Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi (Cirro) ayaa maanta soo saaray wareegto madaxweyne oo cafis guud loogu fidinayo maxaabiis ku xiran xabsiyada Somaliland, xilli lagu guda jiro bisha barakeysan ee Ramadaan.

Maxaabiistan oo tiradoodu dhan tahay 713 qof ayaa ku xukuman dembiyo fudud. Maxaabiistan ayaa si degdeg ah loo sii deyn doonaa, kadib wareegtada ka soo baxday xafiiska Madaxweynaha Somaliland.

Wareegtadan ayuu madaxweynuhu soo saaray kadib markii uu tixgeliyey soo-jeedin talo-bixin cafis ah oo ka timid Xeer-ilaaliyaha Guud ee Qaranka, summaddiisuna tahay XIG/JSL/115/2026, kuna taariikhaysan 24/02/2026.

Cafiskani saamayn kuma laha xuquuqda madaniga ah iyo raadka ciqaabeed ee ka dhalanaya dembiyada ay ku xukunnaayeen maxaabiistu, sida lagu caddeeyey wareegtada.

Madaxweynayaashii kala dambeeyey ee Somaliland ayaa sanad walba xilligan oo kale cafis u fidiya boqolaal maxaabiis ah oo ku xidhnaa xabsiyada Somaliland.

Hoos ka aqriso waregtada

Wareegto Madaxweyne

Cafis;

Markii aan arkay: Qoddobka 90aad, Faqraddiisa 5aad ee Dastuurka Jamhuuriyadda Somaliland;

Markii aan arkay: Qoraalka Taliyaha Ciidanka Asluubta ee summaddiisu tahay TCA/G-01/85/2026, kuna taariikhaysan 19/02/2026.

Markii aan tixgeliyey: Qoraalka soo-jeedinta ah ee Xeer-ilaaliyaha Guud ee Qaranka ee summaddiisu tahay XIG/JSL/115/2026, kuna taariikhaysan 24/02/2026, ujeeddadiisuna tahay Talo Bixin Cafis;

Markii aan la-tashaday: Hay’adaha ay khusayso;

𝐖𝐚𝐱𝐚 𝐚𝐚𝐧 𝐠𝐨’𝐚𝐚𝐦𝐢𝐲𝐞𝐲;

In laga bilaabo taariikhda maanta aan Cafis Guud u fidiyo Maxaabiista dembiyadda fudud ku xukuman ee xabsiyada dalka ku xidhan, oo tiradoodu dhan tahay 𝟕𝟏𝟑 (𝐓𝐨𝐝𝐝𝐨𝐛𝐚 𝐛𝐨𝐪𝐨𝐥 𝐢𝐲𝐨 𝐬𝐚𝐝𝐝𝐞𝐱 𝐢𝐲𝐨 𝐭𝐨𝐛𝐚𝐧) maxbuus. Cafiskani saamayn kuma laha xuquuqda madaniga ah iyo raadka ciqaabeed ee ka dhalanaya dembiyada ay ku xukunnaayeen.

Waxa cafiskan fulinaya Xafiiska Xeer-ilaaliyaha Guud ee Qaranka, iyada oo la raacayo liiska Maxaabiista ee ku lifaaqan.

𝐀𝐥𝐥𝐚𝐚 𝐌𝐚𝐡𝐚𝐝 𝐋𝐞𝐡
______________
𝐂𝐚𝐛𝐝𝐢𝐫𝐚𝐱𝐦𝐚𝐚𝐧 𝐌𝐚𝐱𝐚𝐦𝐞𝐝 𝐂𝐚𝐛𝐝𝐢𝐥𝐥𝐚𝐚𝐡𝐢 (𝐂𝐢𝐫𝐫𝐨)
𝐌𝐚𝐝𝐚𝐱𝐰𝐞𝐲𝐧𝐚𝐡𝐚 𝐉𝐚𝐦𝐡𝐮𝐮𝐫𝐢𝐲𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐒𝐨𝐦𝐚𝐥𝐢𝐥𝐚𝐧𝐝

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya oo maanta warsaxaafadeed soo saartay ayaa jawaab kulul ka bixisay eedeyntii Golaha Mustaqbalka ee ku aadaneyd fashilka wada-hadalladii Villa Somalia.

Wasiir ku xigeenka wasaaradda warfaafinta Soomaaliya, Cabdiraxmaan Yuusuf Al-Cadaala oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa mas’uuliyadda fashilka dhabarka u saaray isla Golaha Mustaqbalka ee horay u eedeeyay Madaxtooyada, wuxuuna sheegay inay ka baxeen ajendihii wada-hadalka ee lagu heshiiyay.

Al-Cadaala ayaa shaaca ka qaaday in markii hore la’isku afgartay saddex qodob oo kala ah 1- In la dhiso guddi kasoo tala-bixiya hannaanka doorashada ee heer federaal, 2- in la qabto doorashooyinka Dowlad-goboleedyada uu dhammaaday muddo xileedkooda, 3- In bisha April la’isugu soo laabto kulanka labaad, si loo sii amba qaado wada-hadalka, balse heshiiska ay ka baxeen mucaaradka.

Sidoo kale, wuxuu intaasi ku daray in xubnaha qaar golaha ay la yimaadeen qodobo cusub oo ay ku faro-gelinayaan doorashooyinka maamullada kale.

“DFS waxay nasiib darro aragtaa in maalintii kowaad ee wada-xaajoodka ay qaar kamid ah xubnaha Golaha Mustaqbalku si kadis ah u beddaleen ajendihii lagu heshiiyay, iyaga oo kusoo daray qodobo cusub oo aan horay loogu heshiin, kuwaas oo aan lahayn sal dastuur iyo tixraac sharci” ayuu yiri Al-Cadaala.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Qodobadaas waxaa kamid ah in Golaha Mustaqalku ay talo toos ah ku yeeshaan hannaanka doorashooyinka ee Dowlad-goboleedyada kale, taas oo ah arrin si cad uga hor imaaneysa mabaadi’da ku xusan dastuurka dalka”.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sidoo kale nasiib darro ku tilmaamtay warsaxaafadeedkii Golaha Mustaqbalka ee shalay lagu sheegay in ay burbureen wada-hadalladii socday, waxayna carrabka ku dhufatay inay dhaawaceyso geeddi socodka wada-hadallada labada dhinac.

“Waxaa nasiib darro ah in Golaha Mustaqbalku ay soo saareen bayaan baal-marsan habraacyadii, nuxurkii iyo ruuxdii wada-xaajoodyada labada maalmood socday iyo kulamo doceedyadii gogol xaarka ahaa ee ka horreeyay, taas oo dhaawaceysa geeddi socodka wada-hadalka” ayuu mar kale yiri wasiirku.

Ugu dambeyn Dowladda Soomaaliya ayaa ku adkeysatay inay ka go’an tahay hirgelinta hannaan doorasho oo waafaqsan dastuurka, kana tarjumeysa rabitaanka shacabka, iyada oo la ilaalinayo midnimada dalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) -Madaxwaynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo ay wehliso gabadhiisa Jihaan ayaa maanta Madaxtooyada Qaranka ku qaabilay Marwo Sophie (Duchess of Edinburgh) oo ah xubin sare oo ka tirsan Qoyska Boqortooyada Ingiriiska.

Madaxweynaha iyo Marwo Sophie ayaa ka wada -halday xoojinta xiriirka soo jireenka laba-geesoodka ah ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo Boqortooyada Ingiriiska, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kas oo baxay Villa Somalia.

Inta uu socday kulanka waxaa kale oo si gaar ah diiradda loogu saaray iskaashiga dhinacyada waxbarashada iyo horumarinta bulshada oo muhiim u ah labada dowladood.

Sidoo kale Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa Marwo Sophie ku bogaadiyay dadaalkeeda ku aaddan u qareemidda arrimaha haweenka iyo carruurta, isaga oo adkeeyay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ahmiyad gooni ah siinayso xoojinta iskaashiga labada dal ee arrimahaas ku qotoma.

Marwo Sophie, Duchess of Edinburgh ayaa dhankeeda Madaxwaynaha uga mahad celisay qaabilaadda uu u fidiyay iyada iyo wafdigeeda, iyada oo adkaysay sida Boqortooyada Ingiriiska ay uga go’antahay xoojinta iskaashiga istiraatiijiga ah ee kala dhexeeya Soomaaliya.

Waxaa kale oo ay xustay muhiimadda xasilloonida Soomaaliya ay u leedahay gobolka Geeska Afrika iyo guud ahaan qaaradda, waxayna dowladda ku bogaadisay dadaalkeeda amniga iyo la dagaallanka kooxaha argagixisada.

Kulankan ayaa qeyb ka ah dadaallada labada dowladood ay ku xoojinayaan iskaashiga istiraatiijiyadeed, horumarinta iyo kobcinta maalgashiga si loo gaaro horumar waara.

UK ayaa kamid ah dowladaha reer Yurub ee taageerada siiya Soomaaliya, taas oo ku aadan dhanka dhaqaalaha, bani’aadanimada iyo taageerada ciidamada.

Hargeysa (Caasimada Online) – Maamulka Somaliland ayaa dhinaca saaray Dowladda Imaaraadka Carabta oo dhawaan Dowladda Federaalka Soomaaliya ay baabi’isay dhammaan heshiisyadii hore loola galay.

Xukuumadda Somaliland ayaa si cad u sheegtay in Imaaraadku yahay saaxiib istiraatiiji ah oo door muuqda ka qaatay horumarinta kaabayaasha dhaqaale ee ay leedahay.

Mas’uuliyiin ka tirsan xukuumadda Somaliland ayaa toddobaadyadii u dambeeyay si joogto ah u muujinayay qiimaha ay siinayaan xiriirka u dhexeeya Hargeysa iyo Abu Dhabi.

Wasiirka Madaxtooyada, Khadar Xuseen Cabdi ayaa sheegay in Imaaraadku aqoonsaday muhiimadda Somaliland xilli ay dalal badan shaki ka muujiyeen, uuna qeyb weyn ka qaatay horumarkeeda.

“Imaaraadku wuxuu Somaliland u yahay dal aad u muhiim ah. Markii caalamku kalsooni badan ku qabin qiimaha dekedda Berbera, ayay Imaaraadku arkeen fursaddaas, waxayna maalgeliyeen xilli baahi weyn u qabnay,” ayuu yiri Wasiir Khadar oo wareysi siiyay AFP.

Wuxuu intaas ku daray in labada dhinac ay leeyihiin iskaashi istiraatii ah, isla markaana xiriir dhaqaale oo wanaagsan uu jiray xitaa ka hor maalgashiga ay Dubai ku samaysay kaabayaasha dhaqaalaha Somaliland.

Dhankiisa, Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Cirro oo wareysi bixiyay ayaa tilmaamay in xiriitka Somaliland iyo Imaaraadka uu sii xoogeysanayo sannadba sannadka ka dambeeya.

Imaaraadka ayaa sidoo kale u fududeeyay Madaxweyne Cirro inuu si rasmi ah uga qayb galo Shirka Dowladaha Adduunka ee ka qabsooma Dubai labadii sano ee u dambeeyay, inkastoo dowladda Soomaaliya ay arrintaas hore uga muujisay “diidmo adag.”

Golaha Wasiirrada Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa horraantii sanadkan baabi’iyey dhamaan heshiisyada iyo is-afgaradyada ay Dowladda Soomaaliya la gashay Dowladda Isutagga Imaaraadka Carabta, kuwaas ku saabsan dhinacyada iskaashiga amni iyo difaac ee laba geesoodka ah.

Go’aankan ayaa sidoo kale khuseeyay dhammaan heshiisyada iyo wada-shaqaynta uu Imaaraadku ku lahaa dekedaha Berbera, Boosaaso, iyo Kismaayo.

Tallaabadan ayaa la xiriirta warbixinno iyo caddaymo xooggan oo ku saabsan tillaabooyin gurracan oo lagu dhibaataynayo gobonnimada, midnimada qaranka, iyo madaxbannaanida siyaasadeed ee Jamhuuriydda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wafdi sare oo ka socda dalka Sweden ayaa soo gaaray magaalada Muqdisho, xilli ay kasii dareyso xaaladda abaareed ee dalka.

Wafdigan oo uu hoggaaminayo madaxa cusub ee Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Sweden (SIDA), Per Karlsson oo ay weheliso Marwo Cecelia ayaa maanta tegay Xarunta Qaran ee Gurmadka Degdegga ah (NEOC), halkaas oo uu kusoo dhaweeyay Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SODMA), Maxamuud Macalin Cabdulle.

Xarunta NEOC oo lagu dhisay taageerada Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Sweden ayaa haatan si buuxda u shaqeysa.

Xaruntan ayaa door muuqda ka qaadaneysaa xoojinta isku-duwidda gurmadka degdegga ah iyo maaraynta musiibooyinka dalka, taas oo astaan u ah sida ay dowladda Sweden uga go’an tahay taageerada Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada u adkeysiga bulshada iyo horumarinta hay’adaha dowliga ah.

Intii uu socday kulanka, labada dhinac waxay adkeeyeen muhiimadda xoojinta wada-shaqeynta istiraatiijiga ah, si loo horumarinayo isku-duwidda heer qaran.

Sidoo kale waxaa la isla gartay in la dardargeliyo tallaabooyinka ku saleysan saadaasha hore (anticipatory action) iyo sare u qaadidda awoodda hawlgallada degdegga ah, si looga hortago saameynta musiibooyinka ka hor inta aysan sii faafin.

Wafdiga ka socday dowladda Sweden ayaa sidoo kale booqasho qiimeyn ah ku sameeyay qeybaha kala duwan ee xarunta, iyagoo ku ammaanay hay’adda sida ay ugu diyaargarowday ka jawaabidda xaaladaha degdegga ah, gaar ahaan abaarta ka jirta dalka, iyo dadaallada joogtada ah ee lagu xoojinayo gurmadka iyo u-diyaargarowga musiibooyinka.

Ugu dambeyntiina, Guddoomiyaha SODMA ayaa si gaar ah u bogaadiyay garab istaagga dowladda Sweden ee la xiriira howlaha maareynta musiibooyinka, isagoo xusay muhiimadda ay leedahay wada-shaqeynta dhow ee ka dhaxeysa hay’adda SODMA iyo hay’adda horumarinta caalamiga ah ee Sweden.

Hargeysa (Caasimada Online) – Maamulka Somaliland ayaa shaaciyay in 25 shaqaale ay tababar heer sare ah ugu dirtay dalka Israa’iil.

Shaqaalahan ayaa ka tirsan Wakaaladda Biyaha Hargeysa, waxaana loo doortay ka qayb-galka tababar sare oo ku saabsan culuumta iyo maamulka biyaha, kaas oo lagu qabanayo dalka Israa’iil.

Tababarkan ayaa lagu tilmaamay mid kor loogu qaadayo aqoonta iyo xirfadaha shaqaalaha si ay uga miro-dhaliyaan waajibaadka saaran hay’adda.

Shaqaalahan Somaliland ka socda ee tiradoodu dhan tahay 25 xubnood, ayaa maanta gaaray magaalada Tel Aviv ee Israa’iil.

Xubnahan ayaa waxaa halkaas ku soo dhaweeyey mas’uuliyiin ka tirsan dowladda Israa’iil, kuwaas oo qaabilay wafdiga. Wakaaladdu waxay caddeysay in xubnaha la xulay ay leeyihiin aqoon iyo waayo-aragnimo la xiriirta howlaha aas-aasiga ah ee ay hay’addu qabato.

Sidoo kale, waxaa la sheegay in laga filayo inay si buuxda uga faa’iideystaan fursaddan tababar, isla markaana ay la yimaadaan khibrad dheeraad ah.

Wakaaladdu waxay tilmaantay in tababarkani door ka qaadan doono horumarinta iyo tayeynta adeegyada biyaha ee magaalada Hargeysa, iyadoo marka ay shaqaaluhu dib ugu soo noqdaan Somaliland ay wax ku biirin doonaan hagaajinta shaqada iyo adeeg bixinta.

Israa’iil ayaa lagu tilmaamaa dal hormuud ka ah arrimaha biyaha iyo beeraha ee Bariga Dhexe, iyadoo noqotay dowladdii ugu horreysay ee si rasmi ah u aqoonsata Somaliland dabayaaqadii sanadkii hore, isla markaana la filayo iskaashi dhinacyo badan leh sida uu hore u sheegay Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Cirro.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga madaxa-bannaan ee doorashooyinka qaranka iyo soohdimaha dalka ayaa shaaciyay degmooyinka lagu qabanayo doorashada dowladaha hoose ee maamul goboleedyada Galmudug, HirShabelle, Koofur Galbeed iyo Waqooyi Bari.

Guddiga ayaa sheegay in maamulka Galmudug ay doorashada ka qabsoomi doonto degmooyinka: Dhuusamareeb, Gaalkacyo, Hobyo, Balanbale, Cadaado, Caabudwaaq, Xeraale, Ceeldheer, Xarardheere, Guriceel iyo Masagawaay/Galcad.

HirShabelle ayaa iyadna waxaa laga qaban doona degmooyinka: Jawhar, Beledweyne, Matabaan, Warsheekh, Cadale, Buulo-Burte, Jalalaqsi, Balcad, Mahadaay.

Sidoo kale, maamulka Koonfur Galbeed ayaa waxaa laga qaban doona doorashada qof iyo codka degmooyinka Baydhabo, Baraawe, Marka, Afgooye, Wanlaweyn, Buur-Hakaba, Waajid, Berdaale, Qansaxdheere, Diinsoor, Xudur.

Halka, Waqooyi Bari iyadna laga qaban doono doorashada dowlada hoose degmooyinka Laascaanood, Xudun, Taleex iyo Buhoodle.

Guddiga ayaa ururrada siyaasadda ku wargeliyay in ay soo gudbiyaan liiska murashaxiintooda u tartamaya golayaasha degaannada degmooyinka kor ku xusan.

“Guddigu waxa uu ku adkaynayaa in dhammaan hawlaha ololaha iyo soo gudbinta murashaxiinta lagu fuliyo si waafaqsan xeerarka doorashooyinka, si loo xaqiijiyo hufnaan, isla-xisaabtan iyo tartan caddaalad ah.”

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka kasoo baxay guddiga oo dhameystiran:

Guddiga Madax-Bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha (GMDQS) waxa uu si rasmi ah idinku wargelinayaa in la soo gebagabeeyey dhammaan safarradii shaqo ee la xiriiray diyaar-garowga iyo hubinta hannaanka doorashooyinka golayaasha deegaannada ee dowlad goboleedyada Koonfur-Galbeed, Hirshabeelle, Galmudug iyo Waqooyi Bari.

Iyadoo la fulinayo jadwalka rasmiga ah ee doorashooyinka, ururrada siyaasadda waxaa laga codsanayaa in ay si rasmi ah u bilaabaan ololahooda doorashada, iyaga oo si buuxda ugu hoggaansamaya shuruucda, xeerarka iyo tilmaamaha doorashooyinka ee dalka.

Degmooyinka laga qaban doono doorashada golayaasha degaanka waxay kala yihiin;

Koonfur Galbeed: Baydhabo, Baraawe, Marka, Afgooye, Wanlaweyn, Buur-Hakaba, Waajid, Berdaale, Qansaxdheere, Diinsoor, Xudur,

HirShabelle: Jawhar, Beledweyne, Matabaan, Warsheekh, Cadale, Buulo-Burte, Jalalaqsi, Balcad, Mahadaay

Galmudug: Dhuusamareeb, Gaalkacyo, Hobyo, Balanbale, Cadaado, Caabudwaaq, Xeraale, Ceeldheer, Xarardheere, Guriceel iyo Masagawaay/Galcad.

Waqooyi Bari: Laascaanood, Xudun, Taleex iyo Buhoodle.

Sidoo kale, Ururrada Siyaasadda waxaa lagu wargelinayaa in ay soo gudbiyaan liiska murashaxiintooda u tartamaya golayaasha degaannada degmooyinka kor ku xusan.

Guddigu waxa uu ku adkaynayaa in dhammaan hawlaha ololaha iyo soo gudbinta murashaxiinta lagu fuliyo si waafaqsan xeerarka doorashooyinka, si loo xaqiijiyo hufnaan, isla-xisaabtan iyo tartan caddaalad ah.

Mahadsanidiin.

Riyadh (Caasimada Online) — Boqortooyada Sacuudi Carabiya ayaa si rasmi ah u aqbashay magacaabista Maxamed Amiin Sheekh Cismaan ee danjiraha cusub ee dowladda Federaalka Soomaaliya u fadhin doona magaalada Riyadh, sida lagu xaqiijiyay dhambaal diblomaasiyadeed oo soo baxay Isniintii.

Ogolaanshan, oo luuqadda diblomaasiyadda lagu yiraahdo agrément, ayaa lagu caddeeyay qoraal ka soo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Sacuudiga oo loo diray Safaaradda Soomaaliya.

Warqadda oo ku taariikheysan 16-kii bishan Febraayo, ayaa jawaab u ahayd codsigii magacaabista ee ay Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya gudbisay 11-kii Disembar, 2025. Tani waxay waddada u xaaraysaa in danjire Maxamed Amiin uu si rasmi ah u guto waajibaadkiisa shaqo marka uu warqadaha aqoonsiga u gudbiyo Boqorka ama dhaxal-sugaha.

Maxamed Amiin Sheekh Cismaan ma aha shakhsi ku cusub saaхada siyaasadda iyo maamulka dowladda. Wuxuu horay xilal sarsare uga soo qabtay Madaxtooyada Soomaaliya (Villa Somalia), isagoo soo noqday Agaasime Ku-xigeenka Madaxtooyada ee xafiiska Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyo xilal kale oo dowladeed.

Wuxuu xilka kala wareegayaa Aweys Xaaji Yuusuf, kaas oo bishii Ogoosto ee sanadkii hore (2025) loo magacaabay La-taliyaha Amniga Qaranka ee Madaxweynaha, kaddib markii uu soo dhammaystay muddo xileedkiisii safiirnimo ee Riyadh.

Isbaddalkan diblomaasiyadeed ayaa ku soo aadaya xilli xasaasi ah oo uu gobolka Geeska Afrika iyo Badda Cas ka jiro loolan xooggan oo u dhexeeya quwadaha gobolka, arrimahaas oo ay sii murjinayaan xifaaltanka waddamada Khaliijka iyo arrimaha gudaha ee Soomaaliya.

Tallaabadan ayaa imaanaysa iyadoo bishii hore ay dowladda Federaalka Soomaaliya qaadatay go’aan culus oo ay ku laashay dhammaan heshiisyadii ay la gashay Imaaraadka Carabta, oo ay ku jiraan heshiisyada dekedaha iyo iskaashiga milatari. Dowladda Soomaaliya ayaa ku eedeysay Abu Dhabi inay ku xad-gudubtay madaxbannaanida dalka, tallaabadaas oo sii fogeysay xiriirka labada dal.

Khilaafkaas sii xumaanaya ee kala dhexeeya Imaaraadka ayaa ku riixay Muqdisho inay xoojiso xiriirka ay la leedahay xulafada kale ee Carabta, iyadoo Sacuudiga loo arko inuu yahay miisaan culus oo dhanka dhaqaalaha iyo diblomaasiyadda ah oo ay Soomaaliya tiigsaneyso.

Iskaashigaas sii kordhaya waxaa marag u ah heshiiskii iskaashiga milatari ee ay Soomaaliya iyo Sacuudiga ku kala saxiixdeen Riyadh horraantii bishan. Heshiiskaas ayaa lagu tilmaamay mid kor loogu qaadayo awoodda ciidamada xoogga dalka iyo isku-xirka la-dagaallanka Al-Shabaab, xilli ay Soomaaliya dadaal ugu jirto soo celinta amniga buuxa ee dalka.

Magacaabista Danjire Cismaan ayaa sidoo kale ku soo aadeysa wax yar uun kaddib dhulgariirkii siyaasadeed ee dhacay dhammaadkii sanadkii hore, markii Israel ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada maamulka Somaliland.

Tallaabadaas, oo ay Soomaaliya ku tilmaamtay mid “duullaan ku ah madaxbannaanideeda”, ayaa sababtay olole diblomaasiyadeed oo ay Muqdisho ku raadineyso taageero caalami ah si looga hortago aqoonsigaas.

Sacuudiga ayaa kamid ahaa dalalkii sida degdegga ah u garab istaagay Soomaaliya, iyagoo caddeeyay inay ilaalinayaan midnimada iyo dhulka Jamhuuriyadda, halka Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC) uu tallaabada Israel ku sifeeyay mid halis ku ah xasiloonida caalamka.

Marka laga soo tago siyaasadda, xiriirka Riyadh iyo Muqdisho waxaa udub-dhexaad u ah dhaqaalaha. Sacuudiga waa suuqa ugu weyn ee loo dhoofiyo xoolaha Soomaaliya, gaar ahaan xilliyada Xajka, waana waddan ay ku nool yihiin jaaliyad Soomaaliyeed oo ballaaran oo xawaaladaha ay diraan ay laf-dhabar u yihiin qoysas badan.

Diblomaasiyiinta falanqeeya arrimaha gobolka ayaa aaminsan in safiirka cusub ee loo dirayo Riyadh uu yeelan doono miisaan gaar ah, maadaama laga filayo inuu door ka ciyaaro xoojinta taageerada dhaqaale, arrimaha shaqaalaha, iyo isku-xirka amniga xilli ay Soomaaliya u baahan tahay xulifo istiraatiiji ah oo ay ku halleyn karto xaaladaha cakiran ee gobolka. 

Muqdisho (Caasimada Online) — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa shaaca ka qaaday inay diyaar u tahay dib-u-hawlgelinta heshiis amni oo muddo soo jirey, kaasi oo Mareykanka u ogolaanaya inuu isticmaalo dekedaha iyo garoomada diyaaradaha ee dalka.

Tallaabadan ayaa u muuqata mid Muqdisho ay ku doonayso inay Washington u xaqiijiso inay tahay lammaanaha rasmiga ah ee dhanka amniga, maalmo uun kadib markii maamulka Somaliland uu dhankiisa soo bandhigay yabooh la mid ah kan dowladda dhexe.

Wasiiru Dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), oo la hadlayay wakaaladaha wararka ayaa xaqiijiyay jiritaanka heshiis is-faham oo soo jirey.

“Soomaaliya iyo Mareykanka waxaa ka dhaxeeya qaab-dhismeed iskaashi oo soo jireen ah, kaas oo ay ku jirto heshiiskii 1980-kii ee ogolaanayay in milateriga Mareykanku isticmaalo dekedaha iyo garoomada Soomaaliya,” ayuu yiri Wasiir Cali Balcad.

Wasiirka ayaa intaa ku daray in Xukuumadda Muqdisho ay dhowaan Washington u bandhigtay in heshiiskaas dib loo cusbooneysiiyo, isagoo ku tilmaamay “jidka kaliya ee sharciga ah ee loo mari karo iskaashi amni oo dhexmara labada dal,” tallaabadaas oo lagu macneeyay mid lagu ilaalinayo madaxbannaanida iyo qarannimada Soomaaliya.

Arrintan ayaa imaanaysa xilli ay sii kordhayaan dhaq-dhaqaaqyada diblomaasiyadeed ee Somaliland—oo ah maamul gooni-u-goosad ah oo ku dhawaaqay madaxbannaanidiisa 1991-kii—kuwaas oo sheegay inay diyaar u yihiin inay Mareykanka siiyaan saldhigyo ciidan iyo xuquuq gaar ah oo la xiriirta khayraadka dabiiciga ah, si ay u helaan aqoonsi caalami ah.

Loolanka diblomaasiyadeed ee u dhaxeeya Muqdisho iyo Hargeysa ayaa cirka isku shareeray bilihii lasoo dhaafay. Bishii December, Israa’iil ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, tallaabadaas oo ay si adag u diiday Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana ay dhaleeceeyeen qaar kamid ah dalalka gobolka oo ku celiyay taageerada ay u hayaan midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Yabooha iska soo horjeeda ee ka imaanaya labada dhinac ayaa muujinaya ahmiyadda istiraatiijiyadeed ee Geeska Afrika, oo ah gobol ku yaalla marinka muhiimka ah ee isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Marinkan oo ay maraan qeyb weyn oo kamid ah ganacsiga caalamiga ah ayaa noqday mid ay ku loolamaan quwadaha waaweyn ee daneynaya amniga badaha iyo la dagaallanka argagixisada.

Mareykanka ayaa haatan saldhiggiisa ugu weyn ee Afrika (Camp Lemonnier) ku leh dalka Jabuuti, halkaas oo ay sidoo kale saldhigyo ku leeyihiin Shiinaha iyo quwado kale oo Reer Yurub ah, kuwaas oo ka qeyb qaata howlgalada la dagaallanka burcad-badeedda.

Falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in dalabyadan cusub ay dib usoo nooleynayaan qaab-dhismeedkii xilligii Dagaalkii Qaboobaa, markaas oo Mareykanku uu galaangal u raadinayay ilaalinta marin-biyoodyada istiraatiijiga ah ee Bariga Dhexe iyo Badda Cas. 

Muqdisho (Caasimada Online) –  Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA), Mudane Maxamuud Macalin Cabdulle, iyo George Conway, Ku-xigeenka Wakiilka Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ee Arrimaha Bani’aadannimo, ayaa galabta shir jaraa’id oo degdeg ah ku qabtay magaalada Muqdisho, kaas oo looga hadlay abaaraha dalka.

Maxamuud Macallin iyo George Conway ayaa shirkooda jaraa’id ku shaaciyay in xaaladda abaarta dalka ay gaartay heer aad u halis ah, isla markaana ay sii xumaaneyso maalinba maalinta ka dambeysa.

Sidoo kale, labada masuul ayaa si wadajir ah u sheegay in abaartu si baahsan u saameysay qeybo badan oo ka mid ah gobollada dalka, iyadoo ay jirto cunno-yari, biyo la’aan iyo barakac sii kordhaya.

Waxaa kale oo ay xaqiijiyeen in dad ay u dhinteen saameynta gaajada iyo harraadka, gaar ahaan carruur iyo waayeel ku nool deegaanno katirsan dalka.

Ku-xigeenka Wakiilka Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ee Arrimaha Bani’aadannimo, George Conway ayaa carrabka ku adkeeyay in loo baahan yahay gurmad degdeg ah oo mideysan, si looga hortago masiibo bani’aadannimo oo ka sii darta tan jirta.

Sidoo kale wuxuu ugu baaqay beesha caalamka in ay si dhaqso leh u kordhiyaan taageerada dhaqaale iyo midda gurmad si loo badbaadiyo nolosha malaayiinta qof ee halista ku jira.

Dhankiisa Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA), Mudane Maxamuud Macalin Cabdulle  ayaa sheegay in ku dhowaad 6.5 milyan oo qof ay abaartu saameysay, halka in ka badan 2 milyan oo qof ay ku sugan yihiin xaalad degdeg ah oo aan haysan cunto iyo biyo mid nah.

Ugu dambeyn wuxuu hoosta ka xariiqay in xarumaha caafimaadka ay soo sheegayaan nafaqo-darro baahsan oo soo food saartay carruurta, isla markaana ay kordhayaan qoysaska ka barakacaya miyiga una soo hayaamaya magaalooyinka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir, ahna Duqa Magaalada Muqdisho, ayaa si adag ugu jawaabay Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni oo dhawaan si quus ah uga hadlay xaaladda Muqdisho.

Deni ayaa sheegay in caasimadda ay ka taagan tahay xaalad quus ah oo uu geliyay hoggaanka haatan talada dalka haya, sida uu hadalka u dhigay.

“Madaxda sidan u gashay caasimadda waa uga lexjeclo badanahay. Xogagaal ayaa ahay dalkaan halis badan ayaa ii muuqata,” ayuu yiri.

Guddoomiye Muungaab oo hadalka Deni daba socda ayaa sheegay in Muqdisho ay ku sugan tahay horumar, isla markaana aan laga warsaneyn xaaladda caasimadda nin xerada Xalane isku soo xiray.

“Nin xero isku soo xiray intuu makarafoon qaato habeen iyo maalin uu dhaho Xamar waxay ku sugan tahay, wax loo dulqaadan karo maahan. Xamar wanaag ayay ku sugan tahay ee ma wanaaga u diidan tahay?” ayuu yiri Guddoomiye Muungaab oo si duurxul ah ugu jawaabay Deni.

Waxa uu intaas kusii daray: “Xamar wax aad gelisid oo ku leedahay ma jirto. Xamar waxay ku sugan tahay horumar, nabad iyo qurux iyo bilic. Waxa ay qabatay doorasho toos ah oo qof iyo cod ah. Markaan rabitaan shaqsiyadeed oo qaawan dib uma celi karo Xamar.”

Si kastaba, magaalada Muqdisho ayaa muddooyinkii dambe si weyn u soo kabanaysay, iyadoo shacabka ku naaloonayaan xasillooni amni, isla markaana ay ka raysteen qaraxyadii iyo falalkii amni-darrada ahaa ee ay geysan jireen kooxaha argagixisada.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Bankiga Dhexe ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta shaaciyay magacyada 15 bakgi oo uu shati siiyay.

Bankiyadan oo dhammaantood soo buuxiyay shuruudaha hannaanka shati-siinta Bankiga Dhexe, 14 ka mid ah waa bakgiyo maxalli ah, halka hal banki uu yahay mid caalami ah, sida ku cad war-saxaafadeed kasoo baxay Bankiga Dhexe.

“Bankiga Dhexe ee Soomaaliya wuxuu sii xoojinayaa hannaanka maaliyadeed ee dalka isaga oo u maraya shati-siinta iyo kormeerka hay’adaha iyo shirkadaha laf-dhabarta u ah adeegyada maaliyadeed ee dalka.”

Bankiga ayaa sheegay in aas-aaska adag ee hannaanka maaliyadeed uu yahay tiirka lagu gaari karo mustaqbal maaliyadeed iyo mid dhaqaale oo waara.

Sidaas darteed, Bankiga Dhexe ayaa mudnaan siinaya dhisidda hannaanka maaliyadeed si uu u noqdo mid xasilloon, loo dhan yahay, isla markaana la isku halayn karo.

Dhawaan, Bankiga Dhexe ee Soomaaliya ayaa markii u horeysay shati-siiyay 7 shirkadood oo bixiya maalgelimaha yar-yar ee aan dhigaalka qaban, taas oo ah tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo nidaamka maaliyadda dalka.

Go’aanka shati siinta ayaa yimid kadib dib-u-eegis lagu sameeyay sharciga hay’adaha maaliyaddda, isla markaana la meel-mariyey xeernidaamiyaha shati siinta hay’adaha bixiya amaahda yar-yar ee aan dhigaalka qaadan.

Si kastaba, shati-bixintan ayaa waxay shirkadaha fursad u siinaysaa inay bixiyaan adeegyo maaliyadeed oo waafaqan shareecada Islaamka, isla markaana fudud, oo u adeegaya bulshada aan si buuxda uga faa’iideysan nidaamka bankiyada ganacsiga.

Hoos ka akhriso magacyada 15-ka banki:

1. Amal Bank
2. Amana Bank
3. Agro Bank
4. Bulsho Bank
5. BB Bank
6. Dahabshiil Bank
7. Daryeel Bank
8. IBS Bank
9. Idman Bank
10. Som Bank
11. Salaam Somali Bank
12. GIB Bank
13. My Bank
14. Premier Bank
15. Ziraat Bankasi

Muqdisho (Caasimada Online) – Safiirka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u fadhin doona dalka Australia, Danjire Dr Faysal Axmed Salaad ayaa si rasmi ah warqadihiisa aqoonsiga danjirannimo u gudbiyay Sam Mostyn, oo ah Governor-General-ka dalka Australia.

Tani waa dhacdo taariikhi ah, taas oo lagu xoojinayo xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Australia.

Intii lagu guda jiray munaasabadda, safiirku waxa uu adkeeyay muhiimadda ay leedahay xoojinta xiriirka laba geesoodka ah ee labada dal.

Safiirku wuxuu sidoo kale carrabka ku adkeeyay doorka muhiimka ah ee iskaashiga diblomaasiyadeed, ganacsi, iyo horumarinta adeegyada bulshada ee labada dhinac.

Qodobada muhiimka ah ee la isla soo qaaday waxaa ka mid ahaa muhiimadda ay xawaaladaha u leeyihiin dhaqaalaha Soomaaliya iyo baahida loo qabo fududeynta rukhsadaha iyo helitaanka akoonnada bangiyada ee shirkadaha xawaaladaha (MSBs) ee ka shaqeeya Australia.

Sidoo kale, horumarinta iskaashiga waxbarashada iyo ganacsiga ayaa la isla soo qaaday si loo gaaro koboc iyo horumar waara oo labada dalba faa’iido u leh.

Safiirku wuxuu carabka ku adkeeyay fududeynta socdaalka, gaar ahaan tixgelinta “Visa on Arrival” ee baasaboorrada Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa diblomaasiga iyo adeegga.

Doorka jaaliyadda Soomaaliyeed ee ku nool Australia ayaa sidoo kale la xusay, iyadoo la tilmaamay inay noqon karto buundo muhiim ah oo isku xirta labada dal.

Safiirku wuxuu muujiyay sida uu diyaar ugu yahay inuu si dhow ula shaqeeyo Dowladda Australia, isagoo diiradda saaraya dhisidda iskaashi waara oo dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha, iyo bulshada.

Waxaa la isla gartay in wada shaqeynta labada dhinac ay fursad u tahay horumarinta mashaariic wax ku ool ah oo taageera ganacsiga, waxbarashada, iyo horumarinta adeegyada bulshada.

Ugu dambeyntiina, safiirka wuxuu muujiyay rajadiisa ku aaddan inuu si dhow ula shaqeeyo dowladda Australia iyo dhammaan bah-wadaagta, si loo xoojiyo xiriirka iyo iskaashiga labada dal.