Kismayo (Caasimada Online) – Sanator Ilyaas Beddal Gaboose oo dhawaan uu sii daayay Madaxweynaha Jubbaland oo uu muddo u xirnaa ayaa maanta ka dhoofay garoonka magaalada Kismaayo, isaga oo kusii jeeda dalka Kenya.

Gaboose oo shir jaraa’iid qabtay ayaa shaacay in xaalad caafimaad uu ugu baxay magaalda Nairobi, isla markaana maalmo kadib uu soo laaban doono.

“Waxaan hadda anigu caafimaad ku gaarayaa magaalada Nairobi waxaan ku maqnaanayaa muddo laba todobaad ah kadibna waa soo noqonayaa” ayuu yiri Senator Ilyaas Beddal Gaboose.

Sidoo kale, wuxuu ka warbixiyay wada-hadalladii iyo heshiiskii uu la galay Axmed Madoobe, isaga oo sheegay in ugu dambeyn la soo afjaray khilaafkii jiray, laguna balamay in laga wada shaqeeyo horumarka dowladda Jubbaland.

Waxaa kle oo uu carrabka ku adkeeyay in waqtigan ay reer Jubaland si gaar ah ugu baahan yihiin midnimo iyo wadajir, isaga oo xusay in horumarka iyo xasilloonida lagu gaari karo oo keliya isu-tanaasul iyo iskaashi dhab ah.

“Aniga iyo Axmed Madoobe khilafkii naga dhexeeyay waan ka heshiinay, waxaana ka wada-hadalnay inaan ka wada shaqeyno maslaxada Jubbaland” ayuu mar kale yiri Senatorku.

Ugu dambeyn wuxuu hoosta ka xariiqay in guud ahaan dadka Soomaaliyeed ay lagama maarmaan tahay inay isku tanaasulaan, una midoobaan gurmadka abaaraha iyo qadiyadaha kale ee waaweyn ee horyaalla dalkeenna.

Ilyaas Gaboose ayaa dhibane u noqday Axmed Madoobe, tan iyo daba-yaaqadii November ee sanadkii 2024 oo uu doorasho ku qabsaday magaalada Kismaayo, taas oo ay ka horyimadeen isaga iyo xubnaha kale ee mucaaradka, iyaga oo kadib qabsaday doorasho kale oo ay sheegeen in madaxweyne loogu doortay Senator Ilyaas Beddel Gaboose, balse la xiray.

Si kastaba, Jubbaland ayaa haatan galeysa marxalad cusub, waxaana dhinaca kale jira wada-hadallo ay qayb ka tahay oo la filayo inay galaan DFS iyo Golaha Mustaqbalka.

Muqdisho (Casimada Online) – Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa maanta yeeshay kulankoodii caadiga ahaa, kas oo lagu ansixiyay siyaasado muhiim ah iyo heshiis cusub oo lala soo galay dowladda Turkiga oo taageerada ugu wayn siiso Soomaaliya.

Kulanka oo uu guddoomiyey Ra’iisul Wasaate Xamza Cabdi Barre, ayaa lagu meel-mariyey heshiisyo iyo siyaasado muhiim u ah horumarka hey’addaha ay khuseyso, kuwaas oo lagu tayeynayo adeegyada dowladda, waxa ayna kala yihiin;-

𝟏- 𝐇𝐞𝐬𝐡𝐢𝐢𝐬 𝐢𝐬-𝐚𝐟𝐠𝐚𝐫𝐚𝐝 𝐨𝐨 𝐮 𝐝𝐡𝐞𝐱𝐞𝐞𝐲𝐚 𝐃𝐨𝐰𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐅𝐞𝐝𝐞𝐫𝐚𝐚𝐥𝐤𝐚 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐲𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐃𝐨𝐰𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐓𝐮𝐫𝐤𝐢𝐠𝐚, 𝐤𝐚𝐚𝐬 𝐨𝐨 𝐤𝐮 𝐬𝐚𝐚𝐛𝐬𝐚𝐧 𝐢𝐬𝐤𝐚𝐚𝐬𝐡𝐢 𝐠𝐚𝐚𝐝𝐢𝐢𝐝𝐤𝐚 𝐛𝐚𝐝𝐝𝐚.

𝟐- 𝐀𝐱𝐝𝐢𝐠𝐚 𝐒𝐡𝐚𝐪𝐚𝐚𝐥𝐚𝐡𝐚 𝐁𝐚𝐝𝐝𝐚 (𝟐𝟎𝟎𝟔).

𝟑- 𝐇𝐞𝐬𝐡𝐢𝐢𝐬𝐤𝐚 𝐂𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 𝐞𝐞 𝐍𝐚𝐢𝐫𝐨𝐛𝐢 𝐞𝐞 𝐤𝐚 𝐬𝐚𝐚𝐫𝐢𝐬𝐭𝐚 𝐛𝐮𝐫𝐛𝐮𝐫𝐤𝐚 𝐦𝐚𝐫𝐚𝐚𝐤𝐢𝐢𝐛𝐭𝐚 𝐞𝐞 𝟐𝟎𝟎𝟕.

𝟒- 𝐀𝐱𝐝𝐢𝐠𝐚 𝐂𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 𝐞𝐞 𝐜𝐚𝐛𝐛𝐢𝐫𝐤𝐚 𝐜𝐮𝐥𝐚𝐲𝐬𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐫𝐚𝐚𝐤𝐢𝐢𝐛𝐭𝐚 𝐞𝐞 𝟏𝟗𝟔𝟗.

Sidoo kale waxaa shirka lagu soo bandhigay warbixinno ka tarjumaya xaaladda abaaraha ka jira gayiga Soomaaliyeed iyo saameynta dhanka biyaha iyo cuntada ah ee ay ku yeelatay dalka, iyada oo ay Xukuumaddu qorshaynaso tallaabooyin deg-deg ah oo wax looga qabanayo xaaladda taagan.

Waxaa kale oo kulankan lagu ansixiyay 𝐗𝐞𝐞𝐫-𝐍𝐢𝐝𝐚𝐚𝐦𝐢𝐲𝐚𝐡𝐚 𝐒𝐚𝐧𝐝𝐮𝐮𝐪𝐚 𝐐𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐞𝐞 𝐌𝐚𝐚𝐫𝐞𝐲𝐧𝐭𝐚 𝐊𝐡𝐚𝐭𝐚𝐫𝐚𝐡𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐌𝐮𝐬𝐢𝐢𝐛𝐨𝐨𝐲𝐢𝐧𝐤𝐚, kaas oo dhigaya hannaan sharci iyo maamul oo mideynaya diyaar-garowga, ka-hortagga, iyo wax ka qabashada musiibooyinka dabiiciga ah iyo kuwa bani’aadamka sameeyo, iyada oo ujeedka guud yahay isku tashiga bulshada iyo dowladda.

Dhinaca kale, Golaha Wasiirrada ayaa warbixin faahfaahsan ka dhagaystay Guddiga Qaran ee La-dagaallanka Tahriibka iyo Ka-ganacsiga Dadka, oo lagu soo bandhigay xaaladda dhabta ah ee tahriibka iyo dhibaatooyinka ba’an ee ay ku hayaan dhallinyarada Soomaaliyeed, taasi oo iftiimisay halista naf iyo maalba leh ee ay la kulmaan dhallinyarada ku hamisa tahriibka, oo ay ka mid yihiin dhimasho, dhaawac, xabsi, tacaddiyo iyo ka faa’iidaysi bani’aadamnimo, kuwaas oo si toos ah u saameeya mustaqbalkooda iyo horumarka dalka.

Shirkan oo la qabto todobaad kasta maanta oo kale ayaa waxaa diiradda lagu saaraa xaaladda dalka, iyada oo sidoo kale laga soo saaro  go’aanno culus.

Muqdisho (Caasimada Online) — Dowladda Maraykanka ayaa qalab milatari oo isugu jira gaadiid iyo hubka noocyadiisa culus ku wareejisay Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliya ee ku sugan gobolka Shabeellada Dhexe, sida ay shaacisay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya.

Tallaabadan ayaa qayb ka ah dadaallada dowladda federaalka ay ku doonayso inay ku xoojiso howlgallada ka dhanka ah ururka Al-Shabaab.

Bayaan kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga ayaan lagu faahfaahinin tirada rasmiga ah ama qiimaha dhaqaale ee qalabkan, balse waxaa lagu tilmaamay inay tahay mid kamid ah taageerada joogtada ah iyo iskaashiga dhanka amniga ee ka dhexeeya Muqdisho iyo Washington.

“Waxaa naga go’an inaan dalka ka ciribtirno haraadiga argagixisada, howlgalladuna waxay sii socon doonaan inta laga xaqiijinayo nabad waarta iyo xasillooni ka hanaqaadda guud ahaan dalka,” ayaa lagu yiri warka kasoo baxay wasaaradda.

Gobolka Shabeellada Dhexe, oo dhaca waqooyiga magaalada Muqdisho, ayaa noqday mid kamid ah furimaha ugu adag ee dagaalka dowladdu kula jirto Al-Shabaab. Kooxdan, oo weli ah awoodda ugu weyn ee xagjirka ah ee Geeska Afrika, ayaa weerarro joogto ah ku haysa xarumaha ciidamada iyo goobaha shacabka, inkastoo cadaadis milatari oo xooggan la saaray.

Soomaaliya ayaa muddo ka badan toban sano dagaal kula jirtay Al-Shabaab oo xiriir la leh shabakadda Al-Qaacidda. Ururkaas ayaa weli gacanta ku haya dhul ballaaran oo ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, waxayna sii wadaan qaraxyada iyo weerarada gaadmada ah.

Taliska Ciidamada Maraykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa door muhiim ah ka ciyaara taageerada ciidamada Soomaaliya, iyagoo bixiya tababarro, la-talin, iyo taageero dhanka cirka ah. Maraykanka ayaa dhowr jeer fuliyay duqeymo lala beegsaday saldhigyada iyo horjoogayaasha Al-Shabaab, iyadoo lala kaashanayo dowladda federaalka.

Taageeradan u dambaysay ee hubka ayaa kusoo aadaysa xilli ciidamada dowladda iyo xoogaga deegaanka ee garabka siinaya ay isku dayayaan inay xajiyaan deegaannadii dhawaan la xoreeyay, isla markaana ay ka hortagaan in Al-Shabaab ay dib isugu abaabulaan waddooyinka muhiimka ah iyo dhulka miyiga ah ee isku xira gobollada wax-soo-saarka beeraha iyo caasimadda.

Masuuliyiinta dowladda Soomaaliya ayaa ku celceliyay in howlgalladu aysan istaagi doonin ilaa kooxda laga saaro deegaannada ay ku harsan yihiin, dibna loosoo celiyo kala dambaynta iyo maamulka dowladda ee guud ahaan dalka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Xildhibaan Sadiiq Cabdullaahi Cabdi oo ka tirsan Golaha Shacabka ayaa si adag uga hadlay dagaalka ka qarxay magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay, ee u dhexeeyo ciidanka maamulka Koonfur Galbeed iyo maleeshiyaad deegaanka ah, kaas oo sababay khasaare dhimasho iyo dhaawac.

Dagaalka saaka ayaa yimid kadib markii la sheegay in ciidanka Koonfur Galbeed ay weerar ku qaadeen guriga wasiirka xanaanada xoolaha Soomaaliya, Xasan Eelaay oo ay isku dhacaan yihiin maamulka.

Xildhibaanka oo ka hadlay dagaalka ayaa cambaareeyay, wuxuuna soo bandhigay kaalin uu sheegay inuu ku leeyahay madaxweyne Cabdicasiis Maxamed Xasan (Laftagareen).

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in waxa ka socda magaalada ay qayb ka yihiin tacaddiyada uu maamulka ka wado magaalada Baydhaba ee xarunta Gobolka Bay.

“Tacaddiyada maanta ka dhacay Baydhabo ma aha kuwo cusub; maamulkaasi hore ayuu ugu caan baxay dilal bareer ah, xarig sharci-darro ah, jirdil, caburin siyaasadeed, iyo hor-istaag joogto ah oo lagu sameeyo safarro iyo duulimaadyo ay lahaayeen siyaasiyiin ka aragti duwan” ayuu yiri Xildhibaanku.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhameystiran;-

Waxaan si adag u cambaareynayaa weerarrada, xasuuqa, iyo tacaddiyada arxan-darrada ah ee maamulka Laftagareen ka wado xaafadaha ay ku nool yihiin dadka rayidka ah ee magaalada Baydhabo iyo sidoo kale go’aanka si ula kac ah hawada looga saaray isgaarsiintii magaalada Baydhabo oo dhan; waa fal dambiyeed lagu qarinaayo xaqiiqda, si aan loo ogaan waxa dhab ahaan ka socda magaalada. Xadgudubyadan naxariis-darrada ah waa kuwa si cad xiriir ula leh dano siyaasadeed oo lagu doonayo in si sharci-darro ah talada loogu sii nagaado.

Laftagareen, oo xilka ku yimid hannaan aad loogu muransanaa isla markaana dhiig ku daatay, ayaa muddo saddex sano si sharci-darro ah ugu fadhiya xafiiska, isagoo aan haysan wax sharciyad ah. Tacaddiyada maanta ka dhacay Baydhabo ma aha kuwo cusub; maamulkaasi hore ayuu ugu caan baxay dilal bareer ah, xarig sharci-darro ah, jirdil, caburin siyaasadeed, iyo hor-istaag joogto ah oo lagu sameeyo safarro iyo duulimaadyo ay lahaayeen siyaasiyiin ka aragti duwan.

Ficilladan waa xadgudub cad oo ka dhan ah Dastuurka, xuquuqda aadanaha, iyo dowladnimo. Adeegsiga awood ciidan oo lagu beegsanayo dad rayid ah iyo mucaarad siyaasadeed oo ka aragti duwan waa dembi culus; mid siyaasadeed iyo mid bini’aadannimo labadaba. Falalkan arxan-darrada ah waa kuwo haba yaraatee aan la aqbali karin, waana in si degdeg ah loo joojiyaa. Laftagareen iyo dhammaan saraakiisha ciidan ee maamulkiisa ee ku lugta leh xadgudubyadan waa in lala xisaabtamaa; hadda ama marka ay xilka ka degaan.

Zintan (Caasimada Onlien) – Saif al-Islam Qadaafi, oo ah wiilka hoggaamiyihii geeriyooday ee Libya, Mucammar Al-Qadaafi, ayaa fiidnimadii Talaadada lagu dilay hoygiisa oo ku yaalla magaalada galbeedka dhacda ee Zintan.

51-jirkan ayaa la toogtay 3-dii Febraayo, isagoo ku sugan guriga uu deganaa dhowrkii sano ee lasoo dhaafay. Ilo-wareedyo xog-ogaal u ah dhacdadan ayaa dilka ku tilmaamay “hawlgal qorsheysan oo heer sare ah,” kaas oo si weyn uga duwanaa isku-dayo hore oo kala daadsanaa oo lagu doonayay in lagu khaarajiyo.

Dhacdadan ayaa timid xilli uu Saif al-Islam soomanaa. Sida wararku sheegayaan, waxaa daldalool soo wajahay amniga hoyga daaqad waqti oo kooban, kadib markii Axmed Al-Cajmi Al-Catiri, oo ah wiilka taliyaha reer Zintan ee mas’uulka ka ahaa ilaalinta Qadaafi, uu xarunta uga baxay si uu usoo qaado cunnada afurka.

Dabley hubeysan ayaa gudaha u gashay dhismaha xilli Qadaafi uu khadka taleefoonka kula jiray xubno ka tirsan kooxdiisa siyaasadda. Sida ay sheegayaan ilo wareedyadu, wuxuu ku wargeliyay kaaliyeyaashiisa joogitaanka dableyda ka hor inta uusan isku dayin inuu isku difaaco bastoolad uu watay.

Wuxuu is-rasaaseyn la galay kooxdii weerarka soo qaaday, balse waa la dilay iyadoo khadka taleefoonku uu weli furan yahay. Dableyda ayaa goobta ka baxsatay ka hor inta aysan soo laaban ilaaladii amniga.

Dilkan ayaa kusoo beegmaya xilli ay gobolka ka jireen xiisado sii kordhaya, oo ay ka mid yihiin hadallo kulul oo ka imaanayay hoggaamiyeyaasha maleeshiyaadka fadhigoodu yahay Zintan oo ku aaddan xaaladda Qadaafi, iyo warar sheegayay shilal amni oo ka dhacay koonfurta Liibiya.

Fal-celinta degdega ah ee kooxaha siyaasadda ugu waaweyn Liibiya ayaa ahayd mid kooban, iyadoo aysan jirin cid si rasmi ah u sheegatay mas’uuliyadda.

Muddo ka badan toban sano, Saif al-Islam wuxuu matalayay “Garabka Cagaaran” (Green Bloc)—dhaqdhaqaaq siyaasadeed oo lala xiriiriyo nidaamkii hore.

Falanqeeyayaasha ayaa kooxdan ku tilmaamay inaysan ahayn xisbi rasmi ah, balse ay tahay shabakad bulsho oo baahsan, isla markaana joogitaan xooggan ku leh qaab-dhismeedka qabaa’ilka iyo laamaha amniga ee dalka Liibiya.

Dadka indho-indheeya arrimaha siyaasadda ayaa xusay in inkastoo Qadaafi si rasmi ah looga reebay geeddi-socodka siyaasadda, haddana uu ahaa shakhsi miisaan culus leh sababo la xiriira awoodda uu u lahaa inuu abaabulo saldhig taageero oo ka madax-bannaan kooxaha hadda talada haya.

Mowqifkiisu wuxuu isku beddelay astaan mudaaharaad oo ay u arkaan dadka ka niyad-jabay kala-guurka siyaasadeed ee dalkaas ka jiray wixii ka dambeeyay 2011-kii.

Arrintani waxay ka dhigtay mid “walaac istiraatiiji ah” ku haya kooxaha awoodda ku leh bariga iyo galbeedka Liibiya, kuwaas oo aan haysan sharciyad shacab oo la mid ah tiisa.

Inkastoo meesha laga saaray xafiiltankii siyaasadeed ee Saif ay si ku-meel-gaar ah u dejin karto miisaanka awoodda, haddana waxay xambaarsan tahay khataro fog.

Khaarajintani waxay meesha ka saartay tiir dhexaadkii nidaamkii hore, balse falanqeeyayaashu waxay ka digayaan inaysan tirtiri doonin saldhiggiisa taageerada.

Waxaa jira khatar la xusay oo ah in geeridiisu ay gaarsiiso heer “Shahiidnimo” taageerayaashiisa dhexdiisa, taasoo ay suuragal tahay inay mideyso jiilka yar ee saraakiisha “Cagaaran” oo wadaaga tabashooyin ka dhan ah nidaamka siyaasadeed ee hadda jira.

Inkastoo jilayaasha hadda talada haya ay ka faa’iidi karaan meesha ka saarista loolankii Qadaafi, haddana dhacdadan ayaa si aan ula kac ahayn u khal-khal gelin karta heshiisyada jilicsan ee hadda isku haya dalka Liibiya ee kala qeybsan.

Riyadh (Caasimada Online) — Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan iyo Dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudi Carabiya Maxamed Bin Salmaan, ayaa si wadajir ah u xaqiijiyay taageeradooda aan liic-liic lahayn ee ku aaddan madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Labada hoggaamiye ayaa si adag u diiday tallaabo kasta oo lagu tilmaamay “gooni-goosad” oo khatar ku ah jiritaanka qaranimada dalka ku yaalla Geeska Afrika.

Bayaan kasoo baxay Agaasinka Warfaafinta ee Madaxtooyada Turkiga Arbacadii, ayaa lagu faahfaahiyay kulan heerkiisu sarreeyo oo labada hoggaamiye ay ku yeesheen magaalada Riyadh intii ay socotay booqashada rasmiga ah ee halka maalin qaadatay ee Madaxweyne Erdogan.

Labada dhinac ayaa carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la dhowro xasilloonida, horumarka iyo daryeelka shacabka Soomaaliyeed, iyagoo ka digay in la abuuro nidaamyo is-garab socda oo wiiqaya midnimada Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Qodobka ugu culus ee kulanka ayaa ahaa cambaareyn wadajir ah oo loo jeediyay tallaabadii dhowaan ay qaadeen maamulka Israa’iil iyo gobolka Somaliland.

Turkiga iyo Sacuudiga ayaa si cad u qaadacay bayaankii is-aqoonsiga ahaa ee dhexmaray labada dhinac, iyagoo ku tilmaamay mid xadgudub ku ah sharciga caalamiga ah, isla markaana sii hurinaya xiisadaha ka aloosan gobolka. Labada hoggaamiye ayaa tallaabadaas ku sifeeyay mid xoojinaysa falalka gooni-goosadka ah ee aan sharciga ahayn.

Xiisaddan ayaa timid kaddib markii dabayaaqadii bishii December ee sanadkii hore ay Israa’iil ku dhawaaqday inay Somaliland u aqoonsatay dal madax-bannaan, tallaabadaas oo caro weyn ka dhalisay Muqdisho iyo guud ahaan gobolka.

Somaliland, oo ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya inteeda kale sanadkii 1991-kii, ayaa u shaqeysa sidii maamul madax-bannaan balse weli ma aanay helin aqoonsi caalami ah oo rasmi ah.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa mar walba ku adkaysata in Somaliland ay tahay gobol ka mid ah dhulka lama taabtaanka ah ee Jamhuuriyadda, iyadoo tallaabo kasta oo aqoonsi ah u aragta faragelin qaawan oo lagu sameeyay qaranimadeeda.

Kulankan Riyadh ayaa kusoo beegmaya xilli ay sii kordhayaan dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu doonayo in lagu ilaaliyo midnimada Soomaaliya xilli ay jiraan cadaadisyo shisheeye.

Baydhaba (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay ayaa sheegaya in saaka dagaal culus uu dib uga qarxay gudaha magaaladaasi, kadib markii ciidamada Koonfur Galbeed ay weerareen guriga Wasiirka Xanaanada Xoolaha, Dhirta iyo Daaqa ee Xukuumadda Soomaaliya Xasan Eelaay, wuxuuna dagaalku galay maalintii 2-aad.

Ilo dadka deegaanka ah ayaa innoo sheegay in xaaladdu ay faraha ka baxday, isla markaana uu sii xoogeysanayo dagaalka, iyada oo labada dhinac ay is-waydaarsanayaan hubka nuucyadiisa kala duwan.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in dagaalkan uu sababay khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac soo kala gaaray labada dhinac.

Wasiir Xasan Eelaay oo u warramay  Dalsan Tv ayaa sheegay in gurigiisa lagu soo duulay, wuxuuna tilmaamay in mas’uuliyadda uu qaadayo madaxweyne Cabdicasiis Laftagareen oo ay isku hayaan arrimaha siyaasadda maamulkaasi.\

Sida ay ogaatay Caasimada Online, dagaalkan ayaa salka ku hayo muran xooggan oo ka dhashay dhul ku yaalla aagga uuqa Xoolaha ee magaaladaasi.

Xaaladda ayaa haatan kacsan, mana jiro weli wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha amniga oo ku aadan dagaalka ka socda Baydhaba, waxaana dhinaca kale lasoo sheegayaa in is-gaarsiinta ay jartay Koonfur Galbeed.

Dagaalkan waxaa ka horreeyay mid kale oo gelinkii dambe ee shalay ka dhacay halkaasi, kaas oo u dhexeeyay ciidanka Koonfur Galbeed iyo kuwa kale oo daacad u ah sarkaal lagu magacaabo Cabdiraxmaan Niishow, kaas oo isna lagu eedeeyay qalqal-gelin amni iyo sidoo kale inuu dhigtay jidgooyo.

Xiisaddan ayaa kusoo aadeyso, xilli la filayo in Koonfur Galbeed ay aado doorasho, maadaama uu mar hore dhammaaday muddo xileedkii Laftagareen.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa maanta faray hay’adaha maaliyadda dalka in canshuuraha laga dhaafo deeqaha iyo dhammaan adeegyada loogu talagalay gurmadka abaaraha ee dalka soo galaya.

Madaxweynaha ayaa amarkan bixiyay xilli uu kormeer ku tegay xarunta gurmadka degdegga ah ee Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SODMA), halkaas oo uu ugu kuur-galay hawlaha gurmadka degdegga ah, isla markaana uu faray dhammaan hay’adaha dowladda in ay mudnaanta koowaad siiyaan gurmadka abaaraha.

Madaxweynaha ayaa warbixin faahfaahsan oo ku saabsan xaaladda abaarta dalka ka dhageystay howl-wadeennada hay’adda, kuwaas oo soo bandhigay deegaannada ugu daran ee abaartu saameysay, barakaca, nabaad-guurka deegaanka iyo qasaaraha nafeed ee ka dhashay.

Howl-wadeennada hay’adda ayaa tilmaamay in abaartu gaartay heer halis ah oo laga cabsi qabo in ay isu beddesho macluul.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ugu baaqay dhammaan mas’uuliyiinta, ganacsatada Soomaaliyeed, hay’adaha samafalka iyo saaxiibada caalamiga ah in loo midoobo gurmadka shacabka Soomaaliyeed ee wajahaya duruufaha nololeed ee ay sababtay abaarta dalka ku dhufatay, si looga hortago saamaynta bani’aadannimo ee ka dhalan karta.

Sidoo kale, wuxuu faray dhammaan hay’adaha dowladda inay mudnaanta koowaad siiyaan badbaadinta shacabka tabaalaysan.

Si kastaba, amarka cusub ee maanta kasoo baxay Madaxweynaha Soomaaliya ayaa muhiimad weyn u leh marxaladda taagan, si loo dedejiyo gaarsiinta gargaarka bani’aadannimo ee shacabka tabaalaysan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta magacaabay agaasimeyaal cusub.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa wareegto uu soo saaray ku magacaabay Agaasimaha Guud ee Adeegyada Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare ee Soomaaliya, kaas oo loo magacaabay Maxamed Isaaq Cabdinuur.

Sidoo kale, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu Agaasimaha Guud ee Horumarinta Waxbarashada Farsamada Gacanta iyo Xirfadaha Wasaaradda Waxbarashada ee Xukuumadda JFS u magacaabay Marwo Xabiibo Cali Maxamed.

Magacaabistan ayaa qeyb ka ah dadaallada lagu xoojinayo tayada iyo hannaanka maamulka Wasaaradda Waxbarashada, si loo horumariyo adeegyada waxbarasho ee dalka.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa labada agaasime kula dardaarmay in ay gutaan waajibaadkooda shaqo si hufan, isla markaana muujiyaan xil-gudasho iyo daacadnimo.

Magacaabistan ayaa imaanaysa xilli Ra’iisul Wasaaraha uu muddooyinkii dambe waday isbeddello cusub oo ku aaddan xukuumadda Dan-Qaran, si loo dardargeliyo shaqada.

Maalmo ka hor, Xamza ayaa sidaan oo kale u magacaabay Agaasimaha Guud ee Arrimaha Dastuurka ee Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, Saalax Xiirey Kheyre.

Saalax ayaa horay uga tirsanaa howl-wadeennada maamulka Gobolka Banaadir, gaar ahaan maamulka degmada Warta Nabadda, isaga oo noqday guddoomiye ku-xigeenkii arrimaha bulshada iyo wacyi-gelinta degmadaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa hambalyo u diray hoggaanka cusub ee Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka, kadib doorasho maanta ka dhacday magaalada Muqdisho.

Madaxweynaha ayaa boggaadiyay hannaanka doorashada oo ku tilmaamay mid si hufan u qabsoomtay, isaga oo muujiyay in tani ay astaan u tahay horumar laga sameeyay dhismaha hay’adaha madaxa-bannaan ee qaranka.

Hoggaanka cusub ee Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka ayaa kala ah Guddoomiyaha cusub Marwo Maryan Qaasim Axmed, Guddoomiye Ku-xigeenka Maxamed Haaruun, iyo Xoghayaha Guddiga Marwo Faadumo Cabdiqani Yuusuf.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in aqoonta, kartida iyo waayo-aragnimada hoggaanka la doortay ay door weyn ka qaadan doonaan xaqiijinta himilada Soomaaliya ee la xiriirta dhowrista iyo ilaalinta xuquuqda aadanaha.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa xusay in guddigan uu yahay tiir muhiim u ah kor u qaadista caddaaladda, isla xisaabtanka, iyo ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa nugul.

Madaxweynaha ayaa kula dardaarmay xubnaha Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka in ay xoogga saaraan horumarinta nidaamyada ilaalinta xuquuqda aadanaha, isla markaana ay si madaxbannaan u gutaan waajibaadkooda shaqo.

Doorashada hoggaanka cusub ee guddigan ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo loo qaaday xoojinta doorka Soomaaliya ee ilaalinta xuquuqul insaanka, xilli dalku dib ula soo wareegay maamul buuxa oo madaxa-bannaan.

Tallaabadan ayaa Soomaaliya u sahlaysa in ay si madax-bannaan u fuliso waajibaadkeeda qaran iyo kuwa caalami ah ee ku aaddan dhowrista, kormeerka, iyo ka warbixinta arrimaha xuquuqda aadanaha.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa xaqiijiyay in gudaha maamulka lasoo geliyo hub sharci-darro ah, kaasi oo si sahlan usoo geliyaan ganacsato si gaar ah uga shaqeysta arrintaan.

La-taliyaha Amniga Madaxweynaha Puntland, Cabdi Xirsi Cali Qarjab oo arrintaan ka hadlay ayaa sheegay in ay jiraan ganacsato si gaar ah uga shaqeeya soo gelinta hubka, kaas oo khatar amni ku ah maamulka.

Waxa uu tilmaamay in shaqsiyaadka ka ganacsada hubka ay awood u leeyihiin in si dhakhso ah u keenaan noocyo kala duwan oo hub ah marka lacag la helo. La-taliyaha Madaxweynaha Puntland ayaa si gaar ah u xusay in meelaha laga soo dejiyo ay u badan yihiin xeebaha, iyadoo ay jiraan meelo kale oo dalka ka mid ah.

La-taliyaha ayaa sheegay in qulqulka waxyaabaha sharci-darrada ah la xakamayn karo, haddii gebi ahaanba la mamnuuco, lana dhaqan geliyo sharciyo adag oo ka hortagaya soo dejintooda, isla markaana tallaabo sharci ah laga qaado cid kasta oo ku lug yeelata, lagana wareego wixii la soo geliyo.

“Hub kasta oo aan dawladdu lahayn waa sharci-darro. Haddii la soo dejiyo waa in la qabtaa, cidda lagu helana maxkamad waa in la horgeeyaa, hubkana laga qaadaa,” ayuu yiri.

Sidoo kale, La-taliyaha ayaa ku baaqay in la sameeyo hannaan wax-ku-ool ah oo lagu xakameeyo arrintan, si loo sugo amniga iyo kala dambeynta Puntland.

Arrintan ayaa imaneysa xilli Puntland uu fara ba’an ku hayo hubka sharci darrada ah, kaasi oo la sheego in ka ganacsigiisa qeyb ka yihiin siyaasiyiin iyo ganacsato maxalli ah, kuwaas oo inta badan Yemen ka keena hubka fudud iyo kan culus.

Yemen ayaa ka mid ah meelaha ugu waaweyn ee lagu kala iibsado hubka sharci-darrada ah, sida ay hore u sheegeen warbixinno ay soo saareen Qaramada Midoobay.

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale horay liiska cuna-qabataynta ugu daray shakhsiyaad ka soo jeeda Puntland, kuwaas oo lagu eedeeyay inay ku lug leeyihiin ganacsiga hubka sharci-darrada ah, oo qeybo kamid ah ay gaareen kooxaha Al-Shabaab iyo Daacish.

Abu Dubai (Caasimada Online) –  Madaxweynaha Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullahi (Cirro) ayaa ka faa’iideystay fursadda uu ka helay Dalka Imaaraadka Carabta oo ku casuumay Shir-weynaha Dawladaha Adduunka (World Governments Summit) oo lagu qabtay Abu Dubai, wuxuuna halkaas ka dhex bilaabay dhaq-dhaqaaqyo ku aadan aqoonsiga Somaliland.

Cabdiraxmaan Cirro iyo wafdigiisa ayaa xalay ka qayb-galay casho sharaf ka qabsoontay magaalada Abu Dubai, taas oo ay ka soo wada-qaybgaleen Prince Edward, Duke of Edinburgh, oo ah Boqorka UK, King Charles III walaalkii.

Warsaxaafadeed kasoo baxay madaxtooyada Somaliland ayaa lagu sheegay in cashadan ay muujisay heerka sare ee is-dhexgalka diblomaasiyadeed, ixtiraamka caalamiga ah, iyo wada-shaqeynta saaxiibtinimo ee u dhaxaysa Jamhuuriyadda Somaliland iyo Boqortooyada Midowday Ingiriiska (United Kingdom).

Sida oo kale, waxa ay iftiimisay xidhiidhka taariikhiga ah ee soo jireenka ah ee ka dhexeeya labada dhinac, kaas oo saldhig u ah iskaashi ku dhisan kalsooni iyo is-ixtiraam, sida lagu sheegay bayaanka.

Waxaa kale oo Kulanka casho sharafta ah isaguna ka soo qayb galay Sir Gavin Williamson MP oo ah Mudane ka tirsan Aqalka Hoose ee Baarlamaanka Dalka Ingiriiska isla markaana si weyn ugu ololeeya aqoonsiga Somaliland.

Madaxweynaha Maamulka Somaliland ayaa milgo iyo qaddarinba leh ugu mahad naqay Sir Gavin Williamson garab-istaaggiisa joogtada ah ee uu siiyo dalka iyo dadka Somaliland, isaga oo had iyo jeer qaddiyadda Somaliland ka dhex muujiya Fagaarayaasha Siyaasadeed ee Caalamiga ah.

“Kulankan ayaa lagu adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta iskaashiga dhinacyada kala ah dawladnimada, horumarinta, amniga, iyo xidhiidh bulsho ee u dhexeeya shacabka labada dal, iyada oo la muujiyay rabitaanka wadajirka ah ee lagu hormarinayo dano-wadaag ah iyo mustaqbal waara” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dhanka kale, Madaxweyne Cabdiraxmaan Cirro waxa uu hoosta ka xarriiqay in Jamhuuriyadda Somaliland ay tahay ‘dal ay ka go’an tahay’ mabda’a nabad-ku-wada noolaansho, wada-hadal, is-ixtiraam iyo iskaashi caalami ah.

“Jamhuuriyadda Somaliland waxa ay mar kale caddaysay doorkeeda firfircoon ee ay kaga jirto Saaxadda Diblomaasiyadda Caalamiga ah, iyada oo sii xoojinaysa xidhiidhada ay la leedahay saaxiibada caalamka, gaar ahaan Boqortooyada Midowday Ingiriiska ee UK” ayaa lagu soo gabagabeeyay qoraalka.

Muqdisho (Caasimada Onlin) – Waxaa maanta magaalada Muqdisho lagu qabtay doorashada Guddoonka Guddiga Xuquuqul Insaanka Soomaaliyeed, taas oo ay ku tartameen illaa laba musharrax oo kamid ah xubnaha guddiga.

Xubnaha isku soo taagay xilkan ee maanta loolamay ayaa kala ahaa Wasiir hore Maryam Qaasim Axmed, iyo Cumar Cabdulle Calasow oo isna lasoo shaqeeyay howlgalka AMISOM ee hadda loo beddalay AUSSOM.

Doorashada oo adkeyd ayaa waxaa ugu dambeyn kusoo baxday Maryan Qaasim oo xilal kala duwan kasoo qabatay dowladihii kala duwanaa ee dalka soo maray, waxayna heshay illaa 5 cod, halka Cumar Cabdulle Calasow uu isna helay 4 cod, kadib codeyn ay sameeyeen sagaalka xubnood ee guddiga.

Horay ayaa loo saadaalinayay inay guuleysaneyso Maryan Qaasim, sababo la xiriira aqoonteeda iyo qibradeeda, maadaaama ay horay usoo qabatay xil wasiir, kana soo shaqeysay arrimaha bani’aadanimada dalka.

Sidoo kale khudbad ay ka jeedisay goobta ayay uga hadashay waxqabadkeeda iyo taariikhdeeda, iyada oo xustay in aanay usoo istaagin xukun jacayl dartiis, balse ay rabto inay u adeegto dadkeeda iyo dadkeeda.

‘In aan isku sharaxo xilka Guddoomiyaha, igama ahan xil jacayl aniga horay aya usoo shaqeeyay qibrad waxaan leeyahay dhowr 40 sano ah saddex mar ayaan noqday wasiir, hay’ado caalami ahna waa kasoo shaqeeyay” ayay tiri  Maryan Qaasim.

Waxaa kale oo ay sii raacisay “Aniga wax kambeyn ah xittaa ma gelin oo Hotel ayaan iska daganaa, dadka ii codeeyay ma garanaayo kulligiin waad mahadsan tihiin”.

Dhanka kale, waxaa guddoomiye ku xigeenka Guddigan loo doortay Maxamed Haaruun Maxamuud oo helay 8 cod, halka Faadumo Cabdiqani Yuusuf iyana ay kusoo baxday Xoghayaha guud, taas oo ka dhigan in haweenka Soomaaliyeed ay hanteen xilalka ugu sarreeya guddiga.

Dhismaha Guddiga Xuquuqul Insaanka ayaa imaanaya xilli Soomaaliya ay kala soo wareegtay Qaramada Midoobay Maamulka Xuquuqul Insaanka Dalka.

Doorasho xasaasi ah oo ka socota Muqdisho