Muqdisho (Caasimada Online) — Dowlad-goboleedka Waqooyi-Bari Soomaaliya (Northeastern State) ayaa si diirran u soo dhaweysay go’aankii uu Baarlamaanka Federaalka ku ansixiyay dastuurka dib-u-eegista lagu sameeyay ee dalka, iyagoo tallaabadan ku tilmaamay mid muhiim u ah xoojinta nidaamka federaalka iyo dowlad-dhiska Soomaaliya.

War-saxaafadeed Khamiistii kasoo baxay Wasaaradda Caddaaladda, Arrimaha Diinta iyo Dastuurka ee maamulkaas ayaa hambalyo loogu diray labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Golaha Shacabka iyo Aqalka Sare, iyagoo lagu bogaadiyay soo afjaridda geeddi-socodka dib-u-eegista dastuurka oo muddo dheer dib u dhac ku imanayay.

Wasaaradda ayaa meel-marinta axdigan dib-u-habeynta lagu sameeyay ku sifeysay horumar taariikhi ah oo salka u adkeynaya qaab-dhismeedka siyaasadeed ee Soomaaliya, kadib sanado badan oo dalku uu ku soo shaqeynayay nidaam ku-meel-gaar ah.

“Dastuur dhammaystiran waxa uu asaas u yahay nidaamka dowladeed, kala-sarraynta hay’adaha iyo ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta,” ayaa lagu yiri bayaanka kasoo baxay wasaaradda.

Baarlamaanka labada aqal ee Soomaaliya ayaa Arbacadii kulan wadajir ah ku meel-mariyay dastuurka la casriyeeyay, kaas oo si rasmi ah u beddelaya dastuurkii kumeel-gaarka ahaa ee la qaatay sanadkii 2012 markii uu dhammaaday xilligii kala-guurka.

Xildhibaannada ayaa sheegay in wax-ka-beddelka oo koobaya Cutubyada 1-aad ilaa 13-aad uu si cad u qeexayo awood-qaybsiga dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, isla markaana uu qeexayo waajibaadka hay’adaha, nidaamka federaalkana uu xoojinayo.

Wasaaradda maamulka Waqooyi-Bari ayaa xustay in dhammaystirka dastuurku uu gacan ka geysan doono yaraynta khilaafaadka dhanka sharciga iyo maamulka, maadaama uu si cad u qeexayo awoodaha hay’adaha heer federaal iyo heer dowlad-goboleed.

Sidoo kale, waxay ugu baaqday hay’adaha federaalka, maamul-goboleedyada iyo qaybaha kala duwan ee bulshada rayidka ah inay sii wadaan wadatashiyada la xiriira dhaqan-gelinta dastuurka, si loo xaqiijiyo in dukumiintigan uu si dhab ah uga turjumayo midnimada qaranka.

“Waxaan ugu baaqaynaa labada aqal ee baarlamaanka inay sii wadaan dadaalkooda ku aaddan dhammaystirka habraacyada dastuuriga ah ee harsan, iyagoo ilaalinaya midnimada, xasilloonida iyo horumarka Soomaaliya,” ayay tiri wasaaraddu.

Dastuurka kumeel-gaarka ah ee Soomaaliya ee la qaatay 2012-kii ayaa aasaasay hay’ado federaal ah oo joogto ah, balse wuxuu ka tagay qodobo muhiim ah oo aan xal loo helin, iyadoo xukuumadihii is-xigay ay ballan-qaadayeen dib-u-eegis dhammaystiran.

Geeddi-socodkaas ayaa si is-daba-joog ah dib u dhac ugu imanayay, taas oo inta badan salka ku haysay khilaafaad siyaasadeed oo u dhexeeyay dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) — Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa duhurnimadii maanta ka ambabaxay magaalada Muqdisho, isaga oo kusii jeeda dalka Tanzania.

Madaxweynaha ayaa ka qayb-galaya meertada 25-aad ee madaxda dalladda bulshada Bariga Afrika (EAC), oo berri ka dhacaya magaalada Arusha ee caasimadda Tanzania.

Wafdiga uu hoggaaminayo Madaxweynaha ayaa waxaa ku jira wasiirro ka tirsan XFS, kuwaas oo lagu wado in ay kulamo gaar gaar ah la yeeshaan dhiggooda ka socda dalalka xubnaha ka ah ururka EAC.

Sidok kale, madaxweyne Xasan Sheekh ayaa inta uu joogo Tanzania la kulmi doona madaxda sare ee dalkaas iyo hoggaamiyeyaasha kale ee ka qayb-galaya shirka, si ay uga wada-hadlaan xiriirka ka dhaxeeya dalalkooda iyo ajendaha shirka.

Safarkan ayaa imanaya xilli Dowladda Federaalka ay muddooyinkii dambe waday dadaallo lagu xoojinayo matalaadda Soomaaliya ee dalalka xubnaha ka ah EAC, xilli dalka uu si rasmi ah ugu biiray ururkaasi sanadkii 2023.

Soomaaliya ayaa haatan dadaal ku bixinaysa inay ka faa’iideysato fursadaha dhaqaale iyo iskaashi ee ka dhex jira dalalka xubnaha ka ah ururka, gaar ahaan dhinacyada ganacsiga, isu-socodka iyo maalgashiga.

Si kastaba, ka mid ahaanshaha Soomaaliya ee ururka EAC ayaa loo arkaa tallaabo istiraatiiji ah oo lagu xoojinayo is-dhexgalka gobolka, iyadoo dalka uu doonayo inuu door firfircoon ka qaato horumarka waara, shaqo-abuurka iyo sare u qaadista tayada nolosha ee bulshada Bariga Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud oo maanta soo xiray Tartanka Quraanka Kariimka ah ee Bisha Barakaysan ee Ramadaan, ayaa ardaydii kaalimaha hore ka gashay tartanka sannadkan guddoonsiiyay 62,000 dollar oo abaalmarinno lacageed.

Munaasabadda xiritaanka tartanka oo lagu qabtay magaalada Muqdisho ayaa waxaa ka soo qayb-galay masuuliyiin ka tirsan dowladda, culimo, waalidiin iyo marti sharaf kale, kuwaas oo dhammaantood bogaadiyey ardayda ku guuleysatay tartanka iyo dadaalkooda ku aaddan barashada Quraanka Kariimka ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa hambalyo iyo bogaadin u jeediyey dhammaan ardaydii ka qayb-gashay tartanka, gaar ahaan kuwii ku guuleystay kaalmaha hore. Waxa uu sheegay in ardaydan ay laf-dhabar u yihiin mustaqbalka wanaagsan ee dalka.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa ku ammaanay dadaalka ay ardaydu geliyeen barashada, xifdinta iyo faafinta Quraanka Kariimka ah, isaga oo xusay in Quraanku yahay iftiinka hagaya bulshada iyo saldhigga akhlaaqda iyo wanaagga.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa tilmaamay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay door muuqda ka siisay culimada Soomaaliyeed geeddi-socodkii dib u eegista Dastuurka dalka, si loo xaqiijiyo in dastuurku si buuxda ula jaanqaadayo shareecada Islaamka.

Waxa uu sheegay in shareecada Islaamku ay tahay aas-aaska ugu weyn ee uu ku dhisan yahay nidaamka dowladeed ee dalka, islamarkaana dowladdu ay ka go’an tahay ilaalinta iyo xoojinta qiyamka diinta Islaamka.

Ugu dambayn, Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa abaalmarinno lacageed guddoonsiiyey xufaadda kaalimaha hore galay tartanka, isaga oo ku ammaanay waalidiinta iyo macallimiinta barbaariyey ardaydan, kana baryey Alle in uu ku anfaco, fahamkooda barakeeyo, kana yeelo kuwo dalkooda iyo diintooda u adeega.

Garoowe (Caasimada Onlien) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sii deysay la-taliye sare oo ka tirsan madaxtooyada maamul-goboleedka Puntland, kaas oo maalmo ka hor ay boolisku ku xireen magaalada Muqdisho.

Axmed Cabdi Maxamuud Hurre, oo ah la-taliyaha madaxweynaha Puntland ee dhanka arrimaha bulshada ayaa taliska ciidanka booliska Soomaaliyeed dhawaan ku eedeeyay falal carqaladeynaya amniga.

La-taliyaha ayaa shalay ka degay magaalada Garoowe, halkaasi oo ay gaareen xildhibaannada kasoo jeeda Puntland ee ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, kadib maalmo ay ku xayirnaayeen xayndaabka garoonka Muqdisho.

La-taliye Axmed oo warbaahinta si kooban ula hadlay markii uu gaaray Garoowe ayaa sheegay inuu xarigiisu ahaa afduub sharci darro ah.

“Aniga wixii la igu xiray la ima sheegin, koley Ilaahay waa iga soo daayay. Waa la i afduubtay ee la ima xirin, afduubkaasna waa kasoo baxay. Hadda waxan ma rabo in faah-faahintooda ka hadlo ma rabo, ayuu yiri La-taliyaha sare ee Madaxweyne Siciid Deni.

Waxa uu intaas kusii daray “Reer Xamar waa isku baahanahay, ciladda jirta waa Xasan Sheekh iyo rajiimkaas, laakiin dadka reer Muqdisho waa dad wanaagsan oo na jecel oo jecelnahay, isagana (Xasan) waa ka dulqaadeyna.”

Xariga mas’uulkan ayaa markii hore dhalisay caro xooggan iyo cambaareyn kasoo yeertay maamulka Puntland, kuwaas oo tallaabadaas ku tilmaamay “afduub” sharci-darro ah oo dhacay xilli habeen ah.

Maamulka Puntland ayaa markaas ciidamada federaalka ku eedeysay inay gacan-qaad iyo jirdil u geysteen xildhibaanno ka kala tirsan labada aqal ee baarlamaanka Soomaaliya oo deganaa hoteelkaas, kadibna ay si xoog ah ku kaxeysteen Mudane Hurre.

“Falkan waa mid ugub ku ah Dowladdnimada, iyadoo aan sifo sharci ah loo soo marin oo uusan jirin wax danbi ah oo ay geysteen waxaa hotel AirPort loogu daatay Xildhibaannada iyo Senatarada Puntland, waxaa halkaasi ka dhacay jirdil iyo afduub,” ayuu maamulka Puntland ku yiri bayaan uu soo saaray.

Dowladda Federaalka oo Arbacadii ku guuleysatay qorshaheeda dhameystirka dastuurka ayaa dhawaan is hortaagtay in xildhibaannada kasoo jeeda Puntland ay tegaan Garoowe, iyadoo markaas mamnuucday in xildhibaannada Baarlamaanka ay ka baxaan magaalada Muqdisho.

Haatan, go’aankaas ayaa meesha laga saaray, kadib markii Villa Soomaaliya ay soo xirtay malafka dastuurka, oo ah kan uu muranka ugu xooggan ka taagan yahay.

Si kastaba, dhameystirka dastuurka ayaa weli wajahaya khilaaf hor leh, iyadoo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu si adag u diiday wax-ka-beddelka dastuurka ee shalay uu ansixiyay Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Golaha ayaa sheegay in go’aanka kasoo yeeray guddoonka baarlamaanka, kadib codeyn la sheegay in loo qaaday dhameystirka dastuurka, lagu fuliyay hannaan si cad u jebinaya habraacyada dastuuriga ah, xeer-hoosaadyada Baarlamaanka iyo shuruudda aqlabiyadda laba-meeloodka.

“Dastuur lagu beddelo cadaadis, laaluush iyo habraac ka leexsan sharciga ma noqon karo dastuur qaran oo mideeya ummadda Soomaaliyeed, mana yeelan karo sharciyad siyaasadeed oo lagu dhisi karo dowladnimo saldhigata,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay Golaha Mustaqbalka.

Golaha Mustaqbalka ayaa caddeeyay inuu aqoonsan yahay oo keliya Dastuurka KMG ah ee 2012, kaas oo ah heshiiska qaran ee saldhigga u ah midnimada dalka, federaalka, awood-qaybsiga, nidaamka baarlamaaniga ah iyo doorashooyinka afarta sano mar.

Wuxuu sidoo kale ugu baaqay dowlad-goboleedyada, saamilayda siyaasadda iyo hoggaanka Baarlamaanka inay difaacaan nidaamka dastuuriga ah iyo sharciga dalka.

Sidoo kale, beesha caalamka ayay ka dalbadeen inay si cad oo fagaare ah u muujiyaan mowqifkooda ah in wax-ka-beddel kasta oo dastuurka lagu sameeyo uu noqdo mid sharci ah, loo dhan yahay, hufan, kuna dhisan heshiis qaran.

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimaha Hay’adda Nabadsugidda iyo Sirdoonka Qaranka (NISA), Mahad Maxamed Salaad ayaa kulan sagootin ah u sameeyay Kaaliyihii hore Amniga ee hay’addaas, Sarreeye Guuto Aadan Maxamed Cumar oo dhowaan loo magacaabay xil cusub.

Kulankan oo ka dhacay xarunta NISA ayaa lagu maamuusayay shaqadii iyo kaalintii uu Sarreeye Guuto Aadan Maxamed Cumar kasoo qaatay howlaha amniga iyo sirdoonka intii uu ka tirsanaa hay’adda.

Agaasime Mahad Maxamed Salaad ayaa munaasabaddaasi ku guddoonsiiyay Aadan billad sharafeed, taas oo lagu maamuusay dadaalkii iyo shaqadii uu kasoo qabtay Hay’adda Nabadsugidda iyo Sirdoonka Qaranka Soomaaliyeed.

Mahad ayaa ku ammaanay Aadan sida uu uga soo dhalaalay waajibaadkii shaqo ee loo igmaday, isaga oo xusay in uu ka mid ahaa saraakiisha muhiimka ah ee door weyn ka qaatay sugidda amniga.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Sarreeye Guuto Aadan Maxamed Cumar u magacaabay Taliyaha Ciidanka Gaarka ah ee Xoogga Dalka, kuwaas oo haatan lagu wado qorshe lagu dardargelinayo howlahooda.

Ciidankan gaarka ah ee uu hoggaamin doono ayaa la filayaa in ay door muhiim ah ka qaataan howlaha amni ee dalka, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada.

Hay’adda NISA ayaa Aadan ku tilmaantay shaqsi naf iyo waqti u huray howlaha hay’adda, isla markaana lagu yaqaanay karti, hufnaan iyo sida uu u gutay waajibaadka shaqo ee loo igmado.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya, Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe), ayaa xalay ku dhawaaqay in muddada xil-heynta Baarlamaanka 11-aad ay tahay shan sano, kaddib markii xildhibaannada Labada Aqal ay Arbacadii ansixiyeen dastuurka cusub ee Dowladda Federaalka.

Baarlamaanka 11-aad ee hadda shaqeynaya, oo lagu soo doortay Dastuurkii KMG ahaa ee markaas jiray, waxaa lagu asteeyay in muddada xilheyntiisu tahay afar sano, kana bilaabaneysa maalintii xildhibaannada Labada Aqal la dhaariyey, taas oo ahayd 14-kii Abriil 2022, kuna eg 14-ka Abriil 2026.

Hase yeeshee, Guddoomiyaha Golaha Shacabka ayaa sheegay in Baarlamaanku sii shaqeyn doono muddada uu oggol yahay dastuurka cusub ee la meel mariyey, taas oo ah shan sano.

Waxay sidoo kale tani ka dhigan tahay in muddo xileedka madaxweynaha uu yahay shan sano, sida ku cad dastuurka cusub, taasi oo ka dhigan in madaxweyne Xasan Sheekh uu xilka sii hayn doono illaa May 2027.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka ayaa hadalkiisa laga dheehan karay in baarlamankan, oo muddada xilheyntiisu geba-gebo ku dhowdahay, uu la jaanqaadi doono dhaqangelinta dastuurkan, kaas oo wax ka beddelkiisa si weyn loogu kala aragti duwan yahay.

Siyaasiyiinta mucaaradka ee Dowladda Federaalka, Jubbaland iyo Puntland ayaa qaadacay in ay oggolaadaan in dastuurka cusub uu dhaqan galo.

“Baarlamaanku wuxuu shaqeyn doonaa inta uu tilmaamay dastuurka hadda la ansixiyay, ayuu joogi doonaa. Dastuurkii ku-meel-gaarka ahaa ma ahan ee waa dastuur rasmi ah. Inta uu tilmaamay ayay Baarlamaanka iyo hay’adaha dastuuriga ahi shaqeyn doonaan,” ayuu yiri Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo xalay ka hadlayay kulan afur ah oo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud u sameeyay xildhibaannada Labada Gole ee Baarlamaanka.

Guddoomiyaha oo sii hadlayay ayaa yiri, “Kalfadhiyada noo harsan, shuruuc kale oo muhiim ah oo hadda laga gaari waayay iyo waxyaabo kale oo dowlad-dhiska ka mid ah ayaan ku qaban doonnaa.”

Aadan Madoobe ayaa sheegay in xildhibaannadu ay Arbacadii fasax galeen si ay u soo nastaan, maadaama, sida uu yiri, ay waqti dheeraad ah shaqeynayeen, isla markaana ay shaqada dib ugu soo laaban doonaan marka fasaxoodu dhammaado.

Aadan Madoobe ayaa intaas ku daray in xildhibaannadii la ganaaxay ay la mid yihiin xildhibaannada kale, wuxuuna ugu baaqay in iyaguna ay shaqada ku soo laabtaan marka fasaxu dhammaado.

“Fadhiga soo socda hal qof inuu naga maqnaado ma rabno, waxaana leenahay idiinkana imaada, ganaaxiinnii waa dhammaaday, dastuurkiinna waa la ansixiyay, idiinkana imaada ayaan leenahay walaalayaal, wax naga halaaysanna ma jiraan,” ayuu yiri Aadan Madoobe.

Dhanka kale, Aadan Madoobe ayaa siyaasiyiinta mucaaradka ugu yeeray in aysan ka hor imaan dastuurka cusub, haddii kalena loo aqoonsan doono kuwo diidan qaranimada Soomaaliya. Wuxuu sidoo kale xusuusiyay in musharrax kasta uu doorashadii hore ku ololeynayay in uu dhammaystiri doono dastuurka dalka, isla markaana uu sheegay in Madaxweynaha talada haya uu ku guuleystay arrintaas, sidaas darteedna aysan jirin sabab ay u diidi karaan.

Aadan Madoobe ayaa carrabka ku adkeeyay in aanu dastuurkan noqon doonin mid meel iska yaalla, wuxuuna Madaxweyne Xasan Sheekh ku booriyay in la dhaqangeliyo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta dalka dib ugu soo celisay 12 muwaadin Soomaaliyeed oo muddo ku xirnaa xarumo ku yaalla magaalooyinka Khartoum iyo Omdurman ee dalka Sudan.

Muwaadiniintan ayaa la qabtay xilli ay isku dayayeen inay si sharci-darro ah ugu tahriibaan dalal kale, waxaana ay ku jireen xabsi dhowr sano ah ka hor inta aan lagu guuleysan in dib loogu soo celiyo Soomaaliya, kadib dadaallo diblomaasiyadeed oo ay sameysay dowladda.

Markii ay soo gaareen Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, waxaa halkaas ku soo dhaweeyay mas’uuliyiin ka tirsan Waaxda Jaaliyadaha iyo Qurbajoogta ee Wasaaradda Arrimaha Dibedda iyo Iskaashiga Caalamiga ah.

Mas’uuliyiinta soo dhaweeyay muwaadiniintan ayaa u muujiyay taageero iyo daryeel, iyagoo sidoo kale sheegay in dowladda ay sii wadi doonto dadaallada lagu caawinayo muwaadiniinta Soomaaliyeed ee ku dhibaateysan waddamada dibadda.

Waxay xuseen in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay mudnaan gaar ah siineyso ilaalinta xuquuqda iyo badbaadada dadka Soomaaliyeed ee ku nool dalalka kale, ayna mar walba ka shaqeyn doonto sidii loo soo badbaadin lahaa muwaadiniinta la kulma xaalado adag.

Sidoo kale waxaa loo mahadceliyay Safaaradda Soomaaliya ee Sudan, Hay’adda Socdaalka Adduunka (IOM), iyo dowladda Sudan kaalintii ay ka qaateen fududeynta sii deynta iyo dib usoo celinta muwaadiniintan.

Ugu dambeyn, Waaxda Jaaliyadaha iyo Qurbajoogta ayaa dhalinyarada Soomaaliyeed ugu baaqday inay ka fogaadaan tahriibka sharci-darrada ah, iyagoo ku booriyay inay ka fiirsadaan khataraha waaweyn ee ka dhalan kara safarrada noocaas ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud oo kulan af-fur ah ku maamuusay, Xildhibaannada Labada Aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya ayaa uga mahad-celiyey dadaalka, dulqaadka iyo mas’uuliyadda ay muujiyeen muddadii ay socotay shaqada qaran ee dhammeystirka dastuurka dalka.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa tilmaamay in guushan ay tahay tallaabo taariikhi ah oo xoojinaysa dowladnimada, midnimada iyo nidaamka dimuqraadiyadeed ee dalka,

Sidoo kale wuxuu adkeeyey in dastuurka la dhammeystiray uu saldhig u noqon doono dhismaha hay’adaha dowliga ah, ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta iyo horumarinta nidaamka dowladnimo ee ku dhisan sharciga iyo isla xisaabtanka.

Madaxweynaha ayaa bogaadiyey khubaradii Soomaaliyeed iyo guddiyadii farsamo ee ka shaqeeyey in la gaaro heshiis qaran oo ku saleysan danaha shacabka Soomaaliyeed, iyada oo aan loo baahan kaalmo shisheeye.

Sidoo kalena wuxuu ku boorriyey Xildhibaannada iyo dhammaan hay’adaha dowladda in ay sii xoojiyaan wada-shaqeynta si loo xaqiijiyo dowladnimo dhameystiran oo ka tarjumaysa rabitaanka iyo mustaqbalka shacabka Soomaaliyeed.

Ra’iisul Wasaare Xamza oo isna ka qeyb-galay ayaa dhankiisa sheegay in dastuurka la ansixiyay uusan ku imaan talo ama saameyn ka timid dhinacyo shisheeye, siyaasadeed ama dhaqaale midna, balse uu yahay mid ka dhashay aragti iyo go’aan Soomaaliyeed.

Xamza ayaa xusay in dhammeystirka dastuurka uu yahay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo dhismaha dowladnimada Soomaaliya, laguna dhisayo qaran leh awood iyo isku-filnaansho dhaqaale, isla markaana leh amni sugan iyo hay’ado dowladeed oo shaqeeya.

“Dhammeystirka Dastuurku waa aragti Soomaaliyeed oo fayoow, oo xoojinaysa horumarka iyo dhismaha qaran awood leh oo isku filan, dhaqaalihiisana ku tiirsan, leh amni sugan oo hirgelinaya doorashooyin madax-bannaan, awooddana loogu celinayo shacabka Soomaaliyeed,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor-Qoor), ayaa maanta soo saaray xeer madaxweyne oo uu ku magacaabay xubno cusub oo ka mid noqonaya golaha wasiirrada dowlad-goboleedka Galmudug.

Wareegtada Madaxweynaha oo tirsigeedu yahay Lr.299, kuna taariikheysan 05-ka March 2026, ayaa lagu magacaabay wasiirro, wasiir-dowle iyo wasiir ku-xigeenno cusub oo ka mid noqonaya maamulka.

Sidoo kale wareegtada ayaa lagu xusay in baahida loo qabo in la helo wasiirro karti leh oo gudan kara waajibaadkooda shaqo ay qeyb ka tahay sababaha loo sameeyay magacaabistan cusub.

Xubnaha cusub ee uu Madaxweynaha magacaabay ayaa kala ah: Maxamed C/raxmaan Xasan oo loo magacaabay Wasiirka Wasaaradda Dastuurka, Maxamuud Cabdi Ciise oo loo magacaabay Wasiirka Wasaaradda Dekadaha iyo Gaadiidka Badda, iyo Cabdullaahi Maxamed Daahir oo loo magacaabay Wasiirka Wasaaradda Tamarta iyo Khayraadka Biyaha.

Sidoo kale Mustaf Cabdi Xaashi ayaa loo magacaabay Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Deegaanka iyo Isbeddelka Cimilada, halka Guuleed Nuur Cabdi loo magacaabay Wasiir ku-xigeenka Wasaaradda Gaadiidka Duulista iyo Hawada.

Cabdiqadar Axmed Maxamuud ayaa isna loo magacaabay Wasiir ku-xigeenka Wasaaradda Gargaarka, Maareynta iyo Masiibooyinka ee dowlad goboleedka Galmudug.

Qoor-Qoor ayaa sidoo kale tilmaamay in uu tixgeliyay aqoonta iyo waayo-aragnimada ay leeyihiin xubnaha la magacaabay, ka hor inta uusan soo saarin xeerkan. Iyadoo uu la-tashi la sameeyay madaxweyne ku-xigeenka Galmudug ka hor inta uusan go’aanka rasmiga ah gaarin.

Si kastaba, Madaxweyne Qoor-Qoor ayaa faray dhammaan hay’adaha dowlad-goboleedka Galmudug inay la shaqeeyaan wasiirrada cusub si ay u gutaan waajibaadkooda shaqo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa wareegto uu soo saaray waxa uu Zakariye Yuusuf Xuseen u magacaabay Agaasime Ku-xigeenka Guud ee Madaxtooyada Qaranka.

Magacaabistan ayaa lagu shaaciyay wareegto kasoo baxday Madaxtooyada Soomaaliya, taas oo qayb ka ah isbeddellada maamulka ee lagu xoojinayo shaqada hay’adaha dowladda.

Villa Somalia ayaa sheegtay in tallaabadan ay ka mid tahay dadaallada joogtada ah ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ku tayeynayso hufnaanta iyo waxqabadka hay’adaha dowladda.

Sidoo kale, madaxtooyadu waxay tilmaantay in magacaabistan ay qeyb ka tahay dhiirrigelinta ka qaybgalka dhallinyarada ee hoggaaminta iyo maamulka dowliga ah.

Mudane Zakariye Yuusuf ayaa horey u soo noqday Xoghayaha Gaarka ah ee Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu soo noqday Komiishinar ka tirsanaa Guddigii Xuduudaha iyo Federaalka, isagoo ku takhasusay arrimaha siyaasadda, horumarinta iyo xiriirka caalamiga ah.

Dhanka kale, Agaasime Ku-xigeenkii hore ee Madaxtooyada Soomaaliya, Maxamed Amiin Sheekh Cusmaan ayaa dhawaan loo magacaabay Safiirka Soomaaliya u fadhiya Boqortooyada Sacuudi Carabiya.

Maxamed Amiin ayaa maalin ka hor u gudbiyay nuqulka waraaqaha aqoonsiga safiirnimo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Sacuudiga, taas oo u oggolaanaysa inuu si rasmi ah u bilaabo xilkiisa diblomaasiyadeed.

Garoowe (Caasimada Online) – Xildhibaanno ka tirsan labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, kana soo jeeda Puntland ayaa maanta ka degay magaalada Garoowe ee caasimadda Puntland.

Xildhibaannadan oo muddo ku xanibnaa xayndaabka garoonka Muqdisho ayaa maanta si weyn loogu soo dhaweeyay magaalada Garoowe, kadib markii dowladdu ogolaatay inay u duulaan halkaasi.

Guddoonka Baarlamaanka Puntland, xildhibaano heer federaal ah, xubno ka tirsan golayaasha maamulka Puntland iyo qaar kamid ah shacabka Garoowe ayaa ka qeyb galay soo dhaweynta xildhibaanadan.

Xubnahan ayaa sheegay in hor-istaagga lagu sameeyay looga gol lahaa inaysan ka bixin magaalada Muqdisho illaa inta laga ansixinayo dhameystirka wax-ka-beddelka dastuurka KMG ah, kaasi oo guddoonka baarlamaanka uu shaaciyay in cod aqlabiyad ah lagu meel-mariyay.

Xildhibaannadan ayaa sheegay inaysan waxba ka jirin wax-ka-beddelka dastuurka ee uu shalay ansixiyay baarlamaanka, iyagoo si cad u sheegay inaysan aqoonsanayn dastuurkan cusub.

“Innaga dastuurkeennu waa dastuurkii aynu samaynay, waxa kale waxba kama jiraan mana aqoonsanin,” ayuu yiri Senator Faroole oo ka tirsan Aqalka Sare ee Baarlamaanka Soomaaliya.

Waxa uu intaas ku sii daray, “Kan shaqo kuma lihin (dastuurka cusub), nimankaasna illaa bisha May ayaa u hadhay, halkaas ayay ku dhammaanaysaa.”

Dowladda Federaalka oo haatan ku guuleysatay qorshaheeda dhameystirka dastuurka ayaa dhawaan is hortaagtay in xildhibaannada kasoo jeeda Puntland ay tegaan Garoowe, iyadoo markaas mamnuucday in xildhibaannada Baarlamaanka ay ka baxaan magaalada Muqdisho.

Haatan, go’aankaas ayaa meesha laga saaray, kadib markii Villa Soomaaliya ay soo xirtay malafka dastuurka, oo ah kan uu muranka ugu xooggan ka taagan yahay.

Si kastaba, dhameystirka dastuurka ayaa weli wajahaya khilaaf hor leh, iyadoo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu si adag u diiday wax-ka-beddelka dastuurka ee shalay uu ansixiyay Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Golaha ayaa sheegay in go’aanka shalay kasoo yeeray guddoonka baarlamaanka, kadib codeyn la sheegay in loo qaaday dhameystirka dastuurka, lagu fuliyay hannaan si cad u jebinaya habraacyada dastuuriga ah, xeer-hoosaadyada Baarlamaanka iyo shuruudda aqlabiyadda laba-meeloodka.

“Dastuur lagu beddelo cadaadis, laaluush iyo habraac ka leexsan sharciga ma noqon karo dastuur qaran oo mideeya ummadda Soomaaliyeed, mana yeelan karo sharciyad siyaasadeed oo lagu dhisi karo dowladnimo saldhigata,” ayaa lagu yiri bayaan kasoo baxay Golaha Mustaqbalka.

Golaha Mustaqbalka ayaa caddeeyay inuu aqoonsan yahay oo keliya Dastuurka KMG ah ee 2012, kaas oo ah heshiiska qaran ee saldhigga u ah midnimada dalka, federaalka, awood-qaybsiga, nidaamka baarlamaaniga ah iyo doorashooyinka afarta sano mar.

Sidoo kale, Golaha ayaa ugu baaqay dowlad-goboleedyada, saamilayda siyaasadda iyo hoggaanka Baarlamaanka inay difaacaan nidaamka dastuuriga ah iyo sharciga dalka.

Beesha caalamka ayay ka dalbadeen inay si cad oo fagaare ah u muujiyaan mowqifkooda ah in wax-ka-beddel kasta oo dastuurka lagu sameeyo uu noqdo mid sharci ah, loo dhan yahay, hufan, kuna dhisan heshiis qaran.