offered the US access to Somali airbases and ports, including Berbera—previously considered Somaliland’s bargaining chip. “The US doesn’t need to recognize Somaliland to expand its military presence,” said Hashi. “The federal government controls the recognized borders, and Mogadishu holds the authority.”

The UAE, a staunch backer of Somaliland’s secession bid, has invested heavily in lobbying for its recognition while building economic leverage through port deals in Somaliland and Puntland. Meanwhile, Turkey, a strong supporter of Somalia’s federal government, opposes Somaliland’s independence and manages key infrastructure in Mogadishu, including its airport and seaport.

“The UAE and Turkey are engaged in a proxy battle over Somalia’s future,” Hashi explained. “The UAE arms militias in Somaliland, Puntland, and Jubaland, while Turkey supports the federal army.”

Decades of foreign intervention

This foreign competition has deepened Somalia’s internal fractures. The UAE has bypassed the federal government in signing port management deals through DP World, ensuring control over Berbera and Bosaso. Satellite imagery has even confirmed the deployment of Israeli radar systems near UAE-run facilities in Bosaso, underlining the growing military stakes.

Somalia’s political fragility has long been shaped by foreign intervention. The 2006 US-backed Ethiopian invasion that toppled the Islamic Courts Union unleashed instability that gave rise to al-Shabaab. According to Brown University’s Costs of War Project, US policy has largely failed to restore stability despite spending over $2.5 billion to fight the insurgency.

“The so-called peacekeeping missions have been ineffective, often acting in self-preservation,” said Hashi. “Some peacekeepers have even been caught selling weapons on the black market.”

With SSC-Khaatumo now formally part of Somalia, the federal government seeks to consolidate authority while balancing foreign interests.

“Somalia’s geostrategic location makes it a target for global powers,” Hashi noted. “But unity is essential for sovereignty. Without it, Somalia remains vulnerable to external manipulation.”

As rival powers continue to vie for influence across the Horn of Africa, the recognition of SSC-Khaatumo marks a significant moment—not only for Somalia’s internal politics but also for the balance of power in one of the world’s most strategically contested regions.

This article is a shortened summary of the original article written by Ann Garrison, published on Black Agenda Report. Ann Garrison is a Black Agenda Report Contributing Editor based in the San Francisco Bay Area. In 2014, she received the Victoire Ingabire Umuhoza Democracy and Peace Prize for her reporting on conflict in the African Great Lakes region. She can be reached at [email protected]. You can help support her work on Patreon 

Sawirro: DF oo isu keentay Itoobiya, Jabuuti, Uganda, Masar iyo Kenya + Qorshaha

0

Kampala (Caasimada Online) –Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa u safray magaalada Kampala ee dalka Uganda, si uu uga qayb galo shir madaxeedka TCC, halkaas oo Soomaaliya ay kula shireyso wadamada ciidamada howlgalka cusub ee AUSSOM, doodo xasaasi ah oo ku saabsan wajiga xiga ATMIS ee AUSSOM ayaa halkaas ka socda.

Shirka dalalka ciidamada howlgalka cusub AUSSOM ee Soomaaliya ayaa ka furmay magaalada Kampala ee dalka Uganda, halkaas oo ay isugu tageen madax kala meteleysa dalalka ciidamada ku soo darsaday howlgalkaas.

Shirkaan ayaa ku soo aadaya iyadoo xaaladda amni ee Soomaaliya ay cakiran tahay, deg degna loogu baahan yahay inay howlgalaan ciidamada cusub ee AUSSOM, sidoo kale waxaa jira caqabado badan oo dhaqaalaha howlgalkaan uu ugu horeeyo.

Shirkaan oo ay Soomaaliya ku matalayaan Wasiirka Gaashaandhigga XFS, Jabriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, Wasiiru-Dowlaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda XFS, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), Safiirka Soomaaliya ee Uganda, Fardowsa Maxamed Qanyare iyo saraakiil kale, ayaa looga hadlayaa howlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya (AUSSOM).

Shirkan oo shalay furmay ayaa ah mid heer farsamo ah, waxaana maanta loo gudbay heer wasiir.

Wasiirro iyo saraakiil ka kala socday dalalka ciidamadooda howlgalkaan ka qeybgelayaan ayaa soo xaadiray shirka, kuwaas oo kala ah: Uganda, Kenya, Masar, Itoobiya, iyo Jabuuti.

Sidoo kale waxaa shirka jooga madaxda Midowga Afrika, Yurub iyo Qaramada Midoobey.

Shirka waxaa diiradda lagu saaray taageerada iyo garab istaagga Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyo sidii loo xoojin lahaa howlgalka AUSSOM.

Shirkaan ayaa lagu wadaa in go’aanno muhiim ah laga soo saaro, saacadaha soo socda.

Dowladda Soomaaliya ayaa weli dhaqaale u raadineysa howlgalka cusub, maadaama dhaqaalihii lagu wedi jiray howlgalka ATMIS uu go’ay, waxaana jira cagajiid badan oo caalamka ay kala kulmeyso Soomaaliya.

Ku dhowaad 20 sanadood ayey Soomaaliya taageero ka heleysay caalamka, iyadoo dalka ay joogeen ciidamo ajanebi ah, waxaana hadda bilaabanaya howlgakii sedaxaad oo magaciisa loo bixiyey AUSSOM.

Walaacii uu Sheikh Zayed ka qabay Mareykanka 40 sano ka hor (Dokumenti sirdoon)

London (Caasimada Online) – Dokumentiyo cusub oo laga helay Ingiriiska ayaa daaha ka qaaday in Sheikh Zayed Bin Sultan Al Nahyan, aasaasaha iyo madaxweynihii hore ee Isutagga Imaaraadka Carabta, uu rumeysnaa in Mareykanku ka tegi doono xulafadiisa Carbeed haddii ay la kulmaan kacdoon shacab.

Sheikh Zayed iyo adeerkiis, Taliyaha Guud ee ciidanka, Sheikh Surour, ayaa walaacan la wadaagay xildhibaan Ingiriis ah oo lagu magacaabo Julian Amery, ku dhawaad 40 sano kahor. Sida ku cad diiwaannada Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha UK oo ay heshay warbaahinta Middle East Monitor (MEMO) intii ay baareysay Kaydka Qaranka, labada hoggaamiye waxay shaki gelinayeen in Mareykanku dhab ahaantii garab istaago xulafadiisa.

Bishii May 1986-kii, Sheikh Zayed — oo loo aqoonsaday “ninka xikmadda badan ee Carabta” sababo la xiriira aragtidiisa fog iyo garaadkiisa siyaasadeed — ayaa ku casuumay Julian Amery magaalada Abu Dhabi. Amery, oo ka tirsanaa xisbiga Conservative-ka ah kana soo noqday Wasiir ku-xigeenka Arrimaha Dibadda (1972–1974), waxa uu xiriir dhow la lahaa gobolka Bariga Dhexe.

Aabbihii, Leo Amery, oo isna ahaa xildhibaan, waxa uu ahaa difaace weyn oo gumeysigii Ingiriiska ah. Sidoo kale, Julian Amery waxa uu si adag uga soo horjeeday burburka gumeysiga Ingiriiska, wuxuuna ka tirsanaa kooxda backbench-ka ee Suez Group.

Kulankan waxa uu dhacay xilli uu Imaaraadka booqanayay Richard Murphy, kaaliyaha xoghayaha arrimaha dibadda ee Mareykanka u qaabilsanaa Bariga Dhexe iyo Koonfurta Aasiya. Intii lagu guda jiray kulankaas, Sheikh Zayed iyo Sheikh Surour waxay si cad u muujiyeen shakigooda ku saabsan diyaar u ahaanshaha Mareykanka ee difaaca waddamada Khaliijka.

Waxay si adag u dhaliileen maamulka madaxweyne Ronald Reagan oo ay ku eedeeyeen “inuu ku guul-darreystay” inuu Congress-ka ka helo oggolaansho ku saabsan “iibinta hubka ee waddamada Carbeed ee saaxiibka la ah Mareykanka.” Sida ay muujinayaan qoraallada Amery, labada hoggaamiye waxa ay guul-darrooyinkaas u arkayeen “tilmaam tabar-darro ah.”

Xilligaas, gobolka Khaliijka waxa uu la daalaa dhacayay cabsi ka dhalatay faafitaanka dagaalkii Iran iyo Ciraaq ee bilowday 1980-kii. Waddamada Khaliijka badankood waxay taageereen Ciraaq, iyaga oo ka baqayay in colaaddaasi ku faafto guud ahaan gobolka.

Sheikh Zayed iyo Sheikh Surour waxay is weydiiyeen: “Haddii dagaalka Iran iyo Ciraaq uu dhab ahaantii ku faafo Khaliijka, ma tallaabo ayey qaadi doonaan maamulka Mareykanka si ay u difaacaan waddamada Khaliijka, sida ay ballan-qaadeen, mise Congress-ka iyo ra’yiga dadweynaha Mareykanka ayaa ka hor istaagi doona?”

Amery waxa uu sheegay in hadallada labada Sheikh ay caddeyn u ahaayeen “in hoos u dhaca kalsoonida lagu qabo Mareykanka” uu ahaa “tilmaanta ugu weyn ee xilligaas ka jirtay Imaaraadka.” Waxa uu intaas ku daray in kalsooni-darradu aysan si gaar ah ugu xirnayn taageerada Mareykanka ee Israa’iil, balse ay ka dhalatay dareen ah in maamulka Mareykanku uusan awood u lahayn in uu ka dhabeeyo siyaasadaha uu qaatay.

Sheikh Zayed iyo Sheikh Surour waxa ay muujinayeen “xanuun xooggan” oo ka dhashay “aragti ah in Mareykanku aanu weligiis garab istaagin saaxiibadiisa,” sida uu qoray Amery. Si ay u muujiyaan doodooda, waxa ay tusaale u soo qaateen dhacdooyin taariikhi ah, sida ka bixitaankii Mareykanka ee taageeradii Shaah-ii Iran, Jean-Claude Duvalier ee Haiti, iyo Ferdinand Marcos ee Filibiin.

Labada hoggaamiye waxay xuseen in Washington ay ogolaatay in Mohammad Reza Pahlavi, Shaah-ii Iran, laga tuuro xukunka intii lagu jiray kacdoonkii 1979, inkasta oo uu ahaa xulafo dhow oo Mareykanku lahaa. Sidoo kale, Jean-Claude Duvalier oo muddo dheer ka talinayay Haiti isla markaana ahaa saaxiib Mareykan ah oo ka soo horjeeday shuuciyadda, ayaa xukunka laga tuuray horraantii 1986 kadib mudaharaadyo shacab oo ballaaran. Dhanka kale, Ferdinand Marcos oo ahaa kaligii taliye ka talinayay Filibiin iyo xulafo muhiim u ahaa Mareykanka gobolka Aasiya, ayaa xukunka laga tuuray intii lagu jiray kacdoon shacab oo nabadeed bishii Febraayo 1986.

Sheikh Zayed iyo Sheikh Surour waxay ku doodeen in inkasta oo hoggaamiyeyaashaasi, gaar ahaan Duvalier iyo Marcos, lagu eedeeyay maamul xumo, haddana ay muddo dheer ahaayeen xulafada dhow ee Mareykanka, isla markaana Washington ay si buuxda ula socotay falalkooda. Sidaas darteed, sumcadooda xumayd ma ahayn sabab Mareykanka ugu dhiirran waayay inuu si sharaf leh ula dhaqmo.

Waxay si toos ah u weydiiyeen: “Haddii saaxiibada Mareykanka sidaas loola dhaqmo, maxay faa’iido u leedahay in la noqdo saaxiibkooda?”

Amery, oo qoraal u diray ra’iisul wasaaraha Ingiriiska iyo wasiirka arrimaha dibadda, waxa uu bixiyay falanqeyn ku saabsan maskaxda hoggaamiyeyaasha Imaaraadka. Waxa uu sheegay: “Arrintani waxay muujinaysaa sifo aad ugu badan hoggaamiyeyaasha Bariga Dhexe oo muhiimad weyn siiya xiriirrada shakhsi ahaaneed, isla markaana ka tixgeliya xiriirradaas mid aad uga sarreeya sida aan ugu aragno Reer Galbeed ahaan.”

Amery waxa uu tusaale u soo qaatay bixitaankii Ingiriiska ee gumeysiga Yemen (Aden) 1967. Kadib bixitaankaas, Boqortooyada Sacuudiga ayaa martigelisay hoggaamiyeyaashii hore ee Aden, taas oo uu Amery u arkay tallaabo muujinaysa daacadnimo ay si weyn u qiimeeyaan hoggaamiyeyaasha Bariga Dhexe. “Martiqaadkii Sacuudigu siiyay hoggaamiyeyaashii Aden ee aanu dayacnay waa tusaale cad,” ayuu qoray.

Sidoo kale, waxa uu xusay kiiskii Idi Amin, hoggaamiyihii kaligii taliye ka ahaa Uganda, kaas oo xukunka laga tuuray 1979 kadibna magan gelyo ka helay Liibiya iyo Sacuudiga, inkasta oo lagu eedeeyay xadgudubyo ba’an oo xuquuqda aadanaha ah, oo ay ka mid yihiin dilal iyo jirdil ballaaran. Amin waxa uu ku noolaa qaxooti ahaan illaa uu geeriyooday 2003.

Ra’iisul Wasaarihii Ingiriiska Margaret Thatcher ayaa warbixintii Amery ku tilmaantay “mid xiiso leh oo xog badan bixisay.”

Sheekh SHARIIF oo baaq culus u diray Soomaalida kadib dhacdadii maanta

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo ka hadlay dagaalkii maanta ka dhacay deegaanka Wargaadhi ee gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa bogaadiyay guusha ay geesiyaasha xoogga iyo dadka deegaanka ka gaareenka dagaalka

Shariif ayaa muujiyay sida ay muhiim u tahay in dagaalka kooxaha argagixisada looga hortago midnimo iyo wadajir, isahoo ugu baaqay bulshada Soomaaliyeed inay garab-istaag buuxa u muujiyaan geesiyaasha xoogga iyo deefegaanka ee iska diiday gabood-fallada kooxahaan caadeystay daadinta dhiiga shacabka.

“Waxaan halkaan farriin boggaadin ah uga dirayaa geesiyaasha ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed iyo xoogaga difaaca shacabka oo saakay si geesinimo ah leh uga jawaabay,” ayuu Shariif ku yiri qoraal uu maanta soo saaray.

Hoos ka aqrisi qoraalka oo dhameystiran:

Waxaan halkaan farriin boggaadin ah uga dirayaa geesiyaasha ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed iyo xoogaga difaaca shacabka oo saakay si geesinimo ah leh uga jawaabay, kagana hortagay duullaanka nafle-caariga ahaa ee kooxda argagixisada Al-Shabaab ay ku qaaday deegaanka Wargaadhi ee gobolka Shabeellada Dhexe.

Waxaan sidoo kale naxariista Ebbe u rajaynayaa halyeeyada ku shahiiday dagaalka xaqa ah ee ka socda qaybo badan oo dalka ka mid ah, anigoo u duceynaya kuwa ku dhaawacmay iyagoo u dagaalamaya sharafta, karaamada iyo difaac dalkooda.

Argagixisadu, waxay khatar ku tahay jiritaanka dowladnimada, horrumarka iyo xasilloonida guud ahaan ummada Soomaaliyeed.

Waxaa dhammaanteen waajib nagu ah in looga hortago midnimo iyo wadajir islamarkaana garab-istaag loo muujiyo Ciidanka Qaranka iyo xoogaga difaaca shacabka ee iska diiday gabood-fallada kooxahaan caadeystay daadinta dhiiga shacabka.

Xildhibaano ka tirsan BF oo digniin adag u diray dowladda Xasan – Maxaa lagu haystaa?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaanada labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ee ka soo jeeda maamulka Jubbaland ayaa maanta si adag u cambaareeyay tallaabooyin ay ku tilmaameen kuwo halis ku ah nabadda iyo xasiloonida gobolka Gedo, gaar ahaan degmada Beled-Xaawo.

War-murtiyeed ay si wadajir ah u soo saareen ayay ku sheegeen in Dowladda Federaalka ay si bareer ah u hurinayso xiisado siyaasadeed iyo amni oo halis gelinaya deegaanka.

Sida ay xildhibaanadu sheegeen, Dowladda Federaalka ayaa si toos ah u adeegsanaysa awood ciidan si ay uga hortagto maamulka Jubbaland iyo nidaamka dowladnimo ee deegaankaas ka hana qaaday.

Waxay arrintan ku tilmaameen duullaan lagu hayo shacabka Jubbaland, taas oo ujeedadeedu tahay burburinta nidaamka maamul ee deegaannadooda.

Fara-gelinta ciidanka iyo dastuur jabinta

Xildhibaanadan oo tiradoodu dhan tahay 32, waxay sheegeen in dowladda dhexe ay ku kacday falal ay ku tilmaameen ciqaab wadareed, oo ay ka mid yihiin siyaasadeynta deeqaha caalamiga ah, iyo xadgudubyo baal marsan Dastuurka Kumeelgaarka ah ee dalka.

Waxay carrabka ku dhufteen in faragelin joogto ah lagu hayo maamulka Jubbaland, taas oo ay ugu wacan tahay hanjabaado iyo amarro aan sharciyad lahayn oo ka imaanaya madaxda sare ee dowladda.

War-saxaafadeedka waxaa lagu xusay in falalka noocan ah ay si toos ah u dhaawacayaan nidaamka federaalka iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed.

Xildhibaanadu waxay hoosta ka xariiqeen in Dowladda Federaalka looga baahan yahay in ay joojiso faragelinta militariga, kana fogaato ficillo keeni kara kala fogaansho iyo xasarado cusub.

Sidoo kale, xildhibaanadu waxay ka digeen in la diro guddiyo aan dastuur waafaqsanayn oo loo soo diro gobolka Gedo. Waxay sheegeen in guddiyadaasi ay horseedi karaan qalalaase cusub oo dhaawici kara nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada.

Xasuusina ayay u jeediyeen dowladda in ay qaadan doonto mas’uuliyadda wixii ka dhasha tallaabooyinka aan laga fiirsan.

Xildhibaanada ayaa fariin gaar ah u diray shacabka Jubbaland, iyagoo ugu baaqay in ay garab istaagaan maamulka Jubbaland, iskuna duubnaadaan si loo sugo amniga loona ciribtiro khatarta Alshabaab.

Waxay sheegeen in xasiloonida deegaanka ay tahay mas’uuliyad wadaag ah oo ay tahay in dadku kaalin muuqata ka qaataan.

Ugu dambeyn, xildhibaanadu waxay ugu baaqeen Beesha Caalamka in ay si dhow ula socoto dhaqanka madaxda Dowladda Federaalka ee ku aaddan Jubbaland.

Waxay sheegeen in la joogo xilligii beesha caalamka ay si cad u muujin lahayd mowqifka ay ka taagan tahay xadgudubyada Dastuurka iyo hurinta colaadaha cusub ee dalka ku sii baahaya.

Maleeshiyada Al-Shabaab oo culeys soo saaray goobihii laga sheegay shidaalka

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab oo haatan sii kordhisay dhaq-dhaqaaqeeda ayaa la timid qorsheyaal cusub oo ku aadan dagaalka adag ee ay kula jirto Dowladda Federaalka Soomaaliya, kaas oo sii xoogeysanayay maalmihii lasoo dhaafay.

Al-Shabaab ayaa hadda la timid xeelad cusub oo ku aadan dagaalkeeda, waxayna culeys soo saartay inta badan goobihii laga sheegay Shidaalka, sida uu shaaciyay Xildhibaan Maxamed Ibraahim Macallimuu oo ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Macallimuu oo la hadlay Telefishinka Universal ayaa sheegay in kooxda ay mar walba diiradda saarto meelaha laga sheego horumarka, wuxuuna tusaale usoo qaatay goobihii laga sheegay Shidaalka oo uu tilmaamay in culeyskeeda ugu xoogan isugu keentay.

“Meelaha ay mar walba Al-Shabaab aadaan waxaa kamid ah goobaha la yiraahdo shidaal ayaa laga qodayaa horumar ayaa la sameynayaa, dhaq-dhaqaaqooda aad ayuu u badan yahay, wuxuuna ku badan yahay meelahaas la tuhmayo in shaqooyinka laga qabanayo” ayuu yiri Maxamed Ibraahim Macallimuu oo ka qayb-galay dood uu qabtay Universal Tv.

Xildhibaanka ayaa xusay in nimankan ay ku dhex jiraan shisheeye, isla markaana looga faa’iideysanayo dagaalka ay ka wadaan gudaha dalka, sida uu hadalka u dhigay.

“Waxaan leeyahay nimankan waa lagu dhex jiraa waa la wataa siyaasadda Soomaaliya, ayayna qayb ka yihiin Ajnabi ayaana ku dhex jiro, sideedaba mabda’ ay wataan ayaa waxa uu yahay ajende shisheeye” ayuu mar kale yiri Xildhibaanka.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray “Wax dan ah oo ay Soomaali ka leeyihiin ma jirto, mana rabaan horumar iyo wanaag”.

Dhinaca kale, Xildhibaan Maxamed Ibraahim Macallimuu oo hadalkiisa sii wata ayaa carrabka ku dhuftay dowladda looga guuleystay dhanka dacaayadda ee dagaalka, isaga oo sheegay in Al-Shabaab ay ku daydeen ururo kale oo caalami ah oo dhiggooda ah.

“Dacaayadda annaga waa nalooga badiyay, sababtoo ah nimankan style ayay sameeyeen meelo aduunyada kamid ah ayay koobiyeyeen” ayuu yiri Macallimuu.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan Al-Shabaab ay xoogooda isugu gaysay gobolka Shabeellaha Dhexe oo kamid ah goobaha laga sheegay Shidaalka, isla markaana uu ku wajahan qorshaha dowladda ee ku aadan sahminta iyo qodistiisa.

Golaha wasiirrada oo war kasoo saaray guullo taariikhi ah oo la gaaray

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa bogaadiyay guulaha ciidanka qalabka sida iyo kuwa deegaanka oo toddobaadkan guulo taariikhi ah ka soo hooyay furimaha dagaalka lagu ciribtirayo kooxaha argagixisada.

Shirka Golaha oo uu shir guddoomiyay Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda JFS, Xamza Cabdi Barre ayaa lagu soo bandhigay warbixinno ku saabsan xaaladda guud ee amniga, guulaha laga gaaray furimaha dagaalka.

Sidoo kale, waxa golaha lagu soo bandhigay warbixinta hawsha iyo dadaalka ay waddaan guddiga taakuleynta dagaalka lagula jiro kooxaha Khawaarijta ah.

Dhinaca kale, Golaha ayaa ansixiyey Hindise-Sharciyeedka wax ka beddelka Sharciga Shaqaalaha Rayidka ah ee dowladda oo qeexaya dib-u habeynta nidaamka shaqo iyo ilaalinta xuquuqda Shaqaalaha Rayidka ah ee dowladda.

Sharcigan ayaa la jaanqaadaya Qorshaha Isbeddelka Qaranka ee (NTP 2025-2029), sida ay sheegtay xukuumadda federaalka Soomaaliya.

Si kastaba, dagaalka kooxaha argagixisada ayaa maraya marxalad xasaasi ah, iyadoo kooxdu ay xoojisay dhaq-dhaqaaqyada ku dooneysay inay dib ula wareegto deegaanadii hore looga xoreeyay, kuwaas oo haatan ku sugan yihiin ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaankam

Somalia-Turkey oil deal: The truth about cost recovery

MOGADISHU, Somalia – Oil and gas exploration holds great promise for Somalia’s economic future. But turning underground resources into national wealth has never been as simple as drilling wells.

For a country still recovering from decades of conflict and rebuilding its institutions, the critical question has never been whether Somalia has oil — the real question is how to unlock these resources safely, responsibly, and without putting the nation’s finances at risk.

The recent agreement between Somalia and Turkey has sparked heated debate, much of it focused on the widely misquoted “90%” figure. However, to truly understand the agreement, one must step back and consider the global history of oil contracts, the financial reality of exploration, and why production-sharing agreements with cost recovery are the global standard for countries at Somalia’s stage of development.

The cost of oil exploration: Why going solo was never an option

Oil exploration—especially offshore—is one of the most expensive and risky undertakings in the world. Before oil can be produced, a company must spend heavily on seismic surveys, drilling rigs, offshore platforms, pipelines, and safety systems. Drilling a single offshore well can easily exceed $100 million, and there is no guarantee of success.

For Somalia, attempting to fund and operate this exploration alone would require borrowing vast sums of money or diverting critical funds from healthcare, education, and security. Even worse, if the exploration were to fail, Somalia could be left with nothing but debt.

With these realities, Somalia’s government opted for a more strategic approach: attracting international investment through a Production Sharing Agreement (PSA) with a cost recovery mechanisma model successfully used by dozens of countries worldwide.

What is cost recovery — and why is it standard practice?

Production Sharing Agreements are designed for countries with natural resources but lack the capital and technical capacity to explore and develop them independently. Under a PSA:

  • The contractor (the investor) pays for all the upfront exploration, drilling, and production costs.
  • If oil is discovered, the contractor first recovers its investment from a portion of the oil produced — this is known as cost recovery.
  • After the investment has been recovered, the remaining production — profit petroleum — is shared between the government and the contractor, according to a profit-sharing formula set in the agreement.
  • Throughout the process, the ownership of the oil remains fully with the host country.

In the Somalia-Turkey agreement, the contractor may recover up to 90% of annual production as cost recovery — but this is limited to the period required to repay the approved investment costs.

Somalia still receives up to 5% royalty from the first barrel produced, regardless of cost recovery. After cost recovery is completed, the profits are shared between the two parties, though the exact profit-sharing percentages are determined in the PSA annexes.

This structure ensures that Somalia benefits from its resources without taking on the financial risks of exploration.

Global context: Somalia follows a path many have taken

Somalia is not the first country to start its energy sector through cost recovery agreements — and it will not be the last. Many nations that are now major oil producers began with similar or even less favorable terms. Over time, as their capacity, experience, and bargaining power grew, they renegotiated stronger deals.

A few well-known examples include:

  • Saudi Arabia: In the early years, American companies (Aramco) controlled 100% of Saudi oil production, with the Saudis receiving only minimal royalties. It was not until 1950 that Saudi Arabia negotiated a 50/50 profit-sharing agreement. Full nationalization came much later, in 1980.
  • Iraq: British and American oil companies dominated Iraq’s oil sector until the government nationalized the industry in 1972.
  • Iran: The Anglo-Iranian Oil Company (now BP) controlled Iran’s oil for decades. Nationalization was first attempted in 1951, followed by years of renegotiation.
  • Venezuela: After many years of foreign control, Venezuela achieved a 50/50 profit-sharing arrangement in 1948 and later fully nationalized its oil sector in 1976.
  • Ghana, Uganda, and Mozambique: These more recent producers have used PSAs with cost recovery similar to Somalia’s agreement, gradually improving national participation and negotiating better terms as their industries mature.

These examples show that early-stage agreements with cost recovery are not a sign of weakness — they are the global norm for emerging producers.

The 90% myth: Separating headlines from reality

Much of the controversy surrounding Somalia’s deal has centered on the claim that “Turkey will take 90% of Somalia’s oil.” This statement is not only inaccurate — it misrepresents the very nature of cost recovery agreements.

The truth is:

  • The 90% figure applies only to cost recovery — the portion of oil used to repay the investor’s upfront spending on exploration and production.
  • This cost recovery share is temporary and disappears once the investment is repaid.
  • Somalia earns royalties of up to 5% from the start, plus its share of profits after cost recovery ends.
  • At no point has Somalia lost ownership of its oil.

This arrangement allows Somalia to begin earning from its resources immediately without the burden of debt or financial exposure.

Learning, building capacity, and negotiating better deals over time

No country begins its oil journey with perfect bargaining power. But countries that succeed — like Norway, Ghana, and Saudi Arabia — did so by:

  • Learning how the industry operates
  • Building local expertise and national institutions
  • Using early contracts as stepping stones toward stronger future agreements

Somalia’s leadership has chosen a similar path: secure investment today, gain experience, and strengthen its position for the future.

The agreement with Turkey is not the end of Somalia’s energy strategy — it is the beginning of it.

Conclusion: A strategic first step toward energy independence

The Somalia-Turkey oil agreement represents a pragmatic, globally recognized approach to developing natural resources in the safest way possible for an emerging producer.

By sharing risk with an investor, Somalia:

  • Maintains full ownership of its oil
  • Avoids debt and financial uncertainty
  • Earns revenue from royalties immediately
  • Shares in profits once costs are recovered
  • Builds the knowledge and leverage to negotiate better deals in the future

This is not a story about giving away resources. It is a story about managing them wisely—with strategy, not slogans.

Sawirro: Somalia oo guul cusub oo wayn kasoo hoyday Geeska AFRIKA

0

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa mar kale guul wayn kasoo hoysay Qaaradda Afrika, kadib dadaallo dheeraad ah oo ay sameysay, waxaana maanta ay la wareegtay hogaanka Madasha Iskaashiga Dalalka Geeska Afrika.

Wasiirka Maaliyadda Xukumadda Soomaaliya Mudane Biixi Imaan Cige ayaa la wareegay hogaanka Madashan oo ah mid muhiim ah, kadib qabsoomidda shirka 24-aad ee madasha oo ay ku midaysan yihiin Wasiirada Maaliyadda dhowr dal oo ku yaalla Geeska Afrika.

Wasiirada ku mideysan Madasha Iskaashiga Dalalka Geeska Afrika ayaa kala ah  Somalia, Jabuuti, Eritrea, Ethiopia, Kenya, Sudan iyo South Sudan.

Inta badan waxaa madasha diiradda lagu saaraa wadaaga mashaariicda horumarineed, waana madal loogu talagalay in ay isku xirto dalalka dhaca geeska qaaradda Afrika, doorkaas oo hadda hoggaamintiisa ay majaraha u qaban doonto dowladda federaalka.

Waxyaabaha illaa iyo hadda la hirgalinayo waxaa ugu muhiimsan waddooyinka isku xiraya dalalka geeska, si ganacsiga iyo dhaqaalaha uu u noqdo mid sahal meel walba ku gaaro.

Wasiir Biixi Imaan Cige oo qoraal kooban soo saaray kadib la wareegidda guddoonkq madasha ayaa ka hadlay waxa ay Soomaaliya uga dhigantay hoggaaminta Madasha Iskaashiga Dalalka Geeska Afrika.

Sidoo kale Wasiirka ayaa xusay in Soomaaliya ay door firfircoon ay ku lahayd aas aaskii madashaan, haddana ay hoggaamin doonto labada sano ee soo socota.

“Sharaf ayey inoo tahay in aan xilka guddoomiyaha Iskaashiga Dalal Geeska Afrika kala wareego wasiir Axmed Shide. Soomaaliya waxa ay xubin muhiim ah ka aheyd aas-aaskii madashan, hadana waxa ay  sidoo kale hoggaamin doontaa 2-da sano ee soo socota, Is dhexgalka gobolka iyo horumarinta dhaqaalaha ayaa ah mudnaan muhim u ah himiladeena” ayuu qoraalkiisa ku yiri Wasiir biixi Imaan Cige.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay Inta lagu guda jiro 2 sano ee soo socota, waxa aan ku dadaali doonaa si kor loogu qaado ganacsiga, maalgalinta kaabayaasha guud ahaan Geeska Afrika”.

Si kastaba ha’ahaatee, Hindisaha Iskaashiga Geeska Afrika waa barnaamij goboleed lagu horumarinayo isdhexgalka ganacsiga, dhaqaalaha, iyo maalgelinta kaabayaasha dhaqalaaha. Soomaaliya oo kamid ah aasaasayaasha ururkani waxa ay xubin muuqdo ka tahay madashani lagu maalgalinayo dalalka geeska Afrika.

Soomaaliya ayaa horay guullo waa wayn uga soo hoysay Afrika iyo Caalamka, waxaana kamid ah ku biiristii Dalladda Bulshada Bariga Afrika ee (EAC) iyo ku guuleysiga xubinimada aan joogtada ahayn ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.

Daawo: DF Soomaaliya oo guul wayn ka gaartay dagaalkii Wargaadhi

0

Cadale (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa guul wayn ka sheegatay dagaal culus oo ay saaka Al-Shabaab kula gashay deegaanka Wargaadhi ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kadib markii ay halkaas weerareen maleeshiyaadka Khawaarijta.

Weerarka oo ku bilowday qaraxyo, isla markaana uu xigay dagaal toos ah ayaa waxaa jab culus lagu gaarsiiyay xubnihii weerarka soo qaaday, ka gadaal markii ay jilibka u dhigeen Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo kuwa dadka deegaanka.

Abaanduulaha Guutada 18-aad ee Kumaandooska Gorgor Maxamed Ibraahim Intarfeer oo dagaalka wax ka hoggaaminayay ayaa muuqaal kasoo duubay jiidda hore ee dagaalka, gaar ahaan isaga oo taagan aargada Wargaadhi, wuxuuna sheegay inay cashir u dhigeen Al-Shabaabkii soo weeraray deegaankaasi, ayna dib uga celiyeen deegaanka.

“Saaka waxaan joognaa halka lagu magacaabo Wargaadhi waad arkeysaan aargada, kooxdaha Khawaarijta ayaa waxa ay soo weerareen deegaanka, balse ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo dadka deegaanka way iska caabiyeen” ayuu yiri Abaanduuluhu.

Sidoo kale wuxuu beeniyay in maleeshiyaadka Al-Shabaab ay qabsadeen magaalada, isaga oo meesha ka saaray warar been abuur ah oo goor sii horreysay la faafiyay.

“Dadka Soomaaliyeed waxaan u sheegeynaa beenta iyo borobagaanka lagu hayo halaga dhaafo Al-Shabaab meeshaan way soo weerareen, laakiin wax guul ah oo ay ka qaadeen ma jirto, iyaga oo indho xun ayay meesha isaga tageen” ayuu hadalkiisa sii raaciyay.

Dhanka kale, qoraal kooban oo kasoo baxay dowladda ayaa waxaa lagu sheegay in Al-Shabaab badan lagu laayay Wargaadhi, isla markaana ay hadda socoto qiimeyn guud,

“Qiimeynta khasaaraha gaaray Khawaarijta oo meydadkooda ay dhooban yihiin goobihii lagu dagaalamay ayey ku howlan yihiin Saraakiisha Ciidanka Xoogga Dalka ee ku sugan Wargaadhi, waxaana bulshada la wadaagi doonaa xogta khasaaraha rasmiga ah ee saakay la gaarsiiyey cadowga” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka kasoo baxay dowladda.

Xaaladda ayaa hadda ah mid deggan, waxaana si buuxda Wargaadhi oo ah taliska labaada ee ugu wayn ee Shabeellaha Dhexe, kadib qabsashadii Aadan Yabaal gacanta ku haya ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa xaq-u-dirirka ee dadka deegaanka.

Al-Shabaab ayaa horay u qabsatay Aadayaan Yabaal, waxayna weli isku sii fidineysaa qaybo kale oo kamid ah gobolka Shabeellaha Dhexe ee maamulka HirShabelle.

Kooxda Al-Shabaab ayaa inta badan weerar gaadmo ah oo xilli hore oo subaxnimada ku qaada saldhigyada ciidamada dowladda, illaa haddana waxaa muuqata in aan wax laga baran weerarada isku xilliga dhaca ee kooxda ku bartilmaameedsato ciidanka dowladda.

Si kastaba, Labada Shabeelle ayaa waxaa haatan ka socda howlgallo culus oo ka dhan ah maleeshiyaadka Al-Shabaab, kadib markii ay culeys soo saareen deegaannadii horay looga qabsaday ee gobolladaasi oo daris la ah magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka.

PUNTLAND oo ka hortimid qorshe culus oo ay damacsan tahay DF

0

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul Goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland oo maanta soo saaray warsaxaafadeed ayaa si weyn uga horyimid qorshe culus oo ay damacsan tahay Dowladda Federaalka, kaas oo la xiriira arrimaha bani’aadanimada.

Wasaaradda Gargaarka iyo Maareynta Musiibooyinka Puntland oo iyadu faafisay bayaanka ayaa walaac xoogan ka muujisay in adeegyada dowladda dhexe, gaar ahaan howlaha gargaarka lagu xiro qaadashada kaarka ay bixiso Hay’adda Qaran ee NIRA.

Puntland ayaa sheegtay inay la socoto kulan dhex-maray madaxda NIRA iyo Hay’adda SoDMA, kaas oo lagu soo bandhigay soo jeedin ah in la mideeyo diiwangelinta dadka barakacayaasha ah (IDPs), isla markaana gargaarka bani’aadanimo lagu xiro nidaamyo diiwaangelin oo heer Federaal ah.

Sidoo kale waxa ay intaasi ku dartay in soo jeedintan ay ka hor imaaneyso awoodaha sharci ee Dowlad Goboleedyada Dalka, waxayna Puntland ku dooday inay xaq u leedahay diiwaangelinta iyo maareynta dadka ku nool gudaha deegaannadeeda.

“Soo jeedi-mahani waxay si toos ah uga hor imaanayaan awoodaha dastuuriga ah ee Dowlad Goboleedyada xubnaha ka aha Federaalka (FMS), kuwaas oo si cad mas’uul uga ah diiwaangelinta iyo maareynta dadka ku sugan dhulkooda” ayaa lagu yiri qoraalka.

Wasaaradda Gargaarka Puntland ayaa sidoo kale ku eedeysay dowladda dhexe inay siyaasadeyneyso gargaarka bani’aadanimada, ayna aad uga xun tahay.

“Dowladda Puntland waxa ay si cad u diideysaa isku day kasta oo lagu siyaasadeynayo gargaarka bani’aadanimo iyo isku-dabaridka kaalmada” ayaa mar kale lagu yiri warka.

Hadalkan kasoo yeeray Puntland ayaa kusoo aadayo, iyada oo dhowaan Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya uu faray hay’adaha dowladda in aysan adeeg gaarsiin cid aan qaadan aqoonsiga ay bixiso Hay’adda NIRA oo ay horay u diiday xukuumadda Puntland.

Labada dhinac oo siyaasad ahaan si weyn iskuugu hayaya ayaa haddane mar kale isku qabtay arrimaha bani’aadanimada, taas oo uga sii dareysa xiisadda u dhexeysa Muqdisho iyo Garoowe.

Dhowaan dowladda dhexe ayaa Madaxweyne Saciid Deni ku eedeysay in uu ku kacay xadgudub wayn oo ka dhan ah dowladnimada Somaliy, kadib markii uu ku dhowaaqay dhismaha hay’adda aqoonsiga Puntland ee (PID), oo uu ka garab dhisay hay’adda NIRA.

Kenya iyo Shiinaha oo kala saxiixday heshiis taariikhi ah oo ku kacaya $1 bilyan

0

Beijing (Caasimada Online) – Madaxweynaha Kenya, William Ruto, ayaa booqasho rasmi ah oo shan maalmood qaadatay ku jooga dalka Shiinaha waxa uuna halkaas kula saxiixday heshiis istiraatiijiyadeed oo qiimihiisu gaarayo $1 bilyan.

Heshiiskan ayaa ah mid lagu xoojinayo xiriirka labada dal iyadoo xoogga la saarayo mashaariic horumarineed oo dhaxalgal ah. Waxaa si gaar ah loo eegi doonaa horumarinta warshadaha, kor u qaadidda wax-soosaarka beeraha, iyo kobcinta dalxiiska.

Heshiiskan ayaa si rasmi ah loo shaaciyay Arbacadii, waxaana uu si gaar ah u taageerayaa Barnaamijka Isbeddelka Dhaqaale ee Kenya ee loo yaqaan “Bottom-Up Economic Transformation Agenda (BETA)”.

Barnaamijkan ayaa ah mid madaxweyne Ruto ku doonayo in uu dhaqaale ballaaran ku dhiso lagana faa’iideeyo ilaha gudaha ee dalka Kenya, iyadoo loo marayo iskaashi caalami ah oo la taaban karo.

Madaxweyne Ruto, oo khudbad ka jeediyay magaalada Beijing, ayaa hoosta ka xariiqay muhiimadda ay leedahay iskaashiga taariikhiga ah ee labada dal ka dhexeeya. Wuxuu xusay in mashaariic badan oo uu Shiinuhu maalgeliyay ay wax weyn ka beddeleen dhaqaalaha Kenya.

Tusaale ahaan, wuxuu si gaar ah u tilmaamay tareenka xawaaraha dheereeya (SGR), dekedda Lamu, iyo wadada casriga ah ee Nairobi Expressway.

Sida uu Ruto sheegay, Kenya waxay kamid tahay Barnaamijka Belt and Road Initiative (BRI) ee ay Shiinuhu hoggaamiso, waxaana la dareemayaa miro-dhalka barnaamijkaas. Isku xirka laga gaaray gobolka Geeska Afrika, sida tareenka ka socda Mombasa ilaa Naivasha iyo xarunta shidaalka ee Mombasa, ayaa ka mid ah guulaha la taaban karo ee laga gaaray iskaashigaas.

Maxaa lagu heshiiyay?

Waxaa lagu heshiiyay in in ka badan $950 milyan oo kamid ah lacagta la saxiixay lagu maalgeliyo dhinacyada muhiimka ah ee mudnaanta u leh Kenya. Warshadaha ayaa helaya $320 milyan, taas oo lagu dhisi doono xarumo wax-soo-saar iyo kobcin farsamo.

Dhanka beeraha waxaa la gelinayaa $430 milyan si loo kordhiyo wax-soosaarka iyo badbaadinta cunnada. Halka dalxiisku helayo $230 milyan oo loogu talagalay in lagu kobciyo adeegyada dalxiiska iyo soo jiidashada Kenya.

Booqashada Madaxweyne Ruto ayaa ah tiisii saddexaad ee uu ku tago Shiinaha tan iyo markii uu xafiiska la wareegay, taasoo muujinaysa sida uu uga go’an yahay in uu sii xoojiyo xiriirka Nairobi iyo Beijing.

Booqashadan ayaa kusoo beegantay xilli isbeddello waaweyn ay ka socdaan is xulufeysiga dhaqaale iyo siyaasadeed ee caalamka, taasoo ay Kenya dooneyso in aysan ka hariin.

Ruto waxa uu caddeeyay in Kenya diyaar u tahay in ay ka faa’iideysato saaxiibtinimada ay la leedahay Shiinaha si loo dardargeliyo qorsheyaasha horumarka.

Wuxuu sheegay in saaxiibtinimadan aysan aheyn mid cusub balse ay tahay mid soo jireen ah oo u baahan kobcin dheeraad ah si ay u gaarto yoolalka cusub ee Kenya hiigsanayso.

Mashaariicda cusub ee la maalgelinayo ayaa lagu wadaa in ay si toos ah uga qeyb qaataan shaqo abuurka, gaar ahaan dhalinyarada, iyada oo sidoo kale la filayo in ay kor u qaadaan dakhliga dalka.

Sidaas darteed, heshiisyadan waxay u muuqdaan kuwo si toos ah u saameyn doona nolosha muwaadiniinta caadiga ah.

Dowladda Kenya ayaa sidoo kale diiradda saaraysa in maalgashiyadan ay noqdaan kuwo waara, iyadoo laga fogaanayo deyn xad-dhaaf ah.

Tani waxay muujinaysaa taxaddarka dowladda ee ku aaddan in is-dhexgalka caalamiga ah uu noqdo mid dheellitiran, horumarka ka dhashaana uu ahaado mid bulsho ahaan loo wada dareemo.

Si kastaba, booqashada Ruto ee Shiinaha iyo heshiiska la gaaray ayaa muujinaysa sida dowlad goboleedyo Afrika ku yaalla ay uga faa’iideysan karaan iskaashiyo dhaqaale oo miisaan leh si ay u gaaraan horumar waara, loogana dhabeeyo himilooyinka horumarineed ee qaran.

Daawo: Xawaadle oo arrin xasaasi ah ku hanjabay haddii xilka laga qaado Sanbaloolshe

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Gurey oo ka soo jeeda gobolka Hiiraan ayaa sheegay in haddii Madaxweyne Xasan Sheekh uu xilka ka qaado Agaasimaha NISA Cabdullaahi Sanbaloolshe ay furimaha dagaalka ka soo bixi doonaan macawiisleyda beesha Xawaadle.

Xildhibaanka ayaa qiray in Sanbaloolshe uu yahay shaqaale dowladeed oo mar kasta xilka laga qaadi karo, balse xilligan aysan munaasab u arkin in beesha Xawaadle oo furinta ku hartay aysan u qalmin in xil ka qaadis lagu abaal-mariyo.

“Waxaan tuhun badan ka qabnaa in sida hadda wax loo wado aysan dani ugu jirin dagaalka Al-Shabaab iyo beesha Xawaadle oo si dhab ah dagaalka ugu jirta,” ayuu yiri Xildhibaan Gurey.

Wuxuu ku dooday in amniga Muqdisho uu ahaa mid faraha ka baxay markii Sanbaloolshe loo dhiibay xilka hal sano ka hor, isagoo ku taliyey in xil ka qaadistaas inta la baajiyo abaalmarin loogu beddelo Sanbaloolshe.

“Muqdisho hotel lama gelin intii Sanbaloolshe joogay, anigu qabiil kuma difaacayo Sanbaloolshe, balse waxaan qareen u ahay shaqada qaranka oo ninkaas uu muhiim u yahay,” ayuu yiri.

Xildhibaan Cabdiraxmaan Gurey ayaa aad u ammaanay macawiisleyda gobolka Hiiraan, isagoo si cad u yiri: “Ciidamada Qaranka waxaa ka mudan, ka amaano badan, kana daacadsan macawiisleyda.”

Xildhibaanka ayaa Madaxweynaha kula taliyey in haddii Sanbaloolshe uu qalad galay la ganaaxo, balse weji gabax iyo in macawiisleyda reer Hiiraan la dayaco uusan horseedin.

“Ilaa maanta ma hayno sabab Sanbaloolshe looga qaadi karo xilka, Madaxweynaha oo aan meel ku ogeyn ciidamadii qaranka ayaa beegsanaya raggii gacanta ku hayey ciidamadii deegaanka, waxaa nooga muuqata in meesha lagu kala tegay,” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiraxmaan Gurey oo ka soo jeeda Hiiraan.

Xildhibaankaan ayaa jawaabaya warar soo baxay oo sheegaya in madaxda qaranka ay ku qanceen in Agaasimaha NISA lagu soo celiyo Mahad Salaad, si wax looga beddelo amniga dalka oo faraha ka sii baxaya.

Hoos ka daawo

← Back

Thank you for your response. ✨

Al-Shabaab oo weerar ku bilowday qaraxyo ku qaaday Wargaadhi

0

Aadan Yabaal (Caasimada Online) – Faah-faahinno duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay weerar qaraxyo ku billowday oo ay saaka Al-Shabaab ku qaadeen saldhigyo ciidamada dowladda iyo kuwa Macawiisleyda ay ku leeyihiin deegaanka Wargaadhi ee gobolka Shabeellaha Dhexe, waxaana xigay dagaal culus oo toos ah.

Maleeshiyaadka Al-Shabaab ayaa lasoo warinayaa in weerar culus ay ku qaadeen deegaankaasi oo maalmihii lasoo dhaafay ay ku sugnaayeen ciidamada dowladda iyo Macawiisleyda, waxaana kadib sidaas ku qarxay dagaal foolka fool ah oo u dhexeeyay labada dhinac.

Ilo dadka deegaanka ah ayaa Caasimada Online u sheegay in weerarka qaraxyada ah iyo dagaalka ay ka dhasheen khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac, balse aan weli la caddeyn karin inta uu gaarsiisan yahay.

Dagaal u dhexeeya ragga weerarka qaaday iyo ciidamada dowladda ayaa weli ka socda halkaasi, wuxuuna kusii fiday qaybo horleh oo kamid ah ggobolka Shabeelaha Dhexe.

Wararka ayaa sheegaya in xubnaha Al-Shabaab weerarkooda uu xoogan yahay, ayaga oo si kasta iskuugu dayayo inay cagta mariyaan saldhigyada ciidamada ee ku yaalla halkaasi, si ay kadib ula wareegaan, waxaase soconyo iska caabin ay wadaan ciidamada huwanta.

Labada dhinaca ayaa guullo ka kala sheegtay dagaalkan, waxaana Al-Shabaab ay baahisay in dagaalyahannadeeda ay gudaha u galeen deegaanka lagula dagaalamay, isla markaana ay halkaasi ka wadaan howlgallo culus.

Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda sheegtay in ciidamadu ay iska caabiyeen weerarka lagu qaaday, isla markaana maydad badan ay daadsan yihiin Wargaadhi, sida uu shaaciyay wasiir ku xigeenka wasaaradda warfaafinta xukuumadda Soomaaliya.

“Khawaarijta Maydkooda ayaa daadsan Wargaadhi, insha allaah Dalkaan Khawaarij kuma lahan Mustaqbal, ismaqiiqoodu waa xunbo idamka alle” ayuu yiri Cabdiraxmaan Al-Cadaala

Xaaladda ayaa haatan ah mid aad u kacsan, waxaana weli dhaq-dhaqaaqyo laga dareemayaa gobolka Shabeellaha Dhexe, waxaana labada dhinac ay helayaan gurmadyo, taas oo uga sii dareyso dagaalka ka socda halkaasi.

Al-Shabaab ayaa horay u qabsatay Aadayaan Yabaal, waxayna weli isku sii fidineysaa qaybo badan oo kaid ah gobolka Shabeelaha Dhexe ee maamulka HirShabelle.

Al-Shabaab ayaa inta badan weerar gaadmo ah oo xilli hore oo subaxnimada ku qaada saldhigyada ciidamada dowladda, illaa haddana waxaa muuqata in aan wax laga baran weerarada isku xilliga dhaca ee kooxda ku bartilmaameedsato ciidanka dowladda.

Si kastaba, Labada Shabeelle ayaa waxaa haatan ka socda howlgallo culus oo ka dhan ah maleeshiyaadka Al-Shabaab, kadib markii ay culeys soo saareen deegaannadii horay looga qabsaday ee gobolladaasi oo daris la ah magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka.

Waa ayo Nordic Monitor? – Kooxda beenta ka faafisay heshiiska shidaalka Somalia

Muqdisho (Caasimada Online) – Warbixin marin-habaab ah oo ku saabsan heshiiska batroolka iyo gaaska ee Soomaaliya iyo Turkiga ayaa si weyn u qabsaday dareenka bulshada. Warbixintan ayaa waxaa daabacay Nordic Monitor, oo ah madal aan si weyn loo aqoon, taasoo ku doodday in “Turkigu qaadan doono 90% dakhliga batroolka Soomaaliya.”

Si kastaba ha ahaatee, ka hor inta aan la aqbalin sheegashadan, waxa muhiim ah in la isweydiiyo: Waa ayoNordic Monitor, maxayse sababtay in si khaldan loo gudbiyo wararka ku saabsan Soomaaliya?

Waa ayo Nordic Monitor — maxayse tahay ujeeddadoodu?

Nordic Monitor ma aha warbaahin caalami ah oo sumcad iyo khibrad ku leh arrimaha Afrika. Waa madal yar oo fadhiggeedu yahay magaalada Stockholm ee Sweden. Waxaa maamula Abdullah Bozkurt, oo hore u ahaan jiray weriye Turkish ah, kana tirsan dadka taageersan dhaq-dhaqaaqa Fethullah Gülen — koox uu Turkigu u aqoonsaday urur argagixiso.

Madashan looma aas-aasin sidii xarun warbaahineed oo madax-bannaan, balse waxa ay qayb ka tahay olole ballaaran oo ka dhan ah dowladda Turkiga, taasoo salka ku haysa khilaafka siyaasadeed ee kala dhexeeya dhaq-dhaqaaqa Gülen.

Si kale haddii loo dhigo, warbixinnada Nordic Monitor ma ahan saxaafad madax-bannaan oo dhex-dhexaad ah — waa qayb ka mid ah dagaal siyaasadeed oo aan wax dan ah ugu jirin shacabka Soomaaliyeed.

Sidee Nordic Monitor u marin-habaabisay heshiiska batroolka Soomaaliya iyo Turkiga?

Warbixinta Nordic Monitor ee ku saabsan heshiiska batroolka Soomaaliya waxa ay jabinaysaa xeerarka aas-aasiga ah ee saxaafadda lagu qiimeeyo. Sababaha ay arrintani u tahay warbixin aan lagu kalsoonaan karin waxaa ka mid ah:

  • Lama xigan wax ilo rasmi ah oo ka tirsan dowladda Soomaaliya, lamana siinin fursad ay ku dhiibtaan aragtidooda.
  • Ma jirto wax khubaro ah oo aqoon u leh heshiisyada batroolka ama nidaamka qaybsashada wax-soo-saarka (Production Sharing Agreements) oo la waraystay.
  • Warbixintu waxa ay si buuxda isaga indhatirtay heerarka caalamiga ah ee heshiisyada batroolka, gaar ahaan qaabka dib-u-kabashada kharashaadka (cost recovery) oo ay adeegsadaan dalal badan oo soo koraya.
  • Qodobka lagu sheegay “90%” waxa si khaldan looga jaray macnaha guud ee heshiiska, iyadoo loo soo bandhigay sida in Turkigu si joogto ah u heli doono boqolkiiba 90 dakhliga iibka shidaalka — halka heshiisku si cad u qeexayo in Turkigu qaadanayo 90% illaa uu ka helo kharashkii ka galay sahminta iyo soo-saarka shidaalka.

Arrintani waxay muujinaysaa in la isku dayay marin-habaabinta xogta ama ay jirto faham la’aan buuxda oo ku saabsan sida ay u shaqeeyaan heshiisyada batroolka.

Dhaqan warar siyaasadeysan oo soo noqnoqda

Tani ma aha markii ugu horreysay ee Nordic Monitor ay faafiso warar siyaasadeysan oo loo soo bandhigay sida warar madax-bannaan. Dib u eegis lagu sameeyay warbixinnadoodii hore waxa ay muujinaysaa:

  • Inay si joogto ah u dhaawacayaan siyaasadda arrimaha dibadda ee Turkiga, gaar ahaan doorkiisa Afrika iyo Bariga Dhexe.
  • Inay weerarayaan mashaariicda uu Turkigu taageero, iyadoon loo eegin nuxurka ama faa’iidada mashaariicdaas.
  • Inay dhiirrigeliyaan aragti hal dhinac ah oo la jaanqaadaysa khilaafka siyaasadeed ee milkiilayaasha madasha.

Si kastaba ha ahaatee, heshiiska batroolka ee Soomaaliya waxa uu noqday fursaddii ugu dambeysay ee lagu sii wado ololahooda siyaasadeed.

Maxay Soomaaliya u mudan tahay in laga ilaaliyo dacaayadaha shisheeye?

Go’aannada la xiriira mustaqbalka Soomaaliya, gaar ahaan kuwa khuseeya qandaraasyada kheyraadka dabiiciga ah, waa in lagu saleeyaa xaqiiqooyin, hufnaan, iyo dood cilmiyeed oo furan. Ma aha in la saameeyo go’aannadaas iyada oo lagu saleynayo khilaafaad siyaasadeed oo shisheeye ama warar marin-habaab ah.

Warbixin khaldan oo noocan ah waxa ay leedahay saameyn toos ah:

  • Waxay marin-habaabinaysaa bulshada Soomaaliyeed.
  • Waxay wiiqaysaa dadaallada sharciyeysan ee lagu horumarinayo waaxda tamarta ee dalka.
  • Waxay ka dhigaysaa arrimo siyaasadeed oo xasaasi ah kuwo lagu soo koobo cinwaanno qiiro leh oo aan sal lahayn, taasoo ka weecinaysa dooda dhab ah ee muhiimka ah.

Bulshada Soomaaliyeed waxa ay xaq u leedahay in la siiyo xog sax ah oo hufan — ma mudna dacaayad laga keeno khilaafaad dibadda ka socda.

Gunaanad: Iska hubi cidda sheegaysa warka, ma aha oo kaliya waxa la sheegayo

Ka hor inta aan la aaminsan ama la faafin sheegashooyin la buunbuuniyey sida “Turkigu waxa uu qaadanayaa 90% batroolka Soomaaliya,” waxa muhiim ah in la isweydiiyo:

  • Yaa sheegaya arrintan?
  • Maxay tahay waayo-aragnimadooda ku saabsan Soomaaliya ama arrimaha Afrika?
  • Ma jiraan ilo la hubo oo ay xigteen?
  • Ma sharraxayaan heerarka caalamiga ah ee warshadaha batroolka, sida qaabka dib-u-helidda kharashaadka iyo heshiisyada qaybinta wax-soo-saarka?
  • Ma leeyihiin dano siyaasadeed ama ajande gaar ah?

Jawaabaha su’aalahan waxa ay si cad u muujinayaan ajandaha ka dambeeya iyo sida ay ugu yar tahay daacadnimo saxaafadeed warbixinnada Nordic Monitor.

Mustaqbalka kheyraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya waxa uu u baahan yahay warbixinno ku saleysan xaqiiqooyin iyo cilmi baaris dhab ah — ma aha dacaayad siyaasadeysan.

Xogta: Mustaqbalka amniga Soomaaliya oo hubanti la’aan wajahaya – Maxaa cusub?

0

Kampala (Caasimada Online) – Midowga Yurub oo muddo dheer ahaa mid ka mid ah maalgeliyeyaasha ugu waaweyn ee hawlgalka nabad ilaalinta Soomaaliya, ayaa hadda si cad u muujiyay baahida loo qabo in masuuliyadda dhaqaale iyo farsamo ee howlgalkaas si caddaalad ah loo wadaago.

Midowga ayaa ka digay in aysan sii wadi karin kaligood garabka haynta hawlgallada iyadoo aan taageero laga helin dalal kale oo miisaan leh. Tan ayaa ka dhigan in hubanti la’aan horleh soo wajahayso mustaqbalka amni ee Soomaaliya.

Mas’uuliyiin ka tirsan Midowga Yurub oo ku sugan magaalada Brussels ayaa sheegay in ay lagama maarmaan tahay in dalalka sida tooska ah u daneeya xasilloonida Soomaaliya ay hadda gacan muuqata ka geystaan hawlgalka.

Waxay si gaar ah u xuseen wadamada Khaliijka, Mareykanka, Shiinaha iyo quwadaha gobolka Afrika in ay tahay waqti ay ku biiraan dadaallada dhaqaale iyo farsamo ee lagu taageerayo Soomaaliya.

Midowga Yurub wuxuu caddeeyay inuu dareemayo culays dhaqaale oo sii kordhaya, taasoo dhalisay walaac ku saabsan in mustaqbalka Soomaaliya uusan sii ahaan karin mid ku tiirsan deeqsinimada Yurub kaliya.

Qaar ka mid ah waddamada xubnaha ka ah Midowga Yurub ayaa durba hoos u dhigay miisaaniyaddii ay ku bixin jireen hawlgalka nabad ilaalinta ee Soomaaliya.

Wejiga cusub ee hawl-galka

Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya ee ATMIS, oo hadda loogu magac daray AUSSOM ayaa u gudbayaa wejiyo cusub. Qorshayaashu waxay ka guurayaan qaabkii hore ee ahaa ciidamo nabad ilaalin toos ah, waxaana la sii wadi doonaa taageero farsamo, horumarinta hay’adaha dowladda, iyo qaabab cusub oo xasillinta lagu wajahayo.

Wada-hadallo muhiim ah ayaa lagu wadaa inay ka dhacaan magaalada Kampala, kuwaasoo lagu dejinayo qaab hawlgal cusub oo loo bixiyay “xasillin fudud”.

Qaabkan cusub ayaa diiradda saari doona arrimo ay ka mid yihiin: bixinta tababarro, hagid iyo latalin, halkii laga sii wadi lahaa hawlgallo toos ah oo militari ah.

Natiijooyinka ka soo baxa shirka Kampala ayaa noqon doona kuwo go’aamiya ajandaha shir madaxeedka caalamiga ah ee la filayo inuu qabsoomo horraanta bisha Maajo.

Shirkan ayaa noqon doona mid xasaasi ah oo lagu lafa gurayo mustaqbalka xasiloonida Soomaaliya iyo doorka beesha caalamka.

Shir madaxeedka la qorsheynayo wuxuu diiradda saari doonaa arrimo sal u ah amniga Soomaaliya, kuwaas oo ay ka mid yihiin dib-u-habeynta ciidamada, habraaca maalgelinta hawlgalka cusub, iyo qorshaha guud ee xasillinta Soomaaliya marka ATMIS si rasmi ah u baxo.

Midowga Yurub wuxuu rajo ka muujiyay in shirka Kampala laga soo saaro go’aamo adkeynaya wada-shaqeynta caalamiga ah, si culeyska hawlgalka aan loo saarin kaliya hal dhinac.

Tani waxay horseedi kartaa nidaam cusub oo hawlgalka AUSSOM loogu beddelo mid wadajir loo maalgaliyo, loona maareeyo.

Gebogabadii, Midowga Yurub wuxuu cadeeyay in ay weli ka go’an tahay taageerada Soomaaliya, balse wuxuu doonayaa in mas’uuliyadda arrimaha xasillinta la wadaago.

Wuxuu si cad u sheegay in isbeddelka ka socda hawlgalka nabad ilaalinta uu u baahan yahay dib-u-eegis qoto dheer, si loo helo hannaan waara oo ku dhisan iskaashi dhab ah.