Stockholm (Caasimada Online) – Dowladda Sweden ayaa toddobaadyadii la soo dhaafay dalkeeda ka masaafurisay sideed muwaadin oo Soomaali ah, waxayna isu diyaarinaysaa inay celiso ugu yaraan 15 kale, xilli ay dowladdaasi dhaqangelinayso siyaasaddeeda ugu adag ee dhinaca socdaalka muddo tobannaan sano ah, tallaabo ay madaxda jaaliyadda Soomaalida ka digeen inay halis weyn gelin karto dadka la celinayo.

Shan iyo tobanka qof ee sugaya in la masaafuriyo ayaa hadda ku jira xabsiyada dalka Sweden, sida uu sheegay Yoonis Khaliif oo ka tirsan Ururka Jaaliyadda Soomaalida ee Sweden. Wuxuu intaas ku daray in dadka la celinayo ay isugu jiraan kuwo aan loo cusboonaysiin sharciga deggenaanshaha iyo kuwo magangalyo-doon ah oo muddo u dhaxaysa saddex ilaa toban sano jawaab ka sugayay codsiyadooda.

“Arrintan waa mid ay dowladda cusub ku hawlanayd muddo dheer,” ayuu Yoonis Khaliif u sheegay BBC-da. “Waxaa dadkaas ka mid ah dad da’ ah, carruur, iyo dhallinyaro qaan-gaar ah, oo qaar badan oo ka mid ah ay shaqeeyaan oo canshuurta bixiyaan, kuwaas oo hadda luminaya xaqa ay u lahaayeen inay dalka sii joogaan.”

Yoonis Khaliif wuxuu sheegay in wakiillada jaaliyadda ay qorsheynayaan inay toddobaadkan magaalada Stockholm kula kulmaan safaaradda Soomaaliya si ay ugala hadlaan arrimaha masaafurinta, ayna horey arrintan ula wadaageen mas’uuliyiinta Sweden. Wuxuu xusay in dowladdii hore ay ahayd mid si weyn u dhageysan jirtay tabashooyinka Soomaalida, balse maamulka hadda jira uu mawqif adag ka qaatay arrintan.

Tan iyo markii uu xafiiska la wareegay isbaheysiga laga tiro badan yahay ee uu hoggaamiyo Ra’iisul Wasaare Ulf Kristersson sannadkii 2022, oo ay taageerayaan xulafadiisa garabka midig iyo xisbiga la dagaallanka socdaalka ee Sweden Democrats, ayay Sweden soo rogtay tallaabooyin loogu talagalay in lagu yareeyo qaabilaadda qaxootiga iyo in la adkeeyo shuruudaha bixinta magangalyada.

Sannadkii 2024, waxaa sharciga deggenaanshaha la siiyay oo kaliya 6,250 magangalyo-doon, taasoo ah hoos u dhac boqolkiiba 42 ah marka loo eego xukuumadihii hore, waana tiradii ugu hooseysay ee la diiwaangeliyo tan iyo 1985, sida ay sheegtay Hay’adda Socdaalka Sweden (Swedish Migration Agency). Codsiyo yar ayaa la aqbalay, waxaana tirada sharciyada cusub ee deggenaanshaha ee la bixiyay ay gaartay heer taariikhi ah oo aad u hooseeya.

Dowladda ayaa siyaasaddan ku difaacday inay lagama maarmaan u tahay si wax looga qabto caqabadaha miisaaniyadda, balse dadka dhaliila, oo uu ku jiro Yoonis Khaliif, ayaa sheegay in sababaha dhaqaale aysan marmarsiiyo u noqon karin in la masaafuriyo dad muddo dheer deggenaa oo bulshada wax ku soo kordhinayay.

Hoggaamiyeyaasha jaaliyadda ayaa ka digaya in dadka lagu qasbayo inay ku laabtaan Soomaaliya ay la kulmi karaan isla khatarihii ay markii hore ka soo carareen, oo ay ka mid yihiin xasillooni-darrada siyaasadeed, colaadaha socda, iyo halista ah in si qasab ah ay u qortaan kooxaha mintidiinta ah.

“Xasillooni siyaasadeed ma jirto, kooxaha xagjirka ahna waxay qabsanayaan dhul hor leh,” ayuu yiri Yoonis Khaliif. “Dhallinyarada dib loo celiyo waxay noqonayaan kuwo nugul, gaar ahaan iyadoo aysan jirin shaqooyin ay helaan. Kuwani waa dad saxaraha soo maray oo halkan ammaan ka helay, balse hadda dib loogu celinayo dhibaatooyinkii ay ka soo baxsadeen. Waxaa habboon in dowladda Soomaaliya ay si dhab ah uga fiirsato arrintan.”

Boston (Caasimada Online) – Shirkadda La-talinta Boston (Boston Consulting Group – BCG) ayaa diyaarisay qorshayaal lagu rarayo Falastiiniyiinta reer Gaza, laguna dejinayo Soomaaliya iyo Jamhuuriyadda iskeed ugu dhawaaqday madax-bannaanida ee Somaliland, oo ku taalla waqooyiga Soomaaliya. Arrintan ayaa lagu sheegay in shirkaddu u fulisay wakiillada danaha ganacsato reer Israa’iil ah oo doonaya dib u dhiska marinkaas.

Dad xog-ogaal u ah qorshahan ayaa u sheegay wargayska Financial Times in Soomaaliya iyo maamulka Somaliland ay ka mid ahaayeen dhowr dal oo loo qorsheeyay in Falastiiniyiinta lagu mastaafuriyo. Liiskaas waxaa sidoo kale ku jiray waddamada Masar, Imaaraadka Carabta iyo Urdun.

Daraasaddan ayaa ku salaysnayd shaqo ay BCG ku taageeraysay aasaaska Hay’adda Gargaarka Bani’aadannimo ee Gaza (Gaza Humanitarian Foundation – GHF), oo uu Maraykanku taageero, taas oo dhaliil badan loo jeediyay sababo la xiriira tirada dadka ku dhintay goobaha gargaarka lagu qaybiyo.

Qorshahan dagaalka kaddib marka la shaaciyay wuxuu kiciyay caro weyn. Shirkadda la-talintu waxay si cad isaga fogaysay mashruuca, iyadoo sheegtay in shirkad kale oo mas’uul ka ahayd la faray in aan la fulin.

Qorshayaasha dib-u-dejinta ayaa ku salaysnaa warbixinno sheegaya in saraakiil ka tirsan Israa’iil iyo Maraykanka ay wadahadallo la yeesheen hoggaamiyeyaal ka tirsan Bariga Afrika, kuwaas oo ku saabsanaa qaabilaadda Falastiiniyiinta la mastaafurinayo, beddelkeedana loo ballanqaaday faa’iidooyin, oo ay ka mid tahay in Somaliland loo aqoonsado dal madax-bannaan.

Qorshahan, oo madaxweynaha Maraykanka Donald Trump sheegay inuu suurtagelin doono dib-u-dhiska Marinka Gaza, ayaa waxaa “isir-sifeyn” ku tilmaamay kooxaha u dooda xuquuqda aadanaha, hay’adaha caalamiga ah iyo saraakiil shisheeye.

“Haddii dal uu aqbalo reer Gaza oo si ku-meel-gaar ah, ikhtiyaari ahna, u soo guura, dalkaasi wuxuu helayaa dad cusub oo ku soo kordha, taas oo si cad u yeelan karta faa’iido dhaqaale oo weyn,” ayuu yiri qof xog-ogaal u ah shaqadan, sida uu u sheegay wargayska Financial Times.

“Laakiin waddamada ku jira qorshahan looma dooran iyadoo lagu salaynayo xog ku saabsan wadahadallo gaar ah oo dhacay. Ujeeddadu waxay ahayd in la fahmo dhinacyada dhaqaale ee la xiriira xulashooyinka uu Madaxweyne Trump miiska soo dhigay.”

Warbixin la socotay qorshahan ayaa saadaalisay in 25% Falastiiniyiinta reer Gaza ay go’aansan doonaan inay ka guuraan marinka, iyadoo inta badan kuwa baxa aysan dib ugu soo laaban doonin. BCG waxay qiyaastay in waddamada qaabila Falastiiniyiinta ay heli doonaan faa’iidooyin dhaqaale oo gaaraya $4.7 bilyan afarta sano ee ugu horreysa.

Waxaa la soo wariyay in shirkadda BCG – oo uu Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ka mid yahay ardaydeedii hore – ay ku lug yeelatay GHF markii shirkadda qandaraasyada amniga ee Maraykanka, Orbis, ay u xil saartay inay ka caawiso daraasad ku saabsan suurtagalnimada hawlgal gargaar oo cusub.

Sida la sheegay, BCG waxaa loo doortay sababtoo ah xiriirka ay la leedahay Phil Reilly, oo ah sarkaal hore uga tirsanaa CIA-da, haddana ka shaqeeya Orbis.

Sida uu markii ugu horreysay baahiyay wargayska Middle East Eye, Reilly wuxuu ahaa la-taliye sare oo BCG u shaqeynayay muddo sideed sano ah, ilaa lix bilood ka hor, markaas oo uu aasaasay shirkadda Safe Reach Solutions – shirkad faa’iido-doon ah oo ka shaqaysa amniga iyo saadka, isla markaana ilaalisa xarumaha gargaarka ee GHF ee Gaza.

Wargayska Financial Times ayaa sidoo kale soo tebiyay in xubno ka tirsan Machadka Tony Blair (Tony Blair Institute) ay ka qaybqaateen mashruuc ku saabsan xaaladda Gaza ee dagaalka kaddib, kaas oo ay ku jireen qorshayaal loogu magac daray “Trump Riviera” oo lagu adeegsaday naqshado maaliyadeed oo ay diyaarisay BCG.

Boosaaso (Caasimada Online) – Ciidamada difaaca Puntland, gaar ahaan ururka Gantaal oo kaashanaya Booliska degmada Qandala, ayaa qabtay gaari laga shakiyay xilli uu marayay deegaanka Unuun ee gobolka Bari.

Gaarigan ayaa loo tuhunsan yahay in uu sahay iyo raashin u waday firxadkii kooxda Daacish ee weli ku dhuumaaleysanaya dhulka buuraleyda ah ee Calmiskaad.

War kasoo baxay Hawl-galka Calmiskaad ayaa lagu sheegay in gaariga oo ah nooca loo yaqaan Probox uu siday raashin, qalab isgaarsiin iyo qalab kale oo sahay ah, iyadoo sidoo kale lala qabtay ninkii waday.

Warbixinta ayaa intaas ku dartay: “Ciidanku waxay Turmasaale keeneen gaari iyo ninkii watay, oo lagu soo qabtay isagoo raashin, solar iyo agab isgaarsiin u wada dhulka laga sifeynayo firxadka argagixisada Daacish.”

Dhawaan ayey aheyd markii ciidamada difaaca ee Puntland ay gacanta ku dhigeen gaari sahay u swaday maleeshiyaadka Daacish. Gaarigaas oo siday raashin uu ka qaaday Boosaaso ayaa ciidamadu ay ku qabteen deegaanka Biyo Kulule, halkaas oo ay weli ka socdaan howl-gallo culus.

Howl-galladan waxaa barbar socda duqeymo culus oo ay saaxiibada caalamiga ah ka fuliyaan deegaannada la tuhunsan yahay inay ku dhuumaaleysanayaan Daacish. Weeraradan ayaa si weyn u taageera ciidamada difaaca Puntland ee haatan howl-gallada culus ka wada aagga buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Si kastaba, Guulaha laga gaaray howl-galka Hillaac ayaa la sheegay inay yihiin kuwa si buuxda u wiiqay awooddii ururka Daacish ee gobolka, inkasta oo weli loo baahan yahay feejignaan dheeri ah oo ku wajahan ragga firxadka ah iyo isku daygooda ah inay dib usoo abaabulaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa tacsi tiiraanyo leh u dirtay madaxda iyo shacabka Ghana kadib geerida wasiirro iyo saraakiil sare oo dalkaas uga baxay shil diyaaradeed oo Arbacadii ka dhacay gobolka Ashanti ee koonfurta dalkaasi.

Bayaan tacsi ah oo kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa lagu sheegay in ay garab taagan tahay dhiggeeda Jamhuuriyadda Ghana oo la murugeysan dhibaatada ka dhalatay shilkaasi diyaaradeed, kaasi oo galaaftay nolosha 8 xubnood.

“Soomaaliya waxay tacsi tiiraanyo leh u diraysa dowladda iyo shacabka dalka saaxiibka ah ee Jamhuuriyadda Ghana, kaddib shil naxdin leh oo sababay geerida siddeed qof, oo ay ku jiraan Wasiirka Gaashaandhigga, Dr. Edward Omane Boamah, iyo Wasiirka Deegaanka, Sayniska iyo Teknolojiyadda, Dr. Ibrahim Murtala Muhammed,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka Soomaaliya.

Sidoo kale waxaa lagu yiri qoraalka: “Waxaan si qoto dheer uga naxnay murugada ay Ghana ku sugan tahay, Soomaaliya waxay la wadaagaysaa dareen tacsiyeed oo qalbi ah dhammaan dadkii ay saameysay dhacdadan murugada leh.”

Soomaaliya ayaa si dareen leh u muujisay in dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed ay garab taagan yihiin Ghana xilligan adag ee baroor-diiqda, iyaga oo u diraya dareenkooda ugu xanuunka badan, kuna celinaya ballan-qaadkooda midnimo iyo naxariis.

Dowladda Ghana ayaa ku dhawaaqday in calanka dalkaasi hoos loo dhigay, halka madaxweyne Mahama uu hakiyay dhammaan howlihiisii rasmiga ah si loo muujiyo murugada dhacdadan.

Shilalka ay ku lug leeyihiin diyaaradaha yar yar ayaa ah kuwo mararka qaar laga dareemo Bariga Afrika.

Bishii April ee sanadkii hore, taliyihii guud ee ciidamada Kenya ayaa ka mid ahaa 10 qof oo ku dhintay shil diyaaradeed oo dhacay Kenya, wax yar kadib markii ay duushay diyaarad milatari.

Shilalkan ayaa si dhab ah faah-faahin dhammeystiran looga soo gudbin marka guddiyada ka shaqeynaya arrintaan ay sameeyaan baarista loo xil-saaro.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugidda Qaranka (NISA) ayaa xalay howl-gal qorsheysan ka sameeyay deegaanka Bariire ee Gobolka Shabeellaha Hoose.

Howl-galka ayaa lagu beegsaday guri ay deganaayeen horjoogeyaal ka tirsan kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo maalmihii lasoo dhaafay halkaasi ku maleegayay falal argagixiso ah.

Wararka hordhaca ah ayaa sheegaya in howl-galkaasi uu sababay khasaare xooggan oo gaaray kooxda Al-Shabaab.

Gaar ahaan, horjoogeyaal sare oo ku sugnaa guriga la beegsaday ayaa la xaqiijiyay in ay ku dhinteen weerarkaasi.

Faah-faahin dheeraad ah ayaa la filayaa in la helo saacadaha soo socda, iyadoo la sugayo war rasmi ah oo kasoo baxa hay’adda NISA.

Howl-galkan ayaa daba socda bartilmaameedyo gaar ah oo hay’adda NISA ku beegsanayso horjoogayaasha Al-Shabaab iyo xubnaha muhiimka ah, xilli ay hoos u dhaceen howl-galladii tooska ahaa ee ka dhanka ahaa kooxda, kaas oo iska garabsanayeen ciidanka xoogga iyo dadka deegaanka ee Macawisleyda

Kooxda ayaa haatan dib u qabsatay deegaano ka tirsan bariga gobolka Hiiraan, kuwaas oo labo sano ka hor laga xoreeyay. Waxaana muuqata in kooxda ay isku dayeyso sii wadista ballaarinta awooddeeda mar kale gudaha gobolka.

New York (Caasimada Online) – Ku-xigeenka Ergayga Ruushka ee Qaramada Midoobay, Dmitry Polyanskiy ayaa si kulul u cambaareeyay qorshaha cusub ee ay ansixiyeen Golaha Wasiirrada Israa’iil, kaas oo lagu doonayo in lagu qabsado guud ahaan dhulka marinka Gaza.

Ergeyga Ruushka oo la hadlayay warfidiyeenka ku sugan xarunta Qaramada Midoobay ee New York ayaa sheegay in tallaabadaasi ay tahay mid aad u halis badan oo wiiqeysa dadaallada nabadeed. Wuxuu sheegay in Ruushku si buuxda u cambaareynayo qorshahaasi iyo wax kasta oo lamid ah.

Dmitry Polyanskiy ayaa intaas ku daray in waddo kasta oo lagu raadiyo xasillooni iyo nabad waarta laga fogaanayo haddii Israa’iil ay u dhaqaaqdo ficillo noocan oo kale ah oo horseedi kara dhiig daata dheeraad ah iyo xasillooni darro gobolka ka dhacda.

Dhinaca kale, Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu, ayaa si cad u soo bandhigay qorshe cusub oo milatari, kaasi oo lagu doonayo in Israa’iil ay si rasmi ah gacanta ugu dhigto marinka Gaza. Qorshahaan ayaa qayb ka ah dadaallada milatari ee Israa’iil ay ku sheegtay “in lagu baabi’inayo awoodda Xamaas”.

Sida ay sheegayaan warbixino kala duwan, qorshahaan ayaa lagu bilaabi doonaa in ciidamo cusub oo Israa’iili ah la geeyo deegaanno aysan horey u gelin, kuwaas oo ay ku jiraan xeryo ciidan oo lagu tuhunsan yahay in Xamaas ay u isticmaasho tababarada militari.

Waxyaabaha kale ee ku jira qorshaha waxaa kamid ah in si buuxda loo hareereeyo magaalada Gaza, waxaana qorshuhu dhigaya in dadka ku sugan halkaasi lagu khasbo inay u qaxaan koonfurta, si loo furo waddo lagu fulin karo weerarro milatari oo cusub.

Qorshahan ayaa sidoo kale tilmaamaya in la beegsado goobo ay dad badan ku sugan yihiin, taas oo laga cabsi qabo inay keento khasaare baaxad leh oo ka dhan ah shacabka rayidka ah ee aan waxba galabsan.

Tallaabadan ayaa kusoo beegmaysa iyadoo Israa’iil ay wajahaysa cadaadis xooggan oo caalami ah oo la xiriira duqeymaha joogtada ah ee ay ka waddo gudaha Gaza, kuwaas oo sababay burbur baahsan iyo dhimasho tiro aad u badan.

Tirakoob ay hay’adaha caafimaadku soo bandhigeen ayaa muujinaya in dagaallada ka socda Gaza tan iyo bishii Oktoobar 2023 ay sabab u noqdeen geerida in ka badan 61,200 oo qof, kuwaas oo badankood ah dumar iyo caruur.

Dalka Ruushka oo horay ugu baaqay in la helo xabbad-joojin degdeg ah ayaa mar kale ku celiyay baaqiisa ah in si shuruud la’aan ah loo joojiyo dagaalka, lana bilaabo wadahadal horseedi kara xasilooni iyo nabad waarta oo laga gaaro gobolka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru dowlaha Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya Xildhibaan Cumar Cali Cabdi ayaa si adag ugu soo jawaabay Xildhibaan Yaasiin Farey oo shirkadda Hormuud ku eedeeyey inay ku lug leedahay barakicinta dadkii laga saaray Suuqa Siinaay, isagoo wacad ku maray in ganacsatada iibsatay dhulkaas aysan ku nacfi doonin.

Wasiirka oo ka jawaabayey eedeynta Xildhibaan Yaasiin Farey ayaa qoraalkiisa ku bilaabay, “Jiingado sharci darro ah oo dhul dawladeed laga dhistay, isagoo  difaacaya inuu shirkad Soomaaliyeed jaa’ifeeyo, wax aysan ku lug lahayna ku eedeeyo lagama aqbalayo.”

Sidoo kale Wasiir Cumar, ayaa sheegay in Xildhibaan Yaasiin uu maleeshiyaad hubeysan dhaxkeenay Caasimadii Dalka ee Muqdisho, isla markaana uu galay dambi weyn oo lagu maxkamadayn karo.

“In isagoo Xildhibaan Qaran ah uu falal amniga dalka dhaawacaya ku lug yeesho waa ayaan darro,” ayuu qoraalkiisa ku yiri Wasiiru dowlaha Wasaaradda Gaashaandhigga Cumar Cali Cabdi.

Sidoo kale, wuxuu gef aan la aqbali karin ku tilmaamay in Xildhibaan Yaasiin uu weli adeegsanayo hadallo kicin iyo fidno abuur ah oo bulshada lagu kala fogaynayo, “Inuu cararo inta fidno kiciyayna waa fulaynimo,” ayuu ku soo gabagabeeyey qoraalkiisa Wasiiru dowlaha Gaashaandhigga Cumar Cali Cabdi.

Dhinaca kale, Shirkadda Hormuud Telecom oo tixraaceysa qoraalka Xildhibaan Yaasiin Farey ayaa iska fogeysay eedeynta ah in dhulka Siinay ay iibsadeen.

War-saxaafadeed ka soo baxay Hormuud ayaa lagu yiri, “Shirkadda Hormuud Telecom waxa ay si cad u beeninaysaa wararka been-abuurka ah ee lagu faafiyey baraha bulshada, kuwaas oo si khaldan shirkadda loogu tilmaamay in ay lug ku leedahay arrimo la xiriira dhul ku yaalla Suuqa Siinaay.”

Hurmuud oo qoraalkeeda soo raacisay sawirka ciwaanka Xildhibaanka ayaa soo bandhigtay afar qodob oo ay ku caddeyneyao in shirkaddu aysan ku lug laheyn arrimaha dhulkaas, qodobada ayaa kala:

1.⁠ ⁠Hormuud Telecom aanay maalgelin mashruucaas, lugna ku lahayn.

2.⁠ ⁠Shirkadaha ka faracmay (subsidiaries) shikradda Hormuud aysan wax maalgelin ah ku lahayn mashruucan, si toos ah ama si dadban.

3.⁠ ⁠Guddiga sare ee maamulka shirkaddu aysan wax xiriir ah la lahayn arrintaas, si shakhsi ah ama si rasmi ah.

4. Bankiguna uusan maalgelin mashruucan.

Halkaan ka eeg qoraalka Xildhibaan Yaasiin Farey ee Hormuud ay beenisay, Wasiir Cumar-na uu qaab siyaasadeysan uga soo jawaabay.

Ceerigaabo (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa dhaq-dhaqaaq cusub ka bilaabay qeybo kamid ah gobolka Sanaag, kuwaas oo ay sheegtay in ay kula dagaalamayso maleeshiyaadka Shabaab ee ku sugan buuraha Calmadow.

Taliye ku-xigeenka ciidanka difaaca Puntland, S/Guuto Cabdiraxmaan Maxamed Jaamac (Ilig) ayaa booqasho kormeer ah ku tagay cutubyo ka tirsan ciidamada Puntland oo ku sugan jiidda hore ee buuraha Calmadow. Waxaa safarkaasi ku wehliyay saraakiil sare oo ka tirsan taliska ciidanka.

Safarkan oo taliyaha ku wehlinayaan saraakiil sare oo ka tirsan taliska ciidanka ayaa intii uu socday kormeerka, wuxuu taliyuhu indha-indheyn ku sameeyay dhammaan saldhigyada ciidamada ee ku sugan difaaca hore.

Kormeerkan ayaa bar bilow u ah howl-galka la qorsheeyay ee Onkod, kaas oo loogu talagalay in lagaga sifeynayo buuraha Calmadow kooxda Al-Shabaab, sida lagu sheegay war kasoo baxay taliska ciidanka difaaca Puntland.

Taliska ayaa sheegay in saraakiisha booqashada ku tagay jiidda hore ay la yeesheen kulamo dhiirrigelin iyo wacyigelin ah ciidanka, iyagoo ku bogaadiyay sida ay uga go’an tahay difaaca dalka iyo fulinta waajibaadka qaran.

Sidoo kale, waxay ciidamada ku booriyeen in ay si buuxda ugu diyaar garoobaan wejiga cusub ee howlgalka Onkod, oo lagu beegsan doono kooxaha argagixisada ku dhuumaalaysanaya buurahaas.

Dhanka kale, Abbaan-duulaha guud ee ciidanka difaaca Puntland, S/Guuto Xuseen Faarax Aadan (Xuseen Dheere), ayaa socdaal shaqo ku tegay deegaanka Yubbe ee degamada Ceerigaabo ee gobolka Sanaag.

Halkaas ayuu ka bilaabay abaabul iyo qaramayn ciidan beeleedyo deegaanka ku sugan, kuwaasoo sida uu sheegay lagu darayo ciidanka rasmiga ah ee qeybta ka noqon doona howlgalka Calmadow.

Maamulka Puntland ayaa dhawaan sheegay in lagu guuleystay howl-galkii Calmiskaad, isla markaana ay haatan u ruqaansanayaan dhanka Calmadow oo maleeshiyaadka Al-Shabaab u ah saldhig.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa si rasmi ah magaalada Muqdisho looga daahfuray Madasha Somali Business, oo ah madal bixineysa xog sugan oo isugu jirta: warbixinno lagu falanqeynayo fursadaha maalgashi ee dalka ka jira, saadaalinno ku saabsan isbeddellada suuqa iyo kobaca dhaqaalaha, daraasado la xiriira jihada ganacsiga iyo maalgashiga, iyo warbixinno lagu lafagurayo dhaqaalaha dalka.

Xafladdan waxaa kasoo qeyb galay mas’uuliyiin ka kala socday dowladda, ganacsatada, khubaro dhanka dhaqaalaha ah, qeybaha waxbarashada, dhalinyarada iyo bulshada qeybaheeda kala duwan, kuwaas oo daneeya horumarinta dhaqaalaha Soomaaliya.

Aasaasaha ahna Maamulaha Madasha Somali Business, Dr. Abdinor Dahir, ayaa ugu horreyn xafladda daahfurka kusoo dhoweeyay martida. Wuxuu xusay muhiimadda ay Somali Business u leedahay horumarinta dhaqaalaha Soomaaliya iyo sababaha keentay aasaasitaanka madasha, oo ugu horreyn ahayd sidii loo heli lahaa xog habaysan oo sugan oo lagu go’aan qaadan karo.

Waxaa sidoo kale xafladda laga jeediyay qudbadooyin kala duwan, kuwaas oo lagu bogaadiyay laguna soo dhoweeyay furitaanka Madasha Somali Business.

Martida ka qeyb gashay waxaa ka mid ahaa Wasiirka Wasaaradda Qorsheynta, Maalgashiga & Horumarinta Dhaqaalaha, Hon. Mohamud Abdirahman Beenebeene; Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Maaliyadda Dowladda Federaalka Soomaaliya, Mudane Abdiqafar Hange; Lataliyaha Madaxweynaha JFS ee arrimaha dhaqaalaha ahna Guddoomiyaha Golaha Dhaqaalaha Qaranka, Dr. Hassan Adam Hosow; Guddoomiyaha Ururka Bangiyada Soomaaliyeed, Dr. Ahmed Khadar A. Jama; Guddoomiye Ku-xigeenka Bangiga Dhexe, Dr. Ali Yasin Sheikh; Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya, Abdirahman Yusuf Al-Adala; iyo Guddoomiye Ku-xigeenka Rugta Ganacsiga Soomaaliya, Cabdiraxmaan Cabdullahi Aadan Galanbi, iyo marti sharaf kale.

Madashan ayaa la filayaa in ay noqoto isha koowaad ee laga helo xogaha maalgashi ee dalka, saadaasha suuqa, falanqaynta dhaqaalaha, iyo daraasadaha ganacsiga, iyadoo si gaar ah loogu tala galay in ay ka faa’iideystaan ganacsatada, dhalinyarada hal-abuurka leh, iyo hay’adaha dowladda.

Dhammaan ka qaybgalayaashii xafladda ayaa si weyn usoo dhaweeyay madashan cusub, iyagoo muujiyay baahida loo qabo in xogaha ganacsi iyo maalgashi ee Soomaaliya la habeeyo, lana helo meel isku keenta xogtaas oo si joogto ah looga heli karo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shirkadda Hormuud Telecom ayaa iska fogeysay ku lug lahaanshaha barakicinta dhulka Siinaay, iyadoo beenisay in ay sinaba ugu lug leedahay arrimaha dhulkaasi, oo dowladdu ka bilowday burburin iyo barakacin hor leh.

“Shirkadda Hormuud waxa ay si cad u beeninaysaa wararka been-abuurka ah ee lagu faafiyey baraha bulshada, kuwaas oo si khaldan shirkadda loogu tilmaamay in ay lug ku leedahay arrimo la xiriira dhul ku yaalla Suuqa Siinaay,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay shirkadda.

Hormuud ayaa caddeysay in xitaa guddiga sare ee maamulka shirkaddu aysan wax xiriir ah la lahayn arrintaas, si shakhsi ah ama si rasmi ah.

War-saxaafadeedka shirkadda Hormuud ayaa si toos ah u beeniyay hadal kasoo yeeray Xildhibaan Yaasiin Fareey, oo isagu si weyn uga soo horjeeda burburinta ay dowladda ka wado dhulka Siinaay.

Yaasiin Fareey oo uga digay ganacsatada Soomaaliyeed in ay hantidooda iska geliyaan dhulkaas, ayaa ku eedeeyay Hormuud iyo Salaam Bank inay si toos ah ugu lug yeesheen burburinta suuqa Siinay iyo barakicinta dadka ku ganacsada ama deegaansaday.

“Waxaa nasiib daro weyn ah in shiirkadda isgaarsiinta Hormuud iyo Salaam Bank oo aan in mudo ah ka shaqeyneyey bedqabka sumcadooda una heysana hantida ummadda Soomaaliyeed ay si toos ah ugu lug yeeshaan burburinta dhulka Siinaay,” ayuu Yaasiin Fareey ku yiri qoraal uu soo saaray.

Waxa uu intaas kusii daray “Marnaba ma aqbaleyno falka ay ku kaceen waxa ayna qeybtooda ka qaadan doonaan cawaaqib xumada ka dhalata musiibada loo geystay shacabka Siinaay. Ma jirto cid aan uga gambaneyno, ku ixtiraameyno, uga tanaasuleyno xuquuda dadkeena marasta ah ee la baa’iiyey. Kama sabri doono dhibaatada loo geystay dadka reer Siinay.”

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka Hormuud oo dhameystiran:

WAR-SAXAAFADEED

Shirkadda Hormuud Telecom waxa ay si cad u beeninaysaa wararka been-abuurka ah ee lagu faafiyey baraha bulshada, kuwaas oo si khaldan shirkadda loogu tilmaamay in ay lug ku leedahay arrimo la xiriira dhul ku yaalla Suuqa Siinaay.

Haddaba, shirkaddu waxa ay si rasmi ah u caddeyneysaa in:

1. ⁠Hormuud Telecom aanay maalgelin mashruucaas, lugna ku lahayn.
2. Shirkadaha ka faracmay (subsidiaries) shikradda Hormuud aysan wax maalgelin ah ku lahayn mashruucan, si toos ah ama si dadban.
3. Guddiga sare ee maamulka shirkaddu aysan wax xiriir ah la lahayn arrintaas, si shakhsi ah ama si rasmi ah.
4. Bankiguna uusan maalgelin mashruucan.

Ugu dambayn, shirkaddu waxa ay mar labaad caddaynaysaa in aanay sinnaba ugu lug lahayn arrimaha la xiriira Suuqa Siinaay.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam ayaa maanta shir guddoomiyay kulanka toddobaadlaha ah ee Golaha Wasiirrada. Kulankan ayaa diiradda lagu saaray arrimo dhowr ah oo muhiim u ah xasiloonida iyo horumarka Jubbaland, iyadoo si gaar ah loo falanqeeyay xaaladda gobolka Gedo iyo khilaafaadka halkaas ka sii daraya.

Golaha Wasiirrada ayaa si gaar ah u eegay qulqulatooyinka ka taagan gobolka Gedo, kuwaas oo ay sheegtay Jubaland in ay hurinayaan “Taliska Madaxweynaha Dowladda Federaalka, Xasan Sheekh Maxamuud.”

Sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Madaxtooyadda Jubbaland, tan ayaa ujeedadoodu tahay in colaado daba dheeraada laga abuuro deegaanada xuduudka ku teedsan ee gobolka Gedo, taas oo saameyn ballaaran ku yeelan karta guud ahaan gobolka Geeska Afrika.

Wasaaradda Amniga Jubbaland ayaa Golaha uga warbixisay xaaladihii ugu dambeeyay ee amniga gobolka Gedo. Warbixintaas ayuu maamulka ku sheegay in qorshaha cusub ee Taliska Xasan Sheekh uu yahay mid ballaaran oo uu doonayo inuu fidiyo colaadaha gudaha Jubbaland, si gaar ah gobolka Gedo, una gudbiyo dalalka dariska la ah Soomaaliya.

Sidoo kale, Wasiirrada ayaa tilmaamay in arrintan ay halis ku tahay nabadda guud ee gobolka Geeska Afrika. Waxaa laga digay in colaado cusub ay abuuri karaan barakac, burbur dhaqaale iyo is-aamin la’aan guud oo khatar ku ah danaha shacabka Soomaaliyeed iyo xiriirka dalalka deriska ah.

Dhinaca kale, Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada ayaa Golaha la wadaagtay siyaasadda cusub ee maaraynta qashinka magaalooyinka. Siyaasaddan cusub ayaa lagu saleeyay ilaalinta deegaanka, kor u qaadista bilicda magaalooyinka, iyo xoojinta nadaafadda guud.

Ugu dambeyntiina, waxaa la isku raacay in la qaado tallaabooyin degdeg ah oo lagu xaqiijinayo nabadgelyada gobolka iyo daryeelka deegaanka.

Si kastaba, kulankaan iyo hadalka kasoo baxay maamulka Jubbaland ayaa imanaya xilli ay soo baxayaan in maamulka uu boqolaal kamid ah ciidamada Jubbaland oo wata gaadiid dagaal u ruqaansadeen degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo.

Magaaladan ayaa waxaa haatan ku sugan oo gacanta ku haya ciidamada Dowladda Federaalka ee uu hoggaaminayo Cabdirashiid Janan, oo dhawaan dagaal uga saaray ciidamadii taabacsanaa Axmed Madoobe.