Aadan Yabaal (Caasimada Online) – Wararka naga soo garaya gobolka Shabeelaha Dhexe ayaa sheegaya in xalay duqeymo xoogan oo ka dhan ah Al-Shabaab ay ka dhaceen deegaanka Alkowsar ee gobolkaasi, kuwaas oo dhaliyay khasaare xoogleh.

Weerarkan dhanka cirka ah ayaa la soo wariyay in lala beegsaday goob ay ku sugnaayeen saraakiil iyo maleeshiyaad ka tirsan Khawaarinta, waxaana gaaray khasaare culus.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, waxaana duqeyntan si gaar ah loola beegsaday sarkaal sare oo ka tirsanaa Al-Shabaab, laguna magacaabo Cali Biyow Gaafow iyo ilaaladiissa, kuwaa soo ku dhintay duqeynta xalay ka dhacday deegaanka Alkowsar.

Sarkaalka la dilay ayaa si weyn looga yaqaanay Shabeelaha Dhexe, wuxuuna kamid ah horjoogayaasha Al-Shabaab ee hoggaaminayay xubnahooda soo galay gobolkaasi.

Illaa iyo hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay dowladda Soomaaliya oo ku aadan duqeyntaas, waxaase la filayaa in saacadaha soo socda ay ka bixiso faahfaahin rasmi ah.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo laga dareemayaa aagga Alkowsar illaa Aadan Yabaal oo ay isku hayaan labada dhinac.

Maalmo kahor ayaa sidaan oo kale loo duqeeyay deegaanno ay ku sugan yihiin Al-Shabaab, sida Ceel Cali Axmed, Ceelbacad iyo aagga degmada Aadan Yabaal ee gobolka Shabeellaha Dhexe, waxaana jira khasaare culus oo la gaarsiiyay argagixisada.

Saraakiil ka tirsan milatariga Soomaaliya ayaa sheegay in la bartilmaameedkooda uu yahay goobo ay ku dhuumaaleysanayaan xubnaha Khawaarijta, si looga saaro halkaasi.

Waxaa kale oo jirtay in la duqeeyay gudaha degmada Jilib ee xarunta gobolka Jubbada Dhexe, taas oo lagu beegsaday xarunta degmada, xarunta waxa ay ugu yeeraan jabhadaha, labo xarun oo ay ku samayn jireen tababarada iyo qaraxyada iyo labo guri oo ay daganaayeen Horjooge Xasan Yacquub iyo Horjooge Amiin.

Duqeymahan ayaa waxaa lagu taageerayaa ciidamada dowladda iyo dadka deegaanka ee haatan dagaalka adag kula jiro argagixisada oo ay isku hayaan Shabeellooyinka.

Waxaa kale oo looga hortegayaa qorshaha dib isku soo abaabulidda Al-Shabaab oo mar kale kusoo rogaal celisay deegaanno horay looga xoreeyay, iyadoo ujeedka duqeymaha ay yihiin in lagu curyaamiyo awooddooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf oo Axadii soo gaaray Muqdisho ayaa xalay kulan casho sharaf ah loogu sameeyay xarunta madaxtooyada qaranka, kaas oo ay ka qayb-galeen madaxda sare ee dalka, sida madaxweynaha, ra’iisul wasaaraha, guddoomiyeyaala labada Aqal, xildhibaanno, wasiirro iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan dowladda federaalka Soomaaliya.

Maxamuud Cali Yuusuf oo ka hadlay madasha ayaa ballan-qaaday inuu xoojinayo garab istaagga uu Midowga Afrika u muujiyo Soomaaliya, si ay u gaarto isku filnaan buuxda, ugana gudubto marxaladihii adkaa ee ay soo martay 30-kii sanno ee lasoo dhaafay.

Guddoomiyaha ayaa sidoo kale taageeray qorshaha Xasan ee ku aadan la dagaallanka argagixisada iyo qabashada doorasho qof iyo cod ah oo ka dhacda Soomaaliya, wuxuuna boggaadiyay labadaasi qodob oo uu tilmaamay inay gacan ku siinayaan madaxweynaha.

“Inta aan Guddoomiyaha Midowga Afrika ahay garab istaagga wax joogsanaya ma ahan, Soomaaliya waxa ay ku socotaa dhabbaha doorasho qof iyo cod ah.”  ayuu yiri Maxamuud Cali Yuusuf.

Dhankiisa, madaxweyne Xasan Sheekh oo isna hadalka qaatay ayaa u mahadceliyay guddoomiyaha Ururka Midowga Afrika, wuxuuna hoosta ka xaiiqay in Soomaaliya ay ku garab istaageyso gudashada waajibka saaaran ee guud ahaan Qaaradda Afrika.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in Soomaaliya iyo Jabuuti ay isku milan yihiin siyaasad ahaan iyo qadiyad ahaan, ayna yihiin walaalo, sidaas awgeed ay ula shaqeynayaan sidii Soomaaliya oo ku guuleysatay kursigaan oo kale.

“Guddoomiye Maxamuud Cali Yuusuf waxa ay Soomaaliya kuu ballan-qaadeysaa in ay kaala shaqeyso mas’uuliyadda ballaaran ee heer qaaradeed ah, Nin Soomaaliya yaqaan oo duruufaheedana fahmaya oo xannuunka Soomaaliya dhiniciisa kasoo qabtay ayaa guddoominaya Midowga Afrika waana kaba sii fiican”  ayuu yiri Xasan Sheekh.

Horay dowladda federaalka Soomaaliya ayaa si weyn ugu taageertay Maxamuud Cali Yuusuf inuu noqdo guddoomiyahah cusub ee Midowga Afrika, isaga oo ka adkaaday musharrixii ka socday Kenya ee Raila Odinga, wuxuuna helay taageeradii loo baahnaa ee laba-meelood laba ka mid ah codadka hoggaamiyeyaasha gobolka, taasoo u suuragelisay inuu qabto xilka wakiilka qaaradda, oo ay ku nool yihiin 1.5 bilyan oo Afrikaan ah.

Diblomaasigan oo si fiican ugu hadla Soomaali, Carabi, Ingiriisi iyo Faransiis – ayaa si dhow ula xiriira madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle.

Jabuuti oo ugu dambeyn hanatay kursigaan ayaa ka mid ah dalalka ugu dadka yar Afrika, iyadoo ay ku nool yihiin qiyaastii hal milyan oo qof, balse waxay leedahay goob istiraatiiji ah oo muhiim ah, maadaama ay ku taallo badda u dhow marinka Bab-el-Mandeb, oo uu maro ganacsiga caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Odayaasha dhaqanka beesha Duduble ee (Maxamuud Hiraab) oo shir jaraa’id ku qabtay magaalada Muqdisho ayaa eedeymo culus u soo jeediyey Wasiir ku xigeenka warfaafinta Cabdiraxmaan Al-Cadaala iyo beesha Saleebaan, gaar ahaan macawiisleyda degan degmada Baxdo.

Bayaan ka soo baxay beesha Duduble ayaa lagu sheegay in dad xoolo dhaqato ah looga weeraray deegaan lagu magacaabo Haan-labile oo ka tirsan gobolka Galgaduud, deegaankaas ayaa ku yaalla soohdinta uu wadaago dhulka ay degaan beelaha Saleebaan iyo Duduble

Weerarkaas oo dhacay toddobaadkii hore waxaa lagu dilay seddax nin oo beesha Duduble ka soo jeeday, waxaana lagu dhaawacay labo kale, ragga dhinta waxaa laga furtay qoryahoodii, sida ay ogaatay Caasimada Online.

Ciidamada dilay ragaas ayaa waxaa hoggaaminayey guddoomiye ku xigeenka degmada Baxdo Axmed Salaad, waxayna ka jawaabayeen cabasho uga timid rag ay qaraabo yihiin oo aagga uu weerarkaasi ka dhacay degan, kuwaas oo ragga markii dambe la dilay ay subixii hore nin ka dhaawaceen.

Sidoo kale baaritaanka aan sameynay waxaan ku ogaanay in baraag ay lahaayeen nimanka Saleebaan uu khilaafku ka bilowday, ragga Duduble ee la dilay waxaa la sheegay in Baraagta ay yimaadeen iyagoo doonaya inay duugaan, qorshaha waxaa lagu sheegay barakicin aaggaas ka socotay.

Wasiir ku xigeenka wasaaradda warfaafinta ayaa galabtii Talaadada ee ragaas la dilay habeenkeedii wuxuu bartiisa Facebook ku qoray in ciidan ka baxay degmada Baxdo ay soo dileen rag Shabaab ah, inkastoo postigaas uu goor dambe ka saaray bartiisa Facebook, kadib markii uu qoraal jawaab u ah soo saaray wasiiru dowlaha gaashaandhiga Cumar Cali oo Duduble kasoo jeeda.

Isku soo wada duuboo Caasimada Online mar kale waxay sameysay xooraan, waxaana ragga la dilay ee beesha Duduble kasoo jeday loo badiyey inay Shabaab ahaayeen, sidoo kale deegaan ahaayeen, dagaalna salka ku haya dhul daaqsimeedna uu beesha Saleebaan kala dhaxeeyey halkaas oo dhowr jeer ay isku fara sareen.

Odayaasha shirka jaraa’id ku qabtay Muqdisho waxay codsanayaan in dadkii laga dilay magtooda la siiyo raali gelina ka bixiso dowladda federaalka, gaar ahaan wasiir Cabdiraxmaan Al-Cadaala oo ay ku eedeeyeen in mar kasta uu shaati Shabaab u geliyo dadka ay ka disho beeshiisa Saleebaan.

Hoos ka daawo

Garissa (Caasimada Online) – Ugu yaraan lix askari oo boolis ah ayaa la dilay, afar kalena waa ay dhaawacmeen kadib weerar lagu qaaday xero boolis oo ku taal dalka Kenya, kaas oo ay fuliyeen dagaalyahanno la tuhunsan yahay inay ka tirsan yihiin kooxda al-Shabaab ee Soomaaliya.

Warbixin ay Axaddii soo saareen booliska Kenya ayaa lagu sheegay in weerarka uu ka dhacay degmada Garissa ee bariga Kenya, taas oo ku taalla xadka Soomaaliya.

Warbixintu waxay intaa ku dartay in weerarku uu dhacay aroornimadii hore, iyadoo kooxaha hubaysan ay weerar culus ku qaadeen xero ay deggenaayeen ciidamo kayd ah oo booliska ka tirsan, iyagoo “isticmaalay hub kala duwan oo ay kula wareegeen xerada.”

“Waxaa la xaqiijiyay dhimashada lix askari, afar kalena dhaawac ayaa soo gaaray kuwaas oo hadda lagu dabiibayo isbitaal,” ayaa lagu yiri warbixinta booliska.

Inkastoo kooxda al-Shabaab aysan weli sheegan mas’uuliyadda weerarkan, haddana kooxda ayaa marar badan weerarro ka geysatay aagga xadka, iyadoo bartilmaameedsata saldhigyada ciidamada iyo goobaha ay rayidku joogaan.

Weerarku wuxuu yimid toddobaad kadib markii safaaradda Mareykanka ee Kenya ay soo saartay digniin la xiriirta amniga, taas oo ay dadka safarka ah uga digtay inay tagaan deegaanno ka tirsan Kenya, gaar ahaan degmada Garissa ee ku teedsan xadka Soomaaliya, iyadoo laga cabsi qabo weeraro.

Muddo sanado ah ayay kooxda al-Shabaab, oo xiriir dhow la leh al-Qaacida, dagaal hubeysan kula jirtay dowladda dhexe ee Soomaaliya, iyadoo doonaysa inay dalka ka hirgeliso nidaam shareecada Islaamka ku saleysan, sida ay iyagu u fasirteen.

Weerarkan ugu dambeeyay ayaa dhacay kadib markii al-Shabaab ay sheegatay mas’uuliyadda qarax miino oo Talaadadii ka dhacay meel u dhow madaxtooyada Soomaaliya.

Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa si adag u cambaareeyay weerarkaas lagu bartilmaameedsaday kolonyo, wuxuuna dib u xaqiijiyay in Qaramada Midoobay ay sii wadi doonto taageerada shacabka iyo dowladda Soomaaliya “dagaalka ka dhanka ah argagixisada iyo dadaallada lagu xoojinayo nabadda iyo xasilloonida,” sida uu sheegay afhayeenka ku-xigeenka Qaramada Midoobay Farhan Haq.

Dhanka kale, safaaradda Britain ee magaalada Muqdisho ayaa cambaareysay weerarka, waxayna mar kale xaqiijisay inay sii wadi doonto taageerada ay siinayso dowladda Soomaaliya dagaalka ay kula jirto argagixisada.

“Boqortooyada Midowday waxay sii ahaan doontaa saaxiib adag oo garab istaaga dowladda Soomaaliya dagaalka ay kula jirto xagjirayaasha mas’uulka ka ah weerarkan foosha xun,” ayaa lagu yiri bayaan ay soo saartay safaaraddu.

Horraantii bishan Maarso, dagaalyahanno ka tirsan al-Shabaab ayaa weerar ku qaaday hoteel ku yaalla bartamaha Soomaaliya, halkaas oo ay ku shirsanaayeen mas’uuliyiin dowladeed iyo hoggaamiyeyaal dhaqameed oo ka arrinsanayay sidii kooxda loo xakameyn lahaa. Weerarkaas ayaa sababay dhimashada dad badan, sida laga soo xigtay wararka goobta laga helay. 

Boosaaso (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Bari ayaa sheegaya in weli ciidamada difaaca Puntlan ay sii wadaan howl-gallada ka dhanka ah kooxda Daacish ee ka socda dhulka buuraleyda ah, iyaga oo la wareegay saldhigyo waa wayn.

Ciidamada ayaa saacadihii ugu dambeeyay la wareegay saldhigyo waaweyn oo ay kooxdu ku lahayd aagga buuraha Calmiskaad ee Bari, sida ay sheegtay Puntland.

Taliska ciidanka PMPF ayaa ka warbixiyay hawlgalladii ugu dambeeyay ee dhacay, wuxuuna sheegay in ciidamadu ay burburiyeen talisyo mileeshiyaadka Daacish samaysteen, kadib howlgal qorsheysan oo ka dhacay degaannada Lugta Kalalay, Baraagaha Moqor yare iyo Moqor wayne iyo Dharinta Barile oo hoostaga Calmiskaad.

“Ciidamada Difaaca Puntland ayaa maanta hawlgallo qorshaysan ka fuliyey Lugta Kalalay, Baraagaha Moqor yare iyo Moqor wayne iyo Dharinta Barile, halkaasi oo ay ku burburiyeen Talisyo cusub oo ay lahaayeen Argagixisada Daacish” ayuu qoraalka.

Sidoo kale ciidamada ayaa intii ay ku guda jireen howlgalka, waxa ay gacanta ku dhigeen agab ay xubnaha Daacish u adeegsan jireen waxyaabaha qarxa, gaar ahaan miinada iyo qalab kale oo muhiim ah, sida lagu sheegay warbixinta ciidanka PMPF.

Waxaa kale oo uu talisku intaasi kusii daray in ciidamada difaaca Puntland ay ka go’an tahay in la tirtiro kooxaha argagaxisada, lagana saaro dhulka buuraleyda ah ee Bari.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca Daacish oo ku aadan howlgallada ka dhacay halkaas ee ay guulaha ka sheegatay Puntland, waxaana muddooyinkii lasoo dhaafay aad u yaraaday dhaq-dhaqaaqa kooxda ee gobolkaasi.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana weli dhaq-dhaqaaqyo culus laga dareemayaa aagga buuraha Calmiskaad oo ay isku fidinayaan ciidamada Puntland, iyaga oo sii eryana firxadka maleeshiyaadka Daacish ee muddada dheer ku sugnaa buuraha hoostooda.

Puntland ayaa dhwaan ku dhawaaqay wajiga saddexaad ee dagaalka ka dhanka ah argagixisada Daacish, waxaana ujeedka uu yahay in laga sifeeyo deegaannada maamulkaas oo ah fadhiga ugu wayn ee kooxda.

Dagaalka oo ah mid ballaaran ayaa waxaa ka qayb-galaya saaxibada caalamiga ah, sida Mareykanka iyo Imaaraadka oo duqqeymo ku taageero ciidamada Puntland.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Ciidamadii Ahlu-Sunna ee gobollada dhexe ayaa dib loo aas-aasay, kadib qorshe maalmo kooban ka socday Guriceel iyo Dhuusamareeb, waxaa maanta lasoo bandhigay cudud ciidan oo xoog leh.

Qorshaha dib loogu aas-aasay Ahlu-Sunna waxaa gadaal ka riixeysa dowladda federaalka, waxaana la sheegay inay xoreynayaan degmada Ceelbuur iyo deegaanada kale ee Al-Shabaab ay ka joogaan Galmudug.

Madaxweynaha Galmudug oo cabsi badan ka qaba qorshaha lagu soo nooleynayo cududdii ciidan ee Ahlusunna ayaa dhankiisa wada dhaqdhaqaaq, isagoo maalmihii lasoo dhaafay ciidamo u diray deegaanada ku xeeran Dhuusamareeb ee mararka ay Shabaab yimaadaan.

Ciidamo ay hoggaaminayaan saraakiishii hore ee Ahlu-Sunna ee ku kala firirtay dagaaladii ay la galeen Galmudug iyo dowladda federaalka ayaa maanta la isukeenay, waxaana loo jiheeyey dhanka Ceelbuur, oo Shabaab ay ku xooggan yihiin.

Jeneraal Aadan Labo-afle oo ah sarkaal ka tirsan qeybta 60-aad ee Militeriga Soomaaliya ee Koonfur Galbeed ka howlgasha ayaa loo diray Galmudug, si ciidankaan uu u aas-aaso, waxaana muuqata in maalmo kooban uu shaqadaas ku qabtay.

Jeneraal Labo-afle iyo saraakiisha kale ee hoggaamineysa ciidankaan abaabulan ee Ahlu-Sunna ayaa maanta warbaahinta kula hadlay deegaanka Ceel Cali Mire oo bari ka xiga garoonka diyaarada ee magaalada Dhuusamareeb.

Saraakiisha ayaa wacad ku maray in maalmo kooban ay ku geli doonaan Ceelbuur, iyagoo sheegay inay garanayaan dagaalka Al-Shabaab, isla markaana ay ku rajo weyn yihiin inay ka guuleystaan.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, Madaxweynaha deegaanka Axmed Qoor Qoor ma ogola qorshaha lagu soo nooleynayo Ahlu-sunna oo dagaal uu uga saaray saaxada siyaasadda Galmudug, balse qorshaha ay wadato dowladda federaalka ayuu hor istaagi waayey.

Ilaa hadda si rasmi ah looma oga qorshaha dib loogu aas-aasay ciidamadii Ahlusunna ee gobollada dhexe, balse waxaa la xaqiijiyey in Xasan Sheekh, Mahad Salaad, Sheekh Shaakir iyo Jeneraal Labo-afle ay isla ogyihiin arrintaan.

Sidoo kale, lama hubo in go’aanka lagu dhawaaqay ee xoreynta Ceelbuur uu sax yahay, balse tuhunka jira waa in ciidankaan lagu jiheyn doono doorashada Galmudug oo bilo kooban ay ka harsan yihiin.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo kasoo laabtay furimaha dagaalka ayaa maanta magaalada Muqdisho ku qaabilay Guddoomiyaha Ururka Midowga Afrika Mahamoud Ali Youssouf oo ay isla garteen xoojinta xiriirka laba geesoodka ah iyo iskaashiga istiraatiijiga ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Midowga Afrika.

Madaxweynaha ayaa bogaadiyey kaalinta muhiimka ah ee Midowga Afrika uu ka qaadanayo dadaallada nabadeynta, dib-u-dhiska dowladnimada iyo xoojinta amniga gudaha ee Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa xusay geesinimada iyo naf-hurnimada ay muujiyeen walaalaha Nabad ilaalinta Midowga Afrika ee ku sugan Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa adkeeyay sida dowladda Soomaaliya ay uga go’an tahay la dagaallanka argagixisada xasuuqa ku haya shacabka Soomaaliyeed, kana soo horjeeda jiritaanka iyo horumarka dalka.

Xasan Sheekh ayaa aad u ammaanay sida dalalka Gobolka ay u kordhiyeen garab istaagga ku aaddan howlgallada ka dhanka ah argagixisada.

“Argagixisada uma harin meel ay kaga dhex dhuuman karaan Soomaaliya, dhulkii iyo dadkiiba waa diideen, Alle idankii, waa ku guuleysan doonnaa in aan gebi ahaanba ka dabar-goyno dalkayaga oo iska dulqaadno dhagartooda, boobkooda iyo xasuuqa ay ku hayaan nafta iyo maalka dadka Soomaaliyeed” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Madaxweynaha iyo Guddoomiyaha Midowga Afrika ayaa isla qaatay in labada dhinac ay ka wadasheeyaan horumarinta iskaashiga dhaqaalaha, dib-u-habeynta hay’adaha dowladda, iyo xoojinta amniga gobolka, si loo xaqiijiyo nabad iyo xasillooni waarta.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xusay in Soomaaliya ay ka go’an tahay in ay door firfircoon ka qaadato geeddi-socodka dib u habaynta Midowga Afrika, kana shaqeyso in ay khibraddeeda daminta colaadaha sokeeye iyo nabadaynta ay uga faa’iideyso dalalka qaaradda iyo gobolka.

Madaxweynaha ayaa ku faanay in Soomaaliya ay ku jirtay dalalkii ugu horeeyey ee aasaasay Ururka Midowga Afrika, isagoo Guddoomiyaha cusub uga mahadceliyey booqashadiisa iyo sida uu Soomaaliya ugu balan-qaaday garab istaagga buuxa.

Maxamuud Cali Yuusuf oo ahaa wasiirkii arrimaha dibadda ee dalka Jabuuti 20-kii sano ee lasoo dhaafay, ayaa dhowaan loo doortay guddoomiyaha ururka Midowga Afrika, wuxuuna maanta safarkiisii ugu horeeyey ku yimid Muqdisho.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa beenisay inay dhul ballaarsi u sameysay maamulka Galmudug, kaddib markii Puntland ay ku eedeysay hay’adda diiwaan-gelinta iyo aqoonsiga qaranka (NIRA) inay deegaanno ka tirsan maamulka Puntland ku dartay Galmudug.

Bayaan kasoo baxay hay’adda NIRA ayaa lagu beeniyay eedeyntaas, iyadoo hay’addu caddeysay in aysan jirin meel ay deegaanno Puntland uga dartay dowlad-goboleedka Galmudug.

Waxay sidoo kale sheegtay in foomamka baraha bulshada ku baahay ee arrintan la xiriira ay yihiin been-abuur, kaas oo maamulka Garoowe usoo cuskaday eedeyntan.

“Hay’adda Aqoonsiga iyo Diiwaangelinta Qaranka (NIRA) waxay si cad u beeninaysaa eedaymaha la faafiyay ee la xiriira xarunta ay dhawaan ka furtay magaalada Gaalkacyo ee daanta Galmudug. NIRA waxay caddaynaysaa in foomka Baraha Bulshada lagu faafiyay uu yahay mid been-abuur ah; foomka rasmiga ah ee Hay’adda waxaa laga heli karaa website-keeda iyo xarumaheeda kala duwan,” ayaa lagu yiri bayaanka NIRA.

Waxaa kale oo lagu yiri bayaanka: “Ma jiro wax go’aan ah oo ay NIRA gaartay kaas oo deegaanno ka tirsan Puntland lagu hoos-geynayo Galmudug. Eedeymaha noocaan ah waa kuwo aan sal iyo raad toona lahayn, laguna marin-habaabinayo bulshada.”

Hay’adda NIRA ayaa hoosta ka xariiqday inay u hoggaansan tahay xuduudaha dastuuriga ah iyo nidaamka federaalka ee dalka, ayna ka go’an tahay in si cadaalad ah oo hufan loo gaarsiiyo dhammaan shacabka Soomaaliyeed adeegga kaarka aqoonsiga qaranka.

“NIRA waxay bulshada Soomaaliyeed u bayaaminaysaa inay deegaannada harsan ka hirgelin doonto Laamo rasmi ah oo loogu adeego shacabka, waxayna daadejinta adeeg-bixineed la kaashanaysaa dowladaha xubnaha ka ah dowladda federaalka.”

Maamulka Puntland ayaa maalmihii lasoo dhaafay eedeymo culus u jeedinayay dowladda federaalka Soomaaliya, kuwaas oo intooda badan ay dowladda dhexe iska fogeysay, taasi oo ugu dambeysay eedeyntii hay’adda NIRA u jeediyay guddoomiyaha gobolka Mudug ee Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa xafiiskiisa ku qaabilay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf oo maanta booqasho shaqo oo laba maalmood ah ku yimid dalka.

Ra’iisul Wasaaraha iyo Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ayaa kulankooda uga wada-hadlay xoojinta xiriirka iyo wada-shaqeynta u dhaxeysa Midowga Afrika iyo Soomaaliya.

Labada masuul ayaa si gaar ah diiradda u saaray arrimaha amniga, la-dagaallanka kooxda Al-Shabaab, iyo doorka hawlgalka cusub ee AUSSOM ee Midowga Afrika.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa uga mahadceliyay guddoomiyaha booqashadiisa, taasoo muujineysa ahmiyadda uu Midowga Afrika u leeyahay Soomaaliya.

Xamza ayaa intii uu kulanka socday tilmaamay guulaha waaweyn ee dowladda Soomaaliyeed ka gaartay dhinacyo kala duwan, gaar ahaan dagaalka xooggan ee lagu ciribtirayo argagixisada, taasoo halis ku ah amniga guud ee gobolka.

Guddoomiyaha Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, oo ugu horreyn ka mahad-celiyay soo dhaweynta diirran ee loo sameeyay isaga iyo wafdigiisa, ayaa sheegay inay sii wadi doonaan taageerada ay la garab taagan yihiin dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed.

Guddoomiyaha Midowga Afrika ayaa sidoo kale lagu wadaa inuu la kulmo Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud. Dowladda Soomaaliya ayaa door muhiim ah ka qaadatay guushii Maxamuud Cali Yuusuf ee hoggaaminta AU-da, oo uu kaga adkaaday musharraxii ka socday Kenya, Raila Odinga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha cusub ee Ururka Midowga Afrika Mudane Maxamuud Cali Yuusuf iyo wafdi uu horkacayo ayaa maanta socdaalkiisii ugu horreeyay kusoo gaaray magaalada Muqdisho, kadib casuumaad ay u fidisay dowladda.

Maxamuud Cali Yuusuf iyo wafdigiisa ayaa si weyn loogu soo dhaweeyay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde, waxaana uga hortgay ra’iisul wasaare ku xigeenka dalka Saalax Axmed Jaamac iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan labada gole ee dowladda.

Sidoo kale, waxaa aad loo adkeeyay ammaanka caasimada, iyada oo ciidamo dheeraad ah lasoo dhoobay waddooyinka si ay u sugaan amniga wafdiga ka socda Midowga Afrika

Guddoomiyaha ayaa soo dhaweyn kadib loo galbiyay xarunta madaxtooyada qaranka, halkaas oo uu kula kulmi doono madaxda sare ee dalka oo ay ka wada-hadli doonaan xaaladihii ugu dambeeyay ee amniga dalka iyo arrimaha ka cusub gobolka.

Sidoo kale waxaa kulamadaas lagu soo qaadi doonaa kaalinta ciidanka AUSSOM ee ku aadan howlgallada socda iyo garab istaagga AU ee la dagaalanka kooxda Al-Shabaab.

Horay dowladda federaalka Soomaaliya ayaa si weyn ugu taageertay Maxamuud Cali Yuusuf inuu noqdo guddoomiyahah cusub ee Midowga Afrika, isaga oo ka adkaaday musharrixii ka socday Kenya ee Raila Odinga.

Febraayo 15, 2025, ayey ahayd markii Maxamuud Cali Yuusuf, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Jabuuti tan iyo 2005, loo doortay inuu hoggaamiyo Guddiga Fulinta Midowga Afrika, wuxuuna helay taageeradii loo baahnaa ee laba-meelood laba ka mid ah codadka hoggaamiyeyaasha gobolka, taasoo u suuragelisay inuu qabto xilka wakiilka qaaradda, oo ay ku nool yihiin 1.5 bilyan oo Afrikaan ah.

Diblomaasiyiin yar ayaa leh waayo-aragnimo la mid ah tan diblomaasiga 59-jirka ah, Maxamuud Cali Yuusuf, waxaana u sahlay inuu hoggaanka qabto ololihiisii xasilloonaa, kaas oo uu kaga guuleystay siyaasiga rug-caddaaga ah ee Kenya, Raila Odinga.

Waxaa kale oo loo arkayay mid fursado yar leh marka la barbardhigo siyaasiga rug-caddaaga ah ee Kenya, Raila Odinga. Si kastaba ha ahaatee, falanqeeyayaashu waxay amaaneen ololihiisa xasilloon ee uu ku doonayay inuu beddelo Moussa Faki Mahamat oo u dhashay Chad, si uu hoggaanka ugu qabto ururka Midowga Afrika.

Diblomaasigan oo si fiican ugu hadla Soomaali, Carabi, Ingiriisi iyo Faransiis – ayaa si dhow ula xiriira madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle.

Jabuuti oo ugu dambeyn hanatay kursigaan ayaa ka mid ah dalalka ugu dadka yar Afrika, iyadoo ay ku nool yihiin qiyaastii hal milyan oo qof, balse waxay leedahay goob istiraatiiji ah oo muhiim ah, maadaama ay ku taallo badda u dhow marinka Bab-el-Mandeb, oo uu maro ganacsiga caalamiga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shan qof ayaa ku dhimatay shil diyaaradeed oo dhacay galabinamadii Sabtida, meel ku dhow 24 kiiloomitir dhanka koonfur-galbeed kaga beegan magaalada Muqdisho, sida ay xaqiijisay Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya (SCAA).

Diyaaradda dhacday oo nooceedu ahaa DHC-5D Buffalo, islamarkaana lahayd summadda diiwaangelinta 5Y-RBA, waxaa lahayd shirkadda duulimaadyada ee Trident Aviation Ltd.

Waxay kasoo duushay garoonka diyaaradaha magaalada Dhoobley (HCDB) oo ku yaalla koonfurta Soomaaliya, waxayna kusii jeedday Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cabdulle (HCMM) ee magaalada Muqdisho.

Shilku wuxuu dhacay qiyaastii 5:43 galabnimo xilliga maxalliga ah. War hordhac ah oo kasoo baxay SCAA ayaa xaqiijiyay in dhammaan shantii qof ee diyaaradda saarnaa ay geeriyoodeen. Hay’adda ma aysan sheegin dhalashada shanta qof, balse warar aan helnay waxay sheegayaan in ay ahaayeen Kenyan.

Hay’adaha dowladda, adeegyada gurmadka degdegga ah iyo hay’adaha caalamiga ah ee la shaqeeya ayaa durba billaabay howlgallada baadigoobka iyo samatabbixinta goobta shilka. Waxaa sidoo kale socda baaritaan hordhac ah si loo ogaado sababta shilka keentay.

Diyaaradda DHC-5 Buffalo ayaa inta badan loo isticmaalaa howlaha gaadiidka iyo gargaarka bani’aadamnimo, gaar ahaan goobaha fogfog iyo deegaanada ay adag tahay in lagu safro. Waxaa caan ka dhigay awoodeeda inay ka duusho ama ku degto garoomada yaryar, taasoo ka dhigaysa mid ku habboon xaaladaha adag ee Soomaaliya.

Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cabdulle ayaa ah garoonka ugu mashquulka badan Soomaaliya, waxaana inta badan laga fuliyaa howlaha gargaarka iyo socdaallada diblomaasiyadeed ee gobolka Geeska Afrika. Garoonka Dhoobley oo ku dhow xadka Kenya ayaa isna inta badan qaabbila duulimaadyada la xiriira howlaha gargaarka caalamiga ah.

War rasmi ah oo kasoo baxay Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliya ayaa loogu tacsiyeeyay dadkii ay dhibaatadu gaartay, waxaana lagu yiri: “Waxaan la qaybsanaynaa murugada qoysaska iyo ehelada dadkii ay masiibadu haleeshay.”

Ilo-wareedyo ayaa Caasimada Online u sheegay in diyaaradda ay dhibaato farsamo la kulantay subaxnimadii Sabtida iyadoo ku sugnayd Dhoobley, hase yeeshee ciladdaasi la sheegay in la xaliyay ka hor inta aysan duulin.

Waxaa la filayaa faahfaahin dheeraad ah marka ay mas’uuliyiintu soo gebagebeeyaan baaritaannada socda.