Garoowe (Caasimada Online) – Dowlad-goboleedka Puntland ayaa si weyn uga hortimid tallaabada Dawladda Federaalka ee ku aadan nidaamka cusub ee e-Visa iyo qaadashada Kaarka NIRA, kadib markii uu xalay dhaqan-galkooda sii adkeeyay Madaxweyne Xasan Sheekh.

Madaxweynaha ayaa amar ku bixiyay in qof aan wadan kaarka NIRA aan loo furi karin akoon Banki, taleefan lambar, lana siin karrin buugga baabuurta.

Sidoo kale waxa uu sheegay in qofka wata baasaboorka dal kale aanu ahayn Soomaali, uuna lamid yahay ninka ajnabiga ah ee dalka soo galaya, sidaas darteedna laga rabo inuu u hoggaansamo shuruucda cusub ee ay soo rogtay dowladda.

“Baasaboor shisheeye qofkii wata Soomaali ma aha, luuqadda Af-Soomaaliga iyo midabka madow laguma noqdo Soomaali.” ayuu khudbaddiisa ku yiri Madaxweyne Xasan Sheekh

Intaas kadib waxaa soo jawaabay wasiirka arrimaha gudaha maamulka Puntland, Cabdi Faarax Saciid (Juxa) oo weerar ku qaaday madaxweyne Xasan iyo dowladdiisa, wuxuuna yiri  “XSM iyo xukuumaddiisu ma haystaan sharciyad ay ku dhaqan geliyaan shuruuc cusub, maadaama uu laalay sharcigii asaasiga ahaa ( Dastuurkii) heshiiska lagu ahaa”.

Juxa ayaa sidoo kale su’aal ka keenay qaadasha kaarka NIRA iyo sidoo kale arrinta nidaamka e-Visa oo ay horay uga hortimid dowlad-goboleedka Puntland.

“Arrinta kaarka macmalka ah ee #NIRA iyo E-visaha wuxuu ugu gabanayaa oo weli daba socdaa sharcigii 1962 ee #Jinsiyadda #Soomaaliga oo uu rabo inuu si raad-gadasho ah u bedelo” ayuu mar kale yiri wasiirka arrimaha gudaha ee maamul-goboleedka Puntland.

Waxaa kale oo uu raaciyay “Qodobka 3-aad ee sharciga ayaa dhigaya ” qof kasta oo asal ahaan, af ahaan iyo caado (hiddo) ahaan  ummadda Somaliyeed uga soo jeedaa waa “Somali”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya Xamza Cabdi Barre oo xalay khudbad ka jeediyay bandhigga waxqabadka xukuumaddiisa ayaa sheegay in ay sii wadi doonaan ololaha diiwangelinta ee doorashooyinka qof iyo codka ah, si loo gaarsiiyo dalka oo dhan.

Xamza ayaa sheegay in haatan inta badan dowlad goboleedyada dalka ay ka socoto diiwaangelinta, isla markaana ujeedka uu yahay in la qabto doorashada dowladaha hoose.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in hadda qorshahooda uu yahay in Jubbaland ay ka bilaabaan diiwaangelinta dadweynaha ee doorasho qof iyo codka ah, si shacabka deegaannadaasi u helaan xaqooda dastuuriga ah.

“Jubbaland ayaa dhawaan ka billaabeyna diiwaan galinta Doorasho qof iyo cod ah, si shacabkaasi xaqooda u helaan” ayuu yiri Ra’iisul wasaaraha.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan ay wada-hadallo u socdaan dowladda dhexe iyo Jubbalad, kuwaas oo lagu soo jarayo xiisadda u dhexeysa labada dhinac.

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Arbacadii xaqiijiyey in dowladdiisu ay wada-hadal la furtay maamul-goboleedyada Puntland iyo Jubbaland, tallaabadaas oo looga gol leeyahay in lagu qaboojiyo khilaaf siyaasadeed oo qaraar oo curyaamiyay dib-u-habaynta qaran isla markaana huriyay iska hor-imaadyo hubeysan.

Is-mari-waaga daba-dheeraaday ee kala dhaxeeya labadan Dowlad-Goboleed ayaa wiiqay geeddi-socodka dowlad-dhisidda Soomaaliya ee jilicsan, isagoo halis ku ah inuu carqaladeeyo doorashooyin xasaasi ah.

Weli waxaan wadahadal kula jirnaa Puntland iyo Jubbaland, waxaana rajaynaynaa in arrinta Jubbaland la xalliyo doorashada ka hor,” ayuu yiri. “Wada-hadalka iyo is-aragyadu way sii socon doonaan.” ayuu yiri Madaxweynuhu.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in qabashada doorashooyinka golayaasha deegaanka ay tahay mudnaanta koowaad ee dowladdiisa, ayna ku xigi doonaan doorashooyinka qaranka. Si kastaba ha ahaatee, dib-u-heshiisiinta lala gaaro Puntland iyo Jubbaland ayaa loo arkaa mid muhiim u ah in geeddi-socod kasta oo doorasho uu noqdo mid lagu kalsoonaan karo dalka oo dhan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin aan caadi ahayn ayaa ka dhalatay khudbad xasaasi ah oo uu xalay Madaxweynaha Soomaaliya ka jeediyay bandhigga waxqabadka xukuumadda Dan-Qaran oo lagu qabtay magaalada Muqdisho, isaga oo ka hadlay arrimo ku aadan horumarinta baasaboorka dalka iyo nidaamka lasoo kordhiyay ee e-Visa.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in qofka wata baasaboorka dal kale aanu ahayn Soomaali, uuna lamid yahay ninka ajnabiga ah ee dalka soo galaya, sidaas darteedna laga rabo inuu u hoggaansamo shuruucda cusub ee ay soo rogtay dowladda.

“Baasaboor shisheeye qofkii wata Soomaali ma aha, luuqadda Af-Soomaaliga iyo midabka madow laguma noqdo Soomaali.” ayuu khudbaddiisa ku yiri Madaxweynuhu.

Sidoo kale wuxuu sii adkeeyay go’aanka ku aadan qaadashada e-Visa, isaga oo carrabka ku ku dhuftay in qofka Soomaaliga ah ee haysta baasaboorka dal kale iyo kan ajnabiga ah laga rabo inay Viso kusoo galaan dalka, una hoggaansamaan amarka soo baxay.

“Baasaboorka Soomaaliga adiga oo Fiiso heysan dal kale kuma gali kartid, sidaasi si lamid ah ayaa qof Ajanabi ah ama dhalasho ahaan Soomaali ah u imaan karin gudaha dalkeena isagoo aan wadan Fiiso” ayuu sii raaciyay Madaxweyn Xasan Sheekh.

Dhankiisa Xildhibaan hore Maxamed Xasan Idiris ayaa si weyn u boggaadiyay tallaabada madaxweynaha, isaga soo dhaweeyay go’aankiisa ku aadan horumarinta adeegga baasaboorka.

“Waa ku mahadsantahay mudane madaxwayne sidaad warka u qeexdey!   Qofka wuxuu xuquuqda muwaadinimada  jinsiyadda aan laga qaadi karin ee ku cad Qoddobka 8aad (3) ee Dastuurka  uu lee yahay marka uu qaato Baasaboorkaan” ayuu yiri Maxamed Xasan Idiris.

Sidoo kale wuxuu sii raaciya “Dad badan oo  ay iskaga qaldan tahay sida warku u dhacaayayey ee ku wareersan ayaan arkayaa kuwa saxaafaddaba  ha u badnaadaane.  Walaal baasaboorkaan qaado si aad u heshid Xuquuqdiisa, meel loo dhaafo majirto!

Dhinaca kale, qaar kamid ah dadweynaha Soomaaliyeed ee isticmaala baraha bulshada ayaa si weyn uga fal-celiyay khudbadda Madaxweynaha, iyaga oo inta badan soo dhaweeyay.

Hoodo Xayinimo: ‘Waddamada kale waxaad u ogashay waddankaaga u ogolow ceeb maaha”.

Liibaan Aadan: “Wasiirrada iyo xildhibaannada maxey xilalka noogu haayaan ayagoo ajaaniiba marka su’aashaas wax weydiiyo mala waayay?”.

Maxamed Madaxey: “Yaa muwaadin Soomaali ah? Muwaadin Soomaali waxaa noqonaya qofka ku dhashay xuduuda Soomaaliya, muslim ah haystana dhalashada ama baasaboorka Soomaaliya dambina aan ka galin dalka. Halkaa waa ku saxan yahay”.

Xuseen Cabdullahi: “Qof walba waddanka uu baasaboorkiisa wato ayuu muwaadin u yahay”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Arbacadii xaqiijiyey in dowladdiisu ay wada-hadallo la furtay maamul-goboleedyada Puntland iyo Jubbaland, tallaabadaas oo looga gol leeyahay in lagu qaboojiyo khilaaf siyaasadeed oo qaraar oo curyaamiyay dib-u-habaynta qaran isla markaana huriyay iska hor-imaadyo hubeysan.

Is-mari-waaga daba-dheeraaday ee kala dhaxeeya labadan Dowlad-Goboleed ayaa wiiqay geeddi-socodka dowlad-dhisidda Soomaaliya ee jilicsan, isagoo halis ku ah inuu carqaladeeyo doorashooyin xasaasi ah.

Madaxweyne Maxamuud oo waraysi siiyay telefishinka Al-Carabiya, ayaa xaqiijiyay in wada-hadalladu ay ka socdaan jihooyin kala duwan. “Weli waxaan wadahadal kula jirnaa Puntland iyo Jubbaland, waxaana rajaynaynaa in arrinta Jubbaland la xalliyo doorashada ka hor,” ayuu yiri. “Wada-hadalka iyo is-aragyadu way sii socon doonaan.”

Madaxweynaha ayaa ku nuuxnuuxsaday in qabashada doorashooyinka golayaasha deegaanka ay tahay mudnaanta koowaad ee dowladdiisa, ayna ku xigi doonaan doorashooyinka qaranka. Si kastaba ha ahaatee, dib-u-heshiisiinta lala gaaro Puntland iyo Jubbaland ayaa loo arkaa mid muhiim u ah in geeddi-socod kasta oo doorasho uu noqdo mid lagu kalsoonaan karo dalka oo dhan.

Khilaaf ka dhashay dastuur iyo dhul

Xiisadda Puntland ayaa billaabatay bishii Maarso 2024 ka dib markii baarlamaanka federaalku uu meelmariyay wax-ka-beddelo dastuuri ah. Hoggaamiyeyaasha Puntland ayaa ku dooday in isbeddelladaasi ay awoodda ku ururinayaan Muqdisho ayna wiiqayeen ismaamulka gobollada, taasoo keentay in Garoowe ay hakiso wada-shaqeyntii kala dhexeeysay dowladda federaalka.

Xiisaddu waxay sii korortay bishii Oktoobar 2024 markii Muqdisho ay soo saartay khariidad cusub oo qaran oo qaybo ballaaran oo Puntland ka tirsan ku calaamadisay dhul lagu muransan yahay. Garoowe ayaa tallaabadaas ku tilmaantay weerar toos ah oo lagu qaaday madax-bannaanideeda.

Khilaafku wuxuu markiiba ku fiday dhinacyada dhaqaalaha iyo amniga. Muqdisho waxay ku eedeeysay Puntland inay hor istaagtay mashaariicda shidaal-baarista ee ay ansixisay dowladda federaalku, halka Puntland ay ku jawaabtay in dowladda ay isku dayayso inay la wareegto kheyraadkeeda dabiiciga ah.

Horraantii 2025, saameynta khilaafku waxay carqaladeysay iskaashigii amniga, iyadoo labada dhinac ay isku eedeeyeen inay ka gaabiyeen isku-dubbaridka howl-gallada ka dhanka ah maleeshiyada Daacish ee ku dhuumaaleysanaysa buuraha gobolka Bari ee Puntland.

Xaaladdu waxay sii cakirantay bishii Luulyo 2025 ka dib ku dhawaaqistii Maamulka Goboleedka Waqooyi-Bari Soomaaliya, oo ah maamul federaal ah oo cusub oo sheeganaya maamulka gobollada Sool iyo Sanaag — dhul ay sidoo kale sheegato Puntland.

Xiisad doorasho iyo iska hor-imaadyo hubeysan

Khilaafka Jubbaland, oo ku taalla koonfurta dalka, ayaa qarxay ka dib dib-u-doorashadii lagu murmay ee hoggaamiyiheeda Axmed Maxamed Islaam, oo loo yaqaan Madoobe, bishii Nofeembar 2024. Muqdisho ayaa diidday natiijada, iyadoo ku tilmaantay codbixinta mid aan sharci ahayn.

Khilaafku wuxuu si degdeg ah isu beddelay is-qabqabsi sharci ah. Maxkamad ku taalla Muqdisho ayaa soo saartay amar lagu soo xirayo Madoobe, iyadoo ku eedeysay qiyaano qaran. Taas beddelkeeda, maxkamad ku taalla Jubbaland ayaa aargudatay iyadoo amar soo qabasho ah u jartay Madaxweyne Xasan.

Dowladda federaalku waxay qaadday tallaabo intaas ka sii fog, iyadoo ka codsatay Booliska Caalamiga ah ee Interpol inay soo saaraan waaran cas oo lagu soo xirayo Madoobe — tallaabadaas oo Kismaayo ay ku tilmaantay mid siyaasadeysan.

Bishii Diseembar 2024, is-maandhaafku wuxuu isu rogay dagaal toos ah. Ciidamada federaalka ee la geeyay magaalada xuduudda ah ee Raaskambooni ayaa isku dhacay ciidamada Jubbaland, waxaana la soo sheegay in dagaalkaas loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) — taasoo ahayd xaalad sii-kacday oo halis ah oo ka gudubtay hadal-haynta siyaasadeed loona gudbay iska hor-imaad hubeysan.

Dagaalladu waxay dib uga qarxeen gobolka lagu muransan yahay ee Gedo bishii Luulyo 2025, ka dib markii Muqdisho ay madaxa sirdoonka gobolka u magacawday Cabdirashiid Janan, oo ahaa wasiirkii hore ee amniga Jubbaland oo leh taariikh muran badan dhalisay. Imaatinkiisa oo ay wehliyeen ciidamo gurmad ah oo ka socday dowladda federaalka ayaa kiciyay dagaallo cusub oo barakiciyay dad rayid ah ayna xirmeen iskuulladu, taasoo sii xoojisay is-horfadhiga militari.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo xalay khudbad ka jeediyay bandhigga waxqabadka xukuumadda Dan-Qaran ayaa ka hadlay arrimo ku aadan hirgalinta Barnaamijka E-visa oo maalmihii la soo dhaafay aad loo hadal hayay.

Madaxweynaha ayaa xusay in dalka u socdo Dijital, isla markaana tallaabooyinkooda ay la jaanqadayaan kuwa casriga ah, ayna ka go’an tahay hormarinta adeegyada dowladda.

Sidoo kale wuxuu sii adkeeyay go’aanka ku aadan qaadashada e-Visa, isaga oo carrabka ku ku dhuftay in qofka Soomaaliga ah ee haysta baasaboorka dal kale iyo kan ajnabiga ah laga rabo inay Viso kusoo galaan dalka, una hoggaansamaan amarka soo baxay.

“Baasaboorka Soomaaliga adiga oo Fiiso heysan dal kale kuma gali kartid, sidaasi si lamid ah ayaa qof Ajanabi ah ama dhalasho ahaan Soomaali ah u imaan karin gudaha dalkeena isagoo aan wadan Fiiso” ayuu yiri Madaxweynaha.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Laguuguma haysto inaa haysato baasaboor ajanbi ah, dambina ma aha laakiin dalkan marka aad imaaneysid Soomaali noqo”.

Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale hoosta ka xariiqay in la hormariyay adeegga garoonka Muqdisho, isla markaana la keenay system la  la jaanqaadaayo kuwa caalamka.

“Dowladda Soomaaliya waxay maanta ku guuleysatay systemes-ka caalamiga ah inay ka qayb gasho oo dal baasaboor faalso ah laga qaatay ama baasabooro laga dhacay system uu galiy ayaa jiro oo maanta garoonka Muqdisho hadda kasoo dagto la geliyo baasaboorkaaga la arkaayo haddii lasoo xaday ama faalso uu yahay’ ayuu mar kale yiri.

Nidaamkan cusub ee ay soo rogta DFS oo hanaanka fiisaha ka dhigay hab online ah (e-Visa) ayaa dhaliyay fal-celin xooggan, waxaana ka horyimid Somaliland iyo Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre oo khudbad ka jeediyay bandhigga waxqabadka xukuumaddiisa oo xalay lagu qabtay Muqdisho ayaa si adag ugu jawaaay xubnaha mucaaradka ee kasoo horjeedo dowladda.

Xamza ayaa marka hoe shaaca ka qaaday in dadka dhaliilaya xukuumaddiisa ay rabaan in dalka lagu hayo halka uu joogo, balse aysan suuragaleynin, iyaguna ay ka go’an tahay in horay oo loo sii wado dowladnimada, si loo gaaro meel sare.

“Waagii hore waxaa nala dhihi jiray madaxweynaha iyo xukuumaddiisa dalka waxay u wadaan meel aan la garaneynin anigu berigaa waxaa iri way fiican tahay meel aydaan garaneynin ayaan idin wadnaa maxaa jira meesha aad garaneysaan waan garaneynaa waxa ay ku dambeyn jirtay” ayu yiri Ra’iisul wasaaraha xukuumadda Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in isaga iyo madaxweynuhu ay isla jaanqadeen, isla markaana ay Sooaaliya ku hoggaamiyeen waddo cusub oo khilaaf la’aan ah, taas oo uu tilmaamtay in ay horseedday midnimo, deganaasho iyo guulaha waa wayn ee maanta la gaaray.

“Annagu wxaa rabnaa wixii hore wax ka duwana aan keeno, maanta waxaan rabaa dadka Soomaaliyeed inaan u sheego dowladdaan wadajirkeeda iyo midnimadeeda iyo daganaashaha waa arrin cusub, waana mida keentay guulahaan in la gaaro” ayuu raaciyay.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale sheegay in xubnaha mucaaradka ay doodu tahay mid ma dhaleys ah, isla markaana ay siyaasadda u arkaan mashuuc lacag looga soo qaato dalal shisheeye, sida uu hadalka u dhigay.

“Dadka qaar aan naqaano oo mushkilad haysato kibir shaqsi ah iyo isla waynaan oo aan shaqo la jirin dood candhoola ah oo ma dhaleys ah oo maalin walba meida-yaha lala taagnaado iyo siyaasadda oo loo qaato mashruuc dowlado shisheeye looga biil qaato yeysan idin lug goyn waxaas” ayuu mar kale yiri Xamza Cabdi Barre.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan si weyn loogu dhagan yahay Xamza iyo xukuumaddiisa, waxaana taagan guuxa muushin culus oo ay ka wadaan xubno ka tirsan Baarlamaanka, kuwaas oo maalmahan dhaqdhaqaaq ka waday Muqdisho iyo Nairobi.

Badhan (Caasimada Online) – Duqeyn cirka ah oo Mareykanku ka fuliyey gobolka Sanaag ee waqooyiga Soomaaliya ayaa dhalisay carro iyo jahawareer xooggan, kaddib markii dadka deegaanku ay sheegeen in howlgalkii dhacay 13-kii Sebteembar lagu dilay oday dhaqameed tixgelin weyn ku lahaa bulshada, ee uusan ahayn dagaalame ka tirsan al-Shabaab.

Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa Arbacadii shaaciyey in ciidamadoodu ay fuliyeen wax ay ku tilmaameen “weerar sax ah” oo ka dhacay meel u dhow magaalada Badhan, iyagoo sheegtay in ay beegsadeen shakhsi hubka u iibin jiray al-Shabaab.

Laakiin, qofka dhintay ayaa ahaa Caaqil Cabdullaahi Cumar Cabdi, oo ahaa nabadoon caan ah oo si weyn loogu qaddarin jiray dadaalladiisa nabadeynta iyo dhex-dhexaadinta. Eheladiisa iyo hoggaamiyeyaasha bulshada ayaa si kulul u beeniyey sheegasho kasta oo la xiriirineysa inuu xiriir la lahaa al-Shabaab.

Goobjoogeyaal ayaa sheegay in saddex gantaal lagu dhuftay gaarigii uu watay Cabdi xilli uu keligiis u safrayey dhanka magaalada Badhan. Dhimashadiisa kediska ah ayaa ka dhalisay dibadbaxyo guud ahaan gobolka Sanaag, iyadoo dadka deegaanka oo caraysan ay cadhadooda u jeediyeen quwadaha shisheeye.

Qaar ka mid ah dibadbaxayaasha ayaa farta ku fiiqay dalka Imaaraatka Carabta—oo mararka qaar fuliya duqeymo u gaar ah gudaha Soomaaliya—waxayna ku eedeeyeen Abu Dhabi inay ku lug lahayd dhacdadaas, iyagoo falkaas la xiriiriyey mowqifkii Caaqilka ee ahaa inuu si cad uga soo horjeeday heshiis muran dhaliyey oo ku saabsan kheyraadka, kaasoo Imaaraatka siinaya fursad ay uga faa’iideystaan macdanta deegaanka.

Odayaasha deegaanka ayaa muujiyey sida aysan u rumaysan karin warbixinta Washington. “Wuxuu ahaa shakhsi la ixtiraamo oo noloshiisa u huray dib-u-heshiisiin. Ma jirto sabab loogu beegsan karo si milateri ah,” ayuu mid ka mid ah odayaasha u sheegay weriyeyaasha Soomaalida ah.

Taliska AFRICOM wax faahfaahin dheeri ah kama bixin dhacdada, iyagoo ku sababeeyey arrimo la xiriira amniga howlgalka. Ma aysan sheegin inay ka warhayaan in oday dhaqameed la dilay iyo in kale, ama inay damacsan yihiin inay baaraan dhibaatada rayidka soo gaartay.

Duqeymaha laga fuliyo gobolka Sanaag waa kuwo aan badnayn. Inta badan howlgallada Mareykanka ee Puntland waxay ku wajahan yihiin gobolka deriska la ah ee Bari, halkaas oo ciidamada Mareykanku ay ku taageeraan ciidamada maxalliga ah ee la dagaallamaya farac ka tirsan kooxda Daacish (ISIS).

Howlgalkii 13-kii Sebteembar wuxuu noqonayaa duqeyntii 78-aad ee Mareykanku ka fuliyo Soomaaliya sanadkan—taasoo horay u dhaaftay tiradii ugu badneyd ee hore loo diiwaan geliyey oo ahayd 63 duqeymood, taasoo la qoray sanadkii 2019-kii xilligii koowaad ee madaxweyne Donald Trump.

Dilkan ayaa abuuray su’aalo badan oo walaac leh. Caaqil Cabdullaahi Cumar Cabdi ma si khaldan ayaa loogu maleeyey inuu ahaa dagaalame ka tirsan Al-Shabaab? Sirdoon khaldan miyaa marin-habaabiyey qorsheeyeyaasha Mareykanka? Suurtagal ma tahay in xifaaltan deegaanka ka jiray uu sababay in xog been abuur ah la siiyo ciidamada Mareykanka? Mise, sida ay dad badan oo deegaanka ah sheeganayaan, Caaqil Cabdullaahi si bareer ah ayaa loo beegsaday sababtoo ah wuxuu ka soo horjeeday heshiisyada kheyraadka ee shisheeyaha lala galo?

Mise waxaa jirta xog aynan anaga ogeyn oo Mareykanka uu hayo? Haddii AFRICOM ay ku adkaysanayso sheegashadeeda, maxay u soo bandhigi la’dahay wax caddeyn ah?

Waqtigan la joogo, aamusnaanta ayaa sii xoojisay kalsooni-darrada jirta. Washington waxay ku adkaysanaysaa in howlgalladeedu ay yihiin kuwo loogu talagalay in lagu wiiqo shabakadaha xagjirka ah. Hase yeeshee, duqeyn kasta oo muran ka dhasho waxay khatar gelinaysaa inay kala fogaadaan bulshooyinkii uu Mareykanku sheeganayey inuu ilaalinayo. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallim Fiqi ayaa sharaxaad qoto dheer ka bixiyay xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga, gaar ahaan heshiisyadii ugu dambeeyay ee ay gaareen labada dal.

Fiqi ayaa sheegay in Dowladda Soomaaliya ay ka faa’iidday heshiisyada Turkiga, isagoo si gaar ah u xusay heshiiska difaaca, kaasi oo Ankara ay taageero dhinaca amniga ah oo ballaaran ku siiso Soomaaliya.

Ankara ayaa ciidanka Soomaaliya siisa taageero isugu jirta saanad ciidan iyo tababaro lagu tayeynayo ciidanka, iyadoo sidoo kale taageero weyn ka geysata dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, sida uu Fiqi ku sheegay wareysi dhinacyo badan taabanayay oo uu siiyay Wakaaladda Wararka Turkiga ee Anadolu.

Wasiirka ayaa si cad u sheegay in Turkiga uu kaalin muuqata ka qaadanayo tababarka ciidanka gaarka ah ee ku sugan saldhigga TÜRKSOM, iyagoo lagu qalabeyn doono diyaarado casri ah iyo weliba gaadiidka gaashaaman ee dagaalka.

“Turkiga waa garab weyn, iyadoo la raacayo heshiiska is-afgarad, ciidamada gaarka ah ee Soomaaliya waxay tababar heer sare ah ka helayaan Turkiga, waxaana lagu tababarayaa saldhigga milatari ee TÜRKSOM,” ayuu yiri Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya.

Wasiirka ayaa sidoo kale wareysigan uga hadlay isbeddelka amniga Soomaaliya, gaar ahaan caasimadda dalka, isagoo xaqiijiyay in amniga Muqdisho uu haatan si weyn uga duwan yahay sidii uu ahaa sanadkii 2011-kii, oo waqtigaas Madaxweynaha Turkiga, Erdoğan uu booqasho ku yimid.

Wareysigan ayaa muujinaya qoto dheerida xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga oo haatan maraya heer sare, iyadoo Muqdisho iyo Ankara ay gaareen heshiisyo iskaashi oo waaweyn, kuwaas oo ka mid yihiin heshiiska difaaca iyo kan shidaal baarista dalka.

Istanbul (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa kulamo siyaasadeed ka bilaabay dalka dibaddiisa, gaar ahaan dalka Turkiga.

Farmaajo ayaa magaalada Istanbul kula kulmay qaar kamid ah qurbajoogta Soomaaliyeed, kuwaasi oo ka mid taageerayaasha la dhacsan siyaasadda madaxweynihii hore ee dalka.

Kulankan ayaa qeyb ka ah bilaabashada ololaha Farmaajo ee doorashada 2026, sida ay Caasimada Online u sheegeen xubno si dhow ula socda dhaq-dhaqaaqa cusub ee uu haatan ka bilaabay dalka dibaddiisa.

Farmaajo ayaa sidoo kale la filayaa in uu toddobaadyada soo aadan uu soo gaaro magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka.

Tan iyo markii uu xilka wareejiyay Madaxweyne hore ee dalka, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo bishii May 2022 waxaa uu ahaa dibad joog, iyadoo fariisin u aheyd magaalada Dooxa ee dalka Qatar.

Sida muuqata, Farmaajo ayaa haatan raba inuu beddelo siyaasaddii dibad-joognimada, uuna si toos ah ololihiisa doorashada uga bilaabi doono magaalada Muqdisho, kadib marka uu soo afmeero kulamada Istanbul.

Si kastaba, Farmaajo ayaa ka mid ah madaxdii hore ee dalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka ah ee weli sida wayn u diidan qorshaha Villa Somalia ee ku aadan qabashada doorasho qof iyo cod ah, taas oo ay ka taagan tahay xiisad xooggan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Hawada ee Xukuumadda Soomaaliya ayaa baahisay qandaraas ku saabsan nadaafadda garoonka diyaaradaha ee Aadan Cadde.

Wasaaradda ayaa shaacisay in qandaraaskan ay soo xareysan karaan shirkadaha ka shaqeeya nadaafadda, sida la doonayo inay u qabtaan shaqooyinka nadaafadda ee garoonka Aadan Cadde, iyadoo loo baahan yahay shirkad leh khibrad, qalab, shaqaale iyo awood dhaqaale.

Qandaraaskan oo xayeysiintiisa ay baahisay wasaaraddu ayaa lagu sheegay in shirkadda shaqadaan qabaneysa ooga baahan yahay nadaafadda terminal-ka gudaha iyo dibada, nadiifinta gudaha garoonka ee meelaha rakaabku isticmaalaan: meelaha laga dhoofo, laga yimaado, VIP-da iyo meelaha sugitaanka.

Sidoo kale waxaa qeyb ka ah nadaafadda xafiisyada maamulka iyo shaqaalaha garoonka iyo musqulaha oo nadaafad joogto ah 24 saac ah, iyadoo bishiina loo sameynayo nadaafad qotodheer hal mar.

“Hawlaha nadaafadeed ee laga rabo waxaa kamid ah; in qashinka laga aruuriyo meelaha kala duwan iyo in si habboon loo asturo. Nadaafad deg-deg ah: Tusaale ahaan haddii uu dhaco shil, wax daato, ama xaalad caafimaad dhacdo — shirkaddu waa inay diyaar u ahaato in si degdeg ah u nadiifiso,” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay wasaaradda gaadiidka iyo duulista hawada.

Shirkadaha qandaraaskan soo xareysaneysa ayaa lagu xiray shati ganacsi oo shaqaynaya iyo soo bandhigista lacagta bishii ay ku qabanayaan adeegga, iyadoo tixgelinta la siin doono midda keenta qiimaha ugu macquulsan.

Si kastaba, baahinta qandaraaskan ayaa imanaysa 24 saac kadib markii ra’iisul wasaaraha Soomaaliya uu kormeer kedis ah ku tegay garoonka diyaaradaha ee Muqdisho, kaasi oo dadweynaha si weyn uga deyriyeen nadaafadiisa.

Meelaha laga soo cawday ayaa waxaa kamid ah musqulaha garoonka oo la sheegay in dayac badan uu ka jiro, iyadoo kulankii dadweynaha ee uu ka qeyb-galay ra’iisul wasaaraha loogu gudbiyay cabashooyin la xiriira garoonka Aadan Cadde.

Xamza oo indhaha soo saaray waxyaabaha ay ka cabanayeen shacabka, ayaa maamulka garoonka ku canaantay fadeexadda taagan, isagoo faray in sida ugu dhaqsaha badan wax looga qabto cabashada shacabka Soomaaliyeed ee ku aaddan adeegyada garoonka ee muhiimka u ah bulshada.

Garoowe (Caasimada Online) – Beesha Warsangeli ayaa si adag uga hadashay dilka Caaqil Cumar Cabdillaahi Cabdi Ibraahim oo Sabtidii duqeyn diyaaradeed lagu dilay.

Bayaan ay si wadajir ah u soo saareen odayaasha dhaqanka, aqoonyahan iyo culimada beesha Warsangeli ayaa waxaa xukuumadda Puntland looga dalbaday inay jawaab deg-deg ah ka siiso weerarkii lagu dilay caaqilka, oo ehelkiisu sheegeen in uusan wax xiriir ah la laheyn kooxaha argagixisada.

“Sida aan wada ogsoonnahay waxaa 13/Sep, 2025 weerar diyaaradeed oo gantaalo loo adeegsadey lagu diley Caaqil Cumar C/laahi Cabdi Ibraahim isagoo ku jira safar oo keligiis wata gaadhigiisii, kana soo baxay Magaalada Ceelbuh, kuna socdey magaalada Badhan ee gobolka Sanaag, markii uu marayey meel u dhow Tuulada Jiicanyo ayaa lala beegsaday saddex gantaal,” ayaa lagu yiri bayaanka kasoo baxay beesha Warsangeli.

Qoraalka ayaa sidoo kale waxaa lagu yiri “Madaxda dhaqanka, aqoonyahanka iyo culimada diinta ee gobollada Sanaag, Haylaan iyo galbeedka gobolka Bari iyaga oo ku hadlaya afka bulshada gobolladaas kana duulaya xilka iyo waajibaadka masuuliyiinta dawladda Puntland ka saaran amniga guud ee dalka, ilaalinta bedqabka bulshada iyo ilaalinta xuquuqda dastuuriga ah waxay madaxweynaha iyo dhammaan golayaasha maamulka ka dalbayaan inay jawaab deg-deg ah kasoo bixiyaan.”

Beesha ayaa dalbatay in loo caddeeyo sababta loo beegsaday caaqilka, oo ay sheegeen inuu ahaa oday samatalis ah. “Ciddii geysatey ee fulisey weerarka diyaaradda iyo gantaalaha loo adeegsaday laguna diley Caaqil Cumar iyo cid kasta oo gacan kasiisay dilkaas.”

“Sababta loo beegsaday ee lagu bannaystay dilkiisa annagoo og inuu ahaa oday samatalis ah dalka oo dhanna laga yaqaaney inuu ahaa caaqil ku suntan ka shaqaynta amniga, nabadgelyada iyo maslaxadda dalka iyo dadka” ayuu u dhignaa bayaankaasi,” ayaa sidoo kale lagu yiri qoraalka beesha.

Beesha ayaa sheegtay in ay jawaab dhameystiran ka sugayso xukuumadda Saciid Deni, isla markaana talo guud ka yeelan doonaan dilkii AUN Caaqilka Cumar, haddii uu maamulka xog lagu qanci karo ka bixin weerarkan.

Dilka Caaqilka ayaa waxaa ka dhashay banaanbaxyo xooggan oo ka dhacay gobolka Sanaag, kuwaas oo looga soo horjeedo duqeyntii lala beegsaday.

Inkastoo maamulka Puntland uu ka gaabsaday inuu faahfaahin ka bixiyo duqeyntan, waxaa maanta sheegtay inuu duqeyn ka fuliyay gobolka Sanaag taliska ciidamada Mareykanka ee qaaradda Afrika, oo sheegay in weerarku u dhacay sidii loo qorsheeyay, isla markaana ay kala kaashatay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Taliska AFRICOM ayaa xaqiijiyay in duqeyntaas lagu bartilmaameedsaday nin hubka ka iibiya kooxda Al-Shabaab, balse ma shaacin magaciisa iyo waxa uu qabanayay xilliga la dilay.

Sheegashada Mareykanka ayaa kusoo aadeyso, iyada oo isla maalintaas la dilay Caaqil Cumar Cabdullahi Cabdi oo kamid ahaa waxgaradka gobolka Sanaag, kaas oo gaarigiisa lagu dhuftay gantaallo, xilli uu kasoo baxay deegaanka Ceelbuh, kuna sii jeeday degmada Badhan ee gobolka Sanaag.

Cali Cabdullahi oo la dhashay marxuumka ayaa horay uga hadlay, sida ay wax u dhaceen waxaana uu sheegay in

Gaariga caaqilka ayaa lagu dhuftay 3 gantaal, mana jirin cid kale oo la socotay, sida uu xaqiijiyay Cali Cabdullaahi oo la dhashay marxuumka, oo ka waramay sida ay wax u dhaceen.