Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Ilyaas Sheekh Axmed ayaa meel adag iska taagay in baarlamaanka Soomaaliya laga taageero Itoobiya oo ku kacday xad-gudub ka dhan ah qarannimada dalkeenna.

Xildhibaan Ilyaas ayaa dalbaday in liiska madow la galiyo sawirada xildhibaannada ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya taageerada u muujiyay Itoobiya oo ay xilligaan is-hayaan Soomaaliya.

“Xildhibaanada Itoobiya taageeray hadii ay cudur daaran waayaan sawiradooda liis madow hala galiyo, waxaan ka xumahay in aan kamid noqdo baarlamaanka 11-aad oo taariikhda u gashay taageerada Itoobiya,” ayuu yiri xildhibaan Ilyaas oo kamid ah mudaneyaasha baarlamaanka Soomaaliya.

Waxa uu intaas kusii daray “Siyaasadda waa isku riix-riixi karnaa ee waa idinka qaldantay ee soo laabta, haddii aad ku dhiiran weydaan maalinta adag ee ku jirno, waxaan rabaa umadda Soomaaliyeed sawiradooda waa haysataan ee liis madow galiya oo wax dambe ha ka aqbalina.”

Xildhibaanka ayaa sidoo kale waxa uu sheegay in Itoobiyaanka aysan u tureyn gobol ama qabiil gaar ah ee ujeedkoodu yahay boobka dhulka Soomaaliyeed, “si isku siman ayey u rabaan in ay noo boobaan oo noo dhacaan.”

“Mustaqbalka caruurtayda iyo caruurta Soomaaliyeed ayaa u daneynaya, taariikhda umadda Soomaaliyeed ayaa rabaa in aan u daneeyo ee qof walba dalkaaga adiga leh ee dhulkiisa iyo baddiisa loo socdaa oo wax aan siyaasadeyn karno maaha.”

Dad badan ayey fajaciso ku noqotay in xildhibaanno ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya ay taageero u muujiyaan Itoobiya oo haatan ku kacday xad-gudub ka dhan ah qarannimada dalkeenna, maadaama aysan aheyn waxa la isku hayo wax mucaaradad gala.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Shirweynaha aaya ka tashiga beesha Sacad ee dagta Mudug iyo Galgaduud oo ka dhacay magaalada Muqdisho ayaa laga soo saaray war-murtiyeed xasaasi ah, oo looga hadlay arrimo dhowr ah oo qeyb ka tahay doorashada maamulka Galmudug.

Shirka oo ay ka qeyb ka ahaayeen waxgaradka, odayaal dhaqameedka beesha, ganacsato, siyaasiyiin iyo xildhibaannada labada aqal ee DFS iyo kuwa Galmudug ayaa waxaa looga arrinsanayay xaaladdaha ka jira dalka iyo deegaannada beeshu dagto, iyadoo si gaar ah loo gorfeeyay dadaallada nabadeynta ee socda, iskacaabinta duullaanka Shabaab iyo tabashooyin ka dhashay siyaasadda maamulka Galmudug.

Shirka oo ay kasoo baxeen go’aanno culus ayaa loogu baaqay beelaha dega Galmudug in ay iska wareystaan xaaladda amni, tan siyaasadeed iyo midda horumarineed ee ka jirta deegaanadda si loo badbaadiyo Galmudug, isla markaana loo yagleelo nidaam doorasho oo looga gudbo jahwareerka siyaasadeed ee ka jira Galmudug.

Go’aanadda kasoo baxay shirka oo dhowr qodob ah ayaa u dhignaa sidan;

1. Shirku wuxuu cambaaraynayaa hadalada khiyaanada qaran ah ee kasoo yeeray qaar ka mid ah xildhibaanada federaalka ll ay ku taageereen cadowga ummadda Soomaliyeed ee Ethiopa, isla markaana uga horyimaadeen heshiiskii taariikhiga ahaa ee dowladda shexe la gashay dalka Masar ee aannu walaalaha nahay. Shirka ayaa ummadda Soomaaliyeed ugu baaqaya in ay u middoobaan difaaca iyo madaxbannaanida dalkooda.

2. Shirka wuxuu xaqiijiyay madaxbannaanida dawladda Soomaaliya, kuna tilmaamay heshiisyada iyo iskaashiga dalalka kale kuwa xoojinaya wadajirka dalka iyo dadka.

3. Shirweynuhu wuxuu ugu baaqayaa maamulka Galmudug inuu ka fogaado wax walba oo keeni kara deggenaansho la’aan iyo kala qaybin bulsho, taas oo dhaawici karta xasilloonida deegaanka, wiiqi karta dagaalka lagula jiro argagixisada, burburinna karta waanwaanta laga dhex wado beelaha colaaddu kala irdheysay.

4. Maadaama uu dhammaaday muddo xileedkii maamulka Galmudug, Shirku wuxuu ugu baaqayaa madaxda dawladda Dhexe in ay hirgaliso doorashooyin madaxbanaan oo xor ah si meesha looga saaro hubanti la’aanta siyaasadeed ee ka jirta Galmudug iyo maamuladda la midka ah.

5. Shirku wuxuu ugu baaqayaa dhammaan beelaha Galmudug in ay iska kaashadaan difaaca dalka, la-dagaallanka argagixisada, qaabaynta hirgelinta doorasho wakhtigeeda dhacda, iyo nabadaynta beelaha walaalaha ah ee ku dagaallamaya qaar ka mid ah deegaanadda.

6. Shirka wuxuu ugu baaqayaa beelwaynta Sacad in la xoojiyo xirlirka wanaagsan ee kala dhexeeya beelaha Galmudug iyo Soomaalida kale, loona guntado sidii Galmudug loogu soo dabaali lahaa heshiisiin, isfaham iyo kalsooni deegaanka u noqota dhaxalgal.

7. Shirku wuxuu qorsheeyay diyaarinta gogol looga arrinsanayo aayaha beelwaynta Sacad oo ka dhici doonta magaalada Gaalkacyo.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta magaalada Muqdisho ku qaabilay madaxweyne ku xigeennada maamul goboleedyada Galmudug iyo Jubbaland, isaga oo kala hadlay arrimo xasaasi ah.

Xasan ayaa Cali Ciid iyo Maxamuud Sayid Aadan la yeeshay kulan gaar ah, kaas oo ay sidoo kale ka qayb-galeen xildhibaanno ka tirsan labada Gole ee Baarlamaanka Soomaliya.

Ilo wareedyo lagu kalsoon yahay ayaa Caasimada Online u sheegay in kulankan looga wada-hadlay xaalada guud ee dalka ,arrimaha dastuurka, dorashoyinka iyo la dagaallanka kooxda Al-Shabaab.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale lasoo wariyay in madaxda uu la kulmay ee Galmudug iyo Jubbaland uu ku boggaadiyay horumarrada ay ka sameeyeen maamulladooda iyo doorka ay ka qaateen howlgallada xoreynta ee haatan ka socda gudaha dalka Soomaaliya.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in kulanka lagu soo qaaday arrimaha siyaasadda si gaar ah doorashada, maadaama madaxda maamullada ay ka dhammaadeen muddo xileedka.

Dhincyada ayaa is dhaafsaday aragtiyo iyo sida loo wajihi karo marxaladda kala guurka ah, ayada oo ujeedka kulanan uu yahay mid Villa Somalia ugu diyaarabeyso doorashooyinka soo socda iyo isbeddalla la filan karo.

Hadal-heyn xoogan ayaa ka dhalatay is aragga madaxweyne Xasan Sheekh iyo labada madaxweyne ku xigeen maamullada Galmudug iyo Jubbaland, maadaama kulankooda uu kusoo aaday xilli xasaasi ah, isla markaana xaaad kacsan laga dareemayo gudaha dalka.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa waxaa haatan ka jira xaalado siyaasadeed oo gudaha iyo dibadda ah, waxaana is haya dowladda iyo mucaaradka, ayada oo halkeedii weli tahay xiisadda Itoobiya.

Hargeysa (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Somaliland ayaa shaagaya in goordhow magaalada Hargeysa lagu xiray Xildhibaan Maxamed Abiib oo ka tirsan Golaha Wakiilada maamulkaasi.

Abiib ayaa xilliga la xirayay ka yimid dalka Isu Tegga Imaaraadka Carabta, waxaana qabtay sirdoonka Somaliland, sida ay innoo sheegeen ilo wareedyo xilkas ah.

Lama oga sababta ramsiga ah ee loo xiray xildhibaanka oo maalmo kahor isaga oo ku sugan Imaaraadka weerar afka ah xukuumadda Muuse Biixi, sidoo kalena duray SNM.

Xildhibaan Maxamed Abiib ayaa muddo dheer ay is hayaan madaxweyne Biixi, waxaana dhowaan xeer-ilaalinta Somaliland uay ka gudbisay dacwad ku aadan maamuus ka xayuubin, si loo wajaho eedeymo ay usoo jeediay xukuumadda Somaliland.

Ujeedka ugu wayn ee maamuus ka xayuubinta Maxamed Abiib ayaa la xiriirtay qorshe ay wadatay madaxtooyadu oo doonayso inay xirto si loo maxkamadeeyo.

Xildhibaanka ayaa isagana iska difaacay xukuumada, wuxuuna ku laabtay Boorama oo laga soo doorto, halkaas oo uu abaabul bulsho ka sameeyay, kadib markii laga taageeray.

Si kastaba, ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Somaliland oo ku aadan xarigga Xildhibaan Maxamed Abiib, ayada oo su’aal ay ka taagan tahay qaabka loo wajahay, maadaama uu yahay xildhibaan, welina aan laga qaadin xasaanadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa socda qorshe xasaasi ah oo xasaanadda looga xayuubinayo 20 xildhibaan oo ku dhiiraday inay taageeraan Itoobiya oo duulaan ku ah qaranimada Soomaaliya, waxayna Caasimada Online heshay liiska magacyada xildhibaanadaas oo loo heysto dembi qiyaano qaran ah iyo qabiilada ay kasoo jeedaan.

Waxaa Muqdisho ka socda kulamo xasaasi ah oo ku saabsan arrintaan, liiska 20-kaan xildhibaan ayaa loo gudbiyey guddoonka golaha shacabka, waxaana suurtagal ah in arrintaan waanwaan laga galo, maadaama ay socdaan dadaalo badan, xildhibaanada qaarna ay sheegeen inay qaldameen oo raali gelin bixinayaan.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa mid kamid ah 20-kaas Xildhibaan xafiiskiisa ka eryey, waxaana Cabdirashiid Jily oo akhriyey warsaxaafadeedkii xildhibaanada ka soo jeeda Koonfur Galbeed ee taageeray Itoobiya, Xildhibaan Cabdirashiid ayaa ahaa Ergeyga Madaxweynaha u qaabilsan arrimaha caafimaadka.

Liiskaan hoose ka akhriso magacyada iyo qabiillada 20-ka xildhibaan ee qarka u saaran in xasaanada laga xayuubiyo ee lagu soo oogo dembi qiyaano qaran ah:

1. Xildhibaan Dr. Abdirashid Mohamed Nor (Jilley) – Mirifle/Jiroon
2. ⁠Xildhibaan Alwiya Sayid Abdullahi – Digil/Geledi
3. ⁠Xildhibaan Luul Ibrahim Omar Hassan  – Digil/Dabare
4. Xildhibaan Sahur Haji Ulusow Hassan – Digil/Shanta Caleemood
5. ⁠Xildhibaan Abdirahman Isaaq Mohamed – Mirifle/Eylo
6. ⁠Xildhibaan Abdikadir Abdirahman Dhure – Digil/Garre
7. ⁠ Xildhibaan Ali Sheikh Mohamed Nur – Digil/Shanta Caleemood
8. ⁠ Xildhibaan Hassan Abdi Noor Abdi – Mirifle/Geledle
9. ⁠ Xildhibaan Maryan Mohamed Ali – Digil/Jiido
10. ⁠ Xildhibaan Mohamed Adan Mohamed – Mirifle/Heledi
11. ⁠ Xildhibaan Mohamed Wardere Adan – Mirifle/Reer Dumaal
12. Xildhibaan Sadiq Abdullahi Abdi Hassan – Mirifle/Hubeer
13. ⁠ Xildhibaan Aweys Hussein Moalim – Beesha Shanaad/Hintire
14. ⁠ Xildhibaan Abdalla Hussein Ali – Dir/Biimaal
15. ⁠ Xildhibaan Farhia Mohamed Abdi – Dir/Biimaal
16. ⁠ Xildhibaan Abdullahi Mohamed Ali – Mirifle/Yantaar
17. ⁠ Xildhibaan Mukhtar Ahmed Hassan Saajid – Hawiye/Wacdaan
18. ⁠ Xildhibaan Abdulkadir Sh Ali Baraka – Mirifle/Garwaale
19. ⁠ Xildhibaan Ahmed Mashruuc – Daarood/Ogaadeen
20.  Xildhibaan Mohamed Hassan Mohamed Murjaan – Digil/Tunni

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya ayaa beenisay in dal kale lagu wareejinayo maamulka hawada Soomaaliya kadib markii ay soo baxeen warar sidaas sheegaya.

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa qoraal uu xalay soo saaray ku yiri “Golaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya waxaan uga digaynaa hirgelinta qorshaha la xiriira in dal shisheeye ay ku wareejiyaan maamulka hawada Soomaaliyeed, taas oo ah tallaabo dhaawacaysa qarannimada iyo madaxbannaanida Soomaaliyeed.” 

Waxa uu intaas ku daray “Gacan ku haynta maamulka hawadu waa arrin taabanaya amniga Qaranka iyo madaxbannaanida dalkeenna, damaca haatan socoda ee Imaaraadka Carabta loogu wareejinayona waxa uu dib u celinayaa dadaallada naf hurka ahaa ee dib u dhiska dowladnimada Soomaaliyeed.” 

“Waxaa nasiib darro ah in dano shakhsi ah oo aan laga fiirsan awgeed maanta loo burburiyo dhaxalkaas ay wadaagaan shacabka Soomaaliyeed.”

Si kastaba warkaas ayaa waxaa beeniyey Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya. 

“Hawada Soomaaliya waa astaan qaran, waxayna sameysay horumar lataaban karo tan iyo markii ay kusoo laabatay gacanta Dawladda Soomaaliya. Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed waxay ummadda Soomaaliyeed u caddaynaysaa in aanay suurtogal ahayn in HAWADA dalka ay gacan kale umaamusho Soomaaliya mana jiro qorshe ay Dawladdu ogtahay oo arintaa suurtogal kadhigi kara,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay hay’adda. 

Warar maalmahan la isla dhex-marayey ayaa sheegayey in Imaaraadka Carabta lagu wareejinayo maamulka hawada Soomaaliya, balse wararkaas ayaa ahaa kuwa aan sal adag lahayn.

Waxaa sidoo kale jiray warar sheegayey in lacagaha hay’adda ay ka hesho diyaaradaha maraya hawada Soomaaliya lagu shubo akoono dibadeed oo ku yaalla Imaaraadka Carabta, kuwaas aan weli caddeymo loo hayn.

Jowhar (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeelaha Dhexe ayaa sheegaya in haatan shir xasaasi ah uu gobolkaas uga socdo madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo madaxweynaha HirShabelle Cali Cabdullahi Xuseen (Guudlaawe).

Labada madaxweyne oo mar kale isugu tegay deegaanka Burka Dirineed ayaa haatan leh shir gaar ah oo looga hadlayo colaadaha kusoo laa laabtay gobolka.

Shirkan ayaa waxaa sidoo kale qayb ka ah wasiirro, xildhibaanno iyo odayaasha dhaqanka, si xal loogu helo colaadda beelaha ee ka jirta halkaasi.

Ujeedka shirka hadda socda ayaa ah mid lagu soo afjarayo gogol nabadeed oo muddo dheer tiilay deegaankan, waxaana lagu dhameynayaa colaadddii u dhexeysay beelaha Cabdalle Caroone iyo Celi Cumar oo marar badan ku dagaalamay halkaasi.

Mas’uuliyiinta ayaa la filayaa inay soo saaraan go’aanno culus oo xal loogu raadinayo in mar kale uusan dhiig ku daadan deegaanada dhaca xeebta ee Shabeelaha Dhexe.

Horay sidaan oo kale laba beelood oo walaalo ah ayaa lagu heshiisiiyay Burka Dirineed, taas oo iyana lasoo gabagabeeyay todobaadyo ka hor.

Dib u heshiistan ayaa waxaa waqti badan geliyay madaxweyne hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo kaashanaya HirShabelle iyo odayaasha dhaqanka ee deegaanka.

Si kastaba, dadaalladan ayaa meesha ka saaraya colaaddii muddada dheer ka jirtay halkaasi, gaar ahaan dagaal beeleedyada iyo dilalka la xiriira aanooyinka qabiil

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa horumar wayn oo dhanka dhaqaalaha sameysay kadib dayn-cafintii dalka, sida uu shaaca ka qaaday wasiirka maaliyadda Biixi Iimaan Cige.

Wasiirka oo haatan ku sugan dalka Mareykanka ayaa sheegay in Dowladda Federaalka ay hormar la taaban karo gaartay bilihii lasoo dhaafay, taasina ay ku timid guushii wayneyd ee laga gaaray Barnaamijka Dayn-cafinta.

Biixi Iimaan Cige ayaa qiray in dayn-cafintii kaddib uu dalka sameeyay horumar dhanka dhaqaalaha ah, taasina ay muujineyso dedaallada sida wadajirka ah iyo guulaha muuqado ee la gaaray.

“Soomaaliya, dayn-cafinta kaddib waxa ay sameysay horumar dhanka dhaqaalaha ah, waana arrin lagu farxo, ” ayuu yiri wasiirka maaliyadda Biixi Iimaan Cige.

Sidoo kale wuxuu ka hadlay safarkiisa dalka Mareykanka iyo kulamo gooni gooni ah oo uu la qaatay madaxda hay’adda lacagta adduunka iyo bangiga adduunka oo uu kala hadlay halka uu dalka marayo iyo isbaddelka ka jira.

Dhinaca kale, wasiirka maaliyadda Soomaaliya ayaa boggaadiyay Soomaalida ku dhaqan Mareykanka, isaga oo sheegay  in ay jiraan dad badan oo Soomaali ah oo guullo waa weyn ka gaaray dhanka Ganacsiga, taasina loo baahan yahay.

Soomaaliya ayaa sanadihii u dambeeyay sameyneysay kobac dhaqaale oo wayn, waxaana jira fursado kale oo ay sahashay dayn-cafinta, maadaama la helayo maal-gashadeyaal caalami ah.

Isbedallada la dareemay waxay ku yimaadeen dadaalka dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed, maadaama ay sidii loogu talagalay loo qaado canshuuraha oo muhiim u ah kobaca dhaqaalaha ee guud ahaan dalka.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Isbaheysiga Milatari ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Masar ayaa ka socda Geeska Afrika, taas oo Itoobiya si gaar ah uga careysiisay, waxaana jira walaac laga qabo in iskaashigu uu noqdo mid ka badan dagaal afka ah.

Xiisaddan ayaa sare u kacday todobaadkan markii ay magaalada Muqdisho ee caasimadda Soomaaliya soo gaareen labo diyaaradood oo nooca C-130 oo laga leeyahay dalka Masar.

Tallaabadan ayaa muujineysa billowga heshiiskii horraantii bishii Agoosto la saxiixay markii madaxweynaha Soomaaliya uu booqasho ku tagay magaalada Qaahira.

Qorshaha ayaa ah in ilaa 5,000 oo askari oo Masaari ah ay ku biiraan ciidamada cusub ee Midowga Afrika dhamaadka sanadkan, iyadoo 5,000 oo kale la sheegay in si gaar ah loogu daabuli doono.

Itoobiya, oo kamid ahayd dalalka caawinayay Soomaaliya marka ay noqoto dagaalka lagula jiro dagaalyahannada xiriirka la leh Al-Qaacida, isla markaana ay Masar isku hayaan biyo-xireen weyn oo ay ka dhistay webiga Niil, ayaa sheegtay in aysan “iska taagnaan doonin, xilli ay dowlado kale qaadayaan tallaabooyin xasillooni darro ku ah gobolka.”

Wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya ayaa ka jawaab celiyay, isagoo yiri Itoobiya waa inay joojisaa “baroorta” iyadoo qof walba “uu goosan doono wixii uu beertay” taasoo muujineysa xiriirkooda diblomaasiyadeed oo hoos u dhacay muddo bilo ah.

Maxay Itoobiya uga xun tahay falcelinta Soomaaliya?

Soomaaliya kaliya ma aysan keenin ciidamada dowladda Masar oo kaliya oo Itoobiya ay u aragto cadawgeeda, balse waxay sidoo kale shaacisay in ciidamada Itoobiya aysan ka mid noqon doonin ciidamada Midowga Afrika laga bilaabo bisha Janaayo ee soo socota.

Tani waa markii saddexaad ee ciidamo lagu daabulo Soomaaliya tan iyo markii hawlgalka taageerada nabadda ee Midowga Afrika uu bilaabmay, kii ugu horreeyay waxaa la geeyay 2007 bilo kadib markii ciidamada Itoobiya ay ka soo gudbeen xadka si ay gacan uga geystaan la dagaallanka Al-Shabaab, oo markaas gacanta ku haysay caasimadda Soomaaliya.

Waxaa jira ugu yaraan 3,000 oo askari oo Itoobiyaan ah oo hoos taga howlgalka Midowga Afrika ee hadda socda, sida ay sheegtay wakaaladda wararka ee Reuters.

Toddobaadkii hore, ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa sidoo kale sheegay in Itoobiya ay kala baxayso 5 ilaa 7,000 oo askari oo kale oo ku sugan dhowr gobol oo heshiisyo laba geesood ah ay kala saxiixdeen, haddii aysan ka bixin heshiiska dekedda ee ay la gashay Somaliland.

Itoobiya waxay taasi u aragtaa dharbaaxo fool ka fool ah, sida uu hadalka u dhigay wasiirkeeda arrimaha dibadda, “wax-u-huriddii ay askarta Itoobiya u galeen Soomaaliya.”

Ka bixitaanka ciidamada ayaa sidoo kale Itoobiya ka dhigi doonta mid u nugul weerarada Al-shabaab, sida uu BBC u sheegay Christopher Hockney, oo ah cilmi baare sare oo ka tirsan machadka Royal United Services Institute.

Qorshaha la qorsheeyay in ciidamada Masar la geeyo xuduudkeeda bari ayaa sidoo kale Itoobiya ka dhigi doona mid cabsi gaar ah leh, ayuu raaciyay.

Masar ayaa u aragta biyo-xireenka Niilka ee Itoobiya oo ku yaal galbeedka dalka khatar jirta, waxayna ka digtay mar hore inay qaadi doonto “tallaabo” haddii ammaankeeda la halis galiyo.

Warbixintan qeybo kamid ah waxaa laga soo xigtay BBC.

Xarardheere (Caasimada Online) – Wararka ka imaanaya gobolka Mudug ayaa sheegaya in maanta ciidamada deegaanka ee loo yaqaano Macawiisleyda ay isaga baxeen guud ahaan degmada Xarardheere oo maalmahaan ay ka taagnayd xiisad ka dhalatay xilka qaadis dhowaan lagu sameeyay guddoomiyihii maamulka degmadaas, Maxamed Yuusuf Kulmiye.

Ilo wareedyo lagu kalsoonyahay ayaa innoo sheegay in ciidamada hubeysan ee deegaanka laga saaray goobihii ay kaga sugnaayeen degmada Xarardheere, si loo qaboojiyo xaaladda magaaladaasi.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in amar sare oo kasoo baxay madaxda dowladda iyo kuwa maamulka Galmudug looga fogeeyay ciidamada Macawiisleyda magaaladaasi.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, waxaa isna magaalada Muqdisho soo aaday guddoomiyihii xilka laga qaaday Maxamed Yuusuf Kulmiye oo weli diidan xilka qaadista uu ku sameeyay madaxweyne Qoor Qoor.

Shalay waxaa Xarardheere ka dhacay dagaal kooban oo dhex-maray ciidamo taabacsan guddoomiye Kulmiye iyo kuwa kale oo la socday guddoomiyaha cusub ee lasoo magacaabay, kuwaas oo ay is rasaaseyn ku dhex-martay halkaasi.

Khilaafka xilka looga qaaday guddoomiyihii hore ee Xarardheere, isla markaana dhaliyay xiisadda taagan ayaa ka dhashay hadal uu maalmo ka hor sheegay, xili uu magaaladaas ku soo dhaweynayey musharax Madaxweynaha Galmudug Liibaan Shuluq oo Xarardheere tegay.

Guddoomiye Maxamed Yuusuf Kulmiye ayaa maalinkaas sheegay in Galmudug ay ku jirto muddo kororsi, isla markaana loo baahan yahay in deg deg doorasho loo aado, basle maalintii xigtay ayuu raali gelin ka bixiyey hadalkiisii, isagoo sheegay in Galmudug uu ka taliyo Axmed Qoor Qoor, hadalkaasna uu ku qaldanaa.

Si kastaba, xaaladda murugsan ee degmada Xarardheere ayaa laga digayaa sii socoshadeeda, maadaama ay saameyn karto dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab oo horay looga xoreeyay magaaladan, kadib sanado ay maamulayeen.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa dowladda Soomaaliya uga digay qorshe uu sheegay in dal kale loogu wareejinayo maamulka hawada Soomaaliya.

Hoos ka aqirso qoraalka Farmaajo

Golaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya waxaan uga digaynaa hirgelinta qorshaha la xiriira in dal shisheeye ay ku wareejiyaan maamulka hawada Soomaaliyeed, taas oo ah tallaabo dhaawacaysa qarannimada iyo madaxbannaanida Soomaaliyeed.

Gacan ku haynta maamulka hawadu waa arrin taabanaya amniga Qaranka iyo madaxbannaanida dalkeenna, damaca haatan socoda ee Imaaraadka Carabta loogu wareejinayona waxa uu dib u celinayaa dadaallada naf hurka ahaa ee dib u dhiska dowladnimada Soomaaliyeed.

Soo celinta hawada dalkeenna waxaa lagu bixiyey dadaal ay hureen khubaro Soomaaliyeed, hanti iyo qorsheyaal diblumaasiyeed oo adag.

Waxaa nasiib darro ah in dano shakhsi ah oo aan laga fiirsan awgeed maanta loo burburiyo dhaxalkaas ay wadaagaan shacabka Soomaaliyeed.

Qalabka casriga ah ee yaalla garoommada iyo xarunta maamulka hawada Soomaaliyeed iyo khubarada waddaniga ah ee ku shaqaysa oo sannado koobaan dalkeenna ku gaarsiiyey heerka ugu sarreeya ee Class A ee dhanka hawada waxay caddayn u tahay in aysan jirin baahi loo qabi karo in shirkado iyo dalal shisheeye ay la wareegaan maamulka hawadeenna.

Muqdisho (Caasimada Online) –Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xilka ka qaaday Cabdirishiid Maxamed Nuur Jilley oo ahaa Ergeyga gaarka ah ee Madaxweynaha ee Arrimaha Caafimaadka iyo Nafaqada.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa ku booriyay dhammaan muwaadiniinta iyo masuuliyiinta dalka in ay u istaagaan waajibka kaga aaddan difaaca Qaranka,  maaddaama dalkeennu iyo dadkiisuba ay wajahayaan halis jiritaan oo uga imaanaysa dibadda, taas oo liddi ku ah gobannimada, wadajirka iyo midnimada Qaranka Soomaaliyeed.

Cabdirishiid Jilley ayaa xilkaas hayey dhowrkii bilood ee lasoo dhaafay, waxaana u magacaabay Xasan Sheekh oo ka dhigtay Ergayga u qaabilsan arrimaha Caafimaadka iyo Nafaqada.

Xildhibaan Cabdirishiid Jilley ayaa shalay warbaahinta u aqriyey war ay si wadajir ah u soo saareen xildhibaano ka soo jeeda Koonfur Galbeed, kuwaas oo diiday Masar, soona dhoweeyey in Itoobiya ay dalka sii joogto.

Xildhibaanadaas ayaa si cad u sheegay inay  ku mowqif yihiin oo la dareen yihiin dadkii banaanbaxa ka dhigay Xudur ee taageeray Itoobiyaanka, isla markaana diiday in ciidamada Masar la keeno Soomaaliya.

Sidoo kale xildhibaanada K/Galbeed ayaa shalay madaxda dowladda federaalka ka dalbaday inay baarlamaanka horkeenaan heshiiska ay Soomaaliya la gashay Masar, iyagoo muujiyey diidmo adag oo ka dhan ah Masar.

Xildhibaanadaas ayaa si toos ah u taageeray qorshaha Itoobiya, waxayna kala  kulmeen cadaawad iyo caro ay u qaadeen dadka Soomaaliyeed oo diidan damaca Itoobiya iyo qadiyadda ay ka hadleen.

Xil ka qaadista Cabdirishiid Maxamed Nuur Jilley ee caawa uu sameeyey Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa salka ku heysa dhaqdhaqaaqa ay bilaabeen xildhibaanada kasoo jeeda Koonfur Galbeed oo jaceyl laga yaabay u muujiyey Itoobiyaanka.

Doha (Caasimada Online) – La-taliyihii hore ee amniga qaranka ee madaxweyne Farmaajo, iyo agaasimihii hore ee NISA, Fahad Yaasiin ayaa ku dhowaaqay in ay dhammaatay wada-shaqeyntaa siyaasadeed ee kala dhaxeysay madaxweyne Farmaajo.

Fahad ayaa war-saxaafadeed uu soo saaray ku yiri “Laga bilaabo maanta, oo ay taariikhdu ku beegan tahay Ida Sebteembar 2024, waxaa soo idlaaday wadajirkii iyo wada socodkii siyaasadeed ee aan la lahaa Madaxweyne hore Mudane Maxamed Cabdulaahi Farmaajo, waxaana cid walba u caddaynayaa in aanan qayb ka ahayn ololihiisa siyaasadeed ama doorasho.”

Hoos ka aqriso qoraalka oo dhameystiran

Waxaan muddo ka badan 10 sano saaxiibo siyaasadeed ahayn Madaxweynihii 9aad ee dalka Mudane Maxamed Cabdulaahi Maxamed Farmaajo, sidoo kalena muddo ka badan 5 sano maamulkii uu hoggaaminayay kasoo qabtay xilal kala duwan oo ii sahlay inaan dalkayga iyo dadkayga si hufan oo daacadnimo ah ugu soo adeego.

Anigoo dhawraya waayahaas wanaagsanaa ee aan isla soo marnay, misana ilaalinaya dhaqanka suubban, kana fogaanaya inaan faahfaahin ka bixiyo sababaha, waxaan ummadda Soomaaliyeed la wadaagayaa go’aannadan soo socda;

1. Laga bilaabo maanta, oo ay taariikhdu ku beegan tahay Ida Sebteembar 2024, waxaa soo idlaaday wadajirkii iyo wada socodkii siyaasadeed ee aan la lahaa Madaxweyne hore Mudane Maxamed Cabdulaahi Farmaajo, waxaana cid walba u caddaynayaa in aanan qayb ka ahayn ololihiisa siyaasadeed ama doorasho.

2. Waxaan la yeelan doonaa dhammaan saaxiibada aan talo wadaagga nahay wada tashi iyo kulamo looga arrinsanyo ambaqaadka cusub, waana idin la soo wadaagi doonaa xilliga ku haboonaato.

3. Waxaan si mug iyo maqaam buuxa leh uga mahadnaqayaa Madaxweyne Maxamed Cabdulaahi Farmaajo masuuliyadihii uu ii igmaday iyo kalsoonidii uu isiiyay intii uu ahaa Madaxweynaha Jamhuuriyadda, waxaana u rajaynayaa mustaqbal wanaagsan.

4. Waxaan raalli galin buuxda siinayaa cid walba oo dhibsata go’aankan ama lama filaan ay ku noqoto, waxaanse ugu qalbi qaboojinayaa in tallaabadan ay tahay mid danta guud ee qaranka u adeegaysa, kana fog danaysi shakhsi ah.

Fahad Yasin, La-taliyihii hore ee Amniga Qaranka

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday awaamiir cusub oo lagusoo rogay maraakiibta isticmaala biyaha Soomaaliya.

Maraakiibta soo galaya ama isticmaala Soomaaliya ayey dowladda ku amartay in ay siteen calanka Soomaaliya, taas oo qeyb ka ah istaraatiijiyad ballaaran ee lagu wanaajinayo amniga qaranka iyo u hoggaansanaanta shuruucda dalka.

Sidoo kale waxaa la faray maraakiibta isaga kala goosha badda Soomaaliya inay marka hore “og” soo siiyaan maamullada dalka ka jira, una hoggaansamaan nidaamka ay u dejisay wasaaradda dekedaha iyo gaadiidka badda.

Awaamiirtan ayaa looga dan leeyahay in lagu kordhiyo kormeerka iyo xakameynta dhul-badeedka Soomaaliya, sida ay sheegtay dowladda federaalka Soomaaliya.

Waxay sidoo kale dowladda u aragtaa awaamiirtan cusub kuwo hoosta ka xariiqaya sida ay Soomaaliya u doonayso in ay ku xoojiso amniga baddeeda, loogana ilaalin lahaa falalka sharci darrada.

Tallaabadan ayaa kusoo aadeysa xilli ay Soomaaliya dhawaan heshiis difaac oo dhanka badda ah ay la saxiixatay dowladda Turkiga, iyada oo ka caawin doonta ilaalinta amniga baddeeda illaa muddo 10 sano ah.

Arrimahan oo dhan ayaa imanaya xilli ay dowladda federaalka Soomaaliya xoogga saarayso sidii meesha looga saari is-afgaradkii xad-gudubka ku ahaa qaranimada Soomaaliya ee Itoobiya ay gashay Somailand, kaas oo Addis Ababa u ogolaanayay inay soo gaarto biyaha dalkeenna.

Muqdisho (Caasimada Online) – Itoobiya iyo Soomaaliya waxay u muuqdan kuwo aan is hureyn, markaad eegto wixii ka dhacay Xudur iyo farriintii maalmo ka hor ka timid Hiiran iyo Gedo, ee ay dad Soomaali ah kula safteen Itoobiya.

Labada dal waxay horey u dagaalameen labo jeer 1964 iyo 1977. Mar walba dagaalku wuxuu lahaa ruux iyo waxyaabo kiciya dareenka dadka, oo Dowladdihii jiray u sahlay iney shacabku bixiyan xoog, xoolo iyo naf. Sidoo kale madaxdu waxay ahaayeen dad la jecelyahay oo hadalkooda loo hoggaansamo.

Sida ku xusan diiwaanka, dagaalkii 1964, Dowladdu waxay dadka ku kicineysay dhulka maqan iyo wadaniyad waxaana joogtay madax lagu yaqaano wadaniyad oo indho u ahaa dagaalka sida Aadan Cade, Cabdirashiid Cali Sharmaake, Cabdullaahi Ciise iyo Jeneraal Daaud.

Dagaalkii 1977, ruuxda dagaalku waxay aheyd iney Soomaali leedahay awood ciidan iyo hub ay dhulka maqan kusoo ceshato, waxaana joogay madax iyo saraakiil kalsooni ciidan lagu qabo oo dagaalka hormuud u ahaa sida Maxamed Siyaad Bare, Maxamed Cali Samatar, Maxamed Nuur Galaal, Cabdullaahi Yuusuf Axmed iyo saraakiil kale.

2024, hadii la is huri waayo, madaxda aragtida dagaal ee Soomaaliya hormuud u noqon kara waa Xasan Sheekh Maxamuud, Jaamac (madaxa na furan), Ibraahim Sheekh Muxdiin iyo Sanbaloolshe.

Hadaba iyadoo maanta ay Soomaaliya Federaal tahay, gobolladeena qaar ay Itoobiya dad Soomaali ah ka hadal-siisay, lix gobal oo dalka ka mid ah ay ciidanka Itoobiya joogan, Xasan Sheekh uusan aheyn madaxweyne shacbi ah oo la jecel-yahay, Dowladnimadeenii ajinabi ilaaliyo, argagixiso dhexdeena lagu abuuray.

Maxaa noqon kara ruuxda ama aragtida mideyn karta dadka Soomaaliyeed si loo difaaco dalka, Yeyse tahay iney ummadda la hadlan oo warkoodu wax gooya, la aaminaya, oo kicin kara dadka?

W/Q: Abdullahi Osman Farah