Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Afhayeenka Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya Sheekh Abuukar Maxamed ayaa faah-faahin dheeraad ah ka bixiyay howl-gallo qorsheysan oo ay maanta ciidamada Macawiisleyda ay ka fuliyeen gobolka Galgaduud.

Howlgalka koowaad ayaa waxa uu tilmaamay inuu ka dhacay magaalada Bud-Bud, islamarkaana laga saaray maleeshiyaadkii Al-Shabaab ee muddada ku sugnaa halkaasi.

“Ciidanka deegaanka ee ka howlgala bariga gobolka Galgaduud ayaa howlgal qorsheysa waxa ay ka fuliyeen meesha la yiraahdo Bud Bud iyo Bood waxay qabsadeen gacan ku heynta magaalada oo dhan,” ayuu yiri Afhayeenka wasaaradda gaashaandhigga.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in ciidamada marka ay qabteen magaalada ay isugu yeereen dadka deegaanka, islamarkaana ay kula hadleen goob fagaare ah, iyaga oo ka dalbaday inay kala shaqeeyaan nabad-gelyada, maadaama laga xoreeyay Al-Shabaab.

“Waxay isugu yeereen dadkii shacabka ahaa waxayna u sheegeen in kooxda maafiyada Khawaarijta in aysan tabar badneyn is dajiyaan ciidankana ay la shaqeeyaan,” ayuu sii raaciyay hadalkiisa.

Afhayeenka ayaa sidoo kale xusay in howl-gal kale oo ay qaadeen ciidamada deegaanka uu isna ka dhacay degmada Ceelbuur, kaas oo isna lagu beegsaday goob ay ku shirayeen horjoogayaal ka tirsanaa Al-Shabaab, islamarkaana dhimasho iyo dhaawac loo gaystay.

“Waxaan la soconaa dad deegaan ah oo is abaabulay inay weerareen degmada Ceelbuur ay maafiyadii ay ku shireyso oo horjoogayaal ay kamid yihiin ay ku khaarijiyeen,” ayuu yiri.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo ciidan laga dareemayaa qaybo badan oo kamid ah gobollada dhexe oo ay ka socdaan dagaallo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab.

Hargeysa (Caasimada Online) – Warar dheeraad ah ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay dab wayn oo xalay ka kacay Suuqa Gobonimo, gaar ahaan qaybta xigta deyrka waqooyi ee Idaacada, kaas oo gaystay khasaare hantiyeed oo baaxad leh.

Dabka ayaa inta badan baabi’iyay suuqan oo ah kan labaad ee ugu wayn magaalada Hargeysa, wuxuuna ku fiday goobo ganacsi oo ku yaallay gudaha suuqaasi.

Ciidamada dab damiska Somaliland oo goobta gaaray ayaa mar dambe ku guuleystay xakamaynta dabka, waxaana hadda socda tirakoobka inta uu gaarsiisan yahay khasaaraha.

Sida uu sheegay taliyaha ciidanka dab damiska Sareeye Guuto Axmed Maxamed Xasan Sawaaxili guud ahaan ciidamada dab damiska degmooyinka caasimada ayaa hawlgalkan ka qayb-galay, sidoo kale 26 gaari dab damis ah ayaa iyaguna ka qayb qaatay howlgalka.

“Alla Mahadii ciidamada ayaa ku guuleystay in dabkaa hareereeyaan, inta aanu ku fidin suuqa intiisa kale oo ah mid cidhiidhi ah ayna adagtahay in gaadiidka Dabdemisku si fudud u galaan. Dabkan ayaa bilaabmay 11:56 pm” ayuu yiri taliye Axmed Sawaaxili.

Sidoo kale wuxuu ka ka hadlay ciriiriga ka jira waddooyinka iyo dadka oo aad u badnaa, isaga oo fariin wacyigelin ah u diray bulshada Somaliland.

Ugu dambeyn wuxuu u mahadceliyay Wasaarada Arrimaha Gudaha,Badhasaabka, Maayar xigeenka, Xoghayaha dawlada hoose, xildhibaanada, Dawlada hoose Hargeysa,  Ciidamada Booliska, Ciidanka Military ga, Wasaarada Warfaafinta, Booyadaha Shacabka iyo dadweynaha oo iyaguna ka qayb qaatay dadaalka daminta dabkaasi.

Horay waxaa sidaan oo kale ugu gubtay suuqa Waaheen ee magaalada Hargeysa, kaas oo dhaliyay khasaare lixaadleh iyo burbur wayn oo soo gaaray suuqaasi.

Doolow (Caasimada Online) – Wasiirka Amniga ee Maamulka Jubbaland, Jeneraal Yuusuf Dhuumaal ayaa sheegay in maamulkiisu uu diyaar u yahay in la xaliyo khilaafka kala dhaxeeya dowlada federaalka.

Wasiir Dhuumaal oo wareysigaan siiyey Idaacadda VOA ayaa sheegay in khilaafkaan uu saameyn weyn ku yeeshay amniga Jubbaland, isla markaana ay lama huraan tahay in la xaliyo.

Sidoo kale, Wasiirka ayaa ka hadlay safarkii Axmed Madoobe uu ku tegay Nairobi, isagoo sheegay in halkaas uu kula soo kulmay qaar kamid ah safiirrada caalamka.

“Sidoo kale Madaxweynuhu wuxuu lasoo kulmay madaxda dowladda Kenya, maadaama aan wadaagno xuduud dheer, muhiimna ay tahay inaan ka wadashaqeyno amniga, markii barnaamijyadaasi u soo dhamaadeena, wuxuu ku soo noqday Kismaayo,” ayuu yiri Wasiir Dhuumaal.

Wasiirka ayaa la weydiiyey waxa ka jira wadahadalo ay yeesheen Jubbaland iyo dowladda federaalka, wuxuuna sheegay in wax wadahadal ah aysan dhicin, “xitaa hadii ay jirto waa wax madaxweynaha gaar u ah,” ayuu yiri.

Sidoo kale waxaa la weydiiyey in Axmed Madoobe uu Nairobi u tegay arrimo caafimaad, wuxuuna dafiray hadal-heyntaas, “Qaabilaad iyo shaqo ayuu ku jiray mooyaane, ma jirin arrimo caafimaad oo madaxweynuhu Nairobi u tegay,” ayuu hadalkiisa ku sii daray.

Sidoo kale wasiirka amniga Jubbaland ayaa codsaday in khilaafkaan laga wadahadlo, “Madaxweynaha sharafta leh Xasan Sheekh waa madaxweynaheena colaad nagama dhaceyso, waxaan ogolnahay wadahadal, hadii aan qaldanahay waa nala qabsan karaa,” ayuu yiri wasiir Dhuumaal.

Wasiirka ayaa quus ka muujiyey xaaladda Jubbaland, isagoo tusaale u soo qaatay in isagoo jooga Doolow uusan tegi karin degmada ugu dhow ee Luuq, “Khalaafkaan saaneyn adag ayuu nagu yeeshay ciidamadii waxaa laga soo jeediyey argagixisadii ay dagaalka kula jireen, waxaan joogaa Doolow oo go’doon ah,” ayuu hadalkiisa ku sii daray.

Hoos ka dhageyso wareysiga wasiir Dhuumaal.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa difaacday go’aankeeda ku aaddan kordhinta muddo xileedka hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyada, iyadoo ku tilmaamtay tallaabo lagama maarmaan u ah horumarinta dib-u-habeynta doorashooyinka iyo u-gudbidda nidaamka “hal qof, hal cod”.

Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka xukuumadda, Saalax Axmed Jaamac, ayaa sheegay in muddo kordhintan, oo lagu soo afmeeray shirkii ugu dambeeyay ee Golaha Wadatashiga Qaranka, ay qeyb ka tahay qorshaha dowladda federaalka ee isku aaddinta jadwalka siyaasadeed ee dalka, si doorashooyinka dhammaan heerarkooda kala duwan hal mar loogu wada qabto.

“Muddo kordhintu waa tallaabo lama huraan ah oo looga weecanaayo hannaanka doorasho ee dadban, kaas oo ku saleysan nidaamka beelaha, isla markaana aan ku dhaqmeyney muddo haatan laga joogo toddobo sano,” ayuu Mudane Jaamac hadalkan u sheegay wariyeyaasha ka howlgala magaalada Muqdisho.

‘Qorshaha doorasho toos ah oo socda’

“Waxaa naga go’an in aan muwaadiniinta Soomaaliyeed u suurta galinno in ay si toos ah u soo doortaan hoggaamiyeyaashooda — laga soo bilaabo mas’uuliyiinta heer deegaan, illaa heer gobol, iyo weliba kuwa dowlad-goboleed.”

Saalax ayaa sidoo kale sheegay in guddiga doorashooyinka qaranka ee dhawaan la asaasay uu haatanba bilaabay howlaha la xiriira diyaar-garowga coddeynta, iyadoo saraakiil ka tirsan guddigu ay kormeer ku kala bixin doonaan gobollada muhiimka ah ee dhammaan dowlad-goboleedyada dalka.

Guddiga ayaa qorsheynaya inuu korjoogteeyo geeddi-socodka xilliga kala-guurka ah, sidoo kalena xaqiijiyo in daneeyeyaasha kala duwan ee heer deegaan ay qeyb ka noqdaan howlaha doorashooyinka.

Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaciyay in bisha Juun 2025 ay tahay waqtiga loo qorsheeyay qabashada doorashooyinka golayaasha degaanka, taasoo haddii ay hirgasho astaan weyn u noqon doonta geeddi-socodka dib-u-habeynta hannaanka doorashooyinka.

Si kastaba ha ahaatee, qorshahan ayaa dhaleeceyn xooggan kala kulmay qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka, kuwaasoo ku doodaya in hannaanka lagu fulinaayo aanu lahayn hufnaan ku filan, isla markaana uu sii xoojin karo awoodda maamulka talada haya.

Siyaasiyiinta ka soo horjeeda hannaanka dowladda ayaa weliba walaac xooggan ka muujiyay waqtiga loo qabtay, iyagoo ku adkeystay in khilaafaadyada siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, kuwaas oo aan xal rasmi ah laga gaarin ay sababi karaan dib-u-dhac kale ama xitaa inay hurin karaan colaad hor leh.

Caqabadaha doorasho qof iyo cod ah

Dhinaca kale, caqabad weyn ayaa weli ka taagan dhanka ammaanka. Iyadoo kooxda Al-Shabaab ay weli ku xooggan tahay deegaannada baadiyaha ah, ayna weerarro joogta ah ka geysato gudaha dalka, hubinta in dhammaan muwaadiniintu ay si nabad ah uga qeyb-qaadan karaan doorashooyinka ayaa weli ah arrin walaac weyn laga qabo.

Soomaaliya ayaa tan iyo horraantii qarnigan 21-aad ku tiirsaneyd hannaanka doorasho ee dadban, halkaasoo odayaasha dhaqanka ay soo xulaan xubnaha Baarlamaanka, kuwaasoo markooda doorta Madaxweynaha.

Hannaankan, oo saldhig u ah qaab-dhismeedka awood qeybsiga beelaha ee 4.5, ayaa ahaa xal wax-ku-ool ah oo lagu xaqiijinaayay metelaadda siyaasadeed ee waddan kasoo kabanaayay colaad sokeeye, laakiin waxa uu muddooyinkii u dambeeyay dhaleeceyn kala kulmayay inuu kordhiyey musuqmaasuqa, isla markaana xaddiday ka qayb-galka siyaasadeed ee shacabka.

Maamulladii hore ee dalka ayaa isku dayay inay hirgeliyaan doorasho qof iyo cod ah, hase yeeshee isku dayadaas ayaa la kulmay caqabado laxaad leh. Tusaale ahaan, sannadkii 2020, dowladdii hore ayaa qorsheysay inay dalka ka hirgeliso nidaamka “hal qof, hal cod”. Hase yeeshee, khilaafaadyadii siyaasadeed ee soo noqnoqday iyo caqabadaha dhanka ammaanka ayaa sababay in dib loo dhigo qorshayaashaas.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, oo ay xildhibaannadu ku doorteen doorasho dadban bishii Maajo 2022, muddo xileed afar sano ah, ayaa mudnaanta koowaad siiyey in dalka laga hirgeliyo doorasho toos ah, taasoo uu sheegay inay tahay ujeeddooyinka ugu muhiimsan ee maamulkiisa. Xildhibaannada ayaa tan iyo markaas soo jeediyay in muddo xileedka Madaxweynaha laga dhigo shan sano, inkastoo wax-ka-beddelkaas aan weli la ansixin.

Dowladda Federaalka ayaa sheegtay in qorshaheeda hadda uu abuuri doono nidaam siyaasadeed oo loo dhan yahay, hufan, isla markaana xaqiijinaaya metelaadda shacabka.

Saalax Axmed Jaamac ayaa markale ku celiyay in dowladda ay u furan tahay wadahadal lala yeesho kooxaha mucaaradka si wax looga qabto walaacyada ay qabaan, balse waxa uu ka digay in dib-u-dhacyo hor leh ay khatar gelin karaan jadwalka dib-u-habeynta.

“Waxaan heynaa qorshe cad oo aan ku dhaqaaqeyno,” ayuu yiri Mudane Jaamac. “Ma awoodno inaan iska lumino fursaddan taariikhiga ah ee dib-u-habeynta siyaasadeed ee dalka.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa maanta dhagax dhigay mashruuc weyn oo ka kooban Sima 5-Star Hotel oo ah kii ugu horeeyay ee noociisa ah ee dalkeennu yeesho.

Mashruucan maanta la dhagax dhigay ayaa qeyb ka ah suuq (Mall) weyn oo ay u dhammeystiran yihiin dhammaan adeegyada suuq casri ah looga baahan yahay.

Mashruucan ayaa qayb weyn ka qaadan doonaa horumarka dalka, si gaar ah caasimadda, isagoo abuuri doona fursado shaqo oo tiro badan, sida uu sheegay xafiiska ra’iisul wasaaraha.

Soomaaliya ayaa sanadihii dambe laga hirgelinaya mashaariic muhiim ah oo qeyb ka ah dib u dhiska iyo horumarka dalka, taas oo caalamka tusaysa wejiga Soomaaliyada cusub.

Dhinaca kale, Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre ayaa isla maanta xafiiskiisa ku qaabilay Safiirka cusub ee dowladda Falastiin Rowaid Adil Mohamed , oo dhawaan laga guddoomay warqadaha aqoonsiga danjiranimo.

Kulanka ayaa diirradda lagu saaray xoojinta xiriirka walaaltinimo ee ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Falastiin.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa Safiir Rowaid Adil Mohamed ugu hambalyeeyay xilka cusub, isaga oo caddeeyay in Soomaaliya ay mar walba garab taaggan tahay shacabka Falastiin, gaar ahaan xaqa taariikhiga ah ee ay u leeyihiin Falastiiniyiintu xornimada iyo madax-bannaanidooda wuxuunna cadeeyay in dowladda Soomaaliya aysan raali ka ahayn barakicinta shacabka falastiin.

Safiir Rowaid ayaa dhankiisa uga mahad-celiyey dowladda federaalka Soomaaliya taageerada joogtada ah ee ay la garab taagan tahay shacabka Falastiin, isaga oo xustay in dadka reer Falastiin ay si dhow u og yihiin abaalka walaaltinimo ee dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed.

Waxa uu sidoo kale ballan-qaaday in uu ka shaqeyn doono xoojinta xiriirka iyo wada-shaqeynta ka dhaxeysa labada bulsho.

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland ayaa shatiigii kala noqotay xarun weyn oo lagu baaro xoolaha nool oo ku taallay magaalada Berbera, kadib markii ay ku eedaysay milkiilaheeda oo Carab ah inuu heshiis aan idmanayn la galay dowladda federaalka Soomaaliya.

Tallaabadan ayaa loo arko mid halis ku ah warshadaha dhoofka xoolaha nool ee gobolka oo ah mid muhiimad weyn leh. Xaruntan oo uu maamulayay ganacsade Abu Yaasir, ayaa ka mid ahayd saddex xarumood oo karantiilka xoolaha ku yaalla Somaliland, kuwaas oo baara xoolaha nool kahor inta aan loo dhoofin suuqyada waaweyn, gaar ahaan Sacuudi Carabiya.

Wasiirka Xanaanada Xoolaha ee Somaliland, Cumar Shucayb ayaa xaqiijiyay xidhitaanka xarunta, isagoo sheegay in ay lagama maarmaan ahayd si loo ilaaliyo danaha dhaqaale ee gobolka.

“Kadib markii aan ogaanay in ganacsaduhu uu ku lug lahaa heshiis uu la galay Soomaaliya, waxaan go’aansannay inaan xidhno xarunta,” ayuu Shucayb u sheegay BBC-da laanteeda afka Soomaaliga.

Wuxuu intaa raaciyay in mas’uuliyiinta Somaliland ay horay ugu yeedheen Yaasir magaalada Jabuuti, iyagoo ku boorriyay inuu ka laabto heshiiska. “Inkastoo uu qirtay inuu gef sameeyay, haddana wuu diiday inuu ka noqdo heshiiska, taasoo noo reebtay inaan shatiga kala laabano oo kaliya,” ayuu yidhi Shucayb.

Berbera oo ah isha ugu muhiimsan ee dhoofinta xoolaha nool, ayaa door laf-dhabar ah ka ciyaarta dhaqaalaha Somaliland. Malaayiin ido, riyo, geel, iyo lo’ ah ayaa sannad walba laga dhoofiyaa gobolka, iyadoo Sacuudi Carabiya ay tahay dalka ugu badan ee xoolaha ka iibsada.

Xarumaha karantiilka ee dekedda ayaa xaqiijiya in xooluhu ay buuxiyaan shuruudaha caafimaad ee caalamiga ah, taasoo muhiimad gaar ah u leh sii jiritaanka ganacsiga Somaliland ee suuqyada faa’iidada badan leh ee Khaliijka.

Awoodda gaarka ah ee loo siiyay Abu-Yaasir ayaa dhalisay cambaarayn ballaadhan oo kaga timid ku dhawaad 100 xildhibaan oo Soomaaliyeed, kuwaas oo ku eedeeyay dowladda federaalka inay khatar gelisay qayb ka mid ah dhaqaalaha oo ay ku tiirsan yihiin 60% dadweynaha, isla markaana sanadkiiba soo xareeya lacag dhan $1.07 bilyan.

Xildhibaannadu waxay ka digeen in ganacsatada maxalliga ah laga reebo suuqyada dhoofinta, taasina ay horseedi karto shaqo la’aan, musuq-maasuq, iyo xasillooni-darro dhaqaale oo raagta.

Xildhibaannadu waxay ballan-qaadeen inay u yeedhi doonaan mas’uuliyiin sare oo dawladda ah, oo uu ku jiro Wasiirka Xanaanada Xoolaha, si su’aalo loo weydiiyo marka ay dib u furmaan fadhiyada Baarlamaanka.

“Waa markii ugu horreysay taariikhda Soomaaliya oo qof keli ah la siiyo awood intaa le’eg oo ku saabsan qayb muhiim u ah dhaqaalaha,” ayuu yidhi Xildhibaan Mursal Maxamed Khaliif.

“Go’aanku wuxuu halis gelinayaa dhaqaalaheenna, wuxuuna kumanaan xoolo-dhaqato ah, dillaaliin, iyo shaqaalaha gaadiidka ah u horseedayaa hubanti la’aan xagga dhaqaalaha ah.”

Mas’uuliyiinta Somaliland ayaa u arkaa go’aanka dowladda federaalka inuu qayb ka yahay qorshe ballaadhan oo lagu wiiqayo ismaamulka gobolka ee ku dhawaaqay gooni isu taagiisa 1991-kii.

“Awooddan gaarka ah ee qofka kaliya loo siiyay ma aha oo kaliya inay carqaladaynayso ganacsiga, balse waxay sidoo kale ku xadgudbaysaa xaqa ay Somaliland u leedahay inay maamusho kheyraadkeeda dhaqaale,” ayuu yiri Wasiir Maxamed.

Abu-Yaasir oo leh sumcad muran badan dhalisay, ayaa waxaa horey xildhibaannadu ugu eedeeyeen inuu si sharci darro ah uga macaashay ganacsiyada maxalliga ah, isla markaana uu boobay hantida ganacsato Soomaaliyeed.

Awoodda gaarka ah ee loo siiyay ayaa sidoo kale horseeday in muddo laba toddobaad ah uu hakad ku yimaado dhoofinta xoolaha ee Berbera, taasoo keentay in xoolo-dhaqatadu aysan awoodin inay iibiyaan xoolihii ay noloshooda ku maareyn lahaayeen.

Dawladda federaalka Soomaaliya ayaan weli ka jawaabin eedeymahan loo jeediyay.

Addis-Ababa (Caasimada Online) – In ka badan siddeed qof ayaa lagu dilay, tiro kalena waa lagu dhaawacay weerar cirka ah oo ay fuliyeen diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (Drone) 30-kii Jannaayo 2025, kaas oo ka dhacay Gobolka Cafarta ee Itoobiya, gaar ahaan meel u dhow xadka Jabuuti, sida ay xaqiijiyeen ilo-wareedyo.

Weerarku wuxuu si gaar ah uga dhacay deegaanka Siyaru Kebele, oo ka tirsan degmada Eli-Daar, kuna yaalla aagga xadka labada dal.

Qof deegaanka ah, oo codsaday in magaciisa la qariyo sababo amni awgood, ayaa sheegay in weerarku dhacay “dhowr jeer habeenkii oo dhan,” isla markaana sababay “dhimashada in ka badan siddeed qof.” Weli si rasmi ah looma xaqiijin karo tirada guud ee khasaaraha, ayuu hadalkiisa raaciyay.

Dadka dhintay waxaa ku jiray haweeney uur lahayd iyo laba nin oo walaalo ah, halka ugu yaraan afar kale ay soo gaareen dhaawacyo halis ah, laba ka mid ahna hadda lagu dabiibayo Isbitaalka Guud ee Dubti, oo ku yaal magaalada Dubti ee gobolka Cafarta, sida uu sheegay qofka deegaanka ah.

Sida uu noo sheegay qof goobjooge ah oo deegaanka ku sugan, liiska dadka dhintay waxaa ka mid ah Maxamed Caydaahis, Gama Cali Orbis, Kako Cali Orbis, Cali Maxamed Kako, iyo Caysha Baddul Cali.

Dadka dhaawacmayna waxaa ku jira Mayram Maxamed Cabdalla, Fatuma Cali Xammed, iyo Cali Maxamed Cali. Si kastaba ha ahaatee, wuxuu xusay in liiska dhammaystiran ee khasaaruhu aan weli la helin.

Jabuuti oo la eedeeyey

Qofka deegaanka ahi wuxuu farta ku fiiqay in weerarka ay ka dambaysay dawladda Jabuuti, isagoo xusay in ay tahay “markii labaad muddo laba bilood gudahood ah” oo diyaaradaha Drones-ka ay beegsadaan aagga.

Wuxuu ku dooday in weerarka lagu qaaday “iyadoo lagu andacoonayo in la beegsanayo FRUD,” oo ah jabhad oo ah koox hubeysan oo ka soo horjeeda xukuumadda Jabuuti.

Ilo-wareed kale, oo isna la hadlay wargeyska Addis Standard, ayaa weerarka ku sheegay mid la xiriira xiisadaha cakiran ee u dhexeeya Jabuuti iyo jabhadda FRUD.

Ilo-wareedku wuxuu tilmaamay in mas’uuliyiinta Jabuuti “ay sheeganayaan in dagaalyahannada FRUD ay saldhigyo ku leeyihiin aagga xadka,” wuxuuna ku eedeeyay in weerarku uu beegsaday dadka deegaanka, “iyadoo marmarsiinyo laga dhiganayo weerar ka dhan ah FRUD” ama qayb ka ah isku day “lagu doonayo in dadka deegaanka xoog looga rariyo gobolka.”

Ururka Xuquuqda Aadanaha ee Jabuuti (LDDH), oo ah urur u dhaqdhaqaaqa xuquuqul insaanka oo ka jira gudaha dalkaas, ayaa isna dhankiisa sheegay in weerarku ahaa mid aad u khasaare badan, wuxuuna caddeeyay in “14 qof ay dhinteen, oo ay ku jiraan afar haween ah,” tiro kalena oo ay ku jiraan “haween iyo carruur,” ay dhaawacmeen.

Ururka ayaa ku andacooday in diyaaradaha aan duuliyaha lahayn “ay sii wadeen duqaynta xeryaha reer-guuraaga habeenkii oo dhan,” taasoo sababtay khasaare dheeraad ah.

War-saxaafadeed uu soo saaray 31-kii Jannaayo 2025, ayuu ururku si kulul u cambaareeyay weerarka, isagoo ku tilmaamay “fal-dambiyeed dagaal oo si bareer ah u beegsanaya rayidka Cafarta,” wuxuuna su’aal ka keenay taageerada ay dawladaha shisheeye siiyaan ciidamada Jabuuti, isagoo is weydiiyay, “Ilaa goorma ayay Turkiga iyo Shiinaha sii hubaynayaan taliska Jabuuti ee ku xasuuqaya reer-guuraaga saboolka ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee dilaaga ah?”

Xiisadaha u dhexeeya dawladda Jabuuti iyo jabhadda FRUD ayaa cirka isku shareeray sannadihii u dambeeyay, iyadoo kooxda lagu eedeeyay inay weerarro ku qaadday ciidamada ammaanka.

Bishii Oktoobar 2022, Wasaaradda Gaashaandhigga Jabuuti ayaa warisay in toddoba askari lagu dilay weerar lagu qaaday Guutada Tadjourah. Wasaaraddu waxay markaa sheegtay in dagaalyahannada FRUD ay “argagax geliyeen oo ay dhaceen dadka ku nool meelaha fogfog” waxayna ballan qaaday in “baacsigu uu socdo” si loo soo qabto kuwii weerarka ka dambeeyay.

Waqtigaas, dawladda Itoobiya ayaa si kulul u cambaaraysay weerarka, iyadoo ku tilmaantay “mid arxan-darro ah oo fulaynimo ah” waxayna muujisay “diyaar-ahaanshaheeda buuxda” ee ay ku taageerayso Jabuuti sidii wax looga qaban lahaa khataraha amniga.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya ayaa markii dambe shaaca ka qaaday inay “fududaysay sii-daynta” lix askari oo Jabuutiyaan ah oo ay afduub u haysteen jabhadda FRUD, iyadoo xustay in askarta lagu wareejiyay iskaashi dhex maray iyaga iyo dawlad-goboleedka Cafarta.

Stockholm (Caasimada Online) – Shantii eedaysane ee loo haystay dilka Salwan Momika, kaasoo sannadkii 2023-kii marar badan gubay nuqullo ka mid ah kitaabka Qur’aanka Kariimka, ayaa dhammaantood la sii daayay, sida uu sheegay xeer-ilaaliye kiiskan gacanta ku hayay.

“Shakigii markii hore jiray hadda wuu daciifay, mana jirto sabab aan hadda dadkan ugu sii hayno xabsiga falkii dilka ahaa ee Arbacadii dhacay,” ayuu yiri xeer-ilaaliye Rasmus Oman oo war-saxaafadeed soo saaray, isagoo raaciyay in baaritaanku uu weli socdo.

Momika, oo 38 jir ahaa, ayaa Arbacadii lagu toogtay guri dabaq ah oo ku yaalla magaalada Sodertalje, oo dhinaca koonfureed kaga toosan caasimadda Stockholm, halkaas oo uu deggenaa. Waxaa la xaqiijiyay in uu isbitaalka ku geeriyooday wax yar kaddib markii la toogtay.

Shanta qof ee loo xiray kiiskan ayaa la qabtay habeenimadii Arbacada, saacado kooban uun kaddib markii toogashadu dhacday.

Maxkamad ku taalla Stockholm ayaa la filayay inay Khamiistii go’aan ka gaarto in Momika, oo ahaa Kirishtaan asal ahaan ka soo jeeda Ciraaq, uu ku kacay kicinta naceyb qowmiyadeed, laakiin waxay shaacisay inay dib u dhigtay go’aankeeda illaa 3-da Febraayo, sababo la xiriira geeridiisa awgeed.

“Si buuxda ayuu ula socday in khatar aad u weyn ay naftiisa ku soo fool lahayd,” ayay qareenkiisa Anna Roth u sheegtay wakaaladda wararka TT ee dalka Sweden.

Dowlad shisheeye oo la tuhmayo

Ra’iisul Wasaaraha Sweden Ulf Kristersson ayaa sheegay in laga yaabo in dowlad shisheeye ay ku lug lahayd dilka toogashada ah ee ninkii ka soo horjeeday diinta Islaamka.

“Waxaan idin xaqiijin karaa in hay’adaha amnigu ay si qoto dheer ugu lug leeyihiin baaritaanka kiiskan, maxaa yeelay waxaa jirta khatar muuqata oo ah in falkan uu xiriir la leeyahay quwad shisheeye,” ayuu yiri.

Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka, Ebba Busch, ayaa iyaduna si kulul u cambaaraysay falka dilka ah. “Waa weerar lagu qaaday dimoqraadiyaddeena xorta ah. Waa in lagu wajaho awoodda buuxda ee bulshadeenna,” ayay ku soo qortay barteeda X (oo markii hore loo aqoon jiray Twitter).

Sannadkii tegay, hay’addu waxay shaaca ka qaadday in dawladda Iiraan ay adeegsanaysay shabakado dambiilayaal ah oo ka howlgala gudaha Sweden si ay u fuliyaan falal rabshado wata oo ka dhan ah dowlad, kooxo iyo shakhsiyaad gaar ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Hadal-heyn xooggan ayaa ka dhalatay soo laabashada madaxweynaha Jubbaland, Axmed Maxamed (Axmed Madoobe) oo shalay dib ugu laabtay magaalada Kismaayo, kadib safar qaatay labo toddobaad oo uu ugu maqnaa dalka Kenya, isagoo jebiyey xayiraaddii ay dowladda federaalku ka saartay safarada dibadda ah.

Axmed Madoobe oo maalmihii lasoo dhaafay kulamo siyaasadeed iyo abaabulka mooshin ka dhan ah Xasan iyo Xamse ka waday Nairobi ayaa haatan dib ugu soo laabtay Kismaayo oo ku jirta xaalad sicir barar ah.

Dowladda Soomaaliya ayaa ka carootay safarka uu Axmed Madoobe ku tegay magaalada Nairobi, waxaana Kenya laga dalbaday inay faahfaahin ka bixiso safarkaas, balse ilaa hadda warbaahintu ma arkin jawaab ay ka bixisay Kenya.

Haddaba sidee looga fal-celiyay soo laabashada Axmed Madoobe?

Qaar kamid ah dadweynaha Soomaaliyeed ee isticmaala baraha bulshada ayaa siywaabo kala duwan uga hadlay arrinta Axmed Madoobe, gaar ahaan jebinta xayiraadda dowladda.

Faysal Cumar Kuulow “Maasha Allaah mudane madaxweyne kusoo dhowow Kismaayo welcome back”

Axmed Cismaan “Bixitaankiisu iyo imaatinkiisa maxay micno ah oo ay soo kor dhinaysaa?

Maxamed Cali “Dalka dibaddiisa kulahaa cirka muu jiray waddan hebel ma la awoodi waayay haddii sidaa lo dhuudhuumanaayo maa edab la yeesho?”.

Khadar Maxamed Cumar “Odagii xassan ahaa xaalku waa ku xunyahay”

Saalax Salaad Axmed “Adigoon hal safiir la kulmin horta Kismaayo ma ku soo laabatay”

Maxamed Axmed Kaafi ayaa isna ku jawaabay “Nairobi, Kenya ayaa lagu xiray aaway?.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha xukuumadda federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta guddoomiyahay shirka guddi-hoosaadka xubnaha golaha wasiirrada ee siyaasadda loo dhanyahay, kaas oo ka dhacay xafiiskiisa.

Shirka oo ay inta badan kasoo qayb-galeen xubnaha golaha wasiirada ayaa waxaa looga hadlay arrimo ay kamid yihiin dardargelinta doorashada iyo dhammaystirka dastuurka.

Inta uu socday shirka ayaa waxaa sidoo kale lagu soo bandhigay dadaallada hirgelinta doorashada iyo sidii ay xukuumaddu u qaadan lahayd doorka kaga aaddan in dalka ay ka dhacdo doorasho xor iyo xalaal ah oo ay ka qayb qaadan karaan dadweynaha.

Xamza oo kulanka ka hadlay ayaa faray golihiisa wasiirada ee ku jira Guddi-hoosaadka siyaasadda Loo dhan yahay in ay dardargeliyaan kaalintooda ku aaddan hirgelinta iyo fududeynta wax yaabaha loo baahan yahay, si ay doorashadu u hirgasho, iyada oo xoogga la saarayo wacyigelinta dadweynaha, si ay faham buuxa uga helaan muhiimadda ay leedahay in muwaadinku codkiisa u dhiibto si xor ah.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in howlaha doorashooyinka looga dambeynayo guddiga lasoo dhisay, xukuumaddana ay kala shaqeyn dooto sidii loo gaari lahaa qof iyo cod.

“Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha (GMDQS), waxa uu u madax-bannaan yahay qabashada dhammaan doorashooyinka heer walba, iyada oo Xukuumadda waajib ka saaran yahay taageeridda guddiga, si uu dalka uga hirgeliyo doorasho qof iyo cod ah. Dhammaan hey’addaha dowladda ee ku shaqada leh taageeridda guddiga waxaan farayaa in ay dardargeliyaan mas’uuliyadaha kaga soo aaday hawlaha doorashada.”Ayuu yiri Ra’iisul Wasaaraha.

Waxaa kale oo kulankan lagu soo qaaday warbixinno la xiriira dhammeystirka Dib-u-eegista Dastuurka cutubyadiisa 5aad ilaa 9aad, iyo halka uu marayo diyaarinta Qorshaha Isbeddelka Qaranka (NTP), kaas oo heer gabo-gabo ah ku dhow.

Tallaabadan ayaa kusoo aadeyso, iyada oo weli is mari waa uu ka taagan yahay sida loo wajahayo doorashooyinka oo ay isku hayaan madaxda dowladda federaalka Soomaaliya, qaar kamid ah maamul goboleedyada dalka iyo sidoo kale siyaasiyiinta mucaaradka ah.

Laascaanood (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Sanaag ayaa sheegaya in maanta xaalad kacsanaan ah laga dareemayo gobolkaasi oo ay weli isku horfadhiyaan ciidamada SSC-Khaatumo iyo kuwa maamulka Somaliland.

Xiisadda ayaa kasii dartay kadib tallaabo ay maanta qaaday SSC oo lasoo wariyay in ciidamo dheeraad ah ay ku daabushay jiidda hore ee dagaalka.

Ilo wareedyo dadka deegaanka deegaanka ah ayaa innoo sheegay in ciidamadan oo ka baxay Laascaanood ay gaareen aagga deegaanka Oog, halkaas oo ay ka sameysteen fariisimo ciidan oo difaac ah.

Ciidamadan oo wata gaadiidka dagaalka iyo hub culus ayaa waxaa hoggaaminayo taliyaha guutada 4-aad ee ciidanka SSC-Khmaatumo Jenaraal Mubaarak Maxamed Warsame, waxaana Oog kusoo dhaweeyay saraakiil kale iyo ciidamo joogay halkaasi.

Ujeedka SSC-Khaatumo ayaa ah in ciidamadan ay ku xoojiso kuwa kale oo horay halkaasi u joogay, si ay uga hortagaan haddii ay dagaal soo qaado Somalilad.

Xaalad cakiran ayaa ka taagan deegaanka, waxaana shacabka ku nool halkaasi ay cabsi ka muujinayaan in dagaal u dhexeeya labada dhinac uu dib u qarxo.

Ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca Somaliland oo ku aadan ciidamada ay SSC ku daabuleyso aagga magaalada Oog oo ay isku horfadhiyaan ciidamada labada maamul.

Horay Somaliland iyo Khaatumo ayaa ugu dagaalamay Sool, waxaana weli gobolkan iyo qaybo kale oo kamid ah Sanaag laga dareemayaa colaad u dhexeyso labada dhinac.