25 C
Mogadishu
Tuesday, June 23, 2026

Somaliland oo qaylo dhaan soo saartay kadib markii ay…

0

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdilaahi (Cirro) oo maanta Shirweynaha Qaran ee xal u helidda mushkiladda shilalka gaadiidka oo ay si heer sare ah u soo qaban-qaabisay wasaaradda gaadiidka iyo horumarinta jidadka ayaa qaylo dhaan kasoo saaray abaaraha kasii daraya maamulkaas.

Cabdiraxmaan Cirro ayaa soo saaray baaq cod dheer ah, isaga oo soo jeediyay in gurmad deg-deg ah lala soo gaaro dadka ay saameeyeen abaaraha ka jia deegaannada Somaliland.

Sidoo kale, wuxuu ballan qaaday in xukuumaddiisa ay bixineyso lacag hal milyan oo loogu talagalay in loogu gurmado dadka ku dhibaateysan gobollad Somaliland, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay Madaxtooyada Somaliland.

“Madaxweynuhu waxa uu si dareen naxariis leh ugu baaqay in loo gurmado bulshada reer Somaliland ee ay Abaaruhu ku habsadeen, isaga oo sheegay in Xukuumaddu gargaarka Abaaraha ugu deeqday 𝟏,𝟎𝟎𝟎,𝟎𝟎𝟎 $ ( 𝐇𝐚𝐥 𝐌𝐢𝐥𝐲𝐚𝐧 𝐨𝐨 𝐃𝐨𝐥𝐥𝐚𝐫)” ayaa lagu yiri qoraalka.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhammaystiran;-

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdilaahi (Cirro) ayaa maanta ka qayb-galay Shirweynaha Qaran ee Xal u Helidda Mushkiladda Shilalka Gaadiidka oo ay si heer sare ah u soo qaban-qaabisay Wasaaradda Gaadiidka iyo Horumarinta Jidadka.

Madaxweynuhu waxa uu mahad naqay madaxda sare ee Wasaaradda, shaqaalaha iyo ciidamada Nabad gelyada wadooyinka , isaga oo ku bogaadiyay hawsha culus ee ay Qaranka u hayaan. Sidoo kale, Madaxweynuhu waxa uu u mahad naqay daneeyeyaasha iyo Hay’adaha Caalamiga ah ee Wasaaradda hawshan ka gacan siiyey.

Madaxweynuhu waxa uu tilmaamay in Shirkani yahay mid mudan in uu Qaranka JSL isugu yimaaddo, maadaama ay tahay arrin taabanaysa nafaha dadka, nabadgelyada waddooyinka, dhaqaalaha iyo mustaqbalka jiilka soo koraya.

Madaxweynuhu waxa uu caddeeyey in Shilalka Gaadiidku ay noqdeen Mushkilad Qaran, loona baahan yahay in laga yeesho talo mideysan, Qorshe Qaran, shuruuc adag iyo ka go’naansho dhab ah oo arrintan wax lagaga qabanayo.

Madaxweynuhu waxa uu ugu baaqay bulshada Jamhuuriyadda Somaliland iyo dhammaan qaybaha Dawladda in bedbaadinta nolosha dadku ay tahay waajib Qaran oo leh mudnaanta koowaad.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somaliland waxa uu Baaq Qaylo-dhaan ah iyo Gurmad degdeg ah oo la xidhiidha  Abaaraha ba’an ee ka jira dhammaan Gobollada dalka uu u diray dhammaan Hay’adaha Dawladda, Saaxiibada Somaliland, Hay’adaha UN-ta, Ururrada Caalamiga iyo Kuwa Maxalliga ah, Ururrada Bulshada Rayidka ah, Ganacsatada reer Somaliland iyo qaybaha kala duwan ee bulshada Jamhuuriyadda Somaliland gudaha iyo dibeddaba.

Madaxweynuhu waxa uu si dareen naxariis leh ugu baaqay in loo gurmado bulshada reer Somaliland ee ay Abaaruhu ku habsadeen, isaga oo sheegay in Xukuumaddu gargaarka Abaaraha ugu deeqday 𝟏,𝟎𝟎𝟎,𝟎𝟎𝟎 $ ( 𝐇𝐚𝐥 𝐌𝐢𝐥𝐲𝐚𝐧 𝐨𝐨 𝐃𝐨𝐥𝐥𝐚𝐫).

Ugu dambayn, Madaxweynuhu waxa uu ballanqaaday in Xukuumaddu ay si degdeg ah u fulin doonto go’aamada iyo talooyinka ka soo baxa Shirweynaha, isla markaana laga dhigi doono Qorshe Qaran oo dhab ah oo wax laga qaadanayo Mushkiladda Shilalka Gaadiidka.

Xog: Mareykanka oo ciidamo ku daadiyay buuraha Calmiskaad kadibna…

0

Boosaaso (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Bari ayaa sheegaya in maanta ciidamada Puntland iyo kuwa Mareykanka ay howlgal culus oo cir iyo dhul ah ay ka fuliyeen qaybo kamid ah buuraha Calmiskaad oo uu haatan ka socdo howlgal culus.

Howlgalka oo bartilmaameed ahaa ayaa si gaar ah uga dhacay aagga Toga Baaladde, waxaana lagu beegsaday xubno ka tirsan Daacish oo ku dhuumaaleysanayay halkaasi.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, howlgalka oo qaatay saacado badan ayaa u dhacay sidii loo qorsheeyay, iyada oo ciidamada Mareykanka oo watay diyaarado dagaal ay ku dageen deegaannada howlgalka laga sameeyay, kadibna ay la fal-galeen ciidanka Puntland.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in howlgalkan culus lagu laayay xubno badan oo ka tirsan kooxda Daacish, iyada oo sidoo kale tiro kale nolosha lagu qabtay.

Qoraal kooban oo kasoo baxay maamulka Puntland ayaa waxaa lagu sheegay in howlgalka lagu beegsaday hoggaamiyeyaal sar sare oo ka tirsanaa Daacish, isla markaana ay dib ka faah-faahin doonaan khasaaraha rasmiga ah ee gaaray kooxda argagixisad ah.

“Calmiskaad, Hawlgal Cir iyo Dhul ah, oo ay fuliyeen saaxiibada Dowladda Puntland ee Maraykanka ee taageeraya Hawlgalka, ayaa lagu beegsaday bartilmaameedyo sarsarre oo ka tirsan Argagixisada Daacish” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Maalin kahor ayay ahayd markii sidaan oo kale Puntland iyo Mareykanka ay duqeymo uga fuliyen Togga Baallade, halkaas oo lagu naafeeyay Khawaarijta.

Sida ay Puntland sheegtay waxaa weerarkaas lagu dilay illaa 5 xubnood oo kamid ahaa kooxda Daacish ee ku sugnaa aagga la duqeeyay, waxayna u mahadcelisay Mareykanka.

Si kastaba, Duqemahan waxaa barbar socda dagaallo toos ah oo ay ciidanka Puntland ku qaadayaan fariisimaha Daacish ee ku yaalla dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari.

Oday 80 jir ah oo si arxan darro ah loogu dilay Hiiraan

0

Beledweyne (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa dhacdo kale oo argagax leh oo maanta ka dhacay deegaan ka tirsan gobolka Hiiraan, kadib markii halkaas si arxan darro ah loogu dilay oday waayeel ah oo 80 sano jir ahaa.

Dilka oo qorsheysnaa ayaa si gaar ah uga dhacay duleedka deegaanada Xalfooley ee gobolka Hiiraan, una dhow xadka gobolkaasi uu la wadaago Shabeellaha Dhexe.

Marxuumka ayaa waxaa lagu magacaabi jiray Nuur Xaale Jimcaale, waxaana dilkiisa lala xariiray aargoosi aano qabiil oo ka taagan halkaasi, sida ay sheegeen dadka deegaanka.

Wararka aan heleyno ayaa intaasi kusii daraya in dilka waayeelkan ay ka dambeeyeen maleeshiyaad hubeysan oo la sheegay inay ka yimaaeen dhanka deegaanka Ceel Baraf ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kuwaas oo goobta degd-eg uga baxsaday.

Dadka deegaanka ayaa si weyn uga walaacsan dilka loo gaystay odeyga 80 jirka ah, waxaana xiisad la xiriirta dilkiisa haatan laga dareemayaa inta u dhexeysa deegaanada Xalfooley iyo Ceelbaraf oo kala tirsan gobollada Hiiraan iyo Shabeelaha Dhexe.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay maamulka HirShabelle oo ku aadan dhacdadaasi dilka ah iyo xiisadda ay sababtay ee ka taagan deegaanka Xalfooley.

Falkan argagaxa leh ayaa la sheegay inuu salka ku hayo dilal la xiriira aanooyin qabiil oo ka taagan qaybo kamid ah deegaannada HirShabelle, kuwaas oo marar badan soo laa laabtay.

Si kastaba, ha’ahaatee dilalka loo gaysanayo dadka birimageedada ah ayaa maalmahan kusoo badanayay gobollada dalka, waxayna siyaabo kala duwaan uga dhaceen Galgaduud, Shabeellaha Hoose iyo deegaanno kale oo lagu dilay carruur, haween iyo dad da’ah.

Xasan Sheekh oo soo saaray war yaab leh oo la xiriira kaarka NIRA iyo Al-Shabaab

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo maanta ka qayb-galay Shirweynaha Labaad ee Hay’adda Aqoonsiga Qaranka oo ka socda Teendhada Afisyooni ee magaalada Muqdisho ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan qaadashada kaarkan oo muhiim u ah guud ahaan dadka Soomaaliyeed.

Xasan Sheekh ayaa shaaca ka qaaday in loo ogol yahay xittaa xubnaha Al-Shabaab in ay qaataan kaarka NIRA, ayna ogyihiin in ay soo dirsadaan dad, sidaasna ay ku qaataan.

Sidoo kale wuxuu soo jeediyay in lasiiyo kaarka, lana diiwaangeliyo farahooda iyo wajigooda, isaga oo ku dooday in yihiin muwaadiniin Soomaali ah oo argagixiso noqday.

“Shabaab oo dhan maraduu doono iyo xijaab hasoo qaato kaarka ha qaato ha’is diiwaangeliyo farihiisa, wajigiisa hala diiwaangeliyo hala arko” ayuu yiri Xasan Sheekh.

Waxaa kale oo uu intaasi sii raaciyay “Khawaarijta dadka ay soo direen waan la soconaa oo ay dheheen kaararka soo qaata ha qaataano hana is diiwaangeliyaano”.

Madaxweynaha ayaa sheegay in dowladda Soomaaliyeed ay taqaano sida loola dagaalamo argagixisada, ayna ka go’an tahay inay ka qabato Ummadda Soomaaliyeed.

“Muwaadin Soomaali ah oo la yaqaano, balse argagixiso noqday waayay muwaadinimada Soomaalinimada weli kama bixin, argagixise ayuu noqday dadka Soomaaliyeed ayuu col ku yahay, si looga qabto waa la yaqaanaa” ayuu mar kale yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Dhinaca kale, waxa uu Madaxweynuhu ka digay in lacag laga qaado shacabka, isaga oo sheegay ciddii lagu arko arrintaas in laga qaadi doono talllaabo adag oo sharci ah.

“Kan bixinaya iyo kan qaadanaya laalush si uu u helo Aqoonsiga Qaranka waa xadgudub, waxaana NIRA iyo laamaha amaanka farayaa in kuwaasi dadka laga qabto” ayuu raaciyay.

Ciidanka NISA oo maanta ku guuleystay soo afjarida Xasan Siidoow Xuseen

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka gaarka ah ee Gaashaan ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka (NISA) ayaa xalay howl-gal si qorsheysan loo fuliyay ka sameeyay deegaanka Cumar Beerre ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Howl-galkan ayaa lagu bartilmaameedsaday Horjoogihii Al-Shabaab u qaabilsanaa diyaarinta qaraxyada iyo falalka amni darro ee argagixisadu ka fulin jireen gobolkaas.

Horjoogaha la beegsaday oo lagu magacaabi jiray Xasan Siidoow Xuseen ayaa ahaa maskaxdii abaabulka qaraxyada dhulka lagu aaso ee lagu dhibaateyn jiray dadka shacabka ah iyo gaadiidka isticmaala waddooyinka gobolka Shabeellaha Hoose.

Ninkan ayaa door muuqda ku lahaa qorsheynta iyo hagista weerarada Shabaab ee halkaas ka dhici jiray, sida lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka.

Ciidanka Gaashaan oo muddo dheer ku raad joogay horjoogahan ayaa ugu dambeyn xalay ku guuleystay in ay soo afjaraan Xasan Siidoow Xuseen iyo saddex ka mid ah ilaaladiisa, kuwaas oo la socday xilligii howl-galku dhacayay.

Ciidanka NISA ayaa muddooyinkii dame kordhiyay dadaalka lagu xaqiijinayo nabad-gelyada shacabka, isla markaana lagu cirib-tirayo haraadiga Al-Shabaab.

Howl-galkan ayaa imanaya saacado kadib markii ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay dileen Axmed Sheekh Cumar Cadow Gacal oo ahaa horjoogaha jabhadaha Al-Shabaab ee gobolka Sh/Dhexe.

Ninkan ayaa ka mid ahaa maleegayaasha weerarrada lagu dhibaateeyo shacabka Soomaaliyeeda, waxaana ugu dambeyn xalay lagu khaarijiyay howl-gal qorsheysan oo ka dhacay deegaanka Cali Heele, oo 30 km u jira galbeedka magaalada Masagawaay ee gobolka Galgaduud.

Howl-galladan ayaa qeyb ka ah dardar-gelinta dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab oo bilihii lasoo dhaafay hoos u dhacay, waxayna illaa hadda ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ay xaqiijiyeen bartilmaameedyo muhiim ah.

Puntland oo eedeyn yaab leh u jeedisay DF Soomaaliya

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa Dowladda Federaalka Soomaaliya ku eedeeyay inay wada shaqeyn kala dhaxeyso kooxda Al-Shabaab.

Wasiirka Warfaafinta Puntland, Maxamuud Caydiid Dirir ayaa sheegay in madaxda Dowladda Federaalka Soomaaliya aysan daacad ka ahayn dagaalka kooxda, xilli ay haysato ciidankii ugu badnaa.

“Dowladda Federaalka iyo Al-Shabaab waa wada shaqeystaan, haddii aysan wada shaqeyn maxaa loo soo afjari waayay kooxda” ayuu yiri Wasiirka Warfaafinta Puntland, Maxamuud Caydiid Dirir.

Waxa uu intaas kusii daray “Askarta Soomaalida u diiwaan-gashan dowladda iyo kuwa ajnabiga marka la isku daro waa boqol kun iyo dheeraad. Labada iridood ee Xamar-na Al-Shabaab baa fadhiya bal cilmigaas is-qabadsii.”

Wasiirka ayaa sheegay in ciidan intaas leeg aysan macquul ahayn inay soo afjari kari waayan koox aan dhameyn 15 kun, balse ay jirto wada shaqeyn hoose oo ka dhaxeysa labada dhinac, sida uu sheegay.

Wasiirka Caydiid ayaa ku dooday in xiriirka hoose ee uu sheegay inuu ka dhaxeeyo Dowladda Federaalka iyo Al-Shabaab uu yahay sababta ugu weyn ee aan weli loo gaarin guulo muuqda oo dhanka amniga ah.

Dowladda Federaalka iyo Puntland ayaa waxaa weli ka dhexeeya xiisad culus oo siyaasadeed, taas oo saameyn ku yeelatay wada-shaqeyntii labada dhinac, kadib markii Madaxweyne Saciid Deni uu ka baxay Golaha Wada-tashiga Qaranka.

Deni ayaa weli go’aankiisa ku adkeysanaya, wuxuuna mar kale u sharraxan yahay xilka madaxweynaha Soomaaliya, halka Xasan Sheekh uu iska sii wato howlihiisa, gaar ahaan qorshaha uu ku doonayo inuu dalka ku gaarsiiyo doorasho qof iyo cod ah, oo ay diidan yihiin madaxda maamulada Jubaland, Puntland iyo Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed.

Ra’iisul Wasaare Xamza oo maanta u ambabaxay…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa saaka u ambabaxay dalka Marooko, safar uu kaga qayb-galayo Madasha sanadlaha ah ee MEdays.

Madashan oo sanadkan ay ka qeybgelayaan wufuud ka socota 120 dal, ayaa waxaa martigelinaya Boqorka Marooko. Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa lagu wadaa inuu halkaasi ka jeediyo khudbad uu kaga hadlayo xaaladda guud ee dalka Soomaaliya.

Khudbaddiisa ayaa sidoo kale taaban doonta dadaallada dowladda Soomaaliya ay ku xoojinayso amniga gudaha, dowladnimada, iyo howlaha socda ee isbeddelka lagu hirgelinayo.

Inta uu joogo Marooko, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu kulamo gaar ah la yeelan doonaa qaar ka mid ah madaxda ka soo qeybgalaysa shirka, si uu uga wada hadlo arrimo labada dhinac u dan ah.

Sidoo kale, madaxda sare ee dalka Marooko ayaa qorsheynaya inay qaabilaan Ra’iisul Wasaaraha, kulamadaas oo qeyb ka ah xoojinta xiriirka labada dal.

Shirka MEdays oo sanadkan gaaray qabashadiisii 17-aad, ayaa diiradda saaraya isbeddellada siyaasadeed ee caalamka ka socda, mustaqbalka amniga iyo dhaqaalaha, iyo sida dalalka adduunku isu dhexgeli karaan.

Martida shirka ka qaybgalaysa ayaa ka imanaysa qaaradaha Afrika, Aasiya, Laatiin Ameerika iyo jasiirado kale, kuwaas oo daneynaya doodaha muhiimka ah ee madashan lagu soo bandhigo.

Xildhibaano ka tirsan BF oo wajahaya in maxkamad loo soo taago kiis xasaasi ah

0

Muqdisho (Caasimada Online) — Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya ayaa diyaarinaysa dalab culus oo ay u gudbinayso Baarlamaanka Federaalka, kaasi oo ku saabsan in xasaanadda laga qaado xildhibaanno dhowr ah oo lagu eedeeyay inay gacan-saar la leeyihiin maleeshiyaad beeleed ku lug leh dagaallo dhiig ku daatay oo ka dhacay gobolka Shabeellaha Hoose.  

Tallaabadan ayaa noqon karta imtixaan weyn oo lagu eegayo hufnaanta nidaamka isla-xisaabtanka sharciga ah ee mas’uuliyiinta la doortay.

Ku-xigeenka xeer-ilaaliyaha Maxkamadda Ciidamada, Gaashaanle Dhexe Axmed Xaaji Cabdullaahi Kamey, ayaa sheegay in baarayaashu ay gacanta ku hayaan caddaymo xooggan oo muujinaya in xildhibaanno aan magacyadooda la shaacin ay maleeshiyaadkaas ku taageereen dhaqaale, hub, iyo rasaas, isla markaana ay baraha bulshada si furan uga difaacaan falalkooda.

Sarkaalka ayaa intaas ku daray in mas’uuliyiintan la aaminsan yahay inay xiriir la leeyihiin labada dhinac ee ku hardaamaya deegaannada Wanlaweyn iyo Yaaqbariweyne ee gobolka Shabeellaha Hoose.

“Waxaa jira mas’uuliyiin ku gabanaya xasaanadda baarlamaanka oo maleeshiyaadka ku taageera hub, lacag iyo garab-siin dadweyne, oo ay ka mid tahay inay baraha bulshada ku difaacaan,” ayuu yiri Gaashaanle Kamey oo ku sugnaa deegaanka Yaaqbariweyne ee hoostaga degmada Wanlaweyn.

Caddaymaha ay soo ururiyeen xeer-ilaaliyayaashu ayaa la sheegay inay si toos ah u xiriirinayaan xildhibaannada iyo hawlgallada maleeshiyaadka, kuwaas oo huriyay isku-dhacyo soo noqnoqday, hakad geliyay isku-socodka gaadiidka, isla markaana sii kiciyay xiisadaha beelaha ee Koonfurta Soomaaliya.

Kamey ayaa xaqiijiyay in faylasha caddaymaha loo gudbin doono Guddoomiyaha Golaha Shacabka iyo Guddiga Anshaxa ee Baarlamaanka, si loogu ogolaado in xasaanadda laga xayuubiyo mas’uuliyiintaas ka hor inta aan maxkamad la soo taagin.

Sida uu qabo dastuurka iyo nidaamka sharciga ee Soomaaliya, Xildhibaannada lama hor geyn karo maxkamad ilaa uu Baarlamaanku marka hore ka qaado xasaanadda ay ku dhex joogaan golaha.

Tallaabadan ayaa ku soo beegmaysa iyadoo dowladda Soomaaliya ay labadii sano ee la soo dhaafay sare u qaadday dadaallada lagu xakameynayo kooxaha hubaysan ee ku saleysan qaba’ilka, kuwaas oo lagu eedeeyay dilal ka dhacay inta u dhaxaysa Wanlaweyn iyo Yaaqbariweyne. Maalintii Sabtida, Maxkamadda Ciidamada ayaa xukunno dil iyo xabsi isugu jira ku ridday xubno ka tirsan maleeshiyaadkaas oo lagu helay inay qayb ka ahaayeen weeraradaas.

Dhaq-dhaqaaqan ka dhanka ah xildhibaannada ayaa calaamad u ah sida ay dowladda uga go’an tahay dhaqangelinta isla-xisaabtanka iyo ka hortagga in mas’uuliyiinta qaranku ay huriyaan colaadaha gudaha.

Haddii la ansixiyo, kiiskan wuxuu noqon doonaa mid ka mid ah isku-dayadii ugu horreeyay ee lagu maxkamadeeyo xildhibaanno xil haya oo lagu eedeeyay inay gacan siinayaan maleeshiyo beeleed, taasoo dhidibbada u aasi karta tusaale sharci oo xoojiya sarreynta sharciga ee Soomaaliya. 

Kristi Noem oo shaacisay tallaabo sii kordhinaya walaaca Soomaalida Mareykanka

0

Minneapolis (Caasimada Online) – Xoghaya Amniga Gudaha ee Maraykanka (U.S. Secretary of Homeland Security) Kristi Noem, oo Axaddii booqasho hore loo qorsheeyay ku tagtay Twin Cities, ayaa sheegtay inay qorshaynayso inay “qiimayn ku samayso” maqamka magangalyada ku-meel gaarka ah (Temporary Protected Status – TPS) ee Soomaalida.

Xoghayaha ayaa ka jawaabaysay su’aalo uga yimid taleefishinka 5 EYEWITNESS NEWS oo ku saabsanaa inay qorshaynayso joojinta barnaamijkan iyo sababta, taasoo ka dambaysay qoraal uu Madaxweyne Donald Trump soo dhigay baraha bulshada habeenkii Jimcaha, halkaas oo uu ku sheegay inuu joojinayo TPS-ka Soomaalida ku nool Minnesota “isla waqtigaas laga billaabo.”

Si kastaba ha ahaatee, iyadoo laga duulayo shaacintaas online-ka ah, Madaxweyne Trump ma laha awood uu ku joojiyo barnaamijyada TPS-ka. Sida ay Sabtidii sharraxday Sari Long, oo ah qareen dhanka socdaalka ah oo ka soo jeedda Minnesota, haatanna ah shuraako ka tirsan shirkadda sharciga ee fadhigeedu yahay Colorado ee Faegre Drinker Biddle & Reath LLP, go’aankaasi waa mid u gaar ah Xoghayaha Amniga Gudaha ee Maraykanka.

Ilaa Axaddii, Noem si cad uma sheegin inay fulin doonto codsiga Madaxweynaha, sidaas darteed 5 EYEWITNESS NEWS ayaa weydiiyay: “Ma qorshaynaysaa inaad joojiso maqaamka TPS-ka ee Soomaaliya? Iyo sababtee?”

“Waxaan qorshaynaynaa inaan raacno hanaanka sharciga ah si aan u qiimayno TPS-ka iyo sida uu u khuseeyo waddamada kala duwan iyo shakhsiyaadka ku jira,” ayay ku jawaabtay Noem. “Weligii looguma talagalin inuu noqdo barnaamij magangalyo. Mar walba waxaa loogu talagalay in la dhaqangeliyo dhacdo kadib si ku meel gaar ah, waana midaas waxa qiimayntu noqon doonto.”

Sida Xoghayuhu tilmaamtay intii ay ka jawaabaysay su’aalaha suxufiyiinta, Soomaaliya waxay markii ugu horreysay heshay magacaabista TPS in ka badan 30 sano ka hor — sanadkii 1991-kii. Waxaana ugu dambaysay in la kordhiyo ilaa bisha Maarso 2026, iyadoo ay jiraan dagaallo sokeeye iyo xasillooni darro siyaasadeed oo ay qayb ka yihiin kooxo argagixiso ah.

Qareen ka tirsan xisbiga Dimoqraadiga Minnesota, ahna u ololeeye hore, Nancy Hylden, ayaa ka hadashay xaaladaha hadda ka jira dalka barnaamijka “At Issue” subaxnimadii hore ee Axadda.

“Bogga rasmiga ah ee Waaxda Amniga Gudaha ayaa sheegaya in Soomaaliya ay ku jirto heerka 4-aad ee khatarta. Heerka 4-aad wuxuu macnihiisu yahay ha u safrina, halkaas ammaan ma aha,” ayay tiri Hylden.

Qoraalka Madaxweyne Trump ee baraha bulshada ee uu ku dalbanayay joojinta TPS-ka ayaan soo hadal qaadin xaaladahaas hadda haysta qiyaastii 700 oo muwaadiniin Soomaaliyeed ah oo ku sugan Maraykanka, kuwaas oo haysta TPS-ka. Beddelkeeda, wuxuu farta ku fiiqay wax is-daba-marin ka jirta Minnesota.

Dhanka kale, Long ayaa Sabtidii sheegtay in taariikh ahaan, isbeddel ku yimid xaaladda waddanka lagu daro sababeynta, waxayna filaysay inay tallaabadaas ka dhalan doonaan caqabado dhanka sharciga ah.

“Waxaa loo baahnaan lahaa wax intaas ka badan,” ayay tiri Long. “Ma noqon karto oo kaliya in diiradda la saaro is-daba-marinta Minnesota si loo joojiyo TPS-ka heer federaal.”

5 EYEWITNESS NEWS ayaa sidoo kale weydiisay Noem: “Ma jiraa isbeddel ku yimid xaaladda waddanka oo sabab u noqon kara joojinta magacaabistan?”

“Hagaag, taasi ma aha wax aan awood u leeyahay inaan hadda ka hadlo. Waa qiimayn ay samayso dowladda dhexe, waana midaas waxa ay eegi doonaan, si loo arko haddii wixii jiray 30 sano ka hor, markii magacaabistan la bixiyay, ay weli jiraan iyo haddii shakhsiyaadku weli u qalmaan barnaamijka TPS,” ayay tiri Noem oo ka jawaabaysay.

5 EYEWITNESS NEWS: “Laakiin taasi waxay aakhirka noqon doontaa go’aankaaga.”

Noem: “Waxay noqon doontaa wax mari doona hanaanka loogu talagalay oo la qiimayn doono.”

Iyadoo aan loo eegayn cidda ku lugta leh qiimaynta, Noem waxay sheegtay in la samayn doono, maadaama ay iyadu keligeed tahay qofka leh go’aanka kama dambaysta ah.

Xoghayaha ayaa sidoo kale xaqiijisay in magacaabista TPS-ka ee Soomaaliya aan laga joojin karin Minnesota oo kaliya. Waa siyaasad federaal ah, waana in laga dhaqangeliyaa dalka oo dhan.

Inta badan Soomaalida ku nool Minnesota hadda waa muwaadiniin Maraykan ah, mana lagu soo oogin dacwad ama laguma xukumin falal la xiriira is-daba-marin.

 

Askari iyo qof shacab ah oo ku dhintay Garoowe kadib…

0

Garoowe (Caasimada Online) – Hal askari oo ka tirsan booliska Puntland iyo darawal mooto bajaaj ah ayaa ku dhintay shil ka dhacay gudaha magaalada Garowe.

Shilka ayaa dhacay xalay markii gaari nooca raaxada oo uu waday nin la sheegay inuu ka tirsan yahay qoyska madaxweynaha Puntland uu si fool xun u jiiray bajaaj, iyadoo ay saacaddu ku dhoweyd 11:00 habeenimo.

Qoraal kasoo baxay Taliska Booliska Puntland ayaa lagu xusay in askariga dhintay oo lagu magacaabo Cabdiraxmaan Yuusuf Axmed uu ka mid ahaa dhalinyarada dhawaan kusoo biiray ciidanka.

Shilkaas ayaa ka dhacay aaga hotel Guureeye, waxaana ninka sababay shilka la sheegay inuu cabsanaa maandooriye. Ciidanka Booliska ayaa markii dambe ku guuleystay in ay soo qabtaan ninkan oo la sheegay in uu qabo dhaawac.

Taliska booliska Puntland ayaa ku gaabsaday in ay baaritaan ku wadaan sida ay u dhinteen labada marxuum, iyadoo wax faah-faahin dheeraad ah laga bixin shaqsiga loo hayo falkaan.

Hoos ka aqriso qoraalka booliska:

Taliyaha Ciidanka Booliska Puntland S/Guuto Mumin Abdi Shire, oo ku hadlaya magaciisa iyo dhammaan Ciidanka Booliska Puntland, ayaa ka tacsiyayeeyay geerida Alle ha u naxariistee Cabdiraxmaan Yuusuf Axmed oo ku geeriyooday magaalada Garoowe.

Alle ha u naxariistee Marxuum Cabdiraxmaan Yuusuf Axmed waxa uu ka mid ahaa dhallinyarada aqoonyahanka ah ee dhawaan ku soo biiray Ciidanka Booliska Puntland.

Waxa uu ku geeriyooday caawa Garoowe, waxaana sidoo kale ku geeriyooday qof shacab ah. Arrintaas waxaa baaritaan ku wada Laanta Baarista Dembiyada (CID).

Ugu dambayntii, Taliyaha Ciidanka Booliska Puntland S/Guuto Mumin Cabdi Shire wuxuu tacsi tiiraanyo leh u dirayaa shacabka reer Puntland, eheladii, asxaabtii, qaraabadii iyo qoyskii uu ka baxay marxuumku. Waxa uu Alle uga baryayaa inuu dembiyadiisa dhaafo, su’aasha qabriga u sakhiro, kuna abaalmariyo Jannatul-Firdawsa.

Fahad Yaasiin oo tallo cajiib ah u diray R/W Xamza: Is-casil haddii aad kari weydo…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimihii hore ee NISA Fahad Yaasiin ayaa soo saaray qoraal uu kula talinayo Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre, xilli ay muddo kooban ka harsan tahay muddo xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Fahad ayaa Xamza kula taliyay in uu mansabkiisa ku badbaadiyo dalka, sida ra’iisul wasaareyaashii ka horeeyay, uuna xayndaabkii wada-ogolka kusoo celiyo Madaxweyne Xasan, balse haddii uu taas kari waayo uu xilka iska casilo.

“Mid waa inaad Madaxweyne Xasan, gacanta ka qabato oo aad gogol loo dhan yahay oo lagu heshiiyo keento. Taas haddii aad kari waydo, oo mansabkaaga aad dalka ku badbaadin wayso, fadlan, magacaaga ka dhawro oo xilka iska casil. Jannadii aad jeclayd halkaan bey kaaga dhaw dahay,” ayuu qoraalkiisa ku yiri Fahad.

Hoos ka aqriso qoraalka oo dhameystiran:

RW XAMSE: JIDKII JANNADA MISE JIDKII JAHWAREERKA

Hadalkii saakay ee Raysal Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaan daawaday. Wuxuu leeyahay, “kacaankii haduu fiicnaa, meeshuu ku dhameeyey muxuu ugu dhameeyey? Muxuu khaatimadiisa u hagaajinsan waayey?”

Haddeer, waxaan Mudane Xamse ku leeyahay, haddii aad madaxnimo rabtay waad gaartay. Haddii aad dooneysay inaad noqoto Raysal Wasaarihii ugu cimriga dheeraa Carta keddib waad noqotay.

Waxaan eegeynaa sida ay adiga khaatumadaada noqoto, saddex jid oo kaliya ayaana kuu furan.

Mid waa inaad Madaxweyne Xasan, gacanta ka qabato oo aad gogol loo dhan yahay oo lagu heshiiyo keento.

Taas haddii aad kari waydo, oo mansabkaaga aad dalka ku badbaadin wayso, fadlan, magacaaga ka dhawro oo xilka iska casil. Jannadii aad jeclayd halkaan bey kaaga dhaw dahay.

Midda ugu foosha xun, waa inaad dalka u burburiso adigoo ruux kale u aakhira seegaya. Jidkaas wuxuu ku soo dhammaan doonaa in Madaxweyne Xasan uu madaxaaga isku furta, xitaa haduu laba habeen xafiiska sii joogayo .

Tan saddexaad waa laba geeriyood.

Allow ma kula taliyay!

Sidee loo khaarajiyay horjooge sare Axmed Cumar Gacal?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa shaacisay in la dilay Axmed Sheekh Cumar Cadow Gacal oo ahaa horjooge sare oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab.

Ninkan oo ahaa horjoogaha jabhadaha Al-Shabaab ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kana mid ahaa maleegayaasha weerarrada lagu dhibaateeyo shacabka Soomaaliyeed ayaa xalay lagu dilay howl-gal qorsheysan.

Howl-galkan ayay ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed iyo kuwa deegaanka ay ka fuliyeen deegaanka Cali Heele, oo 30 km u jira galbeedka magaalada Masagawaay ee gobolka Galgaduud.

Howl-galka oo loo diyaariyay loona fuliyay si qorshaysan ayaa waxaa lagu khaarijiyay Axmed Gacal, kaas oo door muhiim ah ku lahaa isku-duwidda dhaq-dhaqaaqyada maleeshiyaadka Shabaab.

Wasaaradda ayaa sidoo kale sheegtay in horjoogahan uu hormuud ka ahaa abaabulka qaraxyada iyo weerarrada ay kooxda Al-Shabaab ka fuliso gobollada Shabeellaha Dhexe, Hiiraan iyo Galgaduud.

Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa ugu dambeyntiina bogaadiyay dadaallada joogtada ah ee ciidanka xoogga iyo kuwa Macaawisleyda ee lagu ciribtirayo haraadiga kooxaha argagixisada.

Waxay mar kalena caddeeyeen inay sii socon doonaan howl-gallada lagula dagaallamayo Khawaarijta illaa CXD ay xaqiijiyaan in shacabka Soomaaliyeed ay ku noolaadaan ammaan buuxa iyo xasillooni waarta.

 

Dakhliga DF Soomaaliya ka soo gala dalka oo kordhay 80%

0

Muqdisho (Caasimada Online) — Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya, Mudane Biixi Iimaan Cige, ayaa shaaca ka qaaday in dakhliga gudaha ee dalka uu sameeyay koror ballaaran oo gaaraya 80% muddadii saddexda sano ahayd ee la soo dhaafay.

Wasiirka ayaa guushan ku micneeyay natiijada ka dhalatay dadaallada xooggan ee dowladda ku bixisay sare u qaadista ururinta dakhliga iyo yaraynta ku tiirsanaanta deeqaha shisheeye.

Wasiirka ayaa kororkan ku tilmaamay mid ka tarjumaya isbeddel istiraatiijiyadeed oo ku yimid jihada maaliyadeed ee Soomaaliya, isagoo xusay in tani ay tahay tallaabo aas-aas u ah xaqiijinta isku-filnaansho dhaqaale iyo xasillooni waarta.

Biixi ayaa intaas ku daray in Wasaaradda Maaliyadda ay dhaqangelisay nidaamyo sharciyeed iyo habraacyo cusub oo lagu ballaarinayo saldhigyada dakhliga, isla markaana lagu casriyeynayo maamulka maaliyadda, tallaabooyinkaas oo uu ku sifeeyay kuwo lagama maarmaan u ah sii wadidda dardargelinta dhaqaalaha.

“Waxaan xoogga saarnay kobcinta dakhliga gudaha halkii aan ku tiirsanaan lahayn taageerada dibadda. Waxaan dejinay xeerar cusub, kuwaas oo sababay in dakhliga gudaha uu kordho 80% saddexdii sano ee u dambeeyay,” ayuu yiri Wasiir Cige.

Dhanka kale, saraakiisha dowladda ayaa tilmaamaya in xukuumadda federaalku ay hiigsanayso in la yareeyo deynta dibadda lagaga soo qaato iyo ka hortagga in deymahu ay mar kale buux-dhaafaan.

Qorshahan ayaa salka ku haya in dakhliga gudaha ee la xoojiyay uu noqdo laf-dhabarta adkeynta maaliyadda dalka, si hawlaha dowladda loogu maalgeliyo dhaqaale gudaha ah, iyadoo la yareynayo ku tiirsanaanta deeq-bixiyayaasha caalamiga ah.

Ugu dambayn, wasaaradda ayaa qorshaynaysa inay qaaddo tallaabooyin horleh oo lagu hufayo nidaamka ururinta canshuuraha, sare loogu qaadayo u hoggaansanaanta sharciga, lana ballaarinayo ilaha dakhliga, taas oo qayb ka ah dib-u-habaynta ballaaran ee lagu samaynayo maaliyadda guud ee dalka.

Kororkan ayaa imanaya xilli aad loogu baahan yahay ayada oo sanadkan 2025 ay aad u yaraadeen deeqaha dibedda kadib markii Mareykanka iyo dalalka Yurub ay badankood dhimeen miisaaniyaddii ay ku bixin jireen kaalmada dibedda.

Somali President stands firm on contested constitutional review

0

Mogadishu, Somalia — Somali President Hassan Sheikh Mohamud has vowed not to back down from a contested constitutional review, despite growing criticism from his rivals. He insists that completing the process is key to stabilising politics, defining state powers, and advancing Somalia’s long-promised reforms.

On Sunday, the president closed Somalia’s first National Justice Conference in Mogadishu. He framed the review of the provisional constitution as a national project, not a personal power grab.

That stance has sharpened a dispute with former presidents and opposition leaders, who accuse him of using the process to strengthen the presidency at the expense of other institutions.

Hassan Sheikh argues that Somalia cannot continue to run its affairs under an unfinished charter while seeking investment and support from the world. A completed constitution, he says, would give the country a clear roadmap for governance and federalism. It would also prepare the ground for future elections based on one-person, one-vote.

“The constitution is the foundation of all our laws,” he said. “It protects our language, culture, religion, and every right that a citizen holds. We must honour the pledge we made and move it out of its temporary status into a completed, working charter.”

Background to the dispute

The latest phase of Somalia’s constitutional review burst into open crisis in March 2024, when parliament approved a first package of amendments. The changes were designed to replace the clan-based electoral system with direct voting, extend federal terms, and shift more power to the presidency.

Critics say the package goes far beyond tidying up the 2012 provisional charter. In their view, it reshapes the political system without enough consultation.

Puntland, the semi-autonomous region in the northeast, rejected the move and said it would no longer recognise the federal government. Its leaders also demanded that any new constitution be endorsed in a national referendum.

Former presidents and senior politicians have since lined up against the process, warning that it could widen the gap between Mogadishu and the federal member states. The current review has therefore become a test of how far the central government can push reforms without fracturing the fragile federal system.

Opposition backlash

Against that backdrop, the drive to finalise the constitution now lies at the heart of a broader political rift in Mogadishu. Opposition figures openly reject the current approach and warn that it could deepen mistrust at a sensitive moment for the country.

Many of them argue that major changes to the charter must come from broad consensus, not from the agenda of one administration. Moving too fast, they say, could reignite power struggles between state institutions and fuel tensions between the federal government and member states.

The president dismisses those concerns and insists that the goal is clarity, not centralisation. A completed constitution, in his view, would spell out the roles and limits of each branch of government. Clearer rules, he believes, would reduce the ambiguity that has pushed Somalia into repeated crises.

He also stresses that the charter should protect Somali identity and rights. By defining how federalism works and how power is shared, the document could create a more predictable political environment. Supporters say that would send a stronger signal to investors watching Somalia from afar.

Justice system overhaul

During the justice conference, Hassan Sheikh linked the constitutional review to a broader effort to strengthen the rule of law. He instructed the cabinet to accelerate key reforms to improve the courts and make justice more accessible across the country.

An independent, professional judiciary is one of the main pillars of state-building, security, and development, the president said. Public trust in government, he added, depends heavily on whether people believe courts can protect their rights and hold influential figures to account.

According to the president, the federal government has already begun steps to “federalise” the justice system. Those steps include building core institutions and clarifying how responsibilities will be shared between federal and state-level courts.

Officials say they want to strengthen judicial bodies at both levels while keeping them aligned under a single national framework.

To show progress, Hassan Sheikh pointed to cases in which Somalis accused of crimes fled abroad but later returned to face trial with the help of Interpol. Those extraditions, he argued, show that Somali judicial files now carry more weight with international partners. They also suggest that local courts are becoming better able to handle complex cross-border cases.

Security, jobs, and services

The president also tied institutional reforms to what he described as broader gains in security and development during his current term.

He says the government has made progress in improving security in Mogadishu and that the capital is slowly becoming safer and more attractive for business than in previous years.

Large construction projects form part of a push to create jobs for young people. The authorities have also backed the construction of sports grounds and airstrips across the country.

At the same time, the size of Somalia’s security forces has more than doubled since he took office, according to his account, while efforts continue to raise the quality of education.

In his remarks, Hassan Sheikh presented these changes as part of the same state-building puzzle, alongside constitutional and judicial reform. Stronger laws, better courts, and improved security, he argued, reinforce each other. Together, they are meant to rebuild citizens’ confidence in government.

Preparing for elections

Looking ahead, the president linked the constitutional review directly to Somalia’s long-delayed goal of holding nationwide, one-person-one-vote elections. For decades, the country has relied on indirect systems in which clan representatives and regional elites select most lawmakers.

Somalia will need clear rules and strong legal institutions before it can move to universal suffrage, he said. Courts must protect voters’ rights, resolve disputes, and ensure that every ballot is cast freely and in safety.

Hassan Sheikh warned that a shift towards direct elections without credible institutions could deepen mistrust and trigger new political crises.

For now, his determination to press ahead with the contested constitutional review suggests that the coming period will be crucial. The next steps will show whether Somalia can balance reform, consensus, and stability.

Somalia leaves $527 million unused as governance gaps stall development

0

Mogadishu, Somalia – Somalia failed to use $527 million in development financing between 2023 and 2024, new World Bank figures show, deepening concerns about the country’s administrative capacity amid rising donor commitments.

The unspent funds include $287 million in 2023 and $240 million in 2024, according to the World Bank’s Country Portfolio Performance Review (World Bank, 2023–2024).

It is not only international institutions that are raising alarms. Local Somali investigative outlets and official government auditors have published multiple reports in the past 18 months identifying the same trend: a widening execution gap between approved projects and actual implementation.

Local Reports Mirror Donor Concerns

Several Somali media and oversight bodies have independently documented institutional delays, inconsistencies in public finance management, and underreported land administration issues.

  1. Office of the Auditor General (OAG)

The OAG’s 2024 National Financial Audit report found:

  • Missing procurement records in multiple ministries
  • Unverified expenditures
  • Inconsistent treasury reporting
  • Delays in project execution caused by documentation gaps

(Office of the Auditor General, 2024)

These findings align directly with the World Bank’s performance data.

  1. Mogadishu Daily Business

In a 2024 investigation, Mogadishu Daily Business reported that:

“Several ministries experienced a year-long lag between project approval and fund release, creating a backlog of unimplemented donor programs.”

The newspaper specifically highlighted halted infrastructure and urban water projects.

  1. Goobjoog Investigations Desk

Goobjoog Media published a 2024 investigative report outlining:

  • Delays in World Bank procurement processing
  • Repeated postponements in contract awards
  • Stalled climate resilience projects due to missing feasibility studies

Their analysis concluded that the issue was “administrative competency, not political obstruction.”

  1. Hiiraan Online

Hiiraan Online’s economic desk reported in early 2024 that:

“Somalia risks losing future development financing unless execution improves. Donors are asking for stronger coordination between Planning and Finance.”

  1. Regional Reporting from Jowhar Times

Jowhar Times, covering Hirshabelle and Middle Shabelle, documented cases where:

  • Land earmarked for public projects was transferred to private developers
  • Project teams arrived at sites only to find the land already fenced
  • No official record of the transactions appeared in local budget ledgers

These observations match global concerns about Somalia’s fragmented land administration system.

Systemic Under-Execution: A Multi-Ministry Problem

The underuse of $527 million reflects persistent constraints across several core government functions.

Treasury Management

Frequent delays in fund release discouraged contractors, slowed procurement, and pushed implementation windows beyond donor deadlines.

Procurement and Documentation

Local media have repeatedly highlighted incomplete or missing:

  • Feasibility studies
  • Environmental assessments
  • Procurement bidding files
  • Contract documents

These gaps often result in delays of 6–12 months in project readiness.

Coordination Between Planning and Finance

The structural separation between the institutions that plan and design projects and the Ministry of Finance that controls fund disbursement is one of the most cited bottlenecks by both international and local observers. Weak coordination means projects can be approved on paper but remain unfunded or delayed in practice.

Local Land Governance Issues Deepen the Problem

Local Somali press coverage in 2023–2024 documented a series of land-related irregularities, including:

  • Unrecorded land transfers
  • State assets leased without valuation
  • Undeclared revenues from land sales
  • Missing registry entries for public land

(World Bank, 2022–2023; Hiiraan Online, 2024; Jowhar Times, 2024)

Although these issues do not automatically indicate wrongdoing, they highlight an information and capacity deficit that complicates development planning. Public projects cannot proceed without clear land ownership records, and missing documentation often forces donors to suspend or delay construction phases.

The Macroeconomic Stakes

Somalia’s economic recovery relies on converting donor financing into actual capital formation. Execution delays weaken:

  • Infrastructure development
  • Investor confidence
  • Fiscal credibility
  • Job creation
  • Long-term resilience planning

The IMF warns that “execution delays undermine Somalia’s macroeconomic stability objectives,” particularly as the country pursues debt relief milestones and broader reform targets (IMF, 2024).

Financial Analysts See a Competence Challenge, Not a Funding Problem

Local and international analysts consistently emphasise the same point: Somalia does not lack financing; it lacks functional systems to deploy it.

A development economist at SIMAD University told The Somalia Observer:

“The bottleneck is technical. Donor resources are available. What is missing is a capable administrative pipeline.”

Reform Recommendations Gaining Momentum

Experts recommend several reforms that are widely supported by both international institutions and Somali civil society:

  1. Joint Planning–Finance Execution Units
  2. Coordinated clearinghouses for donor-funded projects to align planning, budgeting, and disbursement.
  3. Digitisation of Procurement, Treasury, and Land Systems
  4. Reducing paperwork delays, improving record-keeping, and increasing transparency.
  5. Strengthening Civil Service Technical Cadres
  6. Professionalising procurement officers, financial controllers, and project managers through training and merit-based recruitment.
  7. Quarterly Public Budget Execution Bulletins
  8. Regular publication of execution data, as recommended by local watchdog groups and the Auditor General, to improve accountability.
  9. Centralised Public Land Registry System
  10. A unified registry to prevent irregular transfers and ensure that project land is clearly documented before implementation.

A Nation Hampered by Administrative Drag

Somalia’s development prospects depend not only on donor commitments but on the state’s ability to execute.

Over $527 million in unspent funds represents:

  • Schools not built
  • Water systems not installed
  • Flood defences not constructed
  • Jobs not created
  • Infrastructure not delivered

As Somalia pursues debt relief and attempts to strengthen market confidence, improving administrative competency may be the most important reform of all.

APA REFERENCES

Hiiraan Online. (2024). Economic desk reports on Somalia’s development execution challenges.
Goobjoog Media. (2024). Investigative report on procurement delays in donor-funded projects.
Jowhar Times. (2024). Regional land administration and development reporting for Hirshabelle.
Mogadishu Daily Business. (2024). Analysis of donor-funded development delays in Somalia.
International Monetary Fund. (2024). Somalia: 2024 Article IV consultation—Staff report. IMF.
Office of the Auditor General of Somalia. (2024). Annual national financial audit report. Mogadishu: OAG.
World Bank. (2022–2023). Public sector governance assessment for Somalia. World Bank Group.
World Bank. (2023). Somalia open budget and transparency diagnostic. World Bank Group.
World Bank. (2023–2024). Somalia country portfolio performance review. World Bank Group.

Guddiga doorashooyinka oo caawa sameeyay muddo kordhin

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-Bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha ayaa goordhoweyd ku dhawaaqay muddo kordhin loo sameeyay soo gudbinta liisaska murashaxiinta golayaasha deegaanka ee degmooyinka gobolka Banaadir.

Guddigu ayaa go’aamiyay in soo gudbinta liiska musharaxiinta lagu daro muddo laba todobaad ah oo ka bilaabaneyso 26 November oo ku eg 10 December.

Go’aankan ayaa lagu dhawaaqay kadib kulan ka dhacay xarunta dhaxe ee guddiga, kaasi oo uu shir-gudoomiyey Guddoomiye ku-xigeenka guddiga. Muddo kordhinta uu guddigu sameeyay ayuu ku sababeeyay codsiyo rasmi ah oo uga yimid qaar kamid ah ururrada siyaasadda.

“Guddigu oo ka jawaabaya codsiyo rasmi ah oo kaga yimid qaar ka mid ah Ururrada Siyaasadda oo dalbaday in la siiyo waqti dheeri ah oo ay ku soo gudbiyaan liisaskooda murashaxiinta ayaa loo sameeyay muddo kordhintan,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay guddiga.

Sidoo kale, muddo kordhinta ayaa waqti dheeri ah u siin doonta guddiga hubinta liisaska murashaxiinta in ay noqdaan kuwo dhammaystiran oo shuruudaha sharciga waafaqsan.

“Guddigu wuxuu ku wargelinayaa dhammaan ururrada siyaasadda in liisaska murashaxiinta kama dambaysta ah lagu soo gudbiyo ugu dambeyn mudada loo gabtay,” ayaa lagu yiri qoraal guddiga doorashooyinka qaranka.

Guddiga ayaa horey u sheegay in ururradu ay soo gudbiyeen codsiyo dib u dhigis, kaasi oo ay u cuskadeen cudur-daar ay ka mid yihiin waqtiga is-diyaarinta oo aad u kooban iyo caqabado maamul oo kala duwan oo horyaalla, taas oo keentay inay dalbadaan muddo kordhin.

Arrimahan ayaa imanaya xilli aan weli heshiis laga gaarin doorashooyinka qaranka, taas oo ay diidan yihiin qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada iyo xisbiyada mucaaradka oo ay ugu weyn tahay Madasha Samatabixinta Qaranka.

Dowladda ayaa sidoo kale horey loogu eedeeyey in aysan daacad ka ahayn hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, balse ay tahay xeelad waqti-lumis ah oo looga gol-leeyahay in lagu xaqiiqsado muddo-kororsi. Hase yeeshee, Villa Somalia way beenisay eedeymahaas.

Somaliland oo Midowga Yurub u gudbisay dalab ka dhan ah midnimada dalka

0

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland ayaa Midowga Yurub ka codsatay in uu ula macaamilo sidii dal madax-banaan, xilli uu adduunka u aqoonsan yahay maamul-goboleed Soomaaliyeed.

Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdilaahi (Cirro) ayaa codsigan u gudbiyay Safiirka Midowga Yurub u qaabilsan Soomaaliya, kadib markii uu maanta ku qaabilay qasriga madaxtooyada.

Cirro ayaa Marwo Francesca Di Mauro la wadaagay mawqifka Somaliland ee ku saabsan qaddiyadda madax-bannaanida ay ku doodo iyo muhiimadda ay leedahay in Midowga Yurub ay gar-waaqsadaan horumarka ay ku tallaabsatay muddo soddon sano ka badan.

Madaxweynaha Somaliland ayaa sheegay in la gaaray xilligii ah EU-du ula dhaqmi lahayd si gaar ah, loona qoondayn lahaa dhaqaale iyo mashaariic horumarineed oo u gaar ah Somaliland.

Dhinaca kale, Cirro ayaa Safiirka Midowga Yurub uga xog-warramay in nabaddu ay xukuumaddiisa u tahay mudnaanta koowaad, isaga oo faahfaahiyey tallaabooyinka wax-ku-oolka ah ee ay Xukuumaddu ka qaaday xoojinta amniga iyo wadajirka bulshada.

Waxa uu Safiirka Midowga Yurub u sharraxay tallaabooyinka muhiimka ah ee ay xukuumaddu qaaday xagga amniga iyo xasiloonida, gaar ahaan Qaramaynta iyo nidaaminta ciidammada Maddaniga ah oo ka badan 6,000 iyo hubkoodi, taasi oo aanay Somaliland cidi ka caawinin.

Sida oo kale, Madaxweynuhu waxa uu xusay soo afjaridda colaaddii Ceel-Afweyn, taas oo lagu dhammeeyey wadahadal, isu-soo dhawayn iyo nabad ku wada noolaansho. Waxa kale oo uu ka hadlay gogoshii nabadda ee Ceerigaabo oo ay xukuumaddu ku diyaarisay jawi isku-soo-dhawayn bulsho, wada hadal iyo xal waara oo lagu xoojinayo midnimada bulshada.

Safiirka Midowga Yurub, Marwo Francesca Di Mauro ayaa dhankeeda waxay Madaxweynaha Somaliland ku bogaadisay guulaha wax ku oolka ah ee ay xukuumaddiisu muddada kooban ku tallaabsatay.

Sidoo kale waxa ay caddaysay in EU-du ay qiimaynayso nabadda, xasilloonida siyaasadeed iyo hannaanka dimuqraadiyadda ee ka jira Somaliland, isla markaana ay diyaar u tahay in ay kordhiso wadashaqaynta iyo iskaashiga xagga amniga iyo horumarka bulshada, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Madaxtooyada Somaliland.

Si kastaba, kulanka ayaa ku soo dhamaaday is-faham, iyada oo la isla qaatay in la sii dardar-geliyo iskaashiga labada dhinac, si loo xaqiijiyo danaha nabadda, horumarka iyo amniga gobolka Geeska Afrika.

Daawo: Wasiir Cumar oo fasiraad ka bixiyay hadalkii fal-celinta xooggan dhaliyay

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya, Xildhibaan Cumar Cali Cabdi ayaa fasiraad dheeraad ah ka bixiyay hadalkii uu maanta warbaahinta mariyay, kaasi oo abuuray fal-celin xooggan.

Wasiirka oo markaas ka digayay in hub lagu dhex qaato magaalada Muqdisho, ayaa sheegay in sideedaba hubka loo ogol yahay dowladda iyo Shabaabka, oo ayagu raba inay ku laayaan dadka Soomaaliyeed.

Dadka qaar ayaa wax lala yaabo ku tilmaamay hadalka wasiirka, maadaama uu sheegay in hubka aan loo ogoleyn cid saddexaad oo ka aheyn dowladda iyo Al-Shabaab, oo ah cadowga koowaad ee dowladnimada Soomaaliya.

Kadib fal-celinta ka dhalatay hadalkaan, wasiirka ayaa bixiyay fasiraad dheeraad ah, isagoo sheegay in ujeedkiisu aheyn in hub loo ogol yahay Al-Shabaab, balse uu ka waday in cid aan ka aheyn dowladda qaadan karin hub, ayna tahay sharci darro.

“Haddii aan dhahay waxaa hub loo ogolyahay AS, waa khalad dhacay, u jeedkeygu sidaas ma ahayn,” ayuu yiri Wasiiru-dowlaha Gaashaandhiga, Cumar Cali Cabdi.

Waxa u intaas kusii daray “Hub sideedaba waxaa ula jeeday oo iska leh oo sharciyadda u ogoshahay dowladda Soomaaliya, cid kale looma ogola, cidda kale ee wadata waa Shabaab oo aan rabno in aan ka qaadno oo sharciyadda ku marsiino, marka waxaa diidda cid saddexaad ayaa hub qaadan karta ama isku-dayi karta.”

Sidoo kale, Wasiir Cumar ayaa sheegay in haatan Muqdisho ay tahay nabad, isla markaana cid kasta oo ku xad-gudubta laga qaadi doono tallaabo adag.

“Wadankan amni ayaa ka jiro, mana la arki karno ciidan aan ahayn kan hay;adaha amniga ee dowladda, qoftii la timaadana tallaab ayaa laga qaadayaa” ayuu hadalkiisa sii raaciyay Wasiir Cumar Cali Cabdi.

Hoos ka daawo muuqaalka

Sawirro: Dowladda Xasan Sheekh oo ku guuleysatay in markii saddexaad ay qabato…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa markii saddexaad qabatay shirweynaha culimada Soomaaliyeed, kaasi oo maanta uu daah-furay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Madaxweynaha oo khudbad ka jeediyay furitaanka shirweynaha 3-aad ee culimada Soomaaliyeed ayaa tilmaamay in dowladdu ay mas’uul ka tahay ilaalinta arrimaha tiir dhexaadka u ah jiritaanka bulshada oo ay ugu horreeyaan diinta, dhaqanka, afka, amniga iyo kobcinta nolasha shacabka.

Xasan oo bogaadiyey waxbadka wanaagsan ee wasaaradda awqaafta iyo arrimaha diinta ayaa sheegay in qabashada shirweynihii 3-aad ee culimada Soomaaliyeed, dhismaha xurunta wasaaradda iyo dib u habaynta arrimaha Xajka ay muujinayaan mudnaanta koowaad ee dowladdu ay siinayso culimada iyo diinteenna suubban ee Islaamka.

“Waxaan bogaadinaya wax-qabadka wanaagsan ee Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka oo hirgelisay Machadka Sare ee Shareecada oo ay ka qalinjabiyeen dufcadii ugu horreysa oo 197 arday, haddana ay socoto daraasadda dufcadii labaad,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Waxa uu intaas kusii daray “Waxaa kale oo guul weyn ah in la dhagax-dhigay Majliska Daarul-Iftaa oo aan rajeynayo in mustaqbalka dhow lagu qaban doono shirarka waaweyn ee culimada, dhammaan waa tusaale muuqda oo dadka dhaxal reeb u noqon doona, waxa ayna ku timid daddaal iyo hufnaan shaqo.”

Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa culimada Soomaaliyeed ugu baaqay inay mideeyaan awooddoda, si ay hormuud ugu noqdaan shacabka Soomaaliyeed uguna hagaan midnimo iyo wadajir.

Tan ayuu sheegay inay door muuqda ka qaadan karta dowladnimo sal adag leh, bulsho toosan oo wacyigeedu sarreeyo, lana jaan qaada umadaha kale ee caalamka.

Soomaaliya oo si buuxda u maamulanaysa baddeeda

0

London (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda ee Soomaaliya, Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa shaaciyay in Soomaaliya ay gashay bog cusub oo muhiim ah.

Wasiirka iyo wafdi uu hoggaaminayay ayaa maanta ka qeyb kalfadhiga 34-aad ee Golaha Ururka Caalamiga ah ee Badaha (IMO), kaasi oo si rasmi ah uga furmay magaalada London ee Boqortooyada Ingiriiska.

Madashan ayaa ah goob ay dalalka xubnaha ka ah ku muujiyaan wadajir iyo iskaashi lagu xaqiijinayo bad ammaan ah, nadiif ah, dhaqaale ganacsi oo hufan leh, iyo nidaam badeed oo casri ah oo si wanaagsan u shaqeeya.

Wasiir Jaamac ayaa sheegay in Soomaaliya ay ka tallaabayso caqabadihii hore ee dhinaca badaha, isla markaana ay u gudbayso marxalad cusub oo ay si buuxda mas’uul uga tahay maamulka, ilaalinta, iyo horumarinta arrimaha baddeeda.

Wasaarad ahaan, wuxuu sheegay jnay ku jiraan dib-u-habeyn ballaaran oo lagu casriyeynayno nidaamka gaadiidka badda, korna loogu qaadayo hufnaanta hawlaha, laguna xoojinayo maamulka badaha, isla markaana lagu horumarinayo kaabeyaasha muhiimka ah ee dekedaha dalka.

“Soomaaliya maanta waxay gashay bog cusub, waxay ka tallaabaysaa caqabadihii hore ee dhinaca badaha,” ayuu yiri Wasiir Jaamac.

Sidoo kale wuxuu sheegay in xukuumadda Dan-Qaran ay ka go’an tahay ka miro-dhalinta iyo wada-shaqeynta kala dhexeysa IMO iyo dalalka xubnaha ka ah, iyo in aan si wadajir ah u dhisno mustaqbal badeed oo ammaan ah, amni leh, hufan, isla markaana barwaaqo u horseeda dhammaan bulshada Soomaaliyeed iyo caalamkaba.

Dowladda Soomaaliya ayaa dhawaan qaadday tallaabooyin ay ku adkaynayso gacan ku haynta xuduudaha badda ee dalka, isla markaana ay hal meel isugu geynayso maamulka iyo kormeerka guud ee ganacsiga caalamiga ah.

Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda ayaa dhaqan-galisay nidaamka elektaroonigga ah ee raadraaca maraakiibta shixnadaha (ECTN), kaasi oo waajib ku ah dhammaan badeecadaha ka soo degaya ama ka dhoofaya deked kasta oo ku taal Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Xogta uu nidaamkan u saamaxayo inay ogaato Dowladda Soomaaliya ayaa waxaa ka mid ah shirkadda badeecada diraysa, shirkadda loo dirayo, nooca iyo sicirka badeecadda la dirayo.

Shirkadaha maraakiibta alaabta keenaya Soomaaliya waxay si toos ah canshuurta alaabta la soo dhoofinayo ugu soo shubi doonaan Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Si kastaba, nidaamkan, oo u shaqaynaya sidii “aqoonsi dhijitaal ah” (Digital Passport) oo ay leedahay badeecaddu, wuxuu dowladda u suuragelinayaa inay il gaar ah ku hayso dhaq-dhaqaaqa shixnadaha, laga soo bilaabo dekedda ay ka soo ambabaxeen ilaa ay ka soo gaaraan halka ay u socdaan ee gudaha Soomaaliya.