Abu Dhabi (Caasimada Online) — Mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda Imaaraadka Carabta ayaa beeniyey warar ay baahiyeen warbaahinta Israa’iil oo sheegayay in xukuumadda Abu Dhabi ay qayb ka ahayd duqeyn dhanka cirka ah oo lala beegsaday warshad sifeysa biyaha badda oo ku taalla gudaha dalka Iiraan.

Qoraal rasmi ah oo Axaddii kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Imaaraadka ayaa lagu caddeeyay in dalku uu ku jiro “xaalad is-difaacid” si uu uga falceliyo weerarada kaga imanaya Iiraan, balse aysan marnaba doonayn in xukuumaddooda lagu soo jiido colaado cusub ama xiisad sii hurta.

Bayaankan ayaa daba socday kadib markii dhowr hay’adood oo ka tirsan warbaahinta Israa’iil, kuwaas oo soo xiganaya ilo qariyay magacyadooda, ay tabiyeen in Imaaraadku uu ka dambeeyay weerarka lagu qaaday xarunta sifeynta biyaha ee Iiraan.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan, Abbas Araghchi, ayaa Sabtidii sheegay in diyaaradaha Mareykanku ay duqeeyeen warshaddan oo ku taalla Jasiiradda Qeshm ee ku dhex-taalla Marinka Hormuz, arrintaas oo gabi ahaanba goysay biyihii nadiifka ahaa ee ay cabayeen dadka ku nool ilaa 30 tuulo. Mareykanka iyo Israa’iil labaduba way beeniyeen inay fuliyeen weerarkan.

Mas’uuliyiinta Imaaraadka ayaa durba jawaab kulul ka bixiyay eedeymahan markii ay soo baxeen. Dr. Cali Rashiid Al Nuaimi, oo ka tirsan Golaha Qaranka ee Imaaraadka, ahna guddoomiyaha Guddiga Arrimaha Difaaca, Arrimaha Gudaha iyo Dibadda, ayaa bartiisa X ku tilmaamay wararkan kuwa “been abuur ah.” Wuxuu intaas raaciyay: “Marka aan tallaabo qaadno, waxaan leenahay geesinimada aan ku shaacinno.”

Sarkaal sare oo u dhashay Imaaraadka ayaa u sheegay wargeyska The Jerusalem Post, oo ka mid ahaa warbaahintii ugu horreysay ee tabisay sheegashadan, in xukuumadda Abu Dhabi ay ku dhibtoonayso inay fahamto dabeecadda Israa’iil iyo nooca warbixinnada marin-habaabinta ah ee ay baahinayaan.

Sarkaalkan ayaa ku eedeeyay ilaha Israa’iil inay iyagu dusiyay wararkan, isagoo yiri: “Ma ahan wax habboon in shakhsi lagu sifeeyay ‘sarkaal sare oo Israa’iili ah’ uu ku hadlo magaceena ama uu faafiyo xan ku saabsan tallaabooyinka ay qaadayso dowlad kale oo madax-bannaan.”

Dacaayadda warbaahinta Israa’iil

Tani ma ahan markii ugu horreysay ee la faafiyo xog noocan ah. Dhowr warbaahin oo Israa’iili ah ayaa baahiyay warar la mid ah tan iyo markii uu qarxay dagaalka Iiraan asbuucii hore, kuwaas oo dhammaantood markii dambe la ogaaday inay been yihiin.

Toddobaadkii hore, waxaa soo baxay warar sheegaya in dowladda Qatar ay duqeymo ka fulisay gudaha Iiraan, taas oo ay xukuumadda Doxa si degdeg ah u beenisay. Sidoo kale, warbaahinta Israa’iil ayaa dhowr jeer si is-daba-joog ah u tabisay in waddamada Khaliijka, oo ay ku jirto Sacuudi Carabiya, ay isku diyaarinayaan inay waqti dhow duqeeyaan Iiraan.

Dhanka kale, Iiraan ayaa ku dhawaad maalin kasta garaacaysa goobo ay ku tilmaantay saldhigyo iyo hanti uu Mareykanku ku leeyahay Khaliijka, tan iyo markii uu asbuucii hore bilowday dagaalka u dhexeeya Mareykanka, Israa’iil iyo Iiraan.

Dalalka Khaliijka ayaa si kulul u cambaareeyay weeraradaas, iyagoo ku sifeeyay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanidooda qaranka, waxayna si cad uga digeen inay xaq u leeyihiin inay is-difaacaan oo ay jawaab bixiyaan.

Duqeynta la sheegay in lagu bartilmaameedsaday warshadda Iiraan ayaa abuurtay walaac weyn oo caalami ah oo ku aaddan halista soo wajihi karta kaabayaasha biyaha ee gobolka Khaliijka oo idil.

In ka badan 400 oo warshadood oo sifeeya biyaha badda ayaa ku teedsan gacanka, kuwaas oo daboola qiyaastii boqolkiiba 60% baahida sifeynta biyaha ee adduunka oo dhan. Dalka Imaaraadka, qiyaastii boqolkiiba 90% biyaha la cabo waxay ka yimaadaan warshadahan. Tiradan ayaa sidoo kale gaaraysa boqolkiiba 90% dalka Kuweyt, 86% dalka Cumaan, iyo ilaa 70% gudaha Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Weerarkan lagu xusay xarunta Iiraan ayaa kusoo beegmay isla maalintii ay diyaaradaha dagaalka ee Israa’iil duqeeyeen xarumo waaweyn oo lagu keydiyo shidaalka oo ku yaalla caasimadda Tehran. Arrintan ayaa dhalisay dab lixaad leh, waxayna abuurtay cabsi laga qabo in la bartilmaameedsado kaabayaasha muhiimka ah xilli ay xiisadda milateri ee gobolku kasii dareyso.

Tehran (Caasimada Online) — Xukuumadda Iiraan ayaa si weyn u bartilmaameedsanaysa nidaamyada raadaarka ee u adeega sidii indhaha difaaca cirka ee gobolka Bariga Dhexe, iyadoo maalmihii lasoo dhaafay duqeysay xarumo dhowr ah, arrintaas oo hoos u dhigtay awooddii Mareykanka iyo xulafadiisa ay kula socon lahaayeen gantaallada kusoo wajahan, waxaa sidaas qoray Wall Street Journal.

Sida ay xaqiijiyeen saraakiil Mareykan ah, falanqeeyayaal milateri iyo sawirro satalayt ah, weerarada aargoosiga ah ee Iiraan ay uga jawaabayso ololaha duqeymaha Mareykanka iyo Israa’iil ayaa lagu dhuftay nidaamyada raadaarka, isgaarsiinta iyo difaaca cirka ee dalalka Qatar, Imaaraadka Carabta, Urdun, Baxreyn, Kuweyt iyo Sacuudi Carabiya.

Weeraradan ayaa inta badan loo adeegsadaa diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee is-miidaaminta ah ee Iiraan, sida nooca Shahed, kuwaas oo qiimahoodu uu aad uga jaban yahay gantaallada ay nidaamyada casriga ah ee Mareykanka loogu talagalay inay iska difaacaan. Iiraan ayaa maalmihii u dambeeyay riday gantaallo ka yar kuwii hore.

“Guud ahaan, nidaamyadeena difaacu si wanaagsan ayay u shaqeynayaan. Marka taas la eego, waxaa cad in Iiraaniyiintu ay fahamsan yihiin nooca bartilmaameedyada ay doonayaan inay culeyska saaraan, taasna waxaa ka mid ah nidaamka taliska iyo isgaarsiinta iyo awoodda aan ku ogaan karno gantaallada iyo diyaaradaha soo socda,” ayuu yiri Ravi Chaudhary, oo ah xoghaye ku xigeenkii hore ee Ciidamada Cirka ee qaabilsanaa saldhigyada.

Afhayeen u hadlay Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM) ayaa sheegay in ciidanku uu wali leeyahay awooddii dagaal ee buuxday, inkastoo ay jiraan duqeymahaas. Mareykanka ayaa xoojinayay difaaciisa gobolka, isagoo soo diraya qalab iyo gantaallo dheeraad ah, sida ay xuseen saraakiil Mareykan ah.

Mareykanka ayaa sheegay inuu maalinba maalinta ka dambaysa wiiqayo awoodda Iiraan ay ku qaadi karto weeraro. Taliyaha Ciidamada Mareykanka ee Bariga Dhexe, Admiral Brad Cooper, ayaa Khamiistii sheegay in weeraradii gantaallada ballistic-ga ay hoos u dhaceen boqolkiiba 90%, halka weeraradii diyaaradaha Drones-ka ay hoos u dhaceen 83% tan iyo markii uu dagaalku bilowday.

Mareykanka iyo xulafadiisa gobolka ayaa adeegsada shabakad isku xiran oo ka kooban nidaamyada Thaad, Patriots iyo qalab kale oo difaaca cirka ah si ay u soo ridaan gantaallada, diyaaradaha Drones-ka iyo gantaallada kale ee ay ridaan Iiraan iyo maleeshiyaadka xulafada la ah ee gobolka.

Nidaamyadan difaaca cirka ayaa si weyn ugu tiirsan raadaarka si ay u ogaadaan khataraha soo wajahan. Xarumahan ayaa inta badan ah kuwo dhif ah oo aad qaali u ah. Colaaddan ayaa sidoo kale hoos u dhigtay kaydkii Mareykanka ee gantaallada ka hortagga ah ee loo isticmaalo difaaca.

Mid ka mid ah duqeymihii ugu weynaa ayaa ku dhacday nidaam raadaar oo casri ah oo bixiya digniinaha xilliga hore, kaas oo ku yaalla saldhigga Al-Udeid ee dalka Qatar, oo ah saldhigga ugu weyn ee milateriga Mareykanku ku leeyahay gobolka. Weerarka ayaa dhaawacay raadaarka AN/FPS-132, wuxuuna hakiyay awooddiisii shaqo, sida ay muujinayaan sawirrada satalaytka iyo sarkaal Mareykan ah.

Raadaarka AN/FPS-132 ayaa ah mid awood weyn leh oo loogu talagalay inuu hal mar la socdo bartilmaameedyo badan. Mareykanka ayaa haysta shan ka mid ah nidaamyadan raadaarka ee fadhiya goobaha sugan, kuwaas oo qayb ka ah nidaamka digniinta Waqooyiga Ameerika si ay dhul-weynaha Mareykanka uga difaacaan gantaallada kusoo wajahan, sida ay sheegtay hay’adda falanqeynta difaaca ee IISS. Nidaamkan ayaa qiimihiisu gaarayaa ilaa 1 bilyan oo doolar.

“Kuwani waa kheyraad istaraatiijiyadeed oo aad u yar,” ayuu yiri Thomas Karako, oo ah agaasimaha Mashruuca Difaaca Gantaallada ee Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiga iyo Caalamiga ah ee fadhigeedu yahay Washington.

Sawirro satalayt ah oo ay qaadday shirkadda Planet Labs ayaa muujinaya burbur soo gaaray xarunta raadaarka ee Qatar. Sawirrada ayaa muujinaya burbur ka muuqda qaybta waqooyi-bari ee dhismaha raadaarka qaabka qubbada ah ee u jeeda dhanka Iiraan, iyo sidoo kale biyo qulqulaya oo u badan in lagu daminayay dab goobta ka kacay, sida uu sheegay Sam Lair, oo ah cilmi-baare ka tirsan Xarunta James Martin ee Daraasaadka Hubka. “Waxay muujineysaa jilicsanaanta qaar ka mid ah raadaarradan heerka sare ah,” ayuu yiri Lair oo lafagur ku sameeyay sawirka satalaytka.

Sidoo kale, Iiraan ayaa duqeysay raadaar noociisu yahay TPY-2 oo ku xiran nidaamka Thaad oo ku yaalla dalka Urdun, sida ay muujinayaan sawirro satalayt iyo sarkaal Mareykan ah. Raadaarkan ayaa ah qayb muhiim ah oo ka mid ah nidaamka difaaca gantaallada ee dhulka, kaas oo hawada sare ku bur-buriya gantaallada ballistic-ga.

Sawirro satalayt ah oo uu dib u eegis ku sameeyay wargeyska The Wall Street Journal ayaa sidoo kale muujinaya burbur soo gaaray saddex qubbadood oo raadaar oo ku yaalla Camp Arifjan, oo ah saldhig ay isticmaalaan ciidamada Mareykanka ee Kuweyt, iyo burbur soo gaaray nidaam isgaarsiineed oo satalayt ah oo ku yaalla xarunta dhexe ee Guutada Shanaad ee Ciidamada Badda Mareykanka ee ku sugan Baxreyn.

Gudaha Sacuudi Carabiya, sawir satalayt ah oo la qaaday 1-dii Maarso ayaa muujinaya qiiq ka baxaya dhisme ku dhex yaalla xarun raadaar oo ku taalla Saldhigga Cirka ee Prince Sultan ee Boqortooyada.

Mareykanka ayaa nidaamyadiisa raadaarka ee ugu muhiimsan geeyay goobo istaraatiiji ah oo daafaha caalamka ah si uu isaga difaaco khataraha uga imanaya Iiraan, Kuuriyada Waqooyi, Ruushka iyo cadawga kale. Ciidamada Badda ayaa sidoo kale gobolka ku leh dhowr markab dagaal oo xambaara gantaallada la hago, kuwaas oo iyaguna awood u leh inay soo ridaan gantaallada ballistic-ga iyo khataraha kale ee hawada.

Nidaamyadan ayaa door muhiim ah ka ciyaaray colaadda hadda kala dhexaysa Iiraan. Markii Iiraan ay gantaal ku riday saldhig milateri oo ku yaalla Turkiga, halkaas oo Mareykanku uu ku kaydiyo hub nukliyeer ah, nidaam raadaar oo Mareykanku leeyahay oo ku yaalla koonfur-bari Turkiga ayaa ogaaday gantaalka soo socda, wuxuuna xogta khatartaas u gudbiyay markab dagaal oo Mareykanku leeyahay oo ku sugan bariga badda Mediterranean, kaas oo soo riday gantaalka.

Xarunta raadaarka ee magaalada Kürecik ayaa in ka badan toban sano ka hor waxaa halkaas dhigay maamulkii Obama si loo xoojiyo difaaca cirka ee NATO ee ka dhanka ah Iiraan.

Ciidamada Dhulka ee Mareykanka ayaa guud ahaan haysta kaliya toddobo nidaam oo Thaad ah oo hawlgal ah, kuwaas oo ay ku jiraan labo si joogto ah u saldhiggan Guam iyo Kuuriyada Koonfureed.

Shanta nidaam ee Thaad ee meelaha kala duwan loo wareejiyo, labo ka mid ah ayaa hadda ku sugan Bariga Dhexe—Israa’iil iyo Urdun—si ay uga hortagaan khataraha Iiraan. Nidaamkii siddeedaad ee Thaad ayaa Mareykanka la siiyay sanadkii hore balse wali waxaa ku socda tijaabooyin, sida ay sheegeen saraakiishu. Sacuudi Carabiya iyo Isutagga Imaaraadka Carabta ayaa iyaguna nidaamyada Thaad uga iibsaday Mareykanka, waxayna sheegeen in qaar ka mid ah ay hadda hawlgal yihiin.

Weeraro badan oo ay qaadday Iiraan, waxay adeegsatay diyaaradaha Drones-ka ee is-miidaaminta ah ee qarxa marka ay bartilmaameedka ku dhacaan. Diyaaradahan oo si hooseysa oo tartiib ah u duula ayaa ah kuwo adag in ay iska difaacaan nidaamyada difaaca cirka ee caadiga ah. Drones-ka ayaa door xudun ah ka ciyaaray aargoosiga Iiraan, iyagoo ku dhuftay xarumo shidaal, saldhigyo milateri iyo dhismayaal dhaadheer oo ku yaalla Khaliijka.

Iiraan ayaa riday gantaallo ka yar kuwii ay ridaysay wejigii hore ee weeraradeeda si ay uga jawaabto weerarka Mareykanka iyo Israa’iil, balse weeraradeeda Drones-ka ayaa si is-daba-joog ah usii socday. Kadib mowjaddii ugu horreysay ee in ka badan 500 oo Drones ah labadii maalmood ee ugu horreysay colaadda, Imaaraadka Carabta ayaa maalin kasta lagu bartilmaameedsanayay in ka badan 100 Drones ah, sida ay sheegtay wasaaradda difaaca dalkaas.

Labada dhinacba waxay wajahaan yaraansho dhanka kaydka hubka ah. Saraakiil sare oo ka tirsan wasaaradda difaaca Mareykanka (Pentagon) ayaa dagaalka ka hor walaac ka muujiyay in Mareykanka iyo xulafadiisu ay haystaan kayd kooban oo ah gantaallada difaaca cirka ee ka hortagga ah. Xoghayaha Difaaca Mareykanka Pete Hegseth ayaa sheegay in dalkiisu haysto hub ku filan oo uu ku wajaho colaaddan.

Waxaa la rumeysan yahay in Iiraan ay leedahay awood ay ku soo saarto kumannaan Drones ah, kuwaas oo ay sidoo kale u dhoofisay Ruushka. Xukuumadda Moscow ayaa u adeegsatay Drones-ka Iiraan iyo noocyo la mid ah oo ay ku farsameyso gudaha Ruushka si ay duqeymo ugu fuliso Ukraine. Ruushka ayaa sidoo kale Iiraan la wadaagaya xog sirdoon oo ay u adeegsan karto si ay u beegsato ciidamada milateriga.

“Dhibaatada weerarada isku-dhafan ee qalafsan ee cirka iyo gantaallada ayaa taagan, waana inaan la tacaalnaa dhammaan noocyada khataraha gantaallada cirka, oo aan ahayn kaliya kuwa ballistic-ga,” ayuu yiri Karako. “Waa inaad haysataa difaac aad ku difaacdo nidaamyadaada difaaca.”

Tehran (Caasimada Online) — Duqeymo culus oo ay Israa’iil Sabtidii la beegsatay 30 xarumood oo lagu keydiyo shidaalka gudaha Iiraan ayaa sababay khilaafkii ugu horreeyay ee weyn ee soo dhex-gala xukuumadaha Washington iyo Tel Aviv tan iyo markii uu dagaalku qarxay siddeed maalmood ka hor, sida ay xaqiijiyeen saraakiil Mareykan iyo Israa’iili ah iyo ilo xog-ogaal ah.

Xukuumadda Washington ayaa si weyn uga walaacsan in beegsiga kaabayaasha u adeega shacabka caadiga ah ee Iiraan ay dhalin karto cawaaqib-xumo dhanka istaraatiijiyadda ah, taas oo horseedi karta in bulshada Iiraan ay is-garab taagto nidaamka Tehran, isla markaana ay cirka isku shareeraan qiimaha shidaalka caalamka.

Diyaaradaha dagaalka Israa’iil ayaa sababay dab lixaad leh oo qabsaday caasimadda Tehran, iyadoo ololka iyo qiiq madow oo is-qabsaday laga arkayay masaafooyin fog-fog.

Bayaan kasoo baxay Taliska Milateriga Israa’iil (IDF) ayaa lagu sheegay in keydadkan shidaalka ay dowladda Iiraan u adeegsato inay sahay ku siiso qaybaha kala duwan ee bulshada, oo ay ku jiraan hay’adaheeda milateriga.

Sarkaal ka tirsan milateriga Israa’iil ayaa xusay in ujeedka duqeymahan ay qayb ahaan ahaayeen farriin Iiraan loogu sheegayo inay joojiso beegsiga kaabayaasha rayidka ee Israa’iil.

Falcelinta Mareykanka

Inkastoo saraakiil labada dhinac ah ay xaqiijiyeen in milateriga Israa’iil ay horay ugu sii wargeliyeen dhiggooda Mareykanka ka hor inta aysan weerarka qaadin, haddana sarkaal Mareykan ah ayaa sheegay in Washington ay la yaabtay baaxadda iyo baahsanaanta duqeymahan.

“Uma aragno in tani ay ahayd fikrad wanaagsan,” ayuu yiri sarkaal sare oo Mareykan ah.

Dhanka kale, sarkaal Israa’iili ah ayaa shaaciyay in farriinta kasoo baxday Mareykanka ee ku aaddan dhacdadan ay ahayd mid muujinaysa yaab iyo weydiin kulul (oo ay ku sifeeyeen ereyga ‘WTF’).

Aqalka Cad iyo milateriga Israa’iil ayaan wali wax war ah kasoo saarin arrintan.

In kasta oo xarumaha la duqeeyay aysan ahayn kuwo si toos ah u soo saara shidaalka ceyriin, haddana saraakiisha Mareykanka ayaa ka cabsi qaba in muuqaallada keydadka gubanaya ay argagax geliyaan suuqyada caalamiga ah, taasna ay sii kordhiso kharashka tamarta.  

La-taliye ka tirsan maamulka Madaxweyne Trump oo la hadlay warbaahinta Axios ayaa yiri: “Madaxweynuhu ma jecla weerarkan. Wuxuu doonayaa inuu badbaadiyo shidaalka. Ma doonayo in la gubo. Waxayna arrintani dadka xusuusinaysaa qiimaha shidaalka ee qaaliga ah.” 

Hanjabaad aargoosi

Dhanka kale, afhayeenka taliska Khatam al-Anbiya ee Iiraan, oo maamula hawlgalada milateri ee dalkaas, ayaa Axaddii ka digay in haddii la sii wado weerarada ka dhanka ah kaabayaasha shidaalka Iiraan, ay Tehran kaga jawaabi doonto duqeymo la mid ah oo ay la beegsato guud ahaan gobolka.

Wuxuu intaas raaciyay in Iiraan aysan ilaa hadda beegsan kaabayaasha shidaalka iyo tamarta ee dalalka deriska ah, balse wuxuu ku goodiyay in haddii ay sidaas sameyso, qiimaha hal fuusto oo shidaal ah uu gaari karo $200 oo doolar.

Guddoomiyaha Baarlamaanka Iiraan, Maxamed Baaqir Qalibaf, oo ka mid ah mas’uuliyiinta ugu sareysa nidaamka, ayaa isna dhankiisa bixiyay digniin adag oo ah in haddii weerarada kaabayaasha ay sii socdaan, Iiraan ay aargoosan doonto “dib-u-dhac la’aan.”

Sarkaal Mareykan ah ayaa xaqiijiyay in khilaafkan soo baxay iyo waxa ay Washington ka rajeynayso hab-sami-u-socodka dagaalka la filayo in si qoto dheer looga wada hadlo heerar siyaasadeed oo sare oo u dhexeeya labada dowladood ee xulafada ah maalmaha soo socda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya duqeymo xooggan oo saacadihii lasoo dhaafay ka dhacay koonfurta dalka, kuwaas oo lagu beegsaday maleeshiyaad iyo horjoogayaal ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Duqeymaha oo lagu garaacay 5 goobood oo kala duwan ayaa waxaa jab culus lagu gaarsiiyay Khawaarijta, iyada oo weerarradan ay iska kaashadeen Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo saaxibada caalamiga ah.

Duqeynta koowaad ayaa ka dhacday deegaanka Haawaay ee gobolka Shabeellaha Hoose, iyada oo lagu bartilmaameedsaday goob ay qaraxyo ku diyaarinayeen maleeshiyada Al-Shabaab, taas oo gebi ahaan la burburiyay.

Duqeymo kale ayaa ka dhacay degmada Kuntuwaarey, waxaa iyana lagu beegsaday xubno kale oo qorsheynayay in ay weerarro ka gaystaan Muqdisho iyo deegaanno kale oo kamid ah gobollada dalka, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah.

Sidoo kale, waxaa lasoo wariyay in weerar kale oo cirka ah uu isna ka dhacay degmada Sablaale ee gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo lagu qarxiyay gaari ay la socdeen horjoogayaal sar sare oo Shabaab ah, kuwaas oo kala ah;- Shuceyb Axmed, Daahir Carab, Muuse Buurow, Abuu Muxsin iyo Abuubakar oo dhammaan ahaa horjoogayaal muhiim u ah argagaxisada.

Waxaa kale oo duqeyn culus laga fuliyay deegaanka Xaramka ee gobolka Jubbada Dhexe, taas oo iyana lala beegsaday dagaalamayaal ajaaniib ah oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab, waxaana gaaray khasaare culus.

Dowladda Soomaaliya ayaa la filayaa in war rasmi ay kasoo saarto weerradan is-daba joogga ah, soona bandhigto khasaaraha guud ee gaaray Al-Shabaab.

Muddooyinkii u dambeeyay ciidamada dowladda iyo saaxibada caalamiga ah ayaa sare u qaaday howlgallada ka socda koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, iyada oo laga soo hooyay guullo wax ku ool ah, maadaaama ciidamadu ay dib ula wareegeen deegaano muhiim ah oo laga saaray kooxda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Ururka Haweenka Gobolka Banaadir, Marwo Jawaahir Baarqab oo hadal ka jeediyay munaasabad lagu xusayay maalinta haweenka ee siddeeda Maarso ayaa jawaab kulul siisay madaxweynihii hore ee dalka Mudane Maxamed Cabdullahi (Farmaajo) oo dhawaan weerar ku qaaday madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Farmaajo oo dhawaan shir jaraa’iid la qabtay xildhibaano kasoo jeeda Puntland ayaa tusaale usoo qaatay wixii ku dhacay xukunkiisii hore, isagoo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uga digay in muddo-xileedkiisu ka dhamaado iyada oo aan heshiis laga gaarin doorashada dalka.

Madaxweynihii hore ayaa sidoo kale sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu haatan yahay “libaax”, balse inta uusan u noqon “bisad”, oo ula jeedo inta sharciyada ka dhamaan uu xal ka gaaro khilaafka siyaasadeed ee salka ku haya hanaanka doorashada.

“Madaxweynoow (Xasan) libaax baad tahay hadda, inta aadan bisad noqon oo waqtigu kaa dhammaan doorasho qabo. Anigaa soo arkay tan,” ayuu yiri Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Intaas kadib waxaa soo jawaabtay Marwo Jawaahir Baarqab oo si weyn u difaacday Xasan Sheekh, waxayna tilmaamtay in uu sii ahaan doono libaax, dalkuna uu ka dhigay nabad.

“Waxaan arkaayay madaxweynihii hore oo dhahaayo madaxweyne Xasanow libaax ayaa hadda tahay, hadhowna bisad ayaa noqon doontaa, waxaan leeyahay wax bisad la dhaho ma jiraan madaxweynuhu waa libaax, wuuna ahaan doonaa annagu nabad ayaan rabnaa waana haysanaa” ayay tiri Jawaahir.

Waxaa kale oo ay carrabka ku dhufatay in dhibaato aysan dhici doonin haddii la gaaro 15-ka May, isla markaana hanjabaadda mucaaradka ay tahay mid ku eeg afka baarkiisa, sida ay hadaka u dhigtay.

“Dad badan ayaa waxay leeyihiin 15-ka May marka la gaaro maxaa dhaci doona, horta wixii Ilaah qoro ayaa dhacaayo, Insha Allah mana jiraan wax dhib ah oo dhacaayo” ayay kusii dartay Guddoomiyaha Haweenka Gobolka Banaadir.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyadoo haatan Soomaaliya ay taagan isgoys siyaasadeed oo xasaasi ah, waxaana weli la’isku hayo hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka KMG ka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) — Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa si kulul u cambaareeyay tallaabadii uu maanta Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku saxiixay Dastuurka cusub ee dalka.

Farmaajo, oo war-saxaafadeed soo saaray, ayaa go’aankan ku tilmaamay mid sharci-darro ah oo halis weyn gelinaya jiritaanka dowladnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed, isagoo madaxweynaha xilka haya ku eedeeyay inuu dalka u horseedayo kala-qaybsanaan.

War-saxaafadeed ayaa lagu xusay in madaxweynaha “uu muddo-xileedkiisu dhammaanayo” uu saxiixay dastuur uu isagu gaar u samaystay. Madaxweynihii hore ayaa ku dooday in aysan jirin wax heshiis bulsho ama mid siyaasadeed ah oo sharciyad siinaya tillaabadan.

“Mowqifka dowlad goboleedyada ee ku saabsan laalista dastuurka dalka, xildhibaannada labada aqal ee qaaddacay fadhiyada Dastuurka oo metalaya bulsho badan iyo Madaxdii iyo mas’uuliyiintii hore oo wadajir uga soo horjeeda hannaanka loo maray, waxa ay dhammaan arrimahani muujinayaan in aanu jirin heshiis bulsho iyo mid siyaasadeed oo sharciyad siinaya tallaabadan,” ayuu yiri Farmaajo.

Farmaajo ugu baaqay Madaxweyne Xasan Sheekh inuu ka waantoobo saxiixa sharci-darrada ah oo uu xusay inuu si cad uga hor imaanayo habraacyadii lagu heshiiyay ee Dastuurka Kumeel-gaarka ah. Wuxuu xukuumadda ugu baaqay inay dib ugu soo laabato waddadii wadar-ogolka ahayd, muddada kooban ee u hartayna ay dalka ku gaarsiiso doorasho loo dhan yahay oo waqtigeeda ku dhacda, kuna qotonta shuruuc iyo nidaam la isku waafaqsan yahay.

Dhaliilahan culus ee kasoo yeeray hoggaamiyaha mucaaradka ayaa imanaya saacado un kadib markii Madaxweyne Dr. Xasan Sheekh Maxamuud uu munaasabad weyn oo ka dhacday Qasriga Madaxtooyada ee Villa Soomaaliya si rasmi ah ugu saxiixay nuqulka Dastuurka cusub, isagoo ku dhawaaqay inuu dhaqan-gal yahay maanta wixii ka dambeeya.

Madaxweynaha oo ay garab taagnaayeen Guddoomiyaha Golaha Shacabka Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) iyo Guddoomiyaha Aqalka Sare Senator Cabdi Xaashi Cabdullaahi, ayaa sheegay in geeddi-socodkan dheer ee dib-u-eegista uu soo afjaray marxaladdii kumeel-gaarka ahayd ee dalku ku soo jiray mudada dheer.

Xasan Sheekh ayaa tilmaamay in dastuurkani uu saldhig adag u noqon doono xoojinta hay’adaha dowladda, ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta, iyo horumarinta nidaamka dimuqraadiyadeed ee dalka.

Xuddunta khilaafka siyaasadeed ee haatan dalka ka aloosan ayaa salka ku haysa qodobbo xasaasi ah oo ku jira dastuurka la ansixiyay, gaar ahaan qodobka dhigaya in muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka laga dhigo shan sano, halkii uu markii hore ka ahaa afar sano.

Tallaabadan ayaa ka dhigan in Madaxweyne Xasan Sheekh, oo haatan ku jiray bilihii gaba-gabada ee muddo-xileedkiisii sharciga ahaa, uu qaadan doono hal sano oo dheeraad ah. Xubnaha mucaaradka ayaa qodobkan u arka muddo-korarsi dadban oo la doonayo in lagu xalaaleysto sii joogidda awoodda dalka, taas oo sii kordhinaysa xiisadda siyaasadeed ee cakiran.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta si rasmi ah u saxiixay nuqulka dastuurka cusub ee Soomaaliya, isaga oo ku dhawaaqay dhaqan-galkiisa.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo warbaahinta kula hadlay madasha saxiixa dastuurka ee Qasriga Madaxtooyada ayaa sheegay in maanta wixii ka dambeeya ay dowladdu bilaabi doonto dhaqan-gelinta dastuurka cusub ee dalka.

Madaxweynaha ayaa xusay in dastuurkan uu saldhig u noqon doono xoojinta hay’adaha dowladda, ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta iyo horumarinta nidaamka dimuqraadiyadeed ee Soomaaliya.

Waxa uu tilmaamay in geeddi-socodka dib-u-eegista dastuurka uu ahaa mid dheer oo soo maray marxalado kala duwan, isla markaana ugu dambeyn ay ansixiyeen labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

“Maanta waxaa soo gaba-gaboobay safarkii dheeraa ee dib-u-eegista Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo muddo dheer ku-meel-gaar ahaa, isla markaana ay dhowaan ansixiyeen Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya. Ilaahey idankiis, maanta wixii ka dambeeya waxaa bilaabanaya dhaqan-galkiisa,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Munaasabadda saxiixa dastuurka cusub ayaa waxaa ku wehliyay Guddoomiyaha Golaha Shacabka Sheekh Aadan Maxamed Nuur, Guddoomiyaha Aqalka Sare Senator Cabdi Xaashi Cabdullaahi iyo guddoomiyeyaasha guddiyada dib-u-eegista dastuurka.

Dastuurkan oo toddobaadkii hore ay ansixiyeen labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa dhigaya in muddo-xileedka madaxweynaha uu noqdo shan sano, halka uu hore uga ahaa afar sano.

Arrintan ayaa ka dhigan in hal sano oo dheeraad ah uu qaadan karo Madaxweyne Xasan Sheekh, oo haatan ku jiray bilihii u dambeeyay ee muddo-xileedkiisa, iyadoo mucaaradka si adag uga horyimaadeen wax-ka-beddelka dastuurka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Shiinaha ayaa maanta deeq lacageed iyo raashiin ku wareejisay Dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan Hay’adda SoDMA, kadib munaasabad ka dhacday magaalada Muqdisho.

Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Mudane Maxamuud Macalin Cabdulle, ayaa si rasmi ah uga guddoomay safiirka Shiinaha ee Soomaaliya, Mudane Wang Yu, deeq lacageed oo dhan 2 milyan oo dollar iyo raashin loogu talagalay in lagu caawiyo dadka ay saameeyeen abaaraha ka jira dalkeenna.

Danjir Wang Yu oo munaasabadda ka hadlay ayaa sheegay in dowladdiisu ay sii wadi doonto taageerada ay siiso shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan gurmadka abaaraha, iyo ka hortagga musiibooyinka kale ee ka dhaca dalka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga labada dal ee dhinaca gargaarka iyo horumarinta bulshada, si loo caawiyo dadka danta yar iyo barakacayaasha ku sugan gudaha dalka.

Dhankiisa Guddoomiyaha Hay’adda SoDMA ayaa uga mahadceliyay Dowladda iyo shacabka Shiinaha taageerada joogtada ah, isaga oo sheegay in deeqdan lagu caawin doono dadka ku nool 72 degmo oo ka tirsan gobollada dalka kuwaas oo ay saameysay abaarta, gaar ahaan 45 degmo oo xaalad degdeg ah ku sugan.

Wuxuu sidoo kale xusay in taageeradan ay muhiim u tahay ilaalinta nolosha dadka abaaraha saameeyeen, gaar ahaan carruurta, haweenka, iyo qoysaska nugul.

Shiinaha ayaa kamid noqonaya dowladaha waa wayn ee sida deg-dega ah ee kasoo jawaabay dalbka Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ku aadan wax ka qabaqashada xaaladaha bani’aadanimo ee ka jira gudaha dalka.

Soomaaliya ayaa waxaa haatan ka jira abaaro baahsan oo saameeyay dadka iyo duunyada, iyadoo meelaha laga soo warinayo xaalado dhimasho ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya waxaa xalay ka dhacay dibad-bax ay dhigeen qaar kamid ah shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo taageeray ansixinta dastuurka dalka oo Arbacadii lasoo dhaafay ay cod aqlabiyad leh ku meel mariyeen labada Gole.

Isku soo baxa oo ka dhacay isgoysa Taleex ee degmada Hodan ayaa waxaa ka qayb-galay boqolaal dadweyne ah iyo mas’uuiyiin ka tirsan gobolka Banaadir, kuwaas oo caddeeyay mowqifkooda, soona dhaweeyay dhammaystirka dastuurka dalka.

“Waxaa halkan ka socda reereen iyo dabaal-deg, maadaama dastuurkii la dhammaystiray Mudane Xasan Sheek Maxamuud waxaan leeyahay waad mahadsan tahay guul iyo gobanimo” ayuu yiri mid kamid ah shacabka.

Intaas kadib waxaa isna warbaahinta la hadlay guddoomiye ku xigeenka amniga iyo siyaasadda ee maamulka gobolka Banaadir, Maxamed Axmed Diiriye (Yabooh) oo sheegay in ay la dabaal-dagayaan shacabka ku dhaqan caasimada, isaga oo sheegay in ay metalaan dhammaan dadka Soomaaliyeed.

“Waa habeen aan u dabaal-geyno dastuurkeennii oo ka baxay qabyadii, dadka gobolka Banaadir waxay metalaan dadka Soomaaliyeed, maadaama caasimadii halkaan ay tahay waxayna muujiyen farxadooda” ayuu yiri Yabooh.

Sidoo kale, wuxuu intaasi ku daray in dastuurka cusub lagu caddeeyay maqaamka Muqdisho, isla markaana hadda kadib ay xaquudooda heli doonaan shacabka caaasimada, waxaa kale oo u sheegay in hoggaankana lasoo dooran doono.

“Magaalada Muqdisho hadda waxay yeelatay maqaam rasmi ah, waxaana hadda doorateen goleyaashiinii deegaanka mardhow waxaa dooran doontaan gudoomiyeyaasha degmooyinka iyo maayarka caasimada” ayuu sii raaciyay.

Dareenka farxadeed ee ay muujiyeen shacabka Muqdisho ayaa kusoo aadayo, xilli weli siyaasiyiinta mucaaradka, Jubbaland iyo Puntland ay diidan yihiin wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka KMG ka ah, waxayna taasi keeneysaa xaalad siyaasadeed oo horleh iyo waddanka inuu galo qalalaase siyaasadeed.

Abu Dhabi (Caasimada Online) — Madaxweynaha Isutagga Imaaraadka Carabta, Sheekh Maxamed bin Saayid Al Nahyan, ayaa Sabtida si rasmi ah u shaaciyay in dalkiisu uu ku jiro “xaalad dagaal”, isagoo wacad ku maray in xukuumadda Abu Dhabi ay dhibaatadan kasoo bixi doonto iyadoo ka xooggan sidii hore.

Hadal uu jeediyay madaxweynaha oo ay baahisay Wakaaladda Wararka rasmiga ah ee Imaaraadka (WAM) xilli uu booqanayay dadkii ku dhaawacmay weeraradii ay Iiraan ku qaadday dalkaas, ayuu ku sheegay in daryeelka dadka dhaawacmay uu yahay “mas’uuliyad saaran garbaha dowladda.”

Sheekh Maxamed bin Saayid ayaa xusay inuu isbitaalka ku booqday shan qof oo rayid ah oo ay dhaawacyo kasoo gaareen duqeymaha, kuwaas oo kala ah labo muwaadin oo u dhashay Imaaraadka, hal qof oo Hindi ah, hal Suudaani ah, iyo hal qof oo Iiraani ah. Isagoo shacabka u xaqiijinaya xaaladda guud, wuxuu yiri: “Imaaraadka xaaladdiisu waa ay wanaagsan tahay.”

Madaxweynaha ayaa sidoo kale u mahadceliyay ciidamada qalabka sida ee dalkaas doorka muhiimka ah ee ay cayaarayaan “xilligan lagu jiro dagaalka,” wuxuuna si weyn u ammaanay hay’adaha amniga oo uu ku tilmaamay inay dalka u hayaan “adeeg sharaf iyo qaddarin mudan.”

Sidoo kale, wuxuu bogaadiyay ajaanibta u soo shaqo-tagtay ee ku dhaqan Imaaraadka, isagoo yiri: “Waxaan ku jirnaa xilli dagaal, waxaana u ballanqaadayaa inaan gudan doonno waajibkeenna. Xaaladdan waa mid nala soo darsay oo nagula qasbay, waxaana u hawlgalaynaa inaan is-difaacno, isla markaana aan badbaadinno qoysaskeenna iyo dalkeenna.”

Isagoo farriin kulul u diraya cidda uu ku sifeeyay cadowga Imaaraadka, ayuu yiri: “Imaaraadku waa dal soo-jiidasho leh, qurux badan, tusaalena u ah caalamka, balse yuusan qofna is-khiyaanin. Imaaraadku wuxuu leeyahay harag adag iyo hilib qaraar — suurtagal ma ahan in si fudud naloogu liqo,” isagoo mar kale adkeeyay ballanqaadkiisa ah in dalku uu dagaalkan kasoo bixi doono isagoo ka awood badan sidii hore.

28-kii bishii Febraayo, xukuumadda Iiraan ayaa gantaallo iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Drones-ka ku garaacday Israa’iil iyo waddamada Khaliijka ee martigeliya saldhigyada iyo hantida milateri ee Mareykanka. Qaar ka mid ah weeraradan ayaa sababay khasaare nafeed iyo burbur xooggan oo soo gaaray xarumaha rayidka ah, oo ay ku jiraan dekedo iyo dhismayaal la-dego.

Xukuumadda Tehran ayaa ku doodeysa in weeraradani ay yihiin aargoosi toos ah oo ka dhan ah olole milateri oo ay si wadajir ah u fuliyeen Mareykanka iyo Israa’iil, kaas oo gudaha Iiraan ku dilay boqolaal qof, oo uu ku jiro Hoggaamiyihii ugu sarreeyay Iiraan, Aayatulaahi Cali Khamenei, iyo saraakiil sarsare oo dhanka milateriga ah.

Horraantii Sabtida, Madaxweynaha Iiraan Mascuud Pezeshkian ayaa fagaaraha ka ballanqaaday in Iiraan ay joojin doonto beegsiga ay ku hayso waddamada deriska ah, balse wuxuu shardi uga dhigay in aan dalalkaas dhulkooda laga soo qaadin wax weeraro ah oo ka dhan ah Iiraan.

Nairobi (Caasimada Online) – Waxaa weli sii kordhaya khasaaraha dhimashada, dhaawaca iyo burburka ee ka dhashay roobab mahiigan ah oo habeen kahor ka da’ay magaalada Nairobi ee caasimada waddanka Kenya.

Roobabka ayaa dhaliyay khasaare baaxad leh, waxaana ay saameeyeen waddooyinka waa wayn iyo xaafadaha, iyadoo xaaladda ay faraha ka baxday.

Booliska Kenya oo weli wada gurmad ayaa haatan meelo kala duwan ka soo helay meydad horleh, taas oo kordhisay tirada dhimashada oo gaartay 23 qof.

Sidoo kale, wuxuu Boolisku sheegay in tirada ay intaasi kasii badan karo, maadaama dad badan  lagu la’yahay raq iyo ruux intaba, kuwaas oo ehelladooda ay ka baafinayaan baraha bulshada ee Internet-ka.

Khasaaraha ayaa waxaa sii badiyay markii ay biyuhu u gubeen xaafadaha Nairobi, waxaana sidoo kale xirmay biyo mariinadii waddooyinka Nairobi.

Xaafadda Islii oo ay ku badan tahay Soomaalida ayaa kamid ah meelaha ay ka jiraan xaaladaha adag, balse ilaa iyo hadda wax dhimasho ah lagama soo warin.

Dhinaca kale, ciidanka Milatariga Kenya oo watay gaadiidka waa wayn ayaa ka qayb-qaatay howlaha samatabixinta, waxaana la arkayay iyaga oo dadka liita ku qaadayay dhabarkooda, kadibna gawaaridooda ku geeyay meelo nabdoon.

Is-maamulka Nairobi ayaa waxaa si weyn loogu dhaleeceynayaan inuu wax ka qaban waysay dhibaatada adag ee haatan ka taagan magaaladaasi, isla markaana uu indhaha laga laabtay roobabkan oo horay looga sii dagay.

Si kastaba, roobabka ayaa la saadaalinayaa inay sii socdaan, iyadoo Hay’adda Laanqeyrta Cas ee Kenya ay si joogta ah u direyso farriimo la xiriira halista ka imaan karta roobabka da’aya iyo inay ka taxadaraan dadka shacabka ah.

23 rux meydad kala kaso heya lamaana, dadka wlei raq iyo ruux lag l’ahay