Muqdisho (Caasimada Online) – Xoghayaha Madasha Samatabixinta Mucaaradka, Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi) oo caawa ka qayb-galay kulan dadweyne oo ka dhacay magaalada Muqdisho ayaa ka hadlay xaaladda dalka, isaga oo weerar  dhanka ah afka ku qaaday madaxweyne Xasan Sheekh.

Koofi ayaa ugu horreyn dhaleeceeyay madaxweynaha, wuxuuna sheegay inuu isagu fashiliyay dhammaan wada-hadalladii labada dhinac ee horay u dhacay, kuwaas oo natiijo la’aan kusoo dhamaaday kadib markii la’isku fahmi waayay.

Sidoo kale wuxuu ku eedeeyay Xasan Sheekh in Golaha Mustaqbalka uu ka diidey in talo ay ku yeeshaan arrimaha dastuurka iyo hanaanka doorashada, maadaama waqtigeeda lagu soo dhawaanayao.

“Goluhu wuxuu arkaa xaaladda maanta lagu jiro iyo waqtiga dhiman inay qasab tahay qof kasta oo Soomaaliyeed waajibka saaran inuu guto, balse madaxweynuhu waa aa ka diidey in talo ku yeeshaan hanaanka doorashada, waqtigii doorashaduna waa la dhaafay.” ayuu yiri Koofi.

Waxa kale oo uu ka hadlay dastuurka la ansixiyay ee ay weli diidan yihiin mucaaradka, wuxuuna ku dooday in loo maray waddo khaldan.

“Iyadoo gobollada kala maqan yihiin iyadoo khayraadka sida loo qaybsanayo aan laga heshiin ayaa la sameeyay waxa aad aragteen oo ah in dastuurkii la ansixiyay” ayuu mar kale yiri Maxamed Aadan Jimcaale (Koofi).

Si kastaba, lama oga sida ay wax noqon doonaan, waxaase laga war sugayaa halka ay ku dambeyn doono xiisadda, maadaama madaxweyne Xasan Sheekh uu weli ku adkeysanayo go’aankiisa, mucaaradkana ay lasoo taagan yihiin diidmo adag.

Soomaaliya ayaa haatan taagan isgoys siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka, waxaana sii dheer xaalad kale oo ka dhalatay abaaraha baahsan ee ka jira dalka.

Hargeysa (Caasimada Online) – Maamulka Somaliland ayaa shaaciyay inuu furtay dacwad caalami ah oo ka dhan ah Dowladda Federaalka Soomaaliya, taas oo la xiriirta maamulka hawada.

Wasiirka Duulista iyo Horumarinta Madaarada Somaliland, Fu’aad Axmed Nuux ayaa xaqiijiyay in Somaliland ay dacwadan u gudbisay hay’adda hawada ee Qaramada Midoobay.

Ujeedka dacwadan ayuu ku sheegay “sidii ay kula wareegi laheyd maamulka hawadeeda, ayna uga gudbi laheyd nidaamka e-Visa ee Dowladda Soomaaliya ku waajibisay dadka usoo safraya dalka.

“Soomaaliya ayaannu dacweynaynaa, waayo waxay sheeganaysaa in ay hawada Somaliland maamusho, mana maamusho, mana joogto, amarkeeduna kama shaqeeyo,” ayuu yiri Wasiir Fu’aan oo wareysi gaar ah siiyay telefishanka MMTV.

Waxa uu intaas kusii daray “Marka sharciyada ay sheeganayso (Dowladda Federaalka) ee ay leedahay annaga ayaa hawada maamula, ayaannu caddaynay in aanay maamulin.”

Wasiirka ayaa ku dooday in maamulka hawadu u baahan yahay awood iyo adeegyo gaar ah, sida in diyaaradaha loo oggolaado degis degdeg ah haddii xaalad degdeg ahi timaaddo, in si toos ah loo maamulo garoomada Hargeysa & Berbera iyo in gurmad loo fidiyo diyaaradaha shil ku gala hawadaas. Arrimahan ayuu sheegay in aanay Soomaaliya ka hirgelin karin Somaliland.

“Somaliland waxay go’aansatay intii ay Soomaaliya la hadli laheyd inay marka hore ictiraaf raadsato. Sidaas daeteedna markii Israa’iil aqoonsatay, codsaneyna in hawada Somaliland lagu dhaqo xeerka waddamada qayb ahaan aqoonsiga haysta sida Kosovo iyo Taiwan, kuwaas oo loo oggolaaday in ay hawadooda maamulaan.”

Wasiirka ayaa sheegay in dacwadda ay gudbiyeen ay marayso marxalad wanaagsan, isaga oo muujiyay rajo ah in Somaliland loo oggolaado in ay si madax-bannaan u maamusho hawadeeda. Wuxuu xusay in geeddi-socodkani uu qaadan karo wakhti, balse tallaabooyinka ugu horreeya hore loo qaaday.

Dhanka kale, wuxuu ku eedeeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya in nidaamka dal-ku-galka danabaysan (e-Visa) ay u adeegsanayso sidii ay dhaqaale uga heli lahayd iyo cadaadis loogu saari lahaa bulshada Somaliland, ee iyagu ka tashaday aayahooga, sida uu hadalka u dhigay.

Si kastaba, dowladda Soomaaliya ayaa hore u sheegtay in hirgelinta nidaamka e-Visa ay qayb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo la socodka dadka soo galaya dalka, taas oo ay ku tilmaantay mid sare u qaadaysa amniga iyo awoodda maamul ee dowladda.

Xarardheere (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Mudug ayaa sheegaya in maanta duqeyn culus oo ay fuliyeen saaxibada caalamiga ah ay ka dhacday aagga deegaanka Dumaaye oo hoosta degmada Xarardheere ee koonfurta gobolkaasi.

Duqeynta oo ahayd bartilmaameed ayaa si gaar ah uga dhacday xero tababar oo Al-Shabaab ay ku leeyihiin halkaasi, taas oo lagu magacaabo Sheekh Maxamed Raagge, sida ay innnoo sheegeen qaar kamid ah dadka deegaanka.

Xilliga uu dhacayay weerarka ayaa waxaa goobta lagu diyaarinayay xubno ka tirsan Khawaarijta oo tababar u socday, kuwaas oo ay waxyeelo kasoo gaartay duqeynta.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in xerada uu soo gaaray burbur xooggan, isla markaana ay si weyn u saameysay duqeynta lala helay.

Xeradan ayaa horay u ahayd goob Diimeed, waxaana dadka deegaanka ay yaqaaneen Mowlaca Sheekh Maxamed Raage, waxaase si xoog ah kula wareegtay kooxda Al-Shabaab oo u beddashay goob ay ku tababaraan dagaalyahannadooda.

Waa markii labaad ee la duqeynayo xeradan, waxaana horay sidaan oo kale loo weeraray dabayaaqadii 2023-kii, kadib markii ay duqeeyeen diyaaradaha dagaalka Mareykanka.

Dowladda Soomaaliya ayaa la filayaa in war rasmi ay kasoo saarto weerarkan cusub, soona bandhigto khasaaraha guud ee gaaray Al-Shabaab.

Muddooyinkii u dambeeyay ciidamada dowladda iyo saaxibada caalamiga ah ayaa sare u qaaday howlgallada ka socda koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, iyada oo laga soo hooyay guullo wax ku ool ah, maadaaama ciidamadu ay dib ula wareegeen deegaano muhiim ah oo laga saaray kooxda.

Kismaayo (Caasimada Online) – Ciidamada Daraawiishta iyo kuwa ka tirsan Nabadsugidda dowlad-goboleedka Jubbaland ayaa maanta howlgal qorsheysan ka fuliyay deegaanno hoos yimaada Kudhaa ee gobolka Jubbada Hoose.

Dagaalkan oo sababay dhimasho iyo dhaawac ayaa yimid kadib markii ciidamada iskaashanaya ee Daraawiishta iyo Nabadsugidda ay weerar ku qaadeen deegaanno la sheegay inay ku sugnaayeen xubno ka tirsan Al-Shabaab, oo ay isku uruursanayeen.

Ilo ku sugan gobolka ayaa sheegay in ciidamada Jubbaland ay weerarka qaadeen aroortii hore, kadib markii ay heleen xog ku saabsan dhaq-dhaqaaqyo ay wadeen dagaalyahannada kooxda.

Saraakiil ka tirsan Jubbaland oo si hordhac ah uga hadlay howl-galka ayaa sheegay in ciidamada ay gaareen bartilmaameedkii loo qorsheeyay, isla markaana Al-Shabaab lagu gaarsiiyay khasaare xooggan.

Waxay intaas ku dareen in howl-galka uu socday muddo saacado ah, isla markaana lagu burburiyay fariisimo ay kooxda ku lahayd deegaannada la weeraray.

Sidoo kale, saraakiisha ayaa sheegay in ciidamada Jubbaland ay gacanta ku dhigeen hub iyo agab ciidan oo ay lahaayeen xubnaha Al-Shabaab, inkasta oo aan weli si rasmi ah loo shaacin tirada rasmiga ah ee khasaaraha ka dhashay dagaalka.

Dhanka kale, dadka deegaanka ayaa warbaahinta u sheegay in rasaas culus iyo qaraxyo laga maqlayay goobaha uu howlgalka ka socday.

Ciidamada Jubbaland ayaa muddooyinkii u dambeeyay kordhiyay howl-gallada ka dhanka ah Al-Shabaab ee ka socda qeybo ka mid ah gobolka Jubbada Hoose, gaar ahaan deegaannada ku dhow xadka Kenya iyo kuwa hoos yimaada degmooyinka Badhaadhe iyo Afmadow.

Deegaanka Kudhaa ee degmada Badhaadhe ee gobolka Jubbada Hoose ayaa horey uga dhacay dagaal ay Al-Shabaab ku qaadeen saldhig ay ku sugnaayeen ciidamo ka tirsan Daraawiishta Jubbaland, kaas oo sababay khasaare kala duwan oo soo kala gaaray labada dhinac.

Tan iyo markaas, ciidamada Jubbaland ayaa waday dhaq-dhaqaaqyo ciidan iyo howl-gallo ay ku doonayaan inay ku sugaan amniga deegaannada ku teedsan aaggaas.

Doha (Caasimada Online) — Amiirka dalka Qatar, Sheekh Tamiim bin Xamad Al Thani, ayaa uga digay Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump in xiisadda milateri ee haatan oogan ee u dhexaysa Iiraan, Mareykanka iyo Israa’iil ay yeelan karto cawaaqib-xumo aad u weyn oo saameysa caalamka oo dhan.

Sida ay baahisay Wakaaladda Wararka rasmiga ah ee Qatar (QNA), digniintan ayaa timid xilli labada hoggaamiye ay khadka taleefanka ku wada hadleen maalintii Sabtida. Wadahadalkooda ayaa diiradda lagu saaray horumarradii ugu dambeeyay ee colaadda iyo dadaallada lagu xakameynayo xiisadda gobolka ee sii fidaysa.

Wadahadalkan xasaasiga ah ayaa dhacay xilli ay weli socdaan weeraro ay Iiraan ku bartilmaameedsanayso dalka Qatar iyo dalal kale oo gobolka ku yaalla, iyadoo xiisaddu ay cirka isku shareertay ka dib markii uu qarxay dagaalka tooska ah ee u dhexeeya Tehran, Washington iyo Tel Aviv.

Intii uu socday wadahadalka taleefanka, Sheekh Tamiim ayaa carabka ku adkeeyay in is-mari-waagan milateri uu saameyn taban ku yeelan karo nabadda iyo amniga caalamiga ah, isagoo ku baaqay in si degdeg ah dib loo soo nooleeyo dadaallada diblomaasiyadeed si looga hortago in xaaladdu ay intan kasii darto.

Sidoo kale, waxa uu hoosta ka xarriiqay muhiimadda ay leedahay in dhibaatadan lagu xakameeyo waddooyin siyaasadeed iyo kuwo diblomaasiyadeed. Hase yeeshee, Amiirka ayaa dhanka kale si cad u sheegay in xukuumadda Doxa ay si buuxda u difaaci doonto madax-bannaanideeda, amnigeeda iyo danaha qarankeeda haddii loo baahdo.

Wakaaladda wararka ee QNA ayaa xustay in hoggaamiyeyaasha Doxa iyo Washington ay isku raaceen muhiimadda ay leedahay in la taageero xal siyaasadeed si wax looga qabto xiisadaha is-biirsaday ee haatan taagan.

Dalka Qatar ayaa martigeliya saldhigga milateri ee ugu weyn ee ciidamada Mareykanku ay ku leeyihiin guud ahaan Bariga Dhexe.

Joogitaankaas milateri ayaa sababay in dalkaas dhowaanahan lala beegsado gantaallo aargoosi ah oo uga imanayay dhanka Iiraan, xilli uu gobolku marayo marxaladdii ugu adkayd ee iska-hor-imaadyada hubeysan ee sannadihii u dambeeyay.

Weeraradan ayaa inta badan loo adeegsadaa diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee is-miidaaminta ah ee Iiraan, sida nooca Shahed, kuwaas oo qiimahoodu uu aad uga jaban yahay gantaallada ay nidaamyada casriga ah ee Mareykanka loogu talagalay inay iska difaacaan. Iiraan ayaa maalmihii u dambeeyay riday gantaallo ka yar kuwii hore. 

Mid ka mid ah duqeymihii ugu weynaa ayaa ku dhacday nidaam raadaar oo casri ah oo bixiya digniinaha xilliga hore, kaas oo ku yaalla saldhigga Al-Udeid ee dalka Qatar, oo ah saldhigga ugu weyn ee milateriga Mareykanku ku leeyahay gobolka. Weerarka ayaa dhaawacay raadaarka AN/FPS-132, wuxuuna hakiyay awooddiisii shaqo, sida ay muujinayaan sawirrada satalaytka iyo sarkaal Mareykan ah.

Raadaarka AN/FPS-132 ayaa ah mid awood weyn leh oo loogu talagalay inuu hal mar la socdo bartilmaameedyo badan.

Sawirro satalayt ah oo ay qaadday shirkadda Planet Labs ayaa muujinaya burbur soo gaaray xarunta raadaarka ee Qatar.

Sawirrada ayaa muujinaya burbur ka muuqda qaybta waqooyi-bari ee dhismaha raadaarka qaabka qubbada ah ee u jeeda dhanka Iiraan, iyo sidoo kale biyo qulqulaya oo u badan in lagu daminayay dab goobta ka kacay, sida uu sheegay Sam Lair, oo ah cilmi-baare ka tirsan Xarunta James Martin ee Daraasaadka Hubka.

“Waxay muujineysaa jilicsanaanta qaar ka mid ah raadaarradan heerka sare ah,” ayuu yiri Lair oo lafagur ku sameeyay sawirka satalaytka.

Dagaalka Israa’iil iyo Mareykanka ay ku hayaan Iiraan ayaa maanta galay maalintiisii 10-aad.

Garoowe (Caasimada Online) –  Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Puntland Mudane Siciid Cabdullaahi Deni, oo uu wehliyo Madaxweyne Ku-xigeenka Mudane Ilyaas Cismaan Lugatoor, ayaa caawa kulan afur iyo wadatashi ah la qaatay Goleyaasha Puntland iyo Xildhibaannada Puntland ku metela Labada Aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya ee ku sugan Garoowe.

Kulanka waxaa sidoo kale ka qeybagalay Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Cabdirisaaq Axmed Saciid, Guddoomiye Ku-xigeenka Labaad ee Golaha Wakiillada Maxamed Maxamuud Ciise (Awoowe), Xildhibaannada Puntland ku metela Labada Aqal ee Baarlamaanka iyo Goleyaasha Maamulka Puntland.

Inta ay socdeen wada-tashiyada ayaa diiradda lagu saaray xaaladda cakiran ee dalka, gaar ahaan arrimaha la’isku hayo ee wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka ku-meel-gaarka ah iyo hannaanka doorashooyinka dalka.

Puntland ayaa mar kale ku celisay in ay diidan tahay meel-marinta dastuurka cusub ee la ansixiyay, waxayna sheegtay in marnaba aysan aqoonsan doonin.

“Dowladda Puntland waxay  markale ku celisay in Dastuurka sida sharci darada ah lagu bedelay ee Madaxweyne Xasan Shiikh Maxamuud sameystay, aysan Puntland qeyb ka aheyn, sidaasi darteed aysan aqoon saneen , balse keliya ay aqoon santahay Dastuurkii Soomaali heshiiska ku aheyd ee 2012” ayaa lagu yiri war qoraal ah oo kasoo baxay madaxtooyada Puntland.

Dhanka kale, madaxweyne Deni ayaa u mahadceliyay Xildhibaannada Puntland ku metela Labada Aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya, ee la qaatay go’aanka iyo metelaadda ay ku difaaceen in la bedelo Dastuurkii heshiiska lagu ahaa.

Si kastaba, Puntland, Jubbaland iyo Mucaaradka Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya ayaa horay u qaadacay in ay oggolaadaan in dastuurka cusub uu dhaqan galo, waxayna tani keeneysaa xaalad siyaasadeed oo horleh iyo dalka inuu galo qalalaase siyaasadeed, marka la’eego sida ay wax ku socdaan.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan, waxaase laga war sugayaa halka ay ku dambeyn doono natiijada, maadaama madaxweyne Xasan Sheekh uu weli ku adkeysanayo go’aankiisa, mucaaradkana ay lasoo taagan yihiin diidmo adag.

Soomaaliya ayaa haatan taagan isgoys siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka, waxaana sii dheer xaalad kale oo ka dhalatay abaaraha ka jira dalka.

Abu Dhabi (Caasimada Online) — Ganacsadaha bilyaneerka ah ee u dhashay Imaaraadka Carabta, Khalaf Al-Xabtoor, ayaa qoraal kulul oo uu soo dhigay bartiisa X (Twitter) waxa uu gebi ahaanba meesha uga saaray suurta-galnimada in dalkiisu uu ku lug yeesho dagaalka uu Mareykanku hoggaaminayo ee ka dhanka ah Iiraan, isagoo xukuumadda Washington ku eedeeyay inay danaha Israa’iil ka hormarinayso kooda. 

Al-Xabtoor ayaa xusay in Senator-ka ka tirsan xisbiga Jamhuuriga Mareykanka, Lindsey Graham, uu maalmihii lasoo dhaafay ugu baaqay dalalka Golaha Iskaashiga Khaliijka (GCC) inay garab ku istaagaan Mareykanka iyo Israa’iil olohooda dagaal. Si kastaba ha ahaatee, saacado un kadib markii qoraalkan la baahiyay, ayaa u muuqday in laga tirtiray barta X.

“Waxaan si cad ugu sheegayaa: Aad baan u ognahay sababta naloo soo weerarayo, waxaana sidoo kale ognahay ciddii gobolka oo dhan u jiidday xiisaddan halista ah iyadoon xitaa la tashan kuwa uu ugu yeero ‘xulafadiisa’ gobolka,” ayuu qoray Al-Xabtoor.

In kasta oo Al-Xabtoor uusan xil dowladeed haynin, haddana maalqabeenkan saldhiggiisu yahay magaalada Dubai ayaa si weyn ugu dhow xeendaabka xubnaha talada dalkaas haya. Khubarada ayaa aaminsan in faafinta aragti noocan ah ee gudaha Imaaraadka—halkaas oo hadalka xorta ah ee dadweynaha si weyn loo koontaroolo—ay ka tarjumayso fariin dadban oo ay xukuumaddu raalli ka tahay.

‘Ciyaar wasakh ah’

Iyadoo ka falcelinaysa duqeymaha Mareykanka iyo Israa’iil, Iiraan ayaa aargoosi ahaan gantaallo iyo diyaaradaha is-miidaamiya (Drones) la beegsatay waddan kasta oo ku yaalla gobolka Khaliijka. Al-Xabtoor ayaa qiray in Imaaraadku uusan dafirsanayn khatarta Iiraan ee gobolka, isagoo raaciyay inaysan marnaba aamin ku qabin xukuumadda Tehran.

“Balse tani waa ciyaar wasakh ah oo ay isku dhacayaan quwado dhowr ah, khasaarahana uu dhabarka ka jabiyay gobolkeena, waana ciyaar aan sharaf iyo hufnaan toona lahayn,” ayuu yiri, isagoo Iiraan, Israa’iil, iyo Mareykanka ku dhaliilay inay danahooda gaarka ah ka weyneynayaan danta guud ee gobolka.

Wuxuu hadalkiisa sii raaciyay: “Sababtaas awgeed, waxaan si cad u leenahay: Ma geli doonno dagaalkan si aan ugu adeegno danaha dad kale, mana u huri doonno nolosha wiilasheena dagaal lagu baajin karay diblomaasiyad iyo xal siyaasadeed. Haddii Madaxweyne Donald Trump iyo Senator Graham ay diyaar u yihiin inay dalkooda iyo nolosha Mareykanka halis u geliyaan danaha Israa’iil, taasi waa dooqooda. Dhankeena, sidaas ma sameyn doonno.”

‘Uma baahnin Ilaalintiina’

Dhaleeceynta ganacsadaha ayaa si gaar ah u taabatay wareysi uu Senator Graham siiyay telefishinka Fox News, kaas oo uu ku andacooday in dalalka Carabtu ay ka faa’iidaan difaaca iyo ilaalinta Mareykanka. 

“Waxaan isaga leeyahay: Uma baahnin ilaalintiina. Waxa kaliya ee aan idinka doonayno waa in aad faraha naga qaaddaan,” ayuu yiri ganacsadaha. Wuxuu xusay in hubka uu Mareykanku ka iibiyo Imaaraadka uusan ahayn abaal ama sadaqo la siiyay, balse xukuumadda Abu Dhabi ay balaayiin dollar ku maalgeliso amnigeeda.

Al-Xabtoor ayaa sidoo kale soo qaatay hadal uu Graham kaga dhawaajiyay danaha shidaalka ee Mareykanka intii uu ku jiray wareysigaas.

“Venezuela iyo Iiraan waxay haystaan boqolkiiba 31% kaydka shidaalka adduunka. Waxaan iskaashi la sameyn doonnaa boqolkiiba 31% kaydka la ogyahay. Tani waa riyada naxdinta leh ee Shiinaha. Kani waa maalgashi wanaagsan,” ayuu Graham u sheegay weriye Maria Bartiromo.

Isagoo taas ka jawaabaya, Al-Xabtoor ayaa yiri: “Markaas uun bay sawiradu caddaanayaan. Markaas uun baana fahmaynaa sababta ay dagaalkan u doonayaan.”

Isbeddelka Al-Xabtoor

Maal-qabeenka ayaa kusoo gaba-gabeeyay qoraalkiisa in qof kasta oo dhegaysta hadallada Senator Graham uu u qaadan karo inuu yahay xildhibaan ka tirsan baarlamaanka Israa’iil (Knesset).

“Waxaad difaacdaan danaha Israa’iil in ka badan inta aad difaacdaan danaha shacabka Mareykanka qudhiisa. Ma aqbali doonno in xoog nalagula geliyo waddada dagaalka, mana aqbali doonno inaan shidaal u noqono dagaallada kuwa kale,” ayuu raaciyay.

Dhaleeceyntan ayaa aad loola yaabay maadaama ganacsadaha uusan waligiis horay u dhaleeceyn Madaxweyne Trump ama siyaasadihiisa. Taa beddelkeeda, wuxuu ahaa shakhsi si fagaare ah u soo dhaweeyay Israa’iil kadib markii Trump uu garwadeen ka ahaa heshiiskii caadigaeynta xiriirka ee Abraham Accords sanadkii 2020.

Shirkaddiisa Al Habtoor Group ayaa ahayd tii ugu horreysay ee Imaaraadka ee heshiisyo tignoolajiyadeed iyo mid ganacsiba la gasha shirkadaha Israa’iil.

Hadalladan kulul ayaa soo baxaya xilli Axaddii ay mas’uuliyiinta dowladda Imaaraadku si adag u beeniyeen warar ay baahiyeen warbaahinta Israa’iil oo sheegayay in Abu Dhabi ay ka qayb-qaadatay duqeyn lala beegsaday warshad biyaha sifeysa oo ku taalla gudaha Iiraan, iyagoo xaqiijiyay in Imaaraadku uusan doonayn in lagu dhex jiido xiisad sii hurta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sheekh Maxamed Shaakir Cali Xasan oo hadda ah guddoomiyaha urur-siyaasadeedka Towfiiq ayaa si weyn u taageeray tallaabadii ay dhawaan labada aqal ee Baarlamaanka ku ansixiyeen dastuurka cusub.

Dastuurkan oo uu si rasmi ah u saxiixay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayuu bogaadiyay Sheekh Shaakir oo haatan la dhacsan qorshaha doorashada qof iyo cod, taas oo si adag uga horyimaadeen mucaaradka.

Ansixinta dastuurka cusub ayuu ku tilmaamay tallaabo taariikhi ah oo looga gudbay magacii dastuur ku-meel-gaar ah, isla markaana ay Soomaaliya u furtay waddo cusub.

“Tallaabada taariikhiga ah ee lagu meel mariyay dastuurka Soomaaliya, loogana gudbay magacii dastuur ku-meel-gaar ah, waxay Soomaaliya u furtay waddo cusub oo ka turjumaysa dhismaha dowladnimada Soomaaliya iyo horumarka ummadda Soomaaliyeed,” ayuu yiri Sheekh Shaakir.

Sidoo kale waxa uu intaas ku sii daray: “Waxaan hambalyo u dirayaa madaxda dowladda iyo labada aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya, sida geesinimada leh ee ay uga soo shaqeeyeen in Soomaaliya yeelato dastuur dhameystiran.”

Tallaabadan ayuu ku tilmaamay mid muhiim u ah hanaanka dowladnimada Soomaaliya iyo in la helo dowlad si wax-ku-ool ah ugu adeegta shacabka Soomaaliyeed.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa Axaddii si rasmi ah u saxiixay nuqulka dastuurka cusub ee Soomaaliya, isaga oo ku dhawaaqay dhaqan-galkiisa.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo warbaahinta kula hadlay madasha saxiixa dastuurka ee Qasriga Madaxtooyada ayaa sheegay in wixii hadda ka dambeeya ay dowladdu bilaabi doonto dhaqan-gelinta dastuurka cusub ee dalka.

Madaxweynaha ayaa xusay in dastuurkan uu saldhig u noqon doono xoojinta hay’adaha dowladda, ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta iyo horumarinta nidaamka dimuqraadiyadeed ee Soomaaliya.

Waxa uu tilmaamay in geeddi-socodka dib-u-eegista dastuurka uu ahaa mid dheer oo soo maray marxalado kala duwan, isla markaana ugu dambeyn ay ansixiyeen labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Dastuurkan oo toddobaadkii hore ay ansixiyeen labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa dhigaya in muddo-xileedka madaxweynaha uu noqdo shan sano, halka uu hore uga ahaa afar sano.

Arrintan ayaa ka dhigan in hal sano oo dheeraad ah uu qaadan karo Madaxweyne Xasan Sheekh oo haatan ku jira bilihii u dambeeyay ee muddo-xileedkiisa, taas oo uga sii dareysa xiisadda siyaasadeed ee dalka.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Jubaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa maanta qaabilay Taliyaha Howl-gallada Gaarka ah ee Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM), Maj. Gen. Claude K. Tudor Jr., iyo wafdi uu hoggaaminayo oo booqasho rasmi ah ku yimid Jubaland.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinaca amniga, gaar ahaan dardar-gelinta wada-shaqeynta la-dagaallanka kooxda Al-Shabaab.

Labada dhinac ayaa sidoo kale ka wada-hadlay sidii loo sii xoojin lahaa howl-gallada milatari ee lagu sugayo amniga iyo xasilloonida deegaannada maamulka Jubaland.

Mas’uuliyiinta labada dhinac ayaa isla soo hadal qaaday taageerada ay bixiyaan ciidamada Mareykanka iyo taliska AFRICOM ee ku aaddan howl-gallada ka dhanka ah Al-Shabaab, kuwaas oo si joogto ah uga socda deegaanno ka tirsan Jubaland iyo gobollada ku dhow.

Taliyaha Howl-gallada Gaarka ah ee AFRICOM, Maj. Gen. Claude K. Tudor Jr., ayaa Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Jubaland, Axmed Madoobe ku maamuusay doorka uu ka qaatay howl-galladii u dambeeyay iyo wada-shaqeynta dhow ee uu la leeyahay taliska.

Sidoo kale wuxuu bogaadiyay howl-galladii ugu dambeeyay ee ay si wadajir ah u fuliyeen Ciidamada Jubaland iyo Ciidamada Kumaandooska Danab ee ka howlgala Jubaland, kuwaas oo lagu beegsaday saldhigyo ay ku sugnaayeen Al-Shabaab.

Waxa uu xusay in howl-galladaas lagu jabiyay maleeshiyaadka kooxda, isla markaana laga gaaray guulo wax ku ool ah oo wax ka beddelay xaaladda amni ee deegaannada qaar.

Taliyaha ayaa sidoo kale muujiyay in taliska AFRICOM uu sii wadi doono taageerada uu siiyo ciidamada Soomaaliyeed ee ku howlan la-dagaallanka kooxaha argagixisada.

Dhankiisa, Madaxweyne Axmed Madoobe ayaa uga mahadceliyay wafdiga AFRICOM booqashada ay ku yimaadeen Jubaland, isagoo tilmaamay in iskaashiga u dhexeeya Jubaland, dowladda federaalka iyo saaxiibada caalamiga ah uu door muhiim ah ka ciyaarayo guulaha laga gaarayo howl-gallada amniga.

Madaxweynaha Jubaland waxaa kulanka ku wehelinayay Wasiirka Amniga Gudaha ee Jubaland, Yuusuf Xuseen Cismaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay weerarka Iiraan ku qaaday dalka Azerbaijan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ee Soomaaliya, Cabdisalaan Cabdi Cali (Dhaay) oo khadka taleefanka kula hadlay dhiggiisa dalka Azerbaijan, Jeyhun Bayramov ayaa la wadaagay sida Soomaaliya uga xun tahay weerarkan.

Wasiirka ayaa wada-hadalka ku muujiyay garab-istaagga Soomaaliya ee ku aaddan weerarkii dhawaan lagu qaaday Azerbaijan, isagoo sidoo kale adkeeyay taageerada Soomaaliya ee nabadda, madaxbannaanida dalalka, iyo ixtiraamka sharciga caalamiga ah.

Sidoo kale wuxuu weerarkaasi ku tilmaamay mid lagu dhaawacayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Azerbaijan, isla markaana khatar ku ah xasiloonida gobolka.

Intii uu socday wada-hadalkooda, labada wasiir waxay si qoto dheer uga falanqeeyeen xiisadda militari ee Bariga Dhexe iyo khataraha ka dhalan kara falalka noocaas ah.

Soomaaliya ayaa caddeysay inay ka soo horjeeddo tallaabo kasta oo wiiqaysa nabadda iyo ku dhaqanka shuruucda caalamiga ah. Labada dhinac ayaa sidoo kale isla qiray muhiimadda ay leedahay ilaalinta xeerarka caalamiga ah iyo ka hortagga in xiisad cusub ay ka dhalato amniga gobolka iyo kan caalamka.

Wada-hadalka ayaa sidoo kale diiradda lagu saaray xiriirka laba geesoodka ah ee Soomaaliya iyo Azerbaijan, iyadoo lagu heshiiyay in la sii xoojiyo wadashaqeynta dhinacyada siyaasadda, hay’adaha caalamiga ah iyo arrimo kale oo dan u ah labada dal.

Dhanka kale, waxaa si gaar ah loo xusay kaalinta Soomaaliya ay ku leedahay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyadoo ah xubin aan joogto ahayn, taas oo u sahleysa inay si firfircoon uga hadasho arrimaha la xiriira amniga iyo xasilloonida gobolka.

Si kastaba, weerarka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee lagu qaaday gobolka Nakhchivan ee Azerbaijan ayaa sababay dhaawaca ugu yaraan afar qof oo rayid ah, isla markaana waxyeello gaarsiiyay kaabeyaasha rayidka sida garoonka diyaaradaha ee Nakhchivan iyo meel u dhow dugsi ku yaalla tuulada Shakarabad.

Sidoo kale wararka ayaa tilmaamay in qaar ka mid ah diyaaradaha aan duuliyaha lahayn lagu soo riday halka kuwa kale ay ku dhaceen goobaha rayidka, taas oo sare u qaaday walaaca laga qabo in xiisadda gobolka ay sii ballaarato.

Dowladda Azerbaijan ayaa dhacdadan ku tilmaantay weerar halis ah oo ku wajahan dalkeeda, inkastoo Iran ay beenisay inay ku lug lahayd.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda Soomaaliyeed ayaa maanta qabatay munaasabad lagu wareejinayay deeq lacageed oo dhan 14,400 oo dollar.

Lacagtan oo ay iska soo uruuriyeen shaqaalaha hay’adda, ayaa lagu wareejiyay dhalinyarada Ururka Daryeel Bulsho, oo ah urur si firfircoon uga shaqeeya gurmadka abaaraha iyo caawinta dadka Soomaaliyeed, gaar ahaan xilliyada adag.

Deeqdan ayaa loogu talagalay in lagu gaarsiiyo dadka ay abaaruhu saameeyeen biyo, cunto iyo gargaar degdeg ah.

Agaasimaha Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda, Mustafa Duhulow oo ka qeyb galay munaasabadda ayaa ku dhiirrigeliyay dhalinyarada Soomaaliyeed in ay sii wadaan doorkooda ku aaddan howlaha samafalka iyo taageeridda bulshada.

Waxa uu sidoo kale sheegay in ay tahay arrin laga naxo in maanta ay jiraan dad Soomaaliyeed oo biyo la’aan u dhimanaya, isaga oo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in dadka Soomaaliyeed qaataan masuuliyadda ka saaran garab-istaagga walaalahooda ay abaaruhu saameeyeen, isla markaana ay xoojiyaan dadaallada gurmadka.

Sidoo kale, Guddoomiyaha Hay’adda Culimada Soomaaliyeed, Sheekh Bashiir Axmed Salaad ayaa booriyay sida ay muhiim u tahay in ummadda Soomaaliyeed is-caawiso oo ay isku garab istaagto marka ay timaado xaaladaha adag sida abaaraha.

Guddoomiyaha Ururka Daryeel Bulsho, Maxamed Cali Siyad (Champion) ayaa dhankiisa sheegay in Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda ay noqotay hay’addii dowladeed ee ugu horreysay ee ka soo jawaabta baaqooda gurmadka, isaga oo uga mahadceliyay dareenka iyo kaalinta ay qaateen shaqaalaha hay’adda.

Sidoo kale, Cismaan Muxiyadiin Shaatax, Guddoomiyaha Daladda Ururrada Bulshada Rayidka ayaa muujiyay mahadcelin ballaaran oo uu u jeediyay hay’adda.

Waxa uu sidoo kale tilmaamay in tallaabadan ay tahay mid dhiirrigelin u noqon karta hay’adaha kale ee dowladda, si ay uga qeyb qaataan gurmadka abaaraha.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka Soomaaliya oo ay ku mideysan yihiin Madasha Samatabixinta Mucaaradka, Jubbaland iyo Puntland ayaa maanta si weyn kaga horyimid muddo kororsi loo sameeyo hay’adaha dowladda kadib tallaabadii uu shalay qaaday madaxweyne Xasan Sheekh oo saxiixay dastuurka cusub ee ay horay usoo meel-mariyeen xildhibaannada labada Gole.

Warsaxaafadeed uu soo saaray golaha ayaa waxaa lagu sheegay in ay u hoggaansanyihiin dastuurkii 2012-kii isla markaana xil-haynta madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay ku eg-tahay 15-ka bisha May 2026, halka Baarlamaankana uu muddo xileedkiisa ku ekaan doonto 14-ka bisha April ee sanadkan, haddii xiligaas ay dhaafaanna ay ku joogaan sharci darro.

“Goluhu wuxuu ugu baaqayaa madaxda Dowladda Federaalka Soomaaliya in ay ka waantoobaan muddo kororsiga, kana fogaadaan tallaabo kasta oo horseedi karta xiisad siyaasadeed iyo mid amni taasoo dhaawici karta xasilloonida dalka iyo geeddi-socodka dowlad dhiska”. ayaa lagu yiri bayaanka.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Waddada saxda ah ee looga gudbi karo marxaladdan waa ixtiraamka dastuurka iyo heshiis laga gaaro doorashooyinka”.

Sidoo kale, wuxuu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ka digay in dalka uu dib ugu laabto dagaal, gaar ahaan wixii dhacay doorasooyinkii hore ee sababay in isku hor imaadyo hubeysan ee ka dhacaan gudaha magaalada Muqdisho.

“Waa in cashar laga barto wixii dhacay sanadkii 2021-kii uu khilaaf ka dhashay muddo kororsiga uu sababay in ciidamada ammaanka ay isaga horyimaadaan caasimada, taas oo dalka gelisay xaalad khatar ah” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dhanka kale, golaha ayaa baaq u diray madaxda dowlad-goboleedyada kala ah HirShabelle, Koonfur Galbeed iyo Galmudug, waxayna ugu baaqeen inay qabtaan doorashooyinkooda, maadaama uu dhammaaday muddo xileedkooda.

Si kastaba, Lama oga sida ay wax noqon doonaan, waxaase laga war sugayaa halka ay ku dambeyn doono natiijada, maadaama madaxweyne Xasan Sheekh uu weli ku adkeysanayo go’aankiisa, mucaaradkana ay lasoo taagan yihiin diidmo adag.

Soomaaliya ayaa haatan taagan isgoys siyaasadeed oo xasaasi ah, iyadoo la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka, waxaana sii dheer xaalad kale oo ka dhalatay abaaraha baahsan ee ka jira dalka.

Abu Dhabi (Caasimada Online) — Mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda Imaaraadka Carabta ayaa beeniyey warar ay baahiyeen warbaahinta Israa’iil oo sheegayay in xukuumadda Abu Dhabi ay qayb ka ahayd duqeyn dhanka cirka ah oo lala beegsaday warshad sifeysa biyaha badda oo ku taalla gudaha dalka Iiraan.

Qoraal rasmi ah oo Axaddii kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Imaaraadka ayaa lagu caddeeyay in dalku uu ku jiro “xaalad is-difaacid” si uu uga falceliyo weerarada kaga imanaya Iiraan, balse aysan marnaba doonayn in xukuumaddooda lagu soo jiido colaado cusub ama xiisad sii hurta.

Bayaankan ayaa daba socday kadib markii dhowr hay’adood oo ka tirsan warbaahinta Israa’iil, kuwaas oo soo xiganaya ilo qariyay magacyadooda, ay tabiyeen in Imaaraadku uu ka dambeeyay weerarka lagu qaaday xarunta sifeynta biyaha ee Iiraan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan, Abbas Araghchi, ayaa Sabtidii sheegay in diyaaradaha Mareykanku ay duqeeyeen warshaddan oo ku taalla Jasiiradda Qeshm ee ku dhex-taalla Marinka Hormuz, arrintaas oo gabi ahaanba goysay biyihii nadiifka ahaa ee ay cabayeen dadka ku nool ilaa 30 tuulo. Mareykanka iyo Israa’iil labaduba way beeniyeen inay fuliyeen weerarkan.

Mas’uuliyiinta Imaaraadka ayaa durba jawaab kulul ka bixiyay eedeymahan markii ay soo baxeen. Dr. Cali Rashiid Al Nuaimi, oo ka tirsan Golaha Qaranka ee Imaaraadka, ahna guddoomiyaha Guddiga Arrimaha Difaaca, Arrimaha Gudaha iyo Dibadda, ayaa bartiisa X ku tilmaamay wararkan kuwa “been abuur ah.” Wuxuu intaas raaciyay: “Marka aan tallaabo qaadno, waxaan leenahay geesinimada aan ku shaacinno.”

Sarkaal sare oo u dhashay Imaaraadka ayaa u sheegay wargeyska The Jerusalem Post, oo ka mid ahaa warbaahintii ugu horreysay ee tabisay sheegashadan, in xukuumadda Abu Dhabi ay ku dhibtoonayso inay fahamto dabeecadda Israa’iil iyo nooca warbixinnada marin-habaabinta ah ee ay baahinayaan.

Sarkaalkan ayaa ku eedeeyay ilaha Israa’iil inay iyagu dusiyay wararkan, isagoo yiri: “Ma ahan wax habboon in shakhsi lagu sifeeyay ‘sarkaal sare oo Israa’iili ah’ uu ku hadlo magaceena ama uu faafiyo xan ku saabsan tallaabooyinka ay qaadayso dowlad kale oo madax-bannaan.”

Dacaayadda warbaahinta Israa’iil

Tani ma ahan markii ugu horreysay ee la faafiyo xog noocan ah. Dhowr warbaahin oo Israa’iili ah ayaa baahiyay warar la mid ah tan iyo markii uu qarxay dagaalka Iiraan asbuucii hore, kuwaas oo dhammaantood markii dambe la ogaaday inay been yihiin.

Toddobaadkii hore, waxaa soo baxay warar sheegaya in dowladda Qatar ay duqeymo ka fulisay gudaha Iiraan, taas oo ay xukuumadda Doxa si degdeg ah u beenisay. Sidoo kale, warbaahinta Israa’iil ayaa dhowr jeer si is-daba-joog ah u tabisay in waddamada Khaliijka, oo ay ku jirto Sacuudi Carabiya, ay isku diyaarinayaan inay waqti dhow duqeeyaan Iiraan.

Dhanka kale, Iiraan ayaa ku dhawaad maalin kasta garaacaysa goobo ay ku tilmaantay saldhigyo iyo hanti uu Mareykanku ku leeyahay Khaliijka, tan iyo markii uu asbuucii hore bilowday dagaalka u dhexeeya Mareykanka, Israa’iil iyo Iiraan.

Dalalka Khaliijka ayaa si kulul u cambaareeyay weeraradaas, iyagoo ku sifeeyay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanidooda qaranka, waxayna si cad uga digeen inay xaq u leeyihiin inay is-difaacaan oo ay jawaab bixiyaan.

Duqeynta la sheegay in lagu bartilmaameedsaday warshadda Iiraan ayaa abuurtay walaac weyn oo caalami ah oo ku aaddan halista soo wajihi karta kaabayaasha biyaha ee gobolka Khaliijka oo idil.

In ka badan 400 oo warshadood oo sifeeya biyaha badda ayaa ku teedsan gacanka, kuwaas oo daboola qiyaastii boqolkiiba 60% baahida sifeynta biyaha ee adduunka oo dhan. Dalka Imaaraadka, qiyaastii boqolkiiba 90% biyaha la cabo waxay ka yimaadaan warshadahan. Tiradan ayaa sidoo kale gaaraysa boqolkiiba 90% dalka Kuweyt, 86% dalka Cumaan, iyo ilaa 70% gudaha Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Weerarkan lagu xusay xarunta Iiraan ayaa kusoo beegmay isla maalintii ay diyaaradaha dagaalka ee Israa’iil duqeeyeen xarumo waaweyn oo lagu keydiyo shidaalka oo ku yaalla caasimadda Tehran. Arrintan ayaa dhalisay dab lixaad leh, waxayna abuurtay cabsi laga qabo in la bartilmaameedsado kaabayaasha muhiimka ah xilli ay xiisadda milateri ee gobolku kasii dareyso.