Muqdisho (Caasimada Online) – Kadib ansixinta dhameystirka wax ka beddelka dastuurka KMG ah, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday inay hirgelinayso, xilli weli muran xooggan ka taagan yahay arrintan.

War-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Soomaaliya ayaa lagu sheegay in dowladdu ay guda-galayso wejiga hirgelinta iyo dhaqan-galka qodobbada dastuurka ee ay dhawaan ansixiyeen Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Wasaaradda ayaa ansixinta dastuurka cusub ku tilmaamtay guul taariikhi ah oo dalka ka saaraysa nidaamkii KMG ahaa, isla markaana hadda la joogo xilligii tallaabadaas loo beddeli lahaa ficil dhab ah.

“Ansixinta dastuurka waa tallaabo taariikhi ah oo lagu qabyo-tiray dastuurkii KMG ahaa, looguna saldhigay heshiis bulsho oo kala asteynaya awoodaha iyo waajibaadka heerarka hay’adaha federaalka ah, isla markaana xoojinaya dowlad-wanaagga, isla xisaabtanka iyo wadajirka qaranka,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Wasaaradda ayaa sidoo kale sheegtay in ansixinta dastuurka ay astaan u tahay marxalad cusub oo lagu xaqiijinayo dowlad ku dhisan sharci adag iyo kalsooni dadweyne.

Tani ayaa la sheegay inay saldhig u tahay shaqada wasaaradda ee ku aaddan helidda maamullo ku yimaada rabitaanka bulshada, horumarinta nidaamka federaalka iyo xoojinta dib-u-heshiisiinta.

Sidoo kale, waxaa la xusay in tallaabadan ay gacan ka geysan doonto adkeynta midnimada bulshada iyo dhismaha hay’ado dowladeed oo shaqeynaya.

Dowladda Federaalka ayaa hirgelinta dastuurka cusub u aragta mid dhabaha u xaaraya qabsoomidda doorasho dadweyne, isla markaana meesha ka saaraya hanaankii hore, arrintaas oo si weyn ugu kala aragti duwan yihiin siyaasiyiinta mucaaradka iyo hoggaamiyeyaasha Puntland iyo Jubaland.

Shalay ayuu Baarlamaanka Soomaaliyeed cod aqlabiyad leh ku meel-mariyay wax ka beddelka dastuurka dalka, kaas oo muddooyinkii ugu dambeeyay ay ka taagneyd xiisad xooggan, waxaana weli diidan Jubbaland, Puntland iyo mucaaradka.

Madaxweynaha oo xalay la hadlay shacabka Soomaaliyeed ayaa muujiyay sida uu ugu faraxsan yahay ansixinta dhammaystirka dastuurka KMG ah, isaga oo boggaadiyay tallaabadan ay  xildhibaannada labada Aqal ee Baarlamaanka ku ansixiyeen dastuurka dalka, kuna tilmaamay mid taariikhi ah.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad adag, waxaana taagan khilaaf ka dhashay doorashada iyo wax ka beddelka dastuurka la ansixiyay, oo si adag u diidan yihiin hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee HirShabelle, Maxamed Cabdi Waare, haatana ah ku-xigeenka xoghayaha fulinta ee urur-goboleedka IGAD ayaa u jawaabay madaxweyne hore Maxamed Cabdullahi Farmaajo oo ku hadal-qabsaday xilli uu ka hadlayay dhacdadii 2019-kii lagu hor istaagay diyaaraddii siday madaxweynayaashii hore ee xilligaas oo kusii jeeday magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan.

Farmaajo oo markii ugu horeysay xalay faahfahiyay dhacdadaasi ayaa iska fogeeyay inuu ku lug lahaa falkii lagu celiyay diyaaraddii siday Xasan Sheekh iyo Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo xiligaas mucaarad ku ahaa dowladdiisa.

Madaxweynihii hore ee dalka ayaa ku dooday in arrinta ay ka dhalatay biyo ku jiray garoonka, balse la siyaasadeeyay, isaga oo intaas ku daray in garoonka Beledweyne aysan maamuleyn dowladdu, ayna gacanta ku hayeen saraakiisha ciidanka Jabtuuti oo iyagu soo saaray warbixinta.

“Waxaa laga yaabaa inay dad leeyihiin madaxweynihii hore Maxamed Cabdullahi Farmaajo isagu laftiisu diyaarad ay la socdeen madaxweyneyaal uu celiyay taas oo u socotay Beledweyne waxaa la’isku khaldaayaa wax tiknikaal ah wax siyaasadeed, taas marka aan saxo ileen beenta lagu soo cel-celiyo marka dambe run ayay noqotaa” ayuu yiri madaxweynihii 9-aad ee dalka.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Arrintaas madaxweynayaasha 2019-kii dhammaadkeeda markaas ay dhacday ma ahayn arrin siyaasad ee roobab badan, biyo bax iyo fatahaad ayaa ku dhuftay magaalada Beledweyne. Marka ay arrintaas foosha xun dhacday oo hadda ka tacsiyeynaayo laftigeeda ayaa waxaan la hadlay Maxamed Cabdi Waare oo ahaa madaxweynihii HirShabelle oon ku iri arrinatn maxay tahay madaxweyne?, isagana xaqiiqatan qayb kama ahayn, wuxuuna sheegay in biyo ay galeen garoonka markii loo sheegay madaxdana ay ka biyo diideen arrintaas”.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Maxamed Cabdi Waare oo qoraal soo saaray, wuxuuna sheegay in Farmaajo uusan ka run sheegin dhacdadaas, isla markaana uu soo qaatay kaliya intii ka anfaceysay, balse ka qoto dheertahay intaasi.

“Marka qofka la horgeeyo maxkamad Mareykanka waxaa lagu dhaariyaa ‘inaad runta sheegeyso, runta oo dhan aad sheegeyso, runta kaliya aad sheegeyso’!. Madaxweynuhu arrintaan intii isaga ka anfaceysay ayuu ka sheegay, sida ugu qurxaneedna waa ugu sheegay laakiin intaa waa ka qoto dheertahay” ayuu ku jawaabay Waare.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay inuu dib ka sheegi doono sida runta ah ee ay wax u dhaceen, uuna u faahfaahin doono shacabka. “Waqtigeeda ayaan faahfaahin doonaa, Insha Allaha”. ayuu kusii daray Maxamed Cabdi Waare.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Soomaaliya oo maanta kulankoodii todobaadlaha ahaa ku yeeshay gudaha magaalada Muqdisho ayaa ansixiyay heshiisyo caalami ah iyo Xeer-nidaamiyeyaal, kuwaas oo muhiim u ah dalka, sida lagu sheegay warsaxaafadeed laga soo saaray kulanka.

Ra’iisul wasaare Xamza ayaa guddoomiyay shirka, waxaana si buuxda uga qayb-galay xubnaha Golaha Wasiirrada oo cod aqlabiyad leh ku meel-mariyay todobo heshiis oo lala soo galay dowlado kala duwan, waxa ayna kala yihiin;-

1- Heshiis is-afgarad oo ku saabsan ka dhaafista dal-ku-galka Baasaboorka Diblumaasiga kaasi oo u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Pakistan.

2- Heshiis is-afgarad oo u dhexeeya Dowladaha Soomaaliya iyo Ruushka kuna saabsan arrimaha caafimaadka.

3- Heshiis is-afgarad oo ku saabsan Habraaca dib-u-eegista iskaashiga dalalka Afrika.

4- Heshiiska 1965 ee fududeynta Socdaalka Caalamiga ah ee Gaadiidka Badda (Fal 1965).

5- Heshiis is-afgarad oo u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Isbaaniya kuna saabsan wadatashiyada siyaasadeed, iyo Xeer-nidaamiyehiisa.

6- Heshiis u dhaxeeya Soomaaliya iyo hey’adda Caalamiga ah ee Tamarta Atamka ee ku saabsan dhaqangalinta dammaanadaha la xiriira heshiiska ka hortagga ee faafitaanka hubka niyuukleerka, iyo barakatooladiisa dheeraadka ah.

7- Heshiiska Qaramada Midoobay ee ka Ganacsiga sharci Darrada ah ee Daawooyinka Maanka dooriya iyo kuwa maanka saameeya, 1988.

8- Siyaasadda Maareynta wax-qabadka mideysan ee hay’adaha dowladda.

Sidoo kale, Golaha Wasiirrada ayaa maanta kulankooda ku ansixiay in safiirrinimo loo dalacsiiyo labo mas’uul oo kala ah Mudane Aadan Isaaq Cali iyo Mudane Cabdifataax Sh Axmed Cabdimannaan.

Danjireyaasha la magacaabay laguma qorin dalal, waxaase loo dalacsiiyay derajada Safiirnimo, sida ku cad qoraalka kasoo baxay xafiiska ra’iisul wasaaraha.

Dhinaca kale, Golaha Wasiirrada Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa kulankooda uga hadlay amniga dalka, gurmadka xaaladda abaaraha, hawlgaladdii ugu dambeeyay ee ciidamadda xoogga dalka ay kula wareegeen deegaanno horleh, iyo warbixinno ku saabsan nidaamka casriyaynta dowladda iyo dardargalinta adeeg bixinta dowladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa kulan gaar ah isugu yeeray xildhibaanada labada Aqal ee Baarlamaanka, kaas oo la qorsheeyay in caawa uu ka dhacayo magaalada Muqdisho.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, kulanka ayaa xilliga afurka ka qabsoomi doona xarunta madaxtooyada qaranka, iyada oo ujeedada lagu sheegay inuu madaxweynaha uga mahadcelinayo xildhibaanada iyo senatorrada kaalintii ay ku lahaayeen hannaanka dhammaystirka dastuurka oo muddo 14 sano ah laga shaqeynayay.

Sidoo kale, Xasan Sheekh ayaa xildhibaannada u jeedin doono khudbad uu uga hadlayo xaaladda guud ee dalka iyo ansixinta wax ka beddelka dastuurka kumeel gaarka ah, sida lagu sheegay farriin loo diray xubnaha labada Gole.

Shalay ayuu Baarlamaanka Soomaaliyeed cod aqlabiyad leh ku meel mariyay wax ka beddelka dastuurka dalka, kaas oo muddooyinkii ugu dambeeyay ay ka taagneyd xiisad xooggan, waxaana weli diidan Jubbaland, Puntland iyo mucaaradka.

Madaxweynaha oo xalay la hadlay shacabka Soomaaliyeed ayaa muujiyay sida uu ugu faraxsan yahay ansixinta dhammaystirka dastuurka KMG ah, isaga oo boggaadiyay tallaabadan ay  xildhibaannada labada Aqal ee Baarlamaanka ku ansixiyeen dastuurka dalka, kuna tilmaamay mid taariikhi ah.

“Dhammaan dadka Soomaaliyeed maanta waa maalin taariikhi ah oo ku suntan dhameystirka dastuurka qaranka iyo gaba-gabeynta rasmiga ah ee marxaladdii KMG aheyd ee muddada dheer soo jiitamaysay,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Waxa uu intaas ku sii daray: “Maanta waa maalin lagu xasuusan doono hanashada guul qaran oo muddo dheer la sugayay, taas oo naga saartay ku-meel-gaarnimadii, noona horseeday hanashada hanaan dowladnimo oo ku qotoma saldhig sharciyeed oo adag.”

Dastuurka ayuu sheegay madaxweynuhu inuu soo maray geeddi-socod dheer oo dib-u-eegis iyo wax ka beddel ah. “Tan iyo xornimadii 1960-kii, Soomaaliya waxay soo martay marxalado kala duwan oo ku saleysan dastuur iyo nidaam dowladeed.”

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad adag, waxaana taagan khilaaf ka dhashay doorashada iyo wax ka beddelka dastuurka la ansixiyay.

Jowhar (Caasimada Online) – Dowlad Goboleedka Hirshabelle ayaa si diirran u soo dhaweysay, soona saartay dhambaal hambalyo ah oo ku aaddan go’aanka taariikhiga ah ee uu Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya cod aqlabiyad ah ugu ansixiyay dhameystirka Dastuurka dalka, kaas oo si rasmi ah meesha uga saaray marxaladdii Dastuurka Ku-meelgaarka ahaa ee dalku ku soo shaqeynayay.

War-saxaafadeed kasoo baxay xafiiska Madaxtooyada Hirshabelle ayaa tallaabadan lagu tilmaamay guul weyn oo u soo hoyatay shacabka Soomaaliyeed, taas oo horseedaysa xasillooni siyaasadeed, horumar dhaqaale, hufnaan iyo nidaam dowladnimo oo taam ah.

Maamulka ayaa xusay in go’aankani uu ka turjumayo rabitaanka dhabta ah ee shacabka Soomaaliyeed ee ku aaddan dhismaha dowladnimo waarta iyo xoojinta midnimada qaranka.

“Waxaan ku bogaadinaynaa shacabka Soomaaliyeed, Baarlamaanka Federaalka iyo dhammaan hay’adaha dowladda dadaalka iyo go’aanka geesinimada leh ee lagu xaqiijiyey guushan,” ayaa lagu yiri bayaanka Hirshabelle, iyagoo intaas ku daray inay si buuxda u garab taagan yihiin dadaallada lagu dhisayo dowladnimada, ilaalinta sharafka iyo karaamada qaranka Soomaaliyeed.

Soo dhaweynta Hirshabelle ayaa imanaysa waxyar kadib markii Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud, uu xalay khudbad isugu jirta bogaadin iyo dhiirigelin u jeediyay shacabka Soomaaliyeed, isagoo muujiyay sida uu ugu faraxsan yahay ansixinta dhameystirka Dastuurka.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa tallaabada ay Xildhibaannada labada Aqal qaadeen ku sifeeyay mid taariikhi ah, isagoo yiri: “Dhamaan dadka Soomaaliyeed maanta waa maalin taariikhi ah oo ku suntan dhameystirka dastuurka qaranka iyo gaba-gabeynta rasmiga ah ee marxaladdii KMG aheyd ee muddada dheer soo jiitamaysay”. Wuxuu intaas ku daray in tani ay tahay guul qaran oo muddo dheer la sugayay, taas oo dalka u horseedaysa hanaan dowladnimo oo ku qotoma saldhig sharciyeed oo adag.

Madaxweynaha ayaa dib u xasuusiyay umadda in Dastuurku uu soo maray geeddi-socod dheer oo dib-u-eegis iyo wax-ka-beddel ah.

Wuxuu hoosta ka xarriiqay in 14-kii sano ee lasoo dhaafay uu dalku ku shaqeynayay nidaam kumeel-gaar ah, kaas oo noqday dabar sharciyeed iyo caqabad weyn oo hor istaagtay xaqiijinta xasillooni buuxda oo dhinacyada siyaasadda, amniga, dhaqaalaha iyo xiriirka caalamiga ahba leh.

Inkastoo ay dowladda iyo xulafadeedu u dabaaldegayaan guushan, haddana ansixinta Dastuurka ayaa dhalisay falcelin xooggan iyo diidmo qayaxan oo kasoo yeertay xubnaha mucaaradka iyo qaar ka mid ah Maamul Goboleedyada.

Isbahaysiga mucaaradka ah ee loo yaqaan Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ayaa si adag u qaadacay wax-ka-beddelka Dastuurka ee la ansixiyay, iyagoo ku dooday in geeddi-socodku uu ka hor-imaanayo habraacyada dastuuriga ah iyo xeer-hoosaadka baarlamaanka, isla markaana uusan helin aqlabiyaddii loo baahnaa ee laba-meelood saddex meel (2/3) labada aqalba.

Golahan ayaa ku eedeeyay madaxda dowladda cadaadis siyaasadeed, cabsigelin, iyo laaluushasho, iyagoo xusay in xildhibaanno badan laga hor istaagay inay ka qayb-galaan doodaha. Waxay caddeeyeen inay sii wadi doonaan aqoonsiga Dastuurkii Ku-meelgaarka ahaa ee 2012-kii inuu yahay sharciga rasmiga ah ee dalka, ilaa laga helayo geeddi-socod loo dhan yahay.

Tehran (Caasimada Online) – Mas’uuliyiin sare oo ka tirsan dowladda Iiraan ayaa ku eedeeyay Israa’iil inay fulisay qaar ka mid ah duqeymaha diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee lala beegsaday xarumaha tamarta iyo goobaha rayidka ee Gacanka Carbeed.

Mas’uuliyiintan ayaa weeraradaas ku tilmaamay qorshe si taxaddar leh loo agaasimay oo ujeeddadiisu tahay in lagu abuuro caro goboleed, dalalka Carabta-na lagu soo jiido dagaalka ka dhanka ah xukuumadda Tehran.

Sarkaal ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iiraan oo la hadlay wargeyska Middle East Eye ayaa xaqiijiyay in Israa’iil ay ka dambeysay dhowr weerar oo diyaaradaha is-miidaamiya ah oo lagu qaaday Boqortooyada Sacuudi Carabiya, wuxuuna sidoo kale sheegay inay mas’uul ka ahaayeen ugu yaraan mid ka mid ah weeraradii lagu qaaday dalka Cumaan. Sarkaalkan oo codsaday inaan magaciisa la xusin ayaa si cad u sheegay in qaar ka mid ah weeraradaas aysan fulin Iiraan.

In kasta oo sarkaalku uu diiday inuu carabaabo weerarada gaarka ah ee ay Israa’iil qaadday, haddana Sacuudi Carabiya ayaa ugu yaraan shan jeer lagu garaacay diyaarado Drones ah iyo gantaallo, iyadoo goobaha la bartilmaameedsaday ay ka mid yihiin Saldhigga Cirka ee Prince Sultan, warshadda sifeynta shidaalka ee Ras Tanura, iyo safaaradda Mareykanka ee Riyaad.

Sidoo kale, Dekedda Duqm ee dalka Cumaan, oo ah xarun weyn oo ay Ciidamada Badda Mareykanku si joogto ah u isticmaalayeen tan iyo sanadkii 2019, ayaa la beegsaday labo jeer.

Sarkaalka Iiraaniga ah ayaa ka gaabsaday inuu xaqiijiyo haddii kooxo wakiilo ka ah Iiraan ay ku lug lahaayeen weerarada, balse ilaa iyo maalintii Arbacada, kooxaha Shiicada Ciraaq ayaan fulin wax weeraro ah oo ka gudbaya xuduudaha, iyagoo jawaabtooda ku koobay oo kaliya bartilmaameedyada Mareykanka ee gudaha Ciraaq.

Dhanka kale, Iiraan ayaa bartilmaameedsanaysay danaha Mareykanka ee Bariga Dhexe tan iyo maalintii Sabtida, taas oo ah aargoosi ka dhan ah weerar baaxad leh oo ay si wadajir ah u fuliyeen Mareykanka iyo Israa’iil oo sababay geerida Hoggaamiyaha ugu sarreeya Iiraan, Aayatulaahi Cali Khamenei.

Wejigii koowaad ee weerarada ayaa diiradda lagu saaray xarumaha milateri ee Mareykanka, balse dalalka Khaliijka ayaa soo sheegay in Iiraan ay markii dambe ballaarisay bartilmaameedyadeeda, iyadoo weerartay kaabayaasha rayidka sida hoteelada, garoomada diyaaradaha, iyo xarumaha tamarta. Si kastaba ha ahaatee, mas’uuliyiinta Iiraan ayaa fagaaraha ka beeniyay inay beegsadeen xarumaha tamarta ee Khaliijka.

Dagaalkan oo galay maalintiisii lixaas ayaa si ba’an u dhaawacay awooddii ay Sacuudiga iyo Qatar u lahaayeen dhoofinta shidaalka iyo gaaska, wuxuuna gabi ahaanba burburiyay sumcaddii magaalada Dubai ee ahayd in ay tahay meel ammaan u ah ajaanibta.

Laba ilo-wareed oo kale oo Iiraaniyiin ah ayaa sheegay in hay’adda sirdoonka dibadda ee Israa’iil (Mossad) ay fulisay qaar ka mid ah weerarada Drones-ka, iyagoo intaas ku daray in Jamhuuriyadda Islaamiga ah ay ogaatay dhaqdhaqaaqa sirdoonka Israa’iil ee gudaha ciidda Iiraan.

Waxay sheegeen in mas’uuliyiintu ay ku guda jiraan hawlgalo lagu baadi-goobayo bakhaarrada ay Mossad u adeegsato keydinta diyaaradaha Drones-ka, iyadoo Iiraan ay ka go’an tahay inay soo afjarto dhammaantood.

Mid ka mid ah xog-ogaalada ayaa xusay in aysan la yaab ku noqon doonin haddii bakhaarro iyo qolal hawlgal oo noocan ah ay ku yaallaan dalal kale oo gobolka ah, kuwaas oo Israa’iil ay u isticmaasho in ay kaga soo qaaddo weeraro ka dhan ah dalalka Khaliijka ee deriska la ah Iiraan.

Mossad ayaa lagu yaqaanaa in ay shabakad qoto dheer oo isugu jirta wakiilo, xog-bixiyeyaal, iyo saad ka dhisatay gudaha Iiraan, taas oo u sahashay in ay fuliso weeraro xiriir ah oo ka dhan ah bartilmaameedyo aad u muhiim ah.

Weeraradii hore ee sirdoonkan ayaa waxaa ka mid ahaa khaarajinta saynisyahan sare oo Iiraani ah oo lagu dilay waddo cidla ah isagoo ku socdaalayay xawaare sare, iyadoo la adeegsaday qori darandoorri u dhaca oo laga hago meel fog; weeraro dhanka internet-ka ah oo lagu qaaday kombiyuutarrada maamula qaybaha muhiimka ah ee barnaamijka nukliyeerka Iiraan; iyo xatooyada kayd xogeed oo ku saabsan dukumiintiyo nukliyeer ah.

Sarkaal kale oo Iiraani ah ayaa sheegay in Iiraan ay fariin cad u dirtay Sacuudiga, taas oo ay ugu caddaynayso in aysan ka dambayn weeraradii lagu qaaday xarunta Ras Tanura ee shirkadda Saudi Aramco, taas oo ah warshadda sifeynta shidaalka ee ugu weyn boqortooyada, ahna marin muhiim u ah dhoofinta saliidda ceyriin.

Sarkaalka ayaa intaas raaciyay in kani uu yahay isku day ay Israa’iil ku doonayso inay ku carqaladeyso nabadda gobolka iyo isbaheysiga dalalka deriska ah. Ilo-wareedyadan ayaa u hadlay si qarsoodi ah maadaama aan loo oggolayn in ay la hadlaan warbaahinta.

Qirashadan ayaa Iiraan u horseedi karta fadeexad weyn, hal sano un kadib markii mas’uuliyiinta Israa’iil ay baahiyeen muuqaallo muujinaya wakiilada Mossad oo gudaha Iiraan ku rakibaya gantaallo iyo diyaarado Drones ah oo is-qarxiya. Hase yeeshee, hadalladan ayaa kusoo beegmaya xilli caasimadaha Khaliijka Carabta ay wajahayaan cadaadis sii kordhaya oo kaga imanaya Mareykanka si ay ugu biiraan ololaha dagaalka ee ka dhanka ah Tehran.

Baaqyadan oo qaarkood ay hoggaaminayso Isutagga Imaaraadka Carabta oo ka dhex ololeynaysa lixda waddan ee Golaha Iskaashiga Khaliijka (GCC), ayaa ku boorrinaya dalalka Carabta inay qaadaan tallaabooyin is-difaacid ah oo ka dhan ah Iiraan.

Intii uu socday kulan muuqaal ah oo ay yeesheen wasiirada arrimaha dibadda ee GCC maalintii Axadda, waxay sheegeen in ikhtiyaarka ah in laga jawaabo weerarada Iiraan si loo ilaaliyo amniga iyo xasilloonida gobolka uu wali miiska saaran yahay.

Maalintii Arbacada, Madaxweynaha Iiraan Mascuud Pezeshkian ayaa isku dayay inuu dejiyo walaaca Khaliijka, isagoo sheegay in Tehran ay ixtiraamayso madax-bannaanida dalalka deriska ah balse ay kaliya isdifaacayso.

Wuxuu yiri in boqorrada iyo madaxda dalalka saaxiibada iyo deriska ah ay ogyihiin in Iiraan ay kala shaqeysay sidii diblomaasiyad looga baaqsan lahaa dagaal, balse gardarrada milateri ee Mareykanka iyo Sahyuuniyadda ay ka dhigtay mid aan haysan doorasho aan ka ahayn in ay is-difaacaan.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale caddeeyay inay ixtiraamayaan madax-bannaanida dalalkaas, ayna aaminsan yihiin in amniga iyo xasilloonida gobolka lagu gaari karo oo kaliya dadaal wadajir ah oo ay sameeyaan dalalka gobolka.

Sida uu sheegay Seyed Emamian, oo ah bare-sare oo ka tirsan Jaamacadda Farsamada ee Tehran, marka la eego geeddi-socodka dheer iyo dhibta badan ee ay Iiraan iyo dalalka Khaliijku u mareen hagaajinta xiriirkooda diblomaasiyadeed, waxaa jirta suurtagalnimo weyn oo ah in Israa’iil ay ka dambeysay dhowr ka mid ah weerarada si ay u kordhiso qalalaasaha.

Wuxuu intaas ku daray in Israa’iil ay u xusul-duubayso in weeraradan ay ku burburiso xiriirka laba geesoodka ah ee Iiraan ay la dhisatay dalalka Carabta ee Khaliijka.

Emamian ayaa sheegay in Iiraaniyiintu ay mar walba ku dhawaaqaan inay weerarayaan saldhigyada Mareykanka iyo Israa’iil, balse weerarada lagu qaaday xarumaha rayidka iyo kuwa aan Mareykanka ahayn ay yihiin kuwo ay fuliyeen Israa’iiliyiintu ama marmar dhif ah ay sababeen khaladaad farsamo.

Tan iyo markii uu dagaalku qarxay, dhowr mas’uul oo sarsare oo ka tirsan dalalka Khaliijka ayaa si is-daba-joog ah ugu baaqay is-xakameyn, iyadoo mas’uuliyiinta Sacuudigu ay xulafadooda u sheegeen inay ka fogaadaan qaadashada tallaabo kasta oo kicin karta jawaab ka timaada Tehran ama wakiiladeeda, taas oo gobolka ku riixi karta dagaal baahsan.

Waxaa sidoo kale Sacuudi Carabiya gudaheeda kusii kordhaya codadka ugu baaqaya boqortooyada iyo ururka GCC in aan la sabaaxsan oo aan dagaalka lagu soo jiidin.

Cabdulcasiis Altuwaijri, oo ah siyaasi rug-caddaa ah oo u dhashay Sacuudiga, ahna xoghayaha guud ee Ururka Waxbarashada, Sayniska iyo Dhaqanka ee Adduunka Islaamka, ayaa maalintii Talaadada sheegay in beegsiga is-daba-joogga ah ee lagu hayo xarumaha Sacuudiga iyo dalalka kale ee Khaliijka isagoo la adeegsanayo Drones-ka uu abuurayo shaki badan oo dhaafsiisan Iiraan.

Wuxuu caddeeyay inuu si adag u rumeysan yahay in maamulka Sahyuuniyadda ee Israa’iil uu doonayo inuu dalalkan dagaalka kusoo jiido si uu u geysto burbur hor leh, u dhaawaco dhaqaalaha, uuna u wiiqo amniga iyo xasilloonida gobolka.

Ra’iisul Wasaarihii hore ee Qatar, Xamad bin Jaasim bin Jaber Al Thani, ayaa isna si is-daba-joog ah ugu boorriyay GCC in aysan ku dhicin dabin dagaal oo toos ah oo lala galo Iiraan.

Wuxuu horraantii toddobaadkan sheegay in ay jiraan awoodo doonaya in waddamada goluhu ay si toos ah ugu dhex milmaan dagaalka Iiraan, iyagoo og in isku-dhaca hadda u dhexeeya Mareykanka iyo Israa’iil oo isku dhinac ah, iyo Iiraan, uu aakhirka dhammaan doono.

Wuxuu ka digay in isku-dhac toos ah oo dhexmara waddamada Khaliijka iyo Iiraan, haddii uu dhaco, uu dhiig-bax ku ridi doono kheyraadka labada dhinac, wuxuuna fursad siin doonaa awoodo badan si ay gobolka u maamulaan iyagoo marmarsiiyo ka dhiganaya in ay caawinayaan si xiisadda looga baxo.

Wuxuu raaciyay in waddamada goluhu aysan lahayn doorasho aan ka ahayn in ay gacan midaysan ku wajahaan gardarro kasta oo ka dhan ah, iyagoo diidaya isku-day kasta oo lagu doonayo in lagu qasbo ama lagu baado.

Sina Toosi, oo ah falanqeeye sare oo ka tirsan Golaha Qaranka ee Iiraaniyiinta Mareykanka, ayaa sheegay in Israa’iil ay muddo dheer raadinaysay inay dalalka Khaliijka si toos ah uga horkeento Iiraan, iyadoo si joogto ah ugu sawiraysa Tehran inay tahay khatarta ugu weyn ee gobolka.

Toosi ayaa sheegay in marka laga eego aragtidaas, xiisad kasta oo jilayaasha Khaliijka soo gelisa isku-dhac toos ah oo lala yeesho Iiraan ay u adeegi doonto danaha istaraatiijiyadeed ee Israa’iil, iyadoo dagaalka ka dhigaysa mid goboleed, Tehran-na go’doomin hor leh gelinaysa.

Wuxuu xusay in qaab-dhaqanka Iiraan ee ku wajahan dalalka Khaliijka sanadihii u dambeeyay uu guud ahaan ahaa mid si weyn loo miisaamay.

Toosi ayaa intaas ku daray in Tehran ay leedahay dhiirigelin ay cadaadis ugu saarto danaha Mareykanka ayna ku muujiso awoodeeda goboleed, balse ay sidoo kale maalgashi xooggan ku samaysay soo celinta xiriirkii ay la lahayd dalalka deriska ah ee Khaliijka, gaar ahaan Sacuudi Carabiya iyo Imaaraadka Carabta.

Wuxuu hadalkiisa kusoo gabagabeeyay in dagaal aan la xakameyn karin oo lala galo dalalka Khaliijka uu halis ku yahay inuu wiiqo guulahaas diblomaasiyadeed, uuna dagaalka u ballaariyo qaab dhaawac weyn u geysan kara Iiraan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa xaqiijisay bixinta lacag dhan $3.88 milyan oo si toos ah loo gaarsiiyay dadka ay abaaruhu si ba’an u saameeyeen.

Sida ay shaacisay wasaaradda maaliyadda, lacagtan waxaa helay 17,734 xoolo-dhaqato ah oo is-diwaangeliyay xilliyadii Gu’ga ee April 2025 iyo Dayrta ee October 2025.

Bixinta lacagta ayaa timid kadib markii tusmada abaaraha Takaful ee ku salaysan xogta dayax-gacmeedka uu xaqiijiyay in roob la’aantii dhacday Dayrtii October–December 2025 ay si weyn u baabi’isay dhul-daaqsimeedka gobollo badan.

Lacagahan ayaa si toos ah loogu shubay akoonnada moobilka ee dadka abaartu saameysay, sida ay sheegtay wasaaraddu.

Abaarta ka jirta Soomaaliya ayaa saamayn taban ku yeelatay qoysas isugu jira xoolo-dhaqato iyo beeralay. Qaar ka mid ah dadkaas ayaa sheegay inay abaarta ku waayeen xoolahoodii iyo ilihii nololeed ee ay ku tiirsanaayeen.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dalbatay in laga qayb qaato garab-istaagga iyo gurmadka loo fidinayo dadka ay abaartu saamaysay.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka kasoo baxay wasaaradda:

Dowladda Soomaaliya oo bixisay Malaayiin dollar oo caymiska xoolaha oo la gaarsiiyay qoysaskii abaaruhu saameeyeen

Dawladda Federaalka Soomaaliya ayaa xaqiijisay bixinta lacag dhan US$3.88 milyan oo ah caymiska Takaful ee xoolaha. Lacagtan waxaa si toos ah loo gaarsiiyay xoolo-dhaqatada dalka ee ka faidaystay barnaamijka DRIVE ee caymiska xoolaha.

Lacagtan waxaa helay 17,734 xoolo-dhaqato ah oo is diwaangeliyay xilliyadii Gu’ga (April 2025) iyo Dayrta (October 2025).

Bixinta caymiskan waxay timid kadib markii tusmada abaaraha Takaful ee ku salaysan xogta dayax-gacmeedka uu xaqiijiyay in roob la’aantii dhacday Dayrtii October–December 2025 ay si weyn u baabi’isay dhul-daaqsimeedka gobollo badan.

Xoolo-dhaqatadii iibsatay caymiska abaaraha waxaa lacagaha si toos ah loogu shubay akoonnadooda moobilka.

Qoysaska helay lacagtan ma aheyn kaalmo la siiyay, balse waa dad horey u iibsaday caymiska Takaful, oo ah nidaam waafaqsan Shareecada Islaamka kuna dhisan mabda’a wadaagga khataraha iyo iskaashiga bulshada.

Caymiska Takaful waa aalad maaliyadeed oo lagu xoojinayo adkeysiga dhaqaale ee xoolo-dhaqatada Soomaaliyeed.

Barnaamijka DRIVE waa tusaale ka mid ah hindisaha cusub ee Bangiga Adduunka ee la yiraahdo ‘AgriConnect’, kaas oo isku xiraya saddex arrin oo muhiim ah:

1- Dib-u-habayn sharciyeed (sida hirgelinta Sharciga Takaful),
2- Maalgelin guud iyo mid gaar, iyo
3- Maalgashiga kaabayaasha dhijitaalka ah,

Waxa uu si isku dhafan isugu xirayaa suuqyada xoolo-dhaqatada, adeegyada maaliyadeed, tignoolajiyada, iyo horumarinta xirfadaha.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa lagu wadaa inuu caawa saxiixo dhameystirka dastuurka dalka, oo maanta uu ansixiyay Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa muddooyinkii dambe si weyn u riixayay dhammaystirka dastuurka iyo hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, wuxuuna tallaabada maanta u arkaa mid uga adkaaday mucaaradka kasoo horjeeda.

Xildhibaannada labada Aqal ee Baarlamaanka oo maanta kulan xasaasi ah ku yeeshay xarunta Villa Hargeysa ayaa cod aqlabiyad leh ku meel-mariyay cutubyada 4-aad illaa 15-aad oo ay horay uga doodeen, maadaama wax ka beddal lagu sameeyay, sida uu sheegay guddoonka.

Kooramka Xildhibaannada ayaa la sheegay inuu ku furmay 186 Mudane oo Golaha Shacabka ah iyo 36 Senator oo Aqalka Sare ah, kuwaas oo cod aqlabiyad leh ku meel-mariyay cutubyada 4-aad illaa 15-aad oo ay horay uga doodeen, maadaama wax ka beddal lagu sameeyay.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo ku dhawaaqay natiijada ayaa sheegay in 36 Senator oo hoolka joogtay iyo Senator maqan uu Online ku codeeyay, halka 185 Xildhibaan oo Golaha Shacabka ahna ay haa ku wada codeeyeen.

Tan ayaa ah guul wayn oo usoo hoyatay Villa Soomaaliya, gaar ahaan madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo isagu dadaal xooggan geliyay dhammaystirka Dastuurka Soomaaliya.

Si kastaba, dhameystirka dastuurka ayaa weli wajahaya khilaaf hor leh, iyadoo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu si adag u diiday wax-ka-beddelka dastuurka ee maanta uu ansixiyay Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Golaha ayaa sheegay in go’aanka maanta kasoo yeeray guddoonka baarlamaanka kadib codeyn la sheegay in loo qaaday dhameystirka dastuurka, lagu fuliyay hannaan si cad u jebinaya habraacyada dastuuriga ah, xeer-hoosaadyada baarlamaanka, iyo shuruudda aqlabiyadda laba-meeloodka.

“Dastuur lagu beddelo cadaadis, laaluush iyo habraac ka leexsan sharciga ma noqon karo dastuur qaran oo mideeya ummadda Soomaaliyeed, mana yeelan karo sharciyad siyaasadeed oo lagu dhisi karo dowladnimo saldhigata,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay Golaha Mustaqbalka.

Golaha Mustaqbalka ayaa caddeeyay in uu aqoonsan yahay oo keliya dastuurka KMG ah ee 2012, kaas oo ah heshiiska qaran ee saldhigga u ah midnimada dalka, federaalka, awood-qaybsiga, nidaamka baarlamaaniga ah iyo doorashooyinka afarta sano mar.

Sidoo kale, Golaha ayaa ugu baaqay dowlad-goboleedyada, saamilayda siyaasadda, iyo hoggaanka baarlamaanka inay difaacaan nidaamka dastuuriga ah iyo sharciga dalka.

Beesha caalamka ayay ka dalbadeen inay si cad oo fagaare ah u muujiyaan mowqifkooda ah in wax-ka-beddel kasta oo dastuur uu noqdo mid sharci ah, loo dhan yahay, hufan, kuna dhisan heshiis qaran.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Saadaq Cumar Xasan (Saadaq Joon) oo ka tirsan Golaha Shacabka Soomaaliya oo maanta ka qayb ka ahaa ansixinta wax ka beddelka iyo dhammaystirka Dastuurka JFS ayaa is-barbar dhig ku sameeyay marxaladda hadda ee madaxweyne Xasan Sheekh iyo tii uu ka horyimid ee madaxweynihii hore ee dalka Maxamed Cabdullahi Farmaajo.

Ugu horreyn Saadaq Joog ayaa si weyn u difaacay Dastuurka maanta la dhammaystiray, wuxuuna sheegay inuu muhiim u yahay muwaadin kasta oo Soomaali ah, maadaama laga saaray kumeel gaarnimada.

“Dastuurka la ansixiyay waa sharaftiina waa sharafteyda maanta kadib dalka Dastuur rasmi ah ayuu yeeshay waxaana u dhaqmeynaa sida adduunka oo kale” ayuu yiri Xildhibaanku.

Mar wax laga waydiiyay sababtii Farmaajo uga horyimid, haddana u taageeray qorshaha Xasan Sheekh ayuu ku sheegay in shalay la aaday muddo kororsi sharci darro ah, balse maanta Dastuurka laga saaray kumeel gaarnimada.

“2021-kii Dastuurka waxaa la galiyay cagta hoosteeda, muddo kororis ayaa la aaday, maanta Dastuurkii ayaa KMG laga bixiyay marka waa laba dhacdo oo kala duwan”. ayuu mar kale yiri Xildhibaan Saadaq Joon.

Wuxuu sii raaciyay “Ku darso ninkii Farmaajo oo sidaas sameeyay hadda isaga oo nabad ah ayuu gurigiisa joogaa marka waa kala duwanaasho wayn”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo maanta Labada Gole ee Baarlamaanka Soomaaliya ay cod aqlabiyad leh ku meel-mariyeen cutubyada 4-aad illaa 15-aad oo ay horay uga doodeen, maadaama wax ka beddel lagu sameeyay.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo ku dhawaaqay natiijada ayaa sheegay in 36 Senator oo hoolka joogtay iyo Senator maqan uu Online ku codeeyay, halka 185 Xildhibaan oo Golaha Shacabka ahna ay haa ku wada codeeyeen.

Tallaabada uu maanta qaaday Baarlamaanka ayaa ah guul wayn oo usoo hoyatay Villa Soomaaliya, gaar ahaan madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo isagu dadaal xooggan geliyay dhammaystirka Dastuurka Soomaaliya.