27.3 C
Mogadishu
Friday, June 19, 2026

Farmaajo oo bilaabay dhaq-dhaqaaq culus oo la xiriira doorashada dalka ee 2026

0

Dooxa (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo) oo haatan dibad-joog ah ayaa dalka Qatar ka bibaabay dhaq-dhaqaaqyo siyaasadeed oo la xiriira doorashooyinka soo socda ee 2026-ka.

Farmaajo oo ah Madaxweynihii 9-aad ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa bilaabay kulamo uu la yeelanayo xildhibaannada, siyaasiyiina iyo waxgaradka, isaga oo kala hadlayo xaaladda siyaasadeed ee dalka, ammaanka iyo doorashooyinka soo socda.

Ujeedka ugu wayn ee kulamadan ayaa ah kuwa la xiriira qorshaha cusub ee Farmaajo, waana tallaabadii u horreysay ee uu qaadayo u diyaar garowga doorashada 2026.

Kulankii ugu dambeeyay oo Jimcihii shalay dhacay ayaa Maxamed Cabdullahi Farmaajo wuxuu la yeeshay Xildhibaan Cabdiladiif Muuse Nuur (Sanyare) oo ka tirsan golaha shacabka Soomaaliya, laga soo doorto Puntland, waxayna ka hadleen arrimo xasaasi ah.

Xildhibaanka oo qoraal soo saaray ayaa xog ka bixiyay wada-hadalka uu la yeeshay Farmaajo, wuxuuna tilmaamay inay ku yimaadeen kulamo is dabajoog ah oo ka dhacay Dooxa, ayna iska wareysteen qodobo muhiim ah, sida doorashada 2026, amniga iyo dagaalka argagixisada.

“Kulama isdaba joog ah oo aan yeelanay Madaxwayne hore Farmaajo, intii aan ku sugnaa magaalada Doha, waxaan iska waraysanay xaaladaha dalka, arimaha siyaasada, amniga, la dagaalanka argagixisada IS&AS, midnimada dalka iyo Arimaha doorashooyinka 2026” ayuu yiri Xildhibaan Cabdiladiif Muuse Nuur (Sanyare).

Sidoo kale wuxuu intaasi sii raaciyay in qodobada ay ka wada-hadleen ay isku fahmeen, taas oo ka dhigan inay yeelanayaan iskaashi siyaasadeed oo cusub, ka hor doorashda.

Xildhibaanka aya sidoo kale u mahaceliyay Farmaajo iyo kooxdiisa, oo uu tilmaamay inay si weyn oo mugleh ay ugu soo dhaweeyeen magaalada Dooxa ee caasimada dalka Qatar.

“Dhamaan qodabadas oo dhan waxaan ka noqonay isku aragti, waxaan aad ugu mahadcelinaya Madaxwayne farmajo iyo saaxiibadii kale igu soodhaweeyay Doha Qatar, intii aan joogay” ayuu mar kale yiri xildhibaanku.

Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa ka mid ah madaxdii hore ee dalka iyo siyaasiyiinta sida wayn u diidan qorshaha Villa Soomaaliya ee ku aadan qabashada doorasho qof iyo cod ah, taas oo ay ka taagan tahay dood weyn oo u dhexeysa Xasan iyo mucaaradka.

Si kastaba, waxaa haatan dalka uu ku jiraa marxalad siyaasadeed oo aad u culus oo ku aadan khilaafka ka dhashay doorashada iyo mid kale oo ku aadan dagaalka Al-Shabaab oo haatan xoogeystay, maadaama lagu arkay agagaarka Muqdisho iyo Shabeelooyinka.

Maxay ka dhigan tahay in Al-Shabaab qorsheysay weerar ay ku lug leeyihiin 3,000?

Jowhar (Caasimada Online) – Weerarka baaxadda leh ee ay kooxda Al-Shabaab billowday bishii Febraayo, kaasi oo ay ku lug leeyihiin in ka badan 3,000 oo dagaalyahan oo laga qaaday gobolka Jubbada Dhexe si dib loogu qabsado gobolka istiraatiijiga ah ee Shabeellaha Dhexe, ayaa fashilmay. Si kastaba ha ahaatee, weerarkan ayaa weli iftiiminaya daldaloolada waaweyn ee ku jira nidaamka amniga Soomaaliya.

Inkasta oo ay la kulmeen jab culus iyo iska caabin xooggan oo kaga timid ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa saaxiibada caalamiga ah, kooxda Al-Shabaab ayaa weli muujinaysa adkaysi iyo awood ay ku fulin karto weerarro abaabulan oo dhimasho leh — taas oo hoosta ka xarriiqaysa nuglaanta horumarka amniga ee laga gaaray Muqdisho.

Weerarkii ugu halista badnaa ilaa hadda ayaa dhacay 18-kii Maarso, markaas oo kooxdu la beegsatay kolonyada Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud qarax miino oo xooggan, meel u dhow garoonka diyaaradaha Muqdisho.

Inkasta oo madaxweynuhu ka badbaaday waxyeello, qaraxa ayaa sababay dhimashada afar qof, taas oo muujinaysa awoodda ay kooxda u leedahay beegsiga bartilmaameedyada sare.

Maalmo ka hor intaas, Al-Shabaab ayaa weerarro isku xiran ku qaaday saldhigyada ciidamada dowladda ee Awdhiigle iyo Hawo Abdi, oo ku dhow xuduudaha maamulka ee Muqdisho. Inkasta oo dowladda sheegtay inay iska caabisay weerarradaas, Al-Shabaab ayaa ku andacootay inay dishay ugu yaraan 30 askari.

Waxa si gaar ah u walaac leh in dagaalyahannadu si furan u joogeen isla markaana ay ku amar ku taagnaayeen xaafado ku yaalla duleedka Muqdisho habeenkii 15-kii iyo 16-kii Maarso — arrin muujinaysa farqi weyn oo ku jira amniga maxalliga ah.

Halka ugu sarreysa ujeeddooyinka istiraatiijiga ah ee Al-Shabaab waa inay dib u qabsato marinno dhaqaale oo muhiim ah, gaar ahaan waddada muhiimka ah ee isku xirta Muqdisho iyo Itoobiya, oo mara Shabeellaha Dhexe iyo Hiiraan.

Waddadan oo horey looga nadiifiyey kooxda intii lagu guda jiray ololihii guuleystay ee dowladda ee 2022-kii, ayaa ah halbowlaha dhaqaalaha. Gacanta ku haynteedu waxay siisaa kooxda iyo maamullada maxalliga ah fursado canshuureed oo faa’iido leh — taas oo sharraxaysa sababta ay si adag ugu dagaallamayaan deegaankaas.

Dhibaatooyinkii horey u jiray ayaa sii murugsamay kadib markii khilaafaadyo beeleed iyo go’doominta siyaasadeed ee Madaxweyne Maxamuud ay abuureen fursad ay Al-Shabaab ka faa’iidaysato si ay u xoojiso joogitaankeeda.

Khilaafaadka beelaha Hawiye ee ku saabsan qaybsiga kheyraadka iyo matalaadda siyaasadeed ayaa sare u qaaday xiisadaha, gaar ahaan inta lagu guda jiro bisha Ramadaan, taasoo kooxda u suurtagelisay inay si xeeladaysan u adeegato fursadahaas.

11-kii Maarso, Al-Shabaab ayaa qaaday weerar culus oo lagu bartilmaameedsaday odayaal dhaqameed caan ah, iyadoo ku qaaday weerar xeeladeysan hudheel ku yaalla magaalada Beledweyne. Weerarkan ayaa ahaa kii ugu xooganaa ee lala beegsado caasimadda gobolka Hiiraan tan iyo 2022-kii.

Sidoo kale, dagaalyahanno ka tirsan kooxda ayaa si ku-meel-gaar ah u qabsaday degmada Balcad, halkaas oo ay ka sii daayeen maxaabiis, arrin muujinaysa awoodda ay u leeyihiin inay dib ugu soo noqdaan aagag hore looga sifeyn jiray sida degmada Cadale – taas oo tilmaamaysa qorshe ay ku doonayaan inay dib isugu xirmaan xarumahoodii kala go’naa.

Iyadoo ay arrintu sidaas tahay, dowladda Soomaaliya iyo saaxiibadeeda caalamiga ah ayaa kordhiyay duqeymaha ay fuliyaan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, iyadoo tirada weerarradaasi ay laba jibbaarmeen marka loo eego guud ahaan sanadkii 2024. Hase yeeshee, tallaabooyinkan weli si muuqata ugama hor istaagin Al-Shabaab inay sii waddo hawlgalladeeda.

Dhowaanahan, kooxda ayaa baahisay farriin warbaahineed oo si cad ugu baaqaysa taageerayaasheeda inay u diyaar garoobaan “weji cusub oo dagaal ah,” taasoo muujinaysa suuragalnimada in dagaalka uu galay marxalad kasii halis badan.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa si firfircoon ugu howlan sidii uu u xoojin lahaa iska caabinta maxalliga ah, isagoo booqday magaalooyin istiraatiiji ah sida Aadan Yabaal — oo horey ugu ahayd xarunta maamulka dhexe ee Al-Shabaab ee bartamaha Soomaaliya, sidoo kalena leh istiraatiijiyad muhiim ah maadaama ay xakameyso waddooyinka sahayda.

Mar, magaaladaasi waxay ahayd xarunta dhexe ee kooxda oo heli jirtay taageero beeleed. Hase yeeshee, waddamada taageera amniga Soomaaliya sida Itoobiya, Uganda, Masar, iyo Mareykanka ayaan weli si muuqata u kordhin joogitaankooda milatari, taasoo muujinaysa kala shaki ama hoos u dhigid halista degdegga ah ee ay kooxda Al-Shabaab wajaheyso.

Cismaan Saalax: Itoobiya waxa ay bad ku dooneysaa hammiyo qaldan oo duugoobay

Asmara (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Eritrea, Cismaan Saalax, ayaa sheegay in dalkiisu uu “la yaaban yahay” waxa uu ku tilmaamay “hammiyo qaldan oo duugoobay” oo Itoobiya ku dooneyso inay ku hesho marin badeed iyo saldhig ciidan, iyadoo adeegsaneysa “diblomaasiyad ama xoog militari.”

Waxa uu ugu baaqay beesha caalamka inay cadaadis saarto Itoobiya si ay u ixtiraamto “madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalalka deriska ah.”

Cismaan ayaa hadalkan ka jeediyay kulan warbixin ah oo uu ku qabtay xarunta Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Asmara, isagoo la hadlayay safiirrada joogtada ah, xubnaha korps-ka diblomaasiyadda, iyo madaxda hay’adaha Qaramada Midoobay.

Warbixintaasi, oo uu bartiisa X ku baahiyay Wasiirka Warfaafinta Eritrea, Yamane Gebremeskel, ayaa diiradda saartay waxa Eritrea ku sheegtay “eedeymo been ah” oo la xiriira diyaar garowga dagaal ee lagu tuhunsan yahay, mowqifkeeda ku aaddan Heshiiskii Pretoria, iyo dadaalka Itoobiya ee ku wajahan marin badeed.

Cismaan ayaa sheegay in Ciidammada Difaaca Eritrea (EDF) ay “dib ugu laabteen xuduudaha caalamiga ah ee Eritrea” kadib dhammaadkii dagaalkii laba sano socday ee Tigray bishii November 2022. Wuxuu intaas ku daray in “cid kasta oo sheegta ama soo jeedisa wax ka duwan arrintaas ay si ula kac ah Eritrea ugu eedeynayso dhibaatooyinka gudaha ee Itoobiya.”

Wuxuu eedeymahaasi u jeediyay “xubno hore oo ka tirsanaa TPLF” kuwaasoo uu ku eedeeyay inay “diideen xukunkii Guddoomiyihii Xuduudda Eritrea iyo Itoobiya (EEBC)” isla markaana ay ku guuldareysteen isku dayo ay ku doonayeen inay xukunka ka tuuraan dowladda Eritrea.

Isagoo ka hadlayay Heshiiskii Pretoria, Cismaan wuxuu sheegay in Eritrea ay u aragto heshiiskaas inuu yahay “arrin gudaha Itoobiya u gaar ah” isla markaana aysan “wax dan ah ku qabin inay ku lug yeelato.”

Wuxuu si cad u sheegay in la tuhunsanaanta in Eritrea ay ku lug leedahay khilaafka u dhexeeya Maamulka Ku-meelgaarka Tigray iyo TPLF ay tahay “mid gabi ahaanba la diidayo.”

Hadallada Cismaan ayaa imaanaya xilli xiisad cusub ay ka dhex taagan tahay labada dal, kaddib markii Madaxweynihii hore ee Itoobiya, Mulatu Teshome, uu ku eedeeyay Eritrea inay isku dayeyso “inay ka faa’iideysato kala qaybsanaanta TPLF” si loo wiiqo Heshiiskii Pretoria, isagoo uga digay in arrintaasi ay keeni karto “dagaal kale oo ka qarxa waqooyiga Itoobiya” isla markaana ay “baabi’iso gebi ahaan heshiiska nabadeed.”

Eritrea ayaa si adag u beenisay eedeyntaas, iyadoo Wasiirka Warfaafinta Yamane Gebremeskel uu ku tilmaamay “hadal geesinimo leh oo loogu dan leeyahay in lagu sharciyeeyo ajande dagaal hurin ah.”

Toddobaadkii hore, Madaxweynaha Maamulka Ku-meelgaarka Tigray, Getachew Reda, ayaa ku eedeeyay Eritrea inay kamid tahay dhinacyada “rumeysan inay ka faa’iideysan karaan qalalaase laga abuuro Tigray,” isagoo yiri: “Waan hubaa in dowladda Eritrea ay kamid tahay.”

Taliye ku-xigeenka Maamulka Tigray, Lt. Gen. Tsadkan Gebretensae, ayaa isna sheegay in dagaal u dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea uu “u muuqdo mid aan laga fursan karin,” isagoo ka digay in Tigray ay noqon karto goobta ugu weyn ee dagaalka.

Senator James Risch, oo ah Guddoomiyaha Guddiga Arrimaha Dibadda ee Aqalka Wakiillada Mareykanka, ayaa isna muujiyay walaac, isagoo sheegay in dagaal cusub oo ka dhaca waqooyiga Itoobiya uu yeelan karo “cawaaqib xumo aad u weyn.” Waxa uu ugu baaqay labada dal — Itoobiya iyo Eritrea — inay “si degdeg ah u dejiyaan xiisadda.”

Marka laga hadlayo dadaallada Itoobiya ee ku wajahan marin badeed, Cismaan wuxuu sheegay in Eritrea ay si weyn uga yaabban tahay waxa ay u aragto “hammiyo qaldan oo duugoobay” oo lagu doonayo helitaanka marin badeed “iyadoo loo marayo diblomaasiyad ama xoog ciidan.”

Waxa uu ugu baaqay beesha caalamka inay arrintan si dhab ah uga falceliso, isagoo sheegay in qorshayaashaas ay si cad u khilafsan yihiin “madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee waddamada deriska ah.”

Xogta toogasho ka dhacday magaalada Baardheere

0

Baardheere (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa dhacdo xalay ka dhacday gudaha degmada Baardheere ee gobolka Gedo, kadib markii toogasho lagu dilay nin ka tirsanaa Al-Shabaab oo soo galay gudaha degmadaasi.

Ninka oo ku hubeysnaa bistoolad ayaa doonayay inuu dil ka gaysto goob ay ku afurayeen dad shacab ah, waxaana ka war helay ciidamada amniga oo ka horetgay.

Taliyaha amniga degmada Baardheere, Axmed Cabdullahi oo wareysi siiyay warbaahinta dowladda ayaa sheegay in ninka oo la doonayay in la qabto uu lasoo baxay bistoolad, kadibna uu rasaas furay, taas oo ay ku dhaawacmeen laba qof oo shacab ah, kadibna isagii ay toogasho ku dileen ciidamada ammanka.

Axmed Cabdullahi ayaa tilmaamay in markii hore qorshaha uu ahaa in la nolosha lagu qabto eedeysanaha, balse uu dagaalamay, taasina ay keentay in goobta lagu toogto.

“Dhagar qabahaan oo aan xogtiiisa sii heynay oo doonayay inuu dil geysto goob dad shacab ah ku afurayeen ayaa markii gacanta lagu dhigi rabay bastoolad uu watay lasoo baxay isagoo isku dayay inuu dagaalamo, halkaas ayayna ciidanku ku toogteen raasaastii uu ridayna waxaa ku dhaawacmay laba ruux oo dadkii afuraayay ka mid ahaa” ayuu yiri taliyaha amniga degmada Baardheere Axmed Cabdullaahi.

Dhanka kale, waxa uu ka hadlay ammaanka degmada oo uu tilmaamay inuu haatan wanaagsan yahay, isla-markaana ay howlgallo ka sameeyaan ciidamada dowladda, isaga oo sidoo kale bulshada deegaanka uga mahadceliyay wada-shaqeynta ay la leeyihiin laamaha amniga.

“Magaalada Baardheere 100% aad ayay u fiican tahay ciidamada joogana amniga shaqo wanaagsan ayay ka hayaan, way isla shaqeeyana bulshada deegaanka” ayuu raaciyay.

Waxaa kale oo uu farriin u diray dhalinyarada weli ka barbar dagaalameysa Al-Shabaab, isaga oo ugu baaqay inay ka faa’iideystaan cafiska, ayna isku soo dhiibaan dowladda.

“Waxana baaq u direynaa ilmaha yaryar ee la qaldaayo ee qaraxyada lagu soo xiraayo inay ka faa’iideystaan fursadda cafiska ee madaxweynaha, ayna isa soo dhiibaan” ayuu mar kale yiri Taliyaha amniga degmada Baardheere.

Gedo ayaa kamid ah meelaha ay weli joogaan xubnaha Al-Shabaab, waxaya weeraro ku dhufo oo ka dhaqaaq ah ku qaadaan degmooyinka iyo xarumaha ciidamada ee ku yaalla gobolkaasi, taas oo mararka qaar keenta in dagaallo ay dhexmaraan labada dhinac.

Si kastaba, Ma’ahan markii ugu horreysay oo ay laamaha ammaanka Baardheere fashiliyaan weeraro uga yimaada Al-Shabaab, waxaana siyaabo kala duwan degmadaasi loogu dilay rag ka tirsanaa Al-Shabaab oo weeraro iyo dilal ka gaysan rabay halkaasi.

Sawirro: Xasan Sheekh oo kulamo ka wada Cadale iyo xogta qorshaha socda

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo habeenkii 2-aad ku hoyanaya degmada Cadale ee gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa halkaas kulamo gaar-gaar ah kula qaatay masuuliyiinta odeyaasha iyo waxgaradka ka soo jeeda gobolkaas.

Madaxweynaha iyo odeyaasha uu la kulmay ayaa adkeeyey muhiimadda ay leedahay garab istaagga Ciidamada Qaranka Soomaaliyeed ee u taagan xoreynta deegaannada ay ku harsan yihiin kooxaha argagixisada ah.

Odayaasha, siyaasiyiinta iyo saraakiisha ka soo jeeda Shabeellaha Dhexe ayaa ku bogaadiyey Madaxweynaha sida ay uga go’an tahay dardar gelinta howlgalka ka dhanka ah argagixisada ee HirShabeelle ka socda.

Guddoomiyaha Gobolka Shabeellaha Dhexe, guddoomiyihii hore ee gobolkaas, guddoomiyaha degmadfa Yaaqshiid ee Muqdisho, saraakiil ciidan iyo masuuliyiin kale ayaa kasoo muuqday kulankii ugu dambeeyey.

Shalay waxaa Madaxweynaha Cadale uga dabategay odayaasha dhaqanka Mudullood oo Ugaas Maxamuud Cali Ugaas uu hoggaaminayo, waxaana Cadale ka socda abaabul dagaal oo xoog leh, kaas oo la qorsheynayo in toddobaadkaan natiijo laga gaaro.

Xog ay heshay Caasimada Online ayaa sheegeysa in Madaxweyne Xasan Sheekh oo dagaalka hoggaaminaya uu ku haminayo in ciidda ka hor Shabeellaha Dhexe laga saaro kooxda Al-Shabaab oo culeys badan soo saartay gobolkaas

Degmada Aadan-Yabaal oo hadda ah difaaca ugu dambeeya ee ciidamada dowladda waxaa maanta gaaray gurmad culus oo ka yimid Hiiraan, kuwaas oo xoojinaya dagaalka Al-Shabaab ee la qorsheynayo in la Dardar geliyo toddobaadkaan bilaabanaya.

Dagaallada ka socda Soomaaliya ee dowladda iyo kooxaha argagixisada ah u dhaxeysa ayaa sii xoogeysanaya maalin kasta, Al-Shabaab waxay wadaan weerarro is dabajoog ah, dowladana waxaa ka go’an in waqti kooban ay ku soo afjarto kooxdaan.

Xukuumadda Ra’iisul Wassaare Xamsa ayaa maanta go’aan culus ku dhawaaqday, waxayna u guureysaa furimaha dagaalka, sida looga dhawaaqay shir deg deg ah oo maanta ay isugu yimaadeen golaha wasiirrada.

Weerar culus oo caawa Jilib ka socda iyo Xamza oo furimaha dagaalka u guuraya

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Warar hordhac ah ayaa laga helayaa duqeymo caawa gilgilay magaalada Jilib ee gobolka Jubbada Dhexe, halkaas oo ay dul wareegayaan diyaaradaha dagaalka ee Soomaaliya iyo kuwa caalamka.

Dhowr goobood ayaa lasoo sheegayaa in la bartilmaameedsaday, anteelada ama isgaarsiinta ayaa hawada laga saaray, waxaana Jilib ka bilowday duqeymo xoog leh iyo kala carar afurkii kadib.

Weli lama xaqiijin bartilmaameedka oo dowladda Soomaaliya oo weerarkaan qaaday kama aysan hadlin, balse xogtu waxay sheegeysaa in ilaa shan xarumood la beegsaday, magaaladuna gashay Bandow iskeed ah.

Jilib waa xarunta Al-Shabaab, waa magaalo ka fug dhulka ay ka dagaalamayaan ciidamada Soomaaliya, balse toddobaadkaan gudihiisa waa markii labaad oo duqeymo culus ay ka fulisay dowladda Soomaaliya.

Dagaallada ka socda Soomaaliya ee dowladda iyo kooxaha argagixisada ah u dhaxeysa ayaa sii xoogeysanaya maalin kasta, Al-Shabaab waxay wadaan weerarro is dabajoog ah, dowladana waxaa ka go’an in waqti kooban ay ku soo afjarto kooxdaan.

Xukuumadda Ra’iisul Wassaare Xamza ayaa maanta go’aan culus ku dhawaaqday, waxayna u guureysaa furimaha dagaalka, sida looga dhawaaqay shir deg deg ah oo maanta ay isugu yimaadeen golaha wasiirrada.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa la wareegay hoggaaminta dagaalka, toddobaadkaan ayuu dib u xirtay tuutihiisa, wuxuuna isku maray seddax degmo oo ka tirsan Shabeellaha Dhexe.

Degmada Cadale ee gobolka Shabeellaha Dhexe oo ah magaalo xeebta badweynta Hindiya saaran ayuu Xasan Sheekh degay, waxaana heegan la geliyey dhamaan qeymaha kala duwan ee ciidamada qaranka waxaana la isugu geeyey Shabeellaha Dhexe, gaar ahaan aagga Cadale.

Degmada Aadan-Yabaal oo hadda ah difaaca ugu dambeeya ee ciidamada dowladda waxaa maanta gaaray gurmad culus oo ka yimid Hiiraan, kuwaas oo xoojinaya dagaalka Al-Shabaab ee la qorsheynayo in la Dardar geliyo toddobaadkaan bilaabanaya.

Xog ay heshay Caasimada Online ayaa sheegeysa in Madaxweyne Xasan Sheekh oo dagaalka hoggaaminaya uu ku haminayo in ciidda ka hor Shabeellaha Dhexe laga saaro kooxda Al-Shabaab oo culeys badan soo saartay gobolkaas.

Somalia’s medical marketplace: Where profit bleeds patients dry

Mogadishu, Somalia – Once a beacon of hope for a nation scarred by decades of conflict, Somalia’s healthcare system has morphed into a chilling testament to the perils of unchecked privatization. The promise of accessible, life-saving care has been brutally subverted by a profit-driven model, leaving the most vulnerable to languish in the shadows of a system that prioritizes wealth over well-being. The question hangs heavy: in a nation where survival is already a daily struggle, has healthcare become a luxury only the affluent can afford?

The statistics paint a grim portrait. Somalia’s health indicators are among the world’s lowest, a stark reality underscored by alarmingly high infant and maternal mortality rates. While the government’s Health Sector Strategic Plan 2022-2026 (HSSP III) promises a path towards Universal Health Coverage (UHC), the chasm between policy and practice yawns wider with each passing day. The very foundation of a functioning healthcare system—access, affordability, and quality—is crumbling under the weight of financial exploitation.

Healthcare for Sale: A Morbid Transaction

The surge of private healthcare facilities, ostensibly filling the void left by a dilapidated public system, has instead created a two-tiered reality. These institutions, operating with near-total impunity, demand exorbitant upfront payments, transforming emergency care into a cold, calculated transaction. Abdiqani’s heart-wrenching testimony, a lament for his wife who bled to death outside a hospital door, echoes the silent screams of countless others.

“They didn’t care that she was pregnant. They only cared about the money,” he seethes, a raw indictment of a system that has betrayed its fundamental purpose.

This is not an isolated incident. Hospitals, both private and public, routinely prioritize wealthier patients, leaving the majority to fend for themselves. As medical costs spiral, Somalis are forced to navigate a labyrinth of underfunded public facilities, unregulated private clinics, and the often-desperate recourse of traditional healers.

The Privatization Boom: A Mirage of Progress?

The influx of wealthy investors, drawn by the lucrative potential of a largely unregulated market, has birthed state-of-the-art hospitals in urban centers. These opulent facilities, equipped with cutting-edge technology, cater exclusively to Somalia’s elite and the diaspora, charging thousands for specialized treatment. This stark contrast to the deplorable state of public hospitals, where “lack of medicine, equipment, and trained personnel means we are unable to save lives,” as Dr. Hodan Ali poignantly observes, highlights the systemic inequality.

This “progress” is a mirage, a gilded cage for the privileged few, while the masses are left to grapple with a system starved of resources and compassion. The Damal Caafimaad Project, a World Bank initiative aimed at strengthening public finance, offers a glimmer of hope, but its impact remains to be seen.

Foreign Medical Tourism: Draining the Nation’s Lifeblood

The exodus of Somalia’s elite to Turkey, India, and Kenya for medical treatment further exacerbates the crisis. This trend not only drains vital revenue but also fuels a devastating brain drain. Skilled Somali doctors, lured by better salaries and working conditions, abandon their homeland, leaving public hospitals critically understaffed. This hemorrhage of talent, a direct consequence of governmental inaction, accelerates the system’s descent into chaos.

Counterfeit Catastrophe: Poison in the Pharmacy

The proliferation of counterfeit and expired medications, a direct result of Somalia’s weak regulatory framework, adds another layer of horror to the healthcare crisis. “We see patients who have taken fake medicines that worsen their conditions,” laments Dr. Mohamed Ahmed, a Mogadishu pharmacist. “Some people are literally dying from preventable illnesses because they received the wrong treatment.”

This is not merely negligence; it is a calculated gamble on human life, a testament to the unchecked greed that permeates the system. The government’s failure to enforce quality control has turned pharmacies into potential death traps, where profit trumps patient safety.

Government Silence: A Betrayal of the People

Despite widespread condemnation, the Somali government’s response has been woefully inadequate. While policies like the HSSP III and the Somali Universal Health Coverage (UHC) Roadmap articulate noble aspirations, implementation lags far behind. International aid agencies, including the World Health Organization (WHO), UNICEF, International Medical Corps, ICRC, and Doctors Without Borders, provide critical emergency relief, but long-term solutions remain elusive.

The National Development Plan (NDP) and Essential Package of Health Services (EPHS) aim to align sector plans, yet the fundamental issue persists: a lack of political will to prioritize the health of its citizens.

The Path to Redemption: Reform or Ruin?

To reclaim its healthcare system from the clutches of profit-driven interests, Somalia must undertake a radical overhaul.

  • Strict Regulation: Impose stringent price controls and mandate that all facilities prioritize emergency care over payments.
  • Public Hospital Revitalization: Invest massively in infrastructure, equipment, and staffing.
  • Counterfeit Crackdown: Implement rigorous pharmaceutical monitoring.
  • Doctor Retention: Offer incentives to stem the brain drain.
  • Universal Health Coverage: Implement health insurance for all, shielding the vulnerable from financial ruin.

Somalia’s healthcare system should be a sanctuary, not a battleground where the wealthy thrive and the poor perish. The choice is stark: reform or ruin. Will Somalia finally choose its people, or will it remain a nation where survival hinges on the size of one’s wallet? The world watches, waiting for an answer.

About the Author

Prof. Abdinasir Ali Osman is a highly respected senior researcher, consultant, and trainer with over 35 years of experience in the humanitarian, development, and institutional capacity-building sectors. His career spans across the private, public, and non-profit sectors, where he has played a critical role in shaping policies, building institutions, and implementing large-scale programs in Somalia and beyond.

As a leading expert in humanitarian, governance, peacebuilding, and development, Prof. Osman has dedicated his life to advancing local capacity, institutional resilience, and sustainable development. His work has influenced policy decisions, empowered young professionals, and strengthened governance frameworks in fragile and conflict-affected environments.

You can reach him through email: [email protected]  

Caasimada Online: The uncensored pulse of Somalia – A digital revolution unveiled

In a landscape riddled with propaganda and political puppetry, one digital beacon pierces the darkness: Caasimada Online. More than just a news outlet, it’s a defiant force, a digital vanguard rewriting the rules of Somali journalism.

For too long, the narrative of Somalia has been dictated by the whims of warlords, the agendas of foreign powers, and the echoes of a fractured past. But a silent revolution is underway, powered by the click of a mouse and the relentless pursuit of truth. Caasimada Online (www.caasimada.net) has emerged as the undisputed powerhouse of independent Somali journalism, a digital colossus that refuses to be silenced.

Prof. Abdinasir Ali Osman, “regular reader,” paints a picture of a media landscape transformed. But this isn’t just about readership; it’s about a fundamental shift in power. Caasimada Online is not merely reporting the news; it’s shaping it, holding the powerful accountable, and giving voice to the voiceless.

Beyond the Headlines: Unmasking the Real Somalia

Forget the sanitized press releases and government spin. Caasimada Online dives into the heart of Somalia’s complex reality, delivering a raw, unfiltered perspective that resonates with Somalis worldwide.

  • Political Storms and Governance Scandals: Delving into the murky depths of Somali politics, exposing corruption, and dissecting the machinations of power.
  • The Shadow War: Security, Extremism, and the Fight for Survival: Providing on-the-ground reporting from the frontlines, unmasking the true face of Al-Shabaab, and questioning the effectiveness of international counterterrorism efforts.
  • Economic Tides and Financial Undercurrents: Illuminating the hidden forces driving Somalia’s economy, from diaspora investments to the challenges of rebuilding a nation from the ashes.
  • The Human Cost: Education, Healthcare, and the Struggle for Dignity: Amplifying the voices of ordinary Somalis, highlighting the struggles of a nation grappling with poverty, disease, and the legacy of conflict.
  • Cultural Crossroads and Technological Frontiers: Exploring the dynamic interplay between tradition and modernity, showcasing the resilience of Somali culture, and charting the nation’s digital transformation.

The 24/7 News Machine: Breaking Barriers, Shattering Silence

In a world of instant information, Caasimada Online operates at breakneck speed, delivering breaking news with unparalleled accuracy and immediacy. It’s a digital nerve center, connecting Somalis across continents, and providing a real-time window into the unfolding drama of their nation.

Multimedia Mastery: Engaging Minds, Igniting Dialogue

Caasimada Online transcends the limitations of traditional journalism, embracing the power of multimedia storytelling.

  • Visual Witness: Exclusive Video Reports and Hard-Hitting Interviews: Bringing the news to life with compelling visuals and unfiltered voices.
  • Data Driven: Infographics and Visualizations: Transforming complex information into digestible insights, empowering readers with knowledge.
  • Sound of Truth: Podcasts and Audio Reports: Sparking conversations and fostering critical thinking through engaging audio content.
  • Interactive Engagement: Comment Sections and Social Media Integration: Transforming readers into active participants, fostering a vibrant online community.

A Digital Fortress: User Experience and Uncompromising Accessibility

Caasimada Online’s commitment to excellence extends to its digital platform, providing a seamless and intuitive user experience.

  • Navigational Precision: Clear Categories and Streamlined Menus: Ensuring effortless access to information.
  • Device Agnostic: Responsive Design for Seamless Browsing: Delivering a consistent experience across desktops, tablets, and smartphones.
  • Information Architecture: Scannable Content and Robust Search Functionality: Empowering readers to find the information they need, when they need it.

The Global Network: Connecting Somalis Across Borders

Caasimada Online’s reach extends far beyond Somalia’s borders, connecting a global community of Somalis. With over 2 million monthly visits, its readership spans continents, reflecting the platform’s unparalleled influence.

The Pillars of Independence: Unwavering Integrity, Uncompromising Truth

Caasimada Online’s strength lies in its unwavering commitment to editorial independence.

  • Fearless Investigations: Exposing Corruption, Holding Power Accountable: Unmasking the hidden agendas that shape Somalia’s destiny.
  • Unbiased Reporting: Delivering Objective, Fact-Based Journalism: Refusing to be swayed by political or financial pressures.
  • Diaspora Engagement: Amplifying Global Somali Voices: Bridging the gap between the homeland and the diaspora, fostering a sense of shared identity.

The Future of Somali Journalism: A Digital Renaissance

Caasimada Online is not content to rest on its laurels. It’s driving a digital renaissance in Somali journalism, pushing the boundaries of innovation and engagement.

  • Expanded Investigative Reporting: Strengthening the Watchdog Role: Digging deeper, uncovering the truth, and holding the powerful accountable.
  • Enhanced Multimedia Content: Embracing New Technologies: Delivering immersive and engaging news experiences.
  • Personalized News Feeds: Tailoring Content to Individual Interests: Empowering readers with the information they need, when they need it.

The Final Verdict: A Force for Change, A Beacon of Hope

In a world where misinformation and propaganda reign supreme, Caasimada Online stands as a beacon of truth, a testament to the power of independent journalism. It’s more than just a news website; it’s a movement, a force for change, a digital revolution unfolding before our eyes.

For those seeking the unvarnished truth about Somalia, Caasimada Online is not just a destination; it’s a necessity.

By Prof. Abdinasir Ali Osman Regular Reader of Caasimada Online

About the Author

Prof. Abdinasir Ali Osman is a highly respected senior researcher, consultant, and trainer with over 35 years of experience in the humanitarian, development, and institutional capacity-building sectors. His career spans across the private, public, and non-profit sectors, where he has played a critical role in shaping policies, building institutions, and implementing large-scale programs in Somalia and beyond.

As a leading expert in humanitarian, governance, peacebuilding, and development, Prof. Osman has dedicated his life to advancing local capacity, institutional resilience, and sustainable development. His work has influenced policy decisions, empowered young professionals, and strengthened governance frameworks in fragile and conflict-affected environments.

You can reach him through email: [email protected]

Minnesota: Saalim Saciid iyo Aimee Bock oo lagu helay xatooyo la xiriirta $250 milyan

Minneapolis (Caasimada Online) – Xeer-beegti ayaa xukun ku riday Aimee Bock iyo Salim Said oo lagu helay dhammaan dambiyada lagu soo oogay, kadib markii lagu eedeeyay musuq-maasuq dhan $250 milyan oo lagu fuliyay magaca quudin carruurta Minnesota intii lagu jiray xilliggii COVID-19

Xeer-beegtida maxkamadda federaalka ayaa Arbacadii dambiyada oo dhan ku heshay Aimee Bock iyo Salim Said, kuwaas oo lagu eedeeyay inay abaabuleen khiyaano lacageed oo baaxad leh oo lagu lunsaday $250 milyan, iyadoo la sheegtay in lacagahaas loogu talagalay quudinta carruurta Minnesota xilligii uu socday cudurka saf-marka ahaa ee COVID-19.

Bock, oo 44 jir ah, ahna aasaasaha iyo agaasimaha hay’adda Feeding Our Future, iyo Said, oo 36 jir ah kana mid ah milkiilayaasha maqaayadda Safari, ayaa si degdeg ah loo xiray kaddib xukunka, iyadoo laga baqay inay baxsadaan ka hor inta aan la ridin xukunka muddada xabsiga.

Garsooraha maxkamadda federaalka, Nancy Brasel, ayaa ku adkeysatay go’aankeeda ah in la xiro, iyadoo tiri: “Labadan eedeysane waxay muujiyeen dabeecado been-abuur iyo marin-habaabin ah intii uu socday maxkamadda,” waxayna intaas ku dartay inay ka cabsi qabto inay wax ka beddelaan dokumentiyo ama ay isku dayaan inay ka baxsadaan caddaaladda.

Bock ayaa lagu helay toddobo dacwadood, oo ay ku jiraan khiyaano lacag wraeejin (wire fraud), maleegis khiyaano, iyo musuq-maasuq la xiriira barnaamijyada dowladda federaalka.

Said waxaa lagu helay 21 dacwadood oo dheeraad ah, oo ay ku jiraan lacag-dhaqid iyo shirqool ku saabsan been xalaaleynta lacagaha la lunsaday.

Dacwad-oogayaashu waxay ku eedeeyeen Bock inay ahayd maskaxdii ka dambeysay khiyaanada, iyada oo si been abuur ah u sheegtay tirada cuntada la bixiyay iyo isticmaalka lacagaha federaalka ee loogu talagalay barnaamijyo cunto si xad dhaaf ah loo buunbuuniyay ama aan jirin xilligii COVID-19.

“Kiiskan wuxuu calaamad u noqday dhibaatada musuq-maasuqa ee ka jirta gobolka,” ayuu yiri Kaaliyaha Xeer Ilaaliyaha Federaalka Joe Thompson, isagoo ku tilmaamay qorshahan “mid aad u foojigan” iyo “ceebta gobolka Minnesota.”

Xeer-beegtida ayaa xukunka gaartay kadib ku dhowaad shan saacadood oo wadatashi ah, taasoo dhammaysay dacwad socotay in ka badan shan toddobaad, oo ay markhaati ka ahaayeen wakiillo ka tirsan FBI, xisaabiyayaal baarayaal ah, iyo dad is-dhiibay oo qirtay inay qayb ka ahaayeen khiyaanada.

Labada eedeysane ayaa markhaati ka bixiyay difaacooda, iyadoo hadalladoodu si toos ah ugu liddi ahaayeen caddeymaha iyo markhaatiga ay soo bandhigeen dacwad-oogayaasha.

Markhaatiyaal ayaa ku sifeeyay Bock qof saameyn weyn leh oo aan la taaban karin, iyadoo mid ka mid ah markhaatiyaasha uu ku tilmaamay “ilaah,” taasoo muujinaysay doorkeeda weyn ee fulinta khiyaanada.

Dacwad-oogayaashu waxay soo bandhigeen caddeymo muuqaal ah oo si cad uga hor imanayay sheegashada Said ee ahayd in maqaayaddiisa Safari ay si maalinle ah ugu adeegto kumannaan cunto ah.

Qareennada difaaca ayaa ku dooday in macaamiishoodu ay ahaayeen dad lagu qaldamay ama lagu khiyaaneeyay la-hawlgalayaashooda, islamarkaana aysan ogayn baaxadda khiyaanada dhacday. Intii la akhrinayay xukunka, waxaa muuqday falcelinno dareen leh, iyadoo Bock ay ilmaysay markii gacanta lagu dhigay.

Intii ay dacwadu socotay, dacwad-oogayaasha ayaa soo bandhigay caddeymo xoog leh, oo ay ku jiraan muuqaallo ka yimid maqaayadda Safari, kuwaas oo si cad u beeninayay sheegashada Said.

Maqaayaddiisu waxay horay u samayn jirtay qiyaastii $600,000 sanadkii, balse waxay sheegtay inay adeegto 3.9 milyan oo cuntooyin ah intii u dhaxaysay Abriil 2020 iyo Noofambar 2021, taasoo sababtay in malaayiin doolar oo magdhow been abuur ah ay ugu wareegto guryo raaxo leh, gaadiid iyo safarro dibadda ah.

Qareennada difaaca ayaa weli ku andacoonaya in eedeysanayaashu ay ahaayeen dad lagu khalday ama laga faa’iidaystay. Kenneth Udoibok, oo ah qareenka Bock, ayaa muujiyay niyad-jab ku saabsan sida xukunka si dhaqso ah lagu gaaray, isagoo sheegay inuu qorsheynayo rafcaan.

“Ugu yaraan waxay heshay fursad ay sheekadeeda ku sheegto,” ayuu yiri Udoibok, isagoo tixraacaya markhaatigeedii muranka dhaliyay, halkaasoo ay ku qiratay in khiyaano dhacday balse ay sheegtay inaanay ogeyn faahfaahinta.

Guddoomiyaha gobolka Minnesota Tim Walz ayaa soo dhaweeyay xukunka, isagoo si adag u cambaareeyay in barnaamij loogu talagalay carruurta baahan la khiyaaneeyay. “Kuwani waa dambiyayaal ka faa’iidaystay nidaamka,” ayuu yiri Walz. “Waxay u shaqeynayeen si abaabulan, waxayna sii wadeen beenta.”

Dacwadda Feeding Our Future waxaa lagu soo oogay 70 qof, waxaana 44 kamid ah la xukumay iyagoo qirtay dambiyada ama lagu helay maxkamad. Mas’uuliyiinta ayaa dib u soo ceshaday qiyaastii $60 milyan oo ka mid ah lacagihii la lunsaday, iyadoo dacwado kale ay socdaan.

Taariikhda rasmiga ah ee xukunka Bock iyo Said weli lama shaacin, hase yeeshee dacwad-oogayaasha waxay filayaan in lagu xukumo xabsi dheer.

“Waxaan rajaynaynaa in xukunka maanta uu astaan u noqdo bog cusub,” ayuu yiri Thompson, isagoo muujiyay in Minnesota ay ka go’an tahay soo celinta daahfurnaanta barnaamijyada dadweynaha.

 

DF Soomaaliya oo war kasoo saartay guusha weyn ee maanta gaareen ciidanka…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si weyn u soo dhaweysay guusha ay maanta gaareen Ciidamada Millateriga Suudaan oo xarumihii dowladda ee caasimadda Khartoum kala wareegey maleeshiyaadka RSF ee uu taageero Imaaraadka.

Ciidamada Suudaan ayaa goobaha ay maanta la wareegeen waxaa kamid ah qasriga Madaxtooyadda ee Khartoum oo ku yaalla bartamaha magaaladaasi, oo ay ku sugnaayeen maleeshiyaadka RSF.

Bayaan kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya oo ku qornaa luuqada Carabiga ayaa lagu muujiyay sida ay dowladda Soomaaliya ula dhacsan tahay wixii maanta dhacay iyo guusha taariikhiga ah ee gaareen ciidamada Suudaan.

“Soomaaliya waxay la dhacsan tahay naf-hurnimada walaalaha Suudaan, shacabka iyo ciidan. Waxaan si adag u taageeraynaa midnimada, wadajirka iyo in aad xasilooni qaran, horumar iyo barwaaqo gaadhaan,” ayaa lagu yiri bayaanka dowladda.

Hoos ka aqriso bayaanka

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si weyn ugu faraxsan tahay dib u soo celinta ciidamada qalabka sida ee Suudaan ee qabsaday Qasriga Jamhuuriyadda oo ku yaal caasimadda Khartuum, kadib laba sano oo dagaal hubeysan ah.

Tani waa tallaabo muhiim ah oo lagu ilaalinayo madax-bannaanida Suudaan iyo xoojinta nabadda iyo ammaanka.

Sidoo kale, Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si dhow ula socotaa dedaalka geesinimada leh ee shacabka walaalaha ah ee Suudaan iyo ciidamada qalabka sida.

Soomaaliya waxay mar kale xaqiijinaysaa mowqifkeeda taariikhiga ah ee ah taageerada midnimada, madax-bannaanida Suudaan, iyo kaalmaynta hay’adaha sharciga ah si loo xaqiijiyo xasilloonida, amniga, iyo isku-duubnida qaranka.

Iyadoo lagu jiro habeenada barakaysan ee tobanka ugu dambeeya ee bisha Ramadaan, waxaan Ilaahay ka baryeynaa in uu Suudaan ku manaysto nabad iyo xasillooni, islamarkaana dadaalka shacabka walaalaha ah ee Suudaan uu keeno horumar iyo barwaaqo.

Xamza oo qabtay kulan deg-deg ah oo amniga caasimadda – Maxaa soo kordhay?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jahmuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta shir-guddoomiyey kulan deg-deg ah oo looga hadlayo amniga caasimadda.

Kulankan ayaa sidoo kale waxaa looga hadlay amniga deegaannada ku xeeran caasimadda iyo howlgallada lagu ciribtirayo kooxaha argagixisada, oo haatan ka socda qeybo kamid ah dalka.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in xukuumaddiisa ay u guuri doonto furrimaha dagaalka lagu cirib-tirayo kooxda Al-Shabaab ee ku dhuumaaleysanaya qeybo kamid ah gobollada dalka.

Xamza ayaa sheegay in dadka Soomaaliyeed heystaan fursad muhiim ah oo waqti kooban lagu soo afjari doono kooxaha Khawaarijta ah, maadama ay ku jiraan marxalad dhammaad ah, lana doonayo in shacabka Soomaaliyeed gamcaha isu qabsadaan sidii ay qeyb uga noqon lahaayeen ilaalinta amnigooda iyo xasilloonida dalka.

Sidoo kale wuxuu faray hay’adaha amniga in ay sii xoojiyaan xaqiijinta amniga caasimadda, xilli lagu jiro tobankii dambe ee bisha barakeysan ee Ramadaan, ayna fooda nagu soo hayso Ciidda.

Kulanka ayaa ugu dambeyntiina lagu bogaadiyey howl-gallada socda ee ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanku ay kula jiraan Shabaab-ka baneystay dhiigga shacabka Soomaaliyeed ee laga sifeyn doono guud ahaan dalka.

Si kastaba, kulankan ayaa imanaya xilli shalay duleedka magaalada Muqdisho lagu arkay saacado kooban xubno Shabaab ah, oo sawirro iskaga qaaday iyaga oo baabuurta dadweynaha baaraya, taas oo kooxda dacaayad ahaan u baahisay, si ay u xoojiso baranbagaadada baraha bulshada.

Dagaalka Calmiskaad oo la soo afjarayo ka hor Ciidda

0

Garoowe (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa shaaciyay in ka hor Ciidda bisha Ramadaan ay soo afmeeri doonaan wejiga saddexaad ee dagaalka ka dhanka ah Daacish, kaasi oo ka socda buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Hoggaanka guud ee hawlgelinta ciidamada difaaca Puntland, S/Guuto Maxamed Aadan Jaamac (Degelle) oo la hadlay warbaahinta, ayaa sheegay in dagaalku u socdo sidii la qorsheeyay, islamarkaana la dhameystiri doono ka hor Ciidda.

“Hawlgalka Hillaac, oo taliska guud uu qorsheeyay in lagu qaado Ceelka Miiraale—meeshii ugu dambaysay ee ay ku harsanaayeen firxadka argagixisada Daacish—wuxuu u fulay sidii loo qorsheeyay, Ilaah baa mahad leh. Dhammaan qorshe kasta oo la diyaariyay waa fulay,” ayuu yiri hoggaanka ciidamada difaaca Puntland.

Waxa uu intaas ku daray: “Waxaa la burburiyay dhammaan difaacyadii ilaalada ee ku meersanaa Ceelka Miiraale, waxaana halkaasi ciidamadu ku dileen in ka badan 35 dagaallame oo ka tirsanaa argagixisada.”

Howl-galkan ayuu sheegay in ciidamadu kula wareegeen dhammaan talisyadii ku yaallay halkaasi, kuwaasoo haatan ay gacanta ku hayaan ciidamada difaaca Puntland.

“Wejiga saddexaad ee hawlgalka ayaa gebogebo ah, waxaana noo qorshaysan, Ilaahay idankii, in aan dhammaan sifayno meel kasta oo ay ku dhuumanayaan firxadka argagixisada inta aan Ciidda la gaarin,” ayuu yiri.

Waxa uu rajeeyay in inta dhiman howlgalka si guul ah lagu dhameystiri doono, iyadoo kooxda Daacish laga saaray inta badan dhulkii ay horey ugu sugnaayeen ee buuraha gobolka Bari.

Maamulka Puntland ayaa tan iyo markii uu bilaabay howlgalka ka dhanka ah Daacish waxay ciidamadu ku wadeen dardar horleh, iyadoo muddo kooban la iskaga gudbay saddex weji, kaasi oo haatan gebogebo maraya, sida uu sheegay maamulka.

Aqriso magacyada: Madax iyo nabadoono ka tirsan Al-Shabaab oo la dilay

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa shaaciyay magacyada horjoogayaal iyo nabadoonno ka tirsan Al-Shabaab oo saacadihii la soo dhaafay lagu dilay duqeyn.

Ciidanka Xoogga Dalka, oo kaashanaya xuuraanka NISA, ayaa qaaday howlgal dhanka cirka ah oo ay fuliyeen diyaaradaha Ciidanka Cirka Soomaaliya iyo saaxiibada caalamka. Weerarkan ayaa ka dhacay deegaanka Dib-dheer, oo ka tirsan degmada Ceel-Buur ee gobolka Galgaduud.

Taliska ayaa sheegay in howlgalkan lagu dilay xubno sar-sare oo ka tirsan kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo ay ka mid yihiin:

1. Axmed Macallin – Horjoogihii Al-Shabaab ee degmada Ceel-Buur.
2. Abuu Salmaan – Horjoogihii Al-Shabaab ee deegaanka Ceel-Garas, Galgaduud.
3. Xuseen Cali Badal – Horjoogihii Al-Shabaab ee deegaanka Xiindheere.
4. Budul Faarax Geed – Horjoogihii Al-Shabaab ee deegaanka Ceel-Qooxle.
5. Sakariye – Horjooge ka tirsanaa Al-Shabaab ee Galgaduud.

Sidoo kale, nabadoonnada lagu beegsaday howlgalkan ee la dilay ayaa kala ah:

1. Mire Cagdheer, 2. Muuse Cumar, 3. Maxamed U Rur 4. Xaaji Bashiir

Xubnahaan nabadoonnada ah ayaa ahaa horjoogayaal ka tirsan kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo ka shaqeynayay marin-habaabinta bulshada deegaankaas, sida uu sheegay Taliska Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Howlgalkan ayaa daba socday weerarkii dhacay 13-kii Maarso 2025, markaas oo Macawiisleyda deegaanka ay si toos ah ula dagaallameen Al-Shabaab-kii ku sugnaa tuulada Bay-Caadle, sida uu xaqiijiyay talisku.

Si kastaba ha ahaatee, dowladda federaalka Soomaaliya ayaa toddobaadyadii la soo dhaafay xoojisay howlgallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, iyadoo haatan furimaha hore ee dagaalka uu ku sugan yahay Madaxweyne Xasan Sheekh, kaas oo halkaas ka hoggaaminaya dagaalka.

Madaxweyne Donald Trump oo saxiixay amar lagu xirayo…

0

Washington (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa saxiixay amar fulin ah oo lagu xirayo waaxda waxbarashada dalka.

Tallaabadan ayaa ka tarjumaysa ballan-qaadyadiisii ololaha doorashada iyo qorshe ay muddo dheer taageerayeen qaar ka mid ah muxaafidku.

Trump ayaa hay’addan ku eedeeyay xilkasnimo la’aan iyo in ay gabeen waajibaadkoodii, isaga oo ballan-qaaday in uu dib ugu celin doono dhaqaalaha ay maamusho gobollo gaar ah.

“Waxaan u xirayaa sida ugu dhaqsaha badan ee suurtagalka ah,” ayuu yiri, inkasta oo Aqalka Cad uu qiray in amarkan u baahan yahay go’aanka Congress-ka.

Caqabadaha sharci

Go’aankan ayaa durba wajahaya caqabado sharci ah, iyadoo dad badan oo ka soo horjeeda ay doonayaan in ay hor istaagaan xiritaanka hay’adda.

Waxa kale oo la diidan yahay dhimista shaqaalaha waaxda, taas oo la shaaciyay toddobaadkii hore.

Trump, oo carruur dhigata dugsiyada dalka ay hareera fadhiyaan xilli uu hadlayay Khamiistii, ayaa sheegay in Mareykanku uu bixiyo kharash aad u badan oo waxbarasho, marka loo eego waddamada kale, balse ay dhibcaha ardaydu aad u hooseeyaan.

In kasta oo amarkan uu la kulmi karo caqabado sharci, haddana Xisbiga Jamhuuriga oo Senate-ka ku leh aqlabiyad 53-47, ayaa u baahan ugu yaraan 60 cod si ay u ansixiyaan xiritaanka waaxda waxbarashada.

Abiy Ahmed oo war ka soo saaray xiisadda dagaal ee Eritrea + Jawaabta Asmara

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa sheegay in dalkiisu uusan dooneynin dagaal la xiriira helitaanka Badda Cas, xilli ay soo baxayaan walaacyo ku saabsan suurta-galnimada isku dhac militari oo dhex mara Itoobiya iyo Eritrea.

“Itobiya ma lahan wax qorshe ah oo ay ula dagaallamayso Eritrea si ay u hesho marin badeed,” ayuu yiri Abiy Ahmed Khamiistii, sida lagu sheegay qoraal ay xafiiskiisu soo dhigay barta X (horey Twitter).

Wuxuu intaas ku daray in helitaanka marin badeed uu yahay arrin istiraatiiji ah oo muhiim u ah Itoobiya, maadaama ay tahay dal aan bad lahayn, balse dowladdiisu ay door bidayso in arrintan lagu xalliyo wada-hadal iyo nabad.

Walaaca laga qabo dagaal ayaa sii xoogeystay toddobaadyadii la soo dhaafay, kaddib markii Eritrea ay ku dhawaaqday abaabul ciidan oo qaran, sida laga soo xigtay hay’ad xuquuqda aadanaha u doodda.

Dhanka kale, ilo diblomaasiyadeed iyo saraakiil la hadlay wakaaladda wararka ee Reuters ayaa sheegay in Itoobiya ay ciidamo u dirtay xadka ay la wadaagto Eritrea.

Hindisaha uu Abiy ku doonayo in Itoobiya hesho marin badeed ayaa caro ka dhaliyay Eritrea, taasoo ku eedeysay Addis Ababa inay damacsan tahay la wareegidda dekedda Assab.

Eritrea oo jawaabtay

“Eritrea waxay aad ula yaaban tahay hamiga khaldan ee Itoobiya ee la xiriira raadinta marin badeed iyo saldhig ciidan – haddii ay ahaan lahayd wada-hadal ama xoog ciidan,” ayuu yiri wasiirka Warfaafinta Eritrea, Yemane Gebremeskel, Talaadadii, isaga oo soo xiganaya hadallo uu hore u jeediyay wasiirka arrimaha dibadda ee dalkiisa.

Wuxuu ugu baaqay beesha caalamka in ay cadaadis saarto Itoobiya si ay u ixtiraamto madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee deriskeeda.

Sidoo kale, wuxuu waxba kama jiraan ku tilmaamay wararka sheegaya in Eritrea ay isku diyaarinayso dagaal ka dhan ah Itoobiya, isagoo eedeymahaas ku sifeeyay “been abuur.”

Haddii mar kale dagaal dhex maro labadan ciidan oo ka mid ah kuwa ugu awoodda badan Afrika, waxa uu burburin doonaa heshiiskii taariikhiga ahaa ee keenay in Abiy ku guuleysto billadda Nabadda ee Nobel 2019.

Sidoo kale, waxa uu horseedi karaa masiibo bini’aadannimo oo hor leh, iyadoo gobolka uu durba la daalaa dhacayo cawaaqibka dagaalka Suudaan.

Intii lagu jiray dagaalkii sokeeye ee Itoobiya ee socday intii u dhaxaysay 2020-2022, ciidamada Eritrea ayaa xadka ka tallaabay si ay u garab istaagaan dowladda dhexe ee Itoobiya oo dagaal kula jirtay Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF).

Hase yeeshee, heshiiskii nabadeed ee lagu saxiixay Pretoria, Koonfur Afrika bishii Nofeembar 2022, ayaa abuuray xiisad cusub oo ka dhex dhalatay Itoobiya iyo Eritrea, maadaama Eritrea aysan qayb ka ahayn wada-hadalladii heshiiska.

Xiisadda Tigray

Tan iyo markaas, TPLF – oo gacanta ku haysa maamulka ku-meelgaarka ah ee Tigray, iyada oo ay oggolaatay dowladda federaalka Itoobiya – ayaa u kala jabay laba garab oo mid walba uu doonayo inuu xukumo gobolka.

Maamulka Tigray ee hadda jira ayaa eedeyn u jeediyay garabka kale, iyagoo ku eedeeyay in ay la shaqeynayaan Eritrea.

Dhanka kale, garabka mucaaradka ah ayaa dhaliilay hoggaanka maamulka Tigray ee hadda jooga, iyagoo ku eedeeyay in uusan difaacin danaha shacabka Tigray. Labada dhinacba way beeniyeen eedeymaha la isweydaarsaday.

Abiy ayaa Khamiistii baarlamaanka Itoobiya u sheegay in muddada maamulka ku-meel-gaarka ah ee Tigray la kordhiyay hal sano oo dheeraad ah, iyada oo la sameeyay wax-ka-bedel aan la faahfaahin.

Wuxuu se ka gaabsaday inuu caddeeyo in wax-ka-bedelkaasi uu ku jiro in hoggaan cusub loo magacaabo maamulka, taasoo ah arrin ay si weyn u dalbanayeen garabka mucaaradka.

“Si waafaqsan heshiiskii Pretoria, maamulka ku-meelgaarka ah wuxuu sii jiri doonaa illaa doorashada guud ee soo socota,” ayuu yiri Abiy, isagoo ula jeeday doorashada lagu wado in Itoobiya ka dhacdo 2026.

Sababta aysan Somaliland ugu dhiiran karin yabooha aqoonsi ee Mareykanka

Hargeysa (Caasimada Online) – Iyadoo dalalka Carabta ay diideen qorshaha Donald Trump ee Gaza ayaa hadda Maraykanka iyo Israel waxay isha ku hayaan Geeska Afrika, gaar ahaan maamulka Somaliland iyo Soomaaliya inteeda kale, oo ah goob ay u arkaan inay suurtagal tahay in lagu dajiyo dadka reer Falastiin ee Gaza.

Mas’uuliyiin ka tirsan Maraykanka iyo Israel ayaa xaqiijiyey in wadahadallo qarsoodi ah lala yeeshay dowladda Soomaaliya iyo Somaliland oo ah laba dhinac oo aad isu khilaafsan. Washington ayaa doonaysa inay khilaafkan ka faa’iideysato, si ay u hirgeliso qorshaheeda cusub.

Somaliland oo muddo dheer ahayd gobol xasiloon oo ka tirsan Soomaaliya, balse mar walba dadaal ugu jirtay inay dunidu u aqoonsato dal madax-bannaan, ayaa sanadkii 2022 u soo bandhigtay Maraykanka inay siiso marin muhiim ah oo ay ciidamada Maraykanka adeegsan karaan, iyadoo beddelkeedana ku dalbatay tallaabooyin dhanka aqoonsiga madaxbannaanideeda.

Qorshaha cusub ee Trump ayaa dhigaya in 2.3 milyan oo Falastiiniyiin ah laga raro Gaza, halkaas oo uu Maraykanku maamulkiisa la wareegayo, kadibna loogu beddelo mashruuc weyn oo ganacsi oo lagu magacaabay ‘Middle East Riviera’.

Hoggaanka Israel, gaar ahaan xubnaha ka tirsan kooxaha xagjirka ah, ayaa muddo dheer ka fikiri jiray in Falastiiniyiinta xoog looga raro dhulkooda. Waxayna hadda qorshaha Trump u arkaan waddo sahlan oo lagu gaaro yoolkooda.

Xirmo lacag, diblomaasiyad iyo amni ah

Israel iyo Maraykanku waxay diyaarinayaan xirmo lacageed, diblomaasiyadeed iyo amni, si ay Somaliland iyo wadamo kale ugu qanciyaan qorshahan. Si kastaba, taageerada Falastiin ayaa sii xoogaysatay kadib dagaalka Israel ay ku qaaday Gaza, gaar ahaan wadamada leh waayo-aragnimada gumaysiga sida kuwa Afrika.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Somaliland Cabdiraxmaan Daahir Aadan ayaa sheegay in Somaliland aysan albaabka ka xireyn suurta-galnimada ah in ay qaabisho dadka reer Gaza, waxaa sidaas warbaahinta KAN ee Israel u sheegay 

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Somaliland ayaa qoraal uu u diray KAN ku yiri: “Waxaan diyaar u nahay wada-hadal kasta, balse ma dooneyno in aan ka hadalno arrimo aan weli laga wada hadlin. Dal kasta oo danaynaya in uu arrimo gaar ah nala gorfeeyo waa in uu marka hore la sameeyo xiriir rasmi ah oo uu xafiis diblomaasiyadeed ka furto Somaliland.”

“Arrinta ugu muhiimsan ee noo taalla waa in nala aqoonsado kaddib markaan adduunka tusno in aan nahay dal nabadda jecel, dimoqraadiyaddana ku dhaqma, islamarkaana xor ahaa muddo 33 sano ah.”

“Suurta-galnimada hirgelinta qorshahan waa mid shaki badan ku jiro,” ayuu yiri Moustafa Ahmad oo ah cilmi-baare Geeska Afrika jooga. Wuxuu sheegay in hoggaanka Somaliland laga yaabo inay u qiimeeyaan qorshahan si waaqici ah, balse taageerada shacabka u hayo Falastiin ayaa sii adkaynaysa inuu meel maro.

“Xitaa saaxiibbada ugu dhow Maraykanka, sida Masar, Jordan, iyo Sucuudiga ayaa diiday qorshayaal noocan ah,” ayuu raaciyay Moustafa.

Dhinaca kale, Imaaraadka Carabta ayaa door muhiim ah ka ciyaari kara wadaxaajoodyada, iyadoo muddo dheer taageero u fidinaysay rabitaanka Somaliland ee aqoonsi caalami ah, islamarkaana xiriir fiican la leh Israel.

Si kastaba, Imaaraadka ayaa taageeray qorshaha Masar ee dib-u-dhiska Gaza, kaas oo gabi ahaanba ka soo horjeeda qorshaha Trump ee ku saabsan rarista dadka Falastiin.

Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi (Cirro) ayaa beeniyay wararka sheegaya in wadahadallo rasmi ah socdaan, wuxuuna sheegay in dowladdiisu kaliya qiimeyn doonto haddii Maraykanku si rasmi ah usoo bandhigo qorshaha.

Dhinaca Soomaaliya inteeda kale

Dhinaca kale, Soomaaliya ayaa wajahaysa xiisad siyaasadeed oo gudaha ah. Magaalada Muqdisho ayaa wajahaysa khilaaf dastuuriga ah kadib markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu soo jeediyay wax-ka-beddel dastuurka dalka, taas oo keentay in Puntland ay la noqoto aqoonsiga dowladda federaalka ah, iyada oo ku dhawaaqday madaxbannaani aan rasmi ahayn.

Go’aanka Puntland wuxuu sii kordhiyay kala-qaybsanaanta Soomaaliya. Al-Shabaab, oo xiriir la leh Al-Qaacida, ayaa ka faa’iideystay fursaddan waxayna kordhiyeen weerarrada dhiigga badan leh, sida weerarkii dhawaan ka dhacay hotel ku yaalla Beledweyne.

Amniga Soomaaliya ayaa sii xumaaday iyadoo Maraykanku uu hakiyay taageeradii uu siin jiray dowladda dhexe. Waxaa sii kordhaya baaqyada Madaxweyne Xasan Sheekh loogu baaqayo inuu xilka ka dego.

Iyadoo Maraykanku uu leeyahay awood siyaasadeed oo muuqata, ayaa haddana dowladda Soomaaliya waxay caddeysay mowqifkeeda ah in aysan marna oggolaan doonin qorshe ku saabsan raritaanka dadka Falastiin.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaan xaqiijin ama beenin xiriirka Maraykanka iyo Israel, balse wuxuu caddeeyay mowqifka dowladda ee ah inaysan Soomaaliya marnaba oggolaan doonin in dhulkeeda loo isticmaalo raritaanka dad kale ama lagu wiiqo madax-bannaanida Falastiin.

Muqdisho oo taageero xooggan u muujisay Falastiin ayaa taageertay go’aankii Jaamacadda Carabta ee lagu diiday qorshaha Trump. Sanadihii u dambeeyay Soomaaliya waxay xoojisay xiriirkeeda diblomaasiyadeed ee ay la leedahay dalalka Carabta iyo Turkiga.

“Kooxaha xagjirka ah ee Soomaaliya ayaa mar walba isticmaalay arrinta Falastiin si ay u xoojiyaan mowqifkooda, iyagoo ka dhigaya arrin xiriir la leh midnimada Islaamka,” ayuu yiri cilmi-baare Moustafa Ahmad.

Iyadoo qaybo badan oo Soomaaliya ka tirsan ay gacanta ugu jirto Al-Shabaab, taageerada shacabka Soomaaliyeed u hayo Falastiin-na ay aad u xoog badan tahay, dowladda Soomaaliya uma muuqato inay halis galin doonto xasilloonida yar ee ka hartay dalka.

Gumaadka Shabaab oo sii xoogeystay: 82 xubnood iyo madax lagu dilay duqeyn

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-Sugidda Qaranka ee NISA ayaa sheegtay in howlgallo duqeyn ah oo ilaa lix gaaraya, oo ay ciidankeeda ka fuliyeen nawaaxiga deegaanka Sabiid iyo Caanoole ee gobolka Shabeellaha Hoose, lagu dilay 82 xubnood oo isugu jiray horjoogeyaal iyo maleeshiyaad ka tirsan Khawaarijta, halka 19 kalana dhaawac culus lagu gaarsiiyay duqeynta.

Howlgalladan lagu naafeeyay argagixisada oo ilaa iyo xalay soo gaaray ayaa bilowday kadib markii Shabaab soo weerareen deegaankaas, halkaas oo ciidanka qaranka ay kula galeen mid kamid ah dagaaladii ugu qaraaraa.

“Howlgalladan lagu naafeeyay argagixisada oo ilaa caawa soo gaaray ayaa yimid kaddib markii ciidanka Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-Sugidda Qaranka ee NISA heleen xogta koox Khawaarij ah oo isku dayay inay carqaladeeyaan amniga deegaanka Sabiid iyo Caanoole,” ayey tiri hay’addu.

“Hay’adda NISA waxa ay markale dadka rayidka ah ku wargelineysaa inay ka fogaadaan goobaha ay ku dhuumaaleysanayaan Khawaariijta ee bartilmaameedka u ah Ciidanka Qaranka.”

Duqeymahan ayaa imanaya xilli uu sii xoogeysanayo dagaalka lagu ciribtirayo kooxda, oo ka socda gobollada Shabeellooyinka, waxaana gobolka Shabeellaha Dhexe ku sugan madaxweyne Xasan Sheekh.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa u kuur-galaya furimaha dagaalka iyo saldhigyada hoggaaminta howlgallada xoreynta dalka, isagoo halkaasi ka hagaya howlgallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa jiidda hore kulammo kula qaadanaya halyeeyada Ciidamada Qalabka Sida, madaxda iyo bulshada deegaanka, si loo sii ambaqaado guulaha wax-ku-oolka ah ee laga gaaray dagaalka argagixisada.

Madaxweynaha ayaa bulshada ku dhaqan deegaannada Hirshabeelle ku bogaadiyey garab istaagga ay u muujiyeen ciidamada qaranka, isagoo xusay awoodda ay maanta u leeyihiin dhammeystirka howlgalka xoreynta deegaannada ay wali ku harsan yihiin argagixisada iyo dib-u-hagaajinta deegaannada laga xoreeyey cadowga, oo ay ka jirtay nolol adag iyo duruufo ba’an.

Diyaaradaha ay dhawaan soo iibsatay dowladda Soomaaliya ayaa ka qeyb qaadanaya howlgallada dhanka saadka iyo taakuleynta ciidanka.

Sidoo kale, odayaasha dhaqanka beelaha Mudullood ayaa ku biiray abaabulka dagaalka Khawaariijta, waxayna shalay ka baxeen magaalada Muqdisho, iyagoo gaaray deegaanada ay ugu horeyso degmada Cadale, oo abaabulka ugu culus uu ka socdo.

Inkastoo ciidan iyo saraakiil qaali ah ay dowladda Soomaaliya uga dhinteen dagaalkii qaraaraa ee Sabiib iyo Caanoole, hadana kooxda Al-Shabaab ayaa lagu laayey halkaas, waxayna ciidamadu si geesinimo leh uga difaaceen deegaanka.

Dalka oo dhan waxaa ka socda faltan dagaal kii ugu cuslaa, duqeymaha iyo dagaalka tooska ah waa joogto, waxaana weli gacan sareysa dowladda, markii laga reebo gobolka Shabeellaha Dhexe oo Shabaab ay soo galeen toddobaadyadii lasoo dhaafay.

Xamaas oo gantaallo culus ku garaacday Tel Aviv kadib ballan ka bixii Israa’iil

Tel Aviv (Caasimada Online) – Kooxda Xamaas ayaa gantaallo ku garaacday magaalada Tel Aviv, oo ah caasimadda gumeystaha Israa’iil.

Sida ay sheegtay Xamaas, tirada gantaalladu waxay gaareen illaa saddex, waana weerarkii ugu horreeyay ee ay noocan ah fuliyaan tan iyo markii Israa’iil dib u bilowday duullaankeeda millitari ee Marinka Gaza.

Israa’iil ayaa sheegtay in ay qabatay mid ka mid ah gantaallada, halka kuwa kalena ay ku dhaceen dhul aan cid ku nooleyn.

Weerarka Israel iyo khasaaraha ka dhashay

Ugu yaraan 591 qof, oo ay ku jiraan in ka badan 200 oo carruur ah, ayaa la dilay tan iyo markii Israa’iil dib u bilowday dagaalka maalintii Talaadada, sida laga soo xigtay wasaaradda caafimaadka ee Xamaas ay maamusho.

Mas’uuliyiinta caafimaadka ayaa sheegay in tirada dhimashada Falastiiniyiinta ay sii kordheyso, xilli Israa’iil ay sii waddo duqeymaha cirka iyo dhulka ee waqooyiga iyo koonfurta Gaza.

Ciidamada difaaca Israa’iil (IDF) ayaa Khamiistii bilaabay howlgal dhulka ah oo ka dhan ah Falastiiniyiinta, iyada oo dib u dhac ku yimid dhaq-dhaqaaqii millateri ee ballaarnaa tan iyo bishii Janaayo, xilligaas oo la bilaabay xabbad-joojin u dhexeysa Israa’iil iyo Xamaas.

Israa’iil ayaa sheegtay in Xamaas ay weli gacanta ku hayso 59 la-hayste, kuwaas oo 24 ka mid ah la rumeysan yahay in ay dhinteen.

Xuutiyiinta oo qeyb ka ah weerarka

Kooxda Xuutiyiinta ee Yemen ayaa Khamiistii gantaal ballistic ah ku riday Israa’iil, iyaga oo bartilmaameedsaday garoonka diyaaradaha ee Ben Gurion, oo ku dhow Tel Aviv.

Arrintan ayaa waxaa shaaciyay afhayeenka millateriga ee kooxda Xuutiyiinta, oo ay taageerto dowladda Iran.

Xuutiyiinta ayaa tan iyo markii uu dib u billowday duullaanka Gaza, weeraro ku qaadeysay Israa’iil, oo ayadu xasuuq ba’an ka geysatay Gaza.

Si kastaba ha ahaatee, wasaaradda caafimaadka ee Gaza ayaa sheegtay in tirada dhimashada Falastiiniyiinta ay haatan gaartay 49,617, halka dhaawacyaduna lagu qiyaasay 112,950.

Arrin Mareykanka ku qasbi karta inuu faro-gelin militari ku sameeyo Soomaaliya

Muqdisho (Caasimada Online) – Iyadoo Donald Trump uu sare u qaadayo weerarrada militari ee ka dhanka ah hoggaamiyeyaasha Xuutiyiinta Yemen, khubaro ayaa ka digaya in iskaashi sii xoogeysanaya uu ka dhex abuurmay Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab oo xiriir la leh Al-Qaeda.

Bishii Juun 2024, hay’adaha sirdoonka Mareykanka ayaa daaha ka qaaday wada-hadallo dhex maray Xuutiyiinta Yemen iyo dagaalyahannada Al-Shabaab ee Soomaaliya, taasoo muujineysa khatar sii kordheysa oo ku wajahan xasilloonida Geeska Afrika.

Warbixin ay Qaramada Midoobay soo saartay bishii Febraayo 2025 ayaa xaqiijisay in wakiillo ka kala socda labada koox ay laba jeer ku kulmeen Soomaaliya bishii Luulyo iyo Sebteembar 2024, xilli uu cirka isku shareeray khilaafka Badda Cas.

Khubaradu waxay sheegayaan in Ansar Allah (Xuutiyiinta) ay oggolaadeen in ay Al-Shabaab ku taageeraan hub iyo khibrad farsamo, si ay ugu beddeshaan in Al-Shabaab xoojiso howlgallada burcad-badeedka iyo madax-furashada ee Gacanka Cadmeed iyo xeebaha Soomaaliya.

Weerarada Mareykanka

Weerarro cirka ah oo dhawaan Mareykanku la beegsaday Xuutiyiinta ayaa sii xoojiyay walaaca laga qabo xiriirkooda sii xoogeysanaya ee Al-Shabaab.

Khubaro ka tirsan Machadka Carnegie Endowment ayaa ka digaya in iskaashigan uu Xuutiyiinta iyo xulafadooda, gaar ahaan Iran, u furo fursado istiraatiiji ah, oo ay ka mid yihiin:

  • Xoojinta iyo kala-duwanaanta silsiladaha sahayda
  • Helitaanka hub casri ah
  • Xoojinta taageerada gudaha
  • Kobcinta fursadaha istiraatiijiga ah

Khubaradu waxay sheegayaan in iskaashigan uu dib u qaabeyn karo ammaanka badda ee Gacanka Cadmeed iyo marin-biyoodka muhiimka ah ee Bab al-Mandab, iyaga oo uga faa’iideysanaya xaaladda dagaal ee ka jirta gobolka.

Xiriirka Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta

Falanqeeyayaal qaar ayaa aaminsan in iskaashigan uu Xuutiyiinta u oggolaan karo in ay sii xoojiyaan weerarrada ka dhanka ah maraakiibta ganacsiga iyo kuwa militari ee maraya Badda Cas.

Omar Mahmood, oo ah falanqeeye sare oo ka tirsan hay’adda International Crisis Group, ayaa u sheegay The Africa Report in Yemen ay inta badan tahay suuq hub oo muhiim u ah Soomaaliya.

Wuxuu tilmaamay in wada-shaqeyntan ay ujeedadeedu noqon karto in la abuuro xiriir ganacsi oo toos ah, taasoo sahleysa in noocyo cusub oo hub ah loo gudbiyo Al-Shabaab.

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu xusay in ay adag tahay in iskaashi ballaaran oo istiraatiiji ah uu dhex maro labada koox, maadaama ay kala haystaan aragtiyo siyaasadeed iyo jihooyin juqraafiyeed oo aad u kala fog.

Falanqeeye amni, Liam Karr, ayaa tilmaamay in Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab aysan ahayn iskaashi dabiici ah, maadaama ay si weyn uga duwan yihiin dhinaca caqiidada iyo yoolalka militari. Sidaas darteed, wuxuu sheegay in xiriirkoodu inta badan ku kooban yahay shabakadaha ganacsiga hubka ee gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, Karr wuxuu xusay in labada koox ay xiriir la leeyihiin xulafada Iran ee loo yaqaan “Tiirka Iska Caabbinta” (Axis of Resistance) iyo shabakadaha Al-Qaeda, taasoo u suurtagelin karta in ay iskaashi ku sameeyaan dano gaar ah oo ka dhan ah Mareykanka.

Inkasta oo ay jiraan kala duwanaansho caqiido iyo juqraafi, khubaradu waxay isku raaceen in nacaybka ay u qabaan Mareykanka iyo Israel uu mideeyo Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab.

Falanqeeye Sakhri Mohamed ayaa qoray: “Si loo fahmo xiriirka ka dhexeeya Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta, waa muhiim in la eego xiriirka guud ee u dhaxeeya Xuutiyiinta iyo Al-Qaeda, iyo doorka Iran ee hagaajinta wada-shaqeyntooda.”

Mohamed wuxuu xusay in laanta Al-Qaeda ee Yemen, oo loo yaqaan Al-Qaacidada Gacanka Carbeed (AQAP), ay noqotay laanta ugu awoodda badan ee gobolka, taasoo sare u qaadaysa xiisaha iskaashi ku dhisan dano wadaag ah halkii ay ka ahaan lahayd xiriir caqiido ku saleysan.

Wuxuu soo jeediyay labo aragti oo la xiriira doorka Iran:

  1. In Iran ay si toos ah u daneyneyso una xoojineyso xiriirka Al-Shabaab.
  2. In Iran ay si dadban u fududeyneyso wada-shaqeynta Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab.

Xiriirka Iran

Karr wuxuu xusay in Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab ay si dadban isugu xiran yihiin iyada oo loo marayo shabakadaha ka ganacsada hubka ee gobolka.

Wuxuu carrabka ku adkeeyay in Al-Shabaab ay horay u haysatay hub yar-yar oo Iran ay u waday Xuutiyiinta, iyadoo sidoo kale la wadaagta xiriir laamaha hubka ee Gacanka Cadmeed.

Warbixin ay diyaarisay hay’adda Global Initiative Against Transnational Organised Crime (GITOC) ayaa xaqiijisay in hubka Al-Shabaab qaarkood ay toos uga yimaadeen maraakiib Iran ay u waday Xuutiyiinta Yemen.

Si kastaba ha ahaatee, warbixintu waxay tilmaamtay in tani ay u badan tahay ganacsi faa’iido lagu raadinayo halkii ay ka ahaan lahayd taageero istiraatiiji ah oo toos ah oo ka imaaneysa Iran ama Xuutiyiinta.

Xogaha sirdoonka ayaa tilmaamaya in Iran ay si dhaqaale iyo militari ah u taageerto Al-Shabaab, iyada oo u maraysa yoolal ay wadaagaan oo ka dhan ah reer Galbeedka. Tehran ayaa la sheegay in ay kooxda siisay walxaha qaraxyada (IEDs), moortarka iyo kiimikooyin loo adeegsado samaynta waxyaabaha qarxa.

Mareykanka ma ka falcelin doonaa?

Iskaashiga sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta wuxuu sare u qaadayaa walaaca la xiriira:

  • Kororka burcad-badeednimada
  • Khataraha ka dhanka ah maraakiibta ganacsiga iyo kuwa militari
  • Halista ka soo fool leh marinnada muhiimka ah sida Gacanka Cadmeed iyo Bab al-Mandab

Sidoo kale, helitaanka hub casri ah iyo taageero farsamo oo Al-Shabaab ka helayso Xuutiyiinta, iyada oo ay gacan ka geysaneyso Iran, waxay si weyn u xoojinaysaa awoodda hawlgal ee kooxda.

Dhammaan halistan isku darsamay—argagixisada, burcad-badeednimada, iyo dagaalka ay taageerto Iran—waxay Mareykanka cadaadis ku saareysaa inuu qaado tallaabo degdeg ah oo militari oo u uku fara-gelinayo Soomaaliya, iyo ka hortag ah si loo xasiliyo gobolka loona sugo amniga badda.

Jahwareer ka taagan Ankara kadib tallaabo uu qaaday madaxweyne ERDOGAN

Ankara (Caasimada Online) – Xisbiga mucaaradka ee dalka Turkiga ayaa xarigga duqa magaalada Istanbul, Ekrem Imamoğlu, ku tilmaamay mid u dhigma afgambi siyaasadeed.

Imamoğlu, oo ah mid ka mid ah siyaasiyiinta sida adag uga soo horjeeda madaxweyne Recep Tayyip Erdogan, ayaa wajahaya eedeymo ay ka mid yihiin musuq-maasuq. Eedeymahan waxaa lala xiriiriyay tobanaan qof oo kale oo ka tirsan mucaaradka.

Xarigiisa ayaa sababay caro weyn, iyadoo kumannaan qof oo ku nool Istanbul ay dhigeen bannaanbaxyo ka dhan ah tallaabadan.

Dowladdu waxay muddo afar maalmood ah mamnuucday mudaaharaadyada, halka booliska ay adeegsadeen sunta dadka ka ilmeysiisa si ay u kala eryaan dadkii isugu soo baxay magaalada Ankara.

Imamoğlu ayaa bartiisa bulshada ku qoray in aan la aamusiin karin rabitaanka shacabka. Wuxuu sidoo kale fiidiyow uu soo dhigay internet-ka ku ballanqaaday inuu garab taagan yahay dadka Turkiga iyo cid kasta oo u taagan dimuqraadiyada iyo cadaaladda.

“Waxaan ka go’an in aan u dagaallamo xuquuqda aasaasiga ah iyo xorriyadda,” ayuu yiri.

Xarigiisa wuxuu kusoo beegmay xilli dowladdu ay bilooyinkii la soo dhaafay wadday howlgallo ay ku beegsanayso mucaaradka.

Waa kuma Ekrem Imamoğlu, muxuuse salka ku hayaa xarigiisu?

Imamoğlu ayaa laba jeer loo doortay duqa magaalada Istanbul, isagoo xisbiga CHP uga adkaaday xisbiga talada haya ee Erdogan.

Doorashadii ugu dambeysay ee uu ku guuleystay waxay ahayd mid taariikhi ah, maadaama ay ahayd markii ugu horreysay tan iyo markii Erdogan xukunka yimid ee xisbigiisa laga adkaado magaalooyinka waaweyn sida Istanbul iyo Ankara.

Musuq-maasuq ayaa lagu eedeeyay xilli uu dhowaan u sharaxnaa musharraxa madaxweynaha ee xisbiga CHP. Dacwad-oogayaashu waxay sheegeen in looga shakisan yahay inuu xiriir la leeyahay urur dambiile.

Booliska ayaa xoog ku galay gurigiisa, taasoo qeyb ka ah cadaadiska sii kordhaya ee lagu hayo mucaaradka.

Xulista musharraxa madaxweynaha ee CHP, oo Imamoğlu ka mid yahay, ayaa la filayaa inay dhacdo Axadda soo socota.

Tani ma ahan markii ugu horreysay ee uu la kulmo caqabado sharci. Sanadkii 2022, waxaa lagu xukumay labo sano iyo bar, ka dib markii lagu helay danbi la xiriira aflagaaddo uu kula kacay mas’uuliyiin dowladda ka tirsan.