Asmara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki ayaa si adag u dhaliilay siyaasadda caalamiga ah ee Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, xilli Washington ay muujineyso inay dooneyso dib-u-hagaajin xiriir oo ay la sameyso Asmara.

Isaias oo Sabtidii khudbad ka jeediyay magaalada Asmara, munaasabadda 35-guurada maalinta xorriyadda Eritrea, ayaa sheegay in siyaasadda Trump ee “Make America Great Again” ay u baahan tahay “qiimeyn culus oo taxaddar leh.”

Wuxuu sidoo kale ka digay in si degdeg ah go’aan looga gaaro jihada ay qaadan karto siyaasadda Mareykanka ee dibadda.

“Arrintan weli waa mid aad u murugsan oo culus,” ayuu yiri Isaias, isagoo intaas ku daray in soo laabashada Trump ee Aqalka Cad lagu qiimeeyo dhinacyada dhaqaalaha, wax-soo-saarka warshadaha, awoodda teknoolojiyadda, awoodda milateri iyo saameynta Mareykanka ee caalamka.

Hadalkan ayaa kusoo aadaya toddobaadyo kadib markii warbixinno caalami ah ay sheegeen in maamulka Trump uu ka fiirsanayo inuu qaado cunaqabateyn hore loogu soo rogay Eritrea, xilli Washington ay raadineyso saameyn dheeraad ah oo ku saabsan Badda Cas iyo Geeska Afrika.

Haddii tallaabadaas la qaado, waxay noqon kartaa isbeddel weyn oo ku yimaada xiriirka Mareykanka iyo Eritrea, kaas oo muddo dheer ahaa mid qabow.

Maamulka madaxweynihii hore ee Mareykanka Joe Biden ayaa 2021 cunaqabateyn saaray xisbiga talada haya ee Eritrea, saraakiil ciidan iyo mas’uuliyiin kale, sababo la xiriira doorkii Eritrea ee dagaalkii gobolka Tigray ee Itoobiya.

Isaias khudbaddiisa kuma soo hadal qaadin wararka sheegaya in Washington ay ka fiirsaneyso qaadista cunaqabateynta, mana uusan si toos ah uga jawaabin farriimaha diblomaasiyadeed ee Mareykanka.

Hoos u dhaca Mareykanka

Taas beddelkeeda, wuxuu ku eedeeyay maamulladii kala dambeeyay ee Mareykanka inay horseedeen xasillooni-darro caalami ah, faragelin milateri, deyn faro badan iyo nidaam dhaqaale oo uu ku tilmaamay mid lagu xukumo dunida.

Isaias ayaa sheegay in deynta Mareykanka ay gaartay heer “walwal leh,” kadib sanado uu ku tilmaamay “kharash-bixin xad-dhaaf ah,” isagoo ku dooday inay hadda ku dhowdahay 40 tiriliyan oo dollar.

Wuxuu sheegay in Trump uu u muuqdo inuu garwaaqsaday “jihada iyo mustaqbalka hoos u dhaca Mareykanka,” balse wuxuu su’aal geliyay in canshuuraha, dib-u-soo-celinta warshadaha, dhimista canshuuraha, xakameynta macdanta dhifka ah iyo “hanjabaadda iyo cabsi-gelinta” ay wax ka beddeli karaan xaaladdaas.

“Xaggee, yaase lala kaashan karaa si ay siyaasadahani u guuleystaan?” ayuu Isaias weydiiyay.

Madaxweynaha Eritrea ayaa sidoo kale su’aal geliyay sheegashada Mareykanka ee ah inuu leeyahay awood milateri iyo mid teknoolojiyadeed oo ka sarreysa dalalka kale.

Wuxuu sheegay inaan awoodda lagu cabbiri karin oo kaliya “dhacdooyin lagu muujiyo cabsi-gelin, dilal bartilmaameed ah” ama lahaanshaha hubka nukliyeerka, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo gantaallada casriga ah.

Isaias ayaa sheegay inaysan jirin “tilmaamo” caddeynaya in Mareykanka uu weli hoggaaminayo dhinacyada sida sirdoonka macmalka ah, isagoo ku dooday in Washington ay awooddeeda milateri marar badan u adeegsatay cabsi-gelin halkii ay ka noqon lahayd hoggaan sharci ah oo caalami ah.

Iran iyo marin-biyoodka Hormuz

Qeyb kale oo khudbaddiisa ka mid ah, Isaias ayaa si gaar ah uga hadlay Iran iyo Venezuela, isagoo su’aal geliyay saldhigga sharci iyo akhlaaqeed ee tallaabooyinka Mareykanka uu si gooni ah uga qaado dalalkaas.

“Maxaa Iran kaligeed looga mamnuucayaa?” ayuu yiri, isagoo ka hadlayay barnaamijka nukliyeerka ee Tehran. “Maxay tahay mudnaanta sharci ee Mareykanku u leeyahay inuu qaado tallaabo milateri oo keli ah?”

Isaias ayaa ka digay in xiisadda ka taagan marin-biyoodka Hormuz ay ka dhalatay “xisaab khaldan oo khatar ah,” wuxuuna sheegay in dunidu ay xoogga saarto sidii looga hortegi lahaa qalalaase ballaaran, halkii laga doodi lahaa oo kaliya suurtagalnimada in marin-biyoodkaas la xiro.

Hadalkiisa ayaa aad uga duwanaa farriin kasoo baxday Xoghayaha Arrimaha Dibadda Mareykanka Marco Rubio 24-kii May, taas oo uu ugu hambalyeeyay shacabka Eritrea munaasabadda maalinta xorriyadda.

Rubio ayaa sheegay in Mareykanka uu aqoonsan yahay “muhiimadda nabadda, amniga iyo horumarka dhaqaale ee Geeska Afrika,” wuxuuna intaas ku daray in Washington ay rajeyneyso “wada-hadal sii socda” oo ay Eritrea kala yeelato xasilloonida gobolka iyo danaha labada dhinac.

Warbixinnada ku saabsan suurta-galnimada isu-soo-dhawaanshaha Washington iyo Asmara ayaa si weyn diiradda u saaray xeebta dheer ee Eritrea ku leedahay Badda Cas, oo ku taalla meel istaraatiiji ah oo ka soo horjeedda Sacuudiga, kuna dhow marinno ganacsi oo muhiim u ah isku xirka Yurub, Bariga Dhexe iyo Aasiya.

Badda Cas ayaa yeelatay muhiimad istaraatiiji ah oo sii kordheysa tan iyo markii weerarro lala xiriiriyay dagaalka Gaza ay carqaladeeyeen maraakiibta ganacsiga, taas oo ku khasabtay qaar ka mid ah maraakiibta inay isticmaalaan waddo dheer oo ku wareegta koonfurta Afrika.

Khudbadda Isaias jawaab cad kama bixin in Eritrea ay diyaar u tahay inay ka falceliso furitaanka cusub ee Washington.

Wuxuu halkii ka sii waday dhaliishiisa muddada dheer ee ku wajahan nidaamka caalamiga ah, isagoo sheegay in nidaamka hadda jira uu ku dhisan yahay ka faa’iideysi iyo aragti ah in guusha dhinac ay khasaaraha dhinac kale ka dhalato.

“Ka guurista nidaamkii hore ee daalay ee caalamka hadda ma aha arrin ikhtiyaari ah,” ayuu yiri, isagoo ku baaqay nidaam cusub oo ku dhisan “caddaalad iyo sinnaan.”

Xaaladda Geeska Afrika

Isaias ayaa qeyb kooban oo khudbaddiisa ah ku eegay xaaladda Geeska Afrika, isagoo sheegay in xaaladaha Soomaaliya, Itoobiya, Sudan iyo South Sudan ay yihiin kuwo “aad u khatar badan” oo u baahan feejignaan degdeg ah.

Wuxuu dib u xusuustay dadaallo hore oo Eritrea ay ku dooneysay in IGAD laga beddelo urur ku kooban abaaraha iyo la-dagaallanka saxaraha, loona rogo hay’ad ballaaran oo ka shaqeysa horumarinta iyo iskaashiga gobolka.

Balse wuxuu sheegay in himilooyinkaas “aysan rumoobin.”

Isaias ayaa ku eedeeyay dhibaatooyinka gobolka dhismaha dowladnimo oo fashilmay, musuq-maasuq, qabqablayaal dagaal iyo faragelin shisheeye.

“Halkii la dhisi lahaa qarannimo ku saleysan muwaadinnimo, bulshooyinka waxaa lagu kala qeybiyay xariiqyo qowmiyadeed, qabiil iyo diimeed, taas oo hurineysa nacayb iyo dagaal sokeeye,” ayuu yiri.

Wuxuu ku tilmaamay faragelinta shisheeye iyo “u adeegidda danaha dibadda” dhibaatada ugu weyn ee gobolka, wuxuuna ku baaqay in si degdeg ah loo joojiyo faragelinta iyo maalgelinta dibadda haddii la doonayo xasillooni ka dhalata Geeska Afrika.

Hadalkaas ayaa muujiyay in Isaias uu weli si adag uga soo horjeedo saameynta shisheeye, xitaa xilli Washington ay isku dayeyso inay dib u dhisto xiriirkii ay la lahayd Eritrea.

Baydhabo (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay dagaal xooggan oo saaka ka dhacay gudaha magaalada Baydhabo, kaas oo u dhexeeyay ciidamada dowladda iyo kuwa taabacsan Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Cabdicasiis Lafta-gareen.

Dagaalka oo qarxay saaka aruurtii hore ayaa yimid kadib markii ciidamada daacadda u ah Lafta-gareen ay soo weerareen magaalada kadibna waxa ay iska caabin adag kala kulmeen ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamada weerarka soo qaaday ay gudaha galeen qaybo kamid ah degmada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay, balse saacado kadib ay dib uga baxeen magaalada.

Dagaalka ayaa sidoo kale dhaliyay khasaare xooggan oo isugu jiro dhimasho iyo dhaawac soo gaaray dad kala duwan oo isugu jiro askar iyo shacab intaba.

Xaaladda guud ee magaalad ayaa lagu soo warramayaa inay hadda caadi ku soo laabatay, waxaana si buuxda u maamulaya ciidamada dowladda, kuwaas oo lagu arkayo xaafadaha iyo waddooyinka waa wayn.

Dhanka kale, ciidamada weerarka soo qaaday ayaa iyaguna ku sugan duleedka Baydhabo oo ay markii horeba weerarka kasoo qaadeen, halkaas oo ay ku leeyihiin fariisimo iyo xarumo muhiim ah.

Ciidankan oo kamid ah Daraawiishtii Koonfur Galbeed ayaa horay magaalada looga saaray kadib isbeddalkii ay dowladda ka saameysay halkaasi, waxaana tan iyo markaas guul darraystay dadaallo la sameeyay oo ku aadanaa in dib loogu soo celiyo Baydhabo si ay usii wataan howlahooda shaqo ee dhanka amniga ah,l.

Si kastaba, dagaalkan ayaa kusoo aaday, iyada oo haatan la filayo in lagu qabto doorashada gudoonka Golaha Wakiilada iyo mida Madaxweynaha ee Maamul-Goboleedka Koonfur Galbeed oo ay horay digniin uga soo saareen ciidamada maanta weerarka soo qaaday.

Hargeysa (Caasimada Online) – Sheekh Maxamed Cali Kaariye ayaa maanta si weyn uga hadlay aqoonsiga Somaliland ee Qudus inay tahay caasimadda Israa’iil iyo sida ay arrintaasi dhaawac ugu tahay Muslimiinta, gaar ahaan ummadda Somaliland, isagoo sheegay inay tahay ka-fogaansho shareecada iyo diinta Islaamka.

Sheekha ayaa sheegay inaan la aqbali karin in siyaasad la geliyo qibladii Nabiga CSW, isla markaana loo aqoonsado caasimad ay leedahay Israa’iil. Wuxuu carabka ku adkeeyay inay “dhimasho ka xigaan” in la aqbalo arrintaas.

“Wixii dhacaya ha dhacaan. Wallaahi haddii qoorta nalaga goynayo, haddii diyaaradaha drone-ka Israa’iil ay nagu dilayaan gudaha Hargeysa, ma beddeli doonno mowqifka shareecada, diinta iyo caqiidadeenna. Qibladii Nabiga CSW baa siyaasad la geliyay. Waar diin baanu leenahay, caqiido baanu leenahay iyo sharci. Kii ka xanaaqaya ha ka xanaaqo. Annaga waxaa noo muhiim ah inaan Ilaahay la kulmi doonno, oo na oofsan doona, oo aanu raalli-gelinno,” ayuu yiri Sheekh Maxamed Kaariye.

“Ninka ku hanjabaya inuu gacan bir ah ku qabanayo ciddii ka soo horjeedda, waxaanu leenahay: ma laga yaabaa in gacantaas birta ah adiga lagugu qabto ka hor intaadan dadka kale ku qaban? Ma laga yaabaa in geeridu kaaga soo horreyso?” ayuu si kulul u yiri Sheekhu, isagoo madaxda maamulka Somaliland xusuusiyey inay cibro ku qaataan hoggaamiyeyaashii Afrika, sida Mucammar Al-Qaddaafi iyo dowladdii Kacaanka ee Soomaaliya soo martay.

Sheekh Maxamed Kaariye ayaa intaas ku daray in Qudus ay Muslimiinta u tahay caqiido, isla markaana ay tahay meeshii Nabi Muxamed CSW ku helay maamuus iyo sharaf, isagoo sheegay inaan la aqbali doonin in looga tanaasulo Israa’iil.

Booliiska Somaliland ayaa xabsiga u taxaabay Sheekh Maxamed Cali Kaariye, oo ka mid ah culimada Somaliland, kadib markii uu baraha bulshada ku baahiyay qoraal uu kaga soo horjeeday aqoonsiga ay dowladda Israa’iil siisay Somaliland, maalin kadib markii lagu dhawaaqay heshiiskaas, oo ku beegnaa 26-kii December 2025.

Qudus waa magaalo Muslimiinta u ah meel barakeysan, isla markaana ay Falastiiniyiintu u arkaan dhul ay Israa’iil xoog ku haysato. Waa arrin loo arko xariiq cas oo lama taabtaan ah, waana xudunta dagaalka muddada dheer soo socday ee u dhexeeya Falastiin iyo Israa’iil.

Inkasta oo xukuumadda Somaliland ay aqoonsigan iyo is-dhaafsiga safiirrada u aragto guul weyn oo diblomaasiyadeed, haddana arrintan waxay gudaha Somaliland iyo bulshada dhexdeeda ka dhalisay dood ballaaran iyo diidmo xooggan.

Culimada diinta, siyaasiyiin iyo qaybo ka mid ah bulshada ayaa si adag uga horyimid xiriirkaas, iyagoo ka eegaya dhinaca diinta iyo qaddiyadda Falastiin. Taas beddelkeeda, xukuumadda Somaliland waxay si adag u xakameysay hadallada saameyn kara xiriirka diblomaasiyadeed ama sawirka ay Somaliland ka bixinayso fagaarayaasha caalamka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shir ballaaran oo magaalada Muqdisho ku yeelatay beesha Cayr ee Habar Gidir ayaa looga hadlay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Galmudug, xilli ay taagan tahay xiisad siyaasadeed.

Kadib wadatashi iyo doodo ay yeesheen ka qayb-galayaasha shirka, beesha Cayr ayaa ku baaqday in Dowladda Federaalka, maamulka Galmudug iyo dhammaan waxgaradka deegaanka ay mudnaanta koowaad siiyaan, isla markaana xil gaar ah iska saaraan, ilaalinta nabadgelyada, xasilloonida, midnimada, iyo wadajirka Galmudug.

“Beesha Cayr waxay garwaaqsatay in ay jiraan khataro saameyn ku yeelan kara nabadda, xasilloonida, iyo midnimada guud ahaan Soomaaliya, gaar ahaan Galmudug, haddii aan marxaladdan xasaasiga ah looga gudbin wadahadal, is-afgarad, iskaashi, iyo is-tanaasul,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka kasoo baxay shirka beesha beesha Cayr.

Beesha ayaa dalbatay in si degdeg ah loo qabto doorasho madax-bannaan, loo dhan yahay, heshiis lagu yahay, isla markaana daahfuran, maadaama uu dhammaaday muddo-xileedkii sharciga ahaa ee maamulka Galmudug, dalkuna galay marxalad kala-guur siyaasadeed.

“Beeshu waxay adkaynaysaa in laga fogaado wax kasta oo horseedi kara gacan ka hadal, xiisad siyaasadeed, ama qalqal amni oo saamayn taban ku yeesha nabadda, xasilloonida, iyo wadajirka Galmudug. Sidoo kale, khilaaf kasta oo la xiriira arrimaha doorashooyinka waa in lagu xalliyaa wadahadal, is-afgarad siyaasadeed, iyo hannaan nabadeed oo ay qayb ka yihiin dhammaan saamileyda Galmudug,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka beesha.

Hoos ka aqriso war-murtiyeedka oo dhameystiran:

Maanta oo ay taariikhdu tahay 29 May 2026, waxaa shir ballaaran isugu yimid Beesha Cayr ee Habar Gidir, kaas oo uu shir guddoominayay Ugaaska Beesha, Ugaas Xasan Ugaas Maxamed Ugaas Nuur.

Shirweynaha ayaa looga hadlay xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Galmudug. Beesha Cayr waxay garwaaqsatay in ay jiraan khataro saameyn ku yeelan kara nabadda, xasilloonida, iyo midnimada guud ahaan Soomaaliya, gaar ahaan Galmudug, haddii aan marxaladdan xasaasiga ah looga gudbin wadahadal, is-afgarad, iskaashi, iyo is-tanaasul.

Kadib wadatashi iyo doodo ay yeesheen ka qaybgalayaasha kulanka, ayaa Beesha Cayr, iyadoo ka duuleysa mas’uuliyadda ka saaran ilaalinta nabadda, xasilloonida, iyo wadajirka dalka guud ahaan, gaar ahaan Galmudug, waxay isku raacday qodobbada soo socda:

In Dowladda Federaalka Soomaaliya, Dowladda Galmudug, iyo dhammaan waxgaradka deegaanka ay mudnaanta koowaad siiyaan, isla markaana xil gaar ah iska saaraan, ilaalinta nabadgelyada, xasilloonida, midnimada, iyo wadajirka Galmudug.

Maadaama uu dhammaaday muddo-xileedkii sharciga ahaa ee maamulka Galmudug, dalkuna galay marxalad kala-guur siyaasadeed, in si degdeg ah loo qabto doorasho madax-bannaan, loo dhan yahay, heshiis lagu yahay, isla markaana daahfuran.

Beeshu waxay adkaynaysaa in laga fogaado wax kasta oo horseedi kara gacan ka hadal, xiisad siyaasadeed, ama qalqal amni oo saamayn taban ku yeesha nabadda, xasilloonida, iyo wadajirka Galmudug. Sidoo kale, khilaaf kasta oo la xiriira arrimaha doorashooyinka waa in lagu xalliyaa wadahadal, is-afgarad siyaasadeed, iyo hannaan nabadeed oo ay qayb ka yihiin dhammaan saamileyda Galmudug.

Beesha Cayr waxay gogol wadatashi iyo nabadayn u fidinaysaa dhammaan beelaha ku bahoobay Galmudug, si looga wada hadlo wixii khilaaf ah ee jira, loo adkeeyo wadajirka bulshada, loogana gudbo marxaladda kala-guurka si nabad iyo is-afgarad leh.

In la xoojiyo wadatashiga, iskaashiga, iyo is-tanaasulka siyaasadeed, si loo sii adkeeyo midnimada iyo wadajirka Soomaaliya, gaar ahaan wadajirka Beesha Cayr, loogana gudbo marxaladda kala-guurka si nabad, xasillooni, iyo is-afgarad ku dhisan.

Ugu dambayn, Beesha Cayr waxay u mahadcelinaysaa guddiga qabanqaabada, Ugaaska Beesha, iyo dhammaan kasoo qaybgalayaashii shirka dadaalkii ay geliyeen qabsoomidda shirkan iyo doorkooda ku aaddan ilaalinta nabadda, wadajirka, horumarka, iyo mustaqbalka Galmudug.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda caalamiga ah ee International Press Institute (IPI) ayaa walaac xooggan ka muujisay xaaladda sii xumaaneysa ee xorriyadda saxaafadda Soomaaliya, iyadoo sheegtay inay kordheen weerarrada, xarigga, handadaadaha iyo caburinta loo geysanayo saxafiyiinta Soomaaliyeed, gaar ahaan bishii May 2026.

War-saxaafadeed ay hay’addu soo saartay ayaa lagu sheegay in saxafiyiinta iyo xarumaha warbaahinta ay wajahayaan cadaadis isa soo taraya, xilli dalka uu ku jiro marxalad siyaasadeed oo xasaasi ah oo ay ka socdaan doorashooyinka goleyaasha deegaanka iyo doodaha la xiriira muddo xileedka dowladda iyo hannaanka dimuqraadiyadda.

IPI ayaa sheegtay in xaaladda hadda jirta ay khatar ku tahay xorriyadda hadalka iyo madaxbannaanida warbaahinta, iyadoo xustay in warbaahinta madaxa-bannaan ay door muhiim ah ka ciyaarto ilaalinta isla-xisaabtanka, wacyigelinta bulshada iyo dabagalka arrimaha siyaasadda iyo amniga dalka.

Hay’adda ayaa sidoo kale sheegtay inay, iyada iyo hay’adaha la shaqeeya, diiwaangeliyeen kiisas badan oo la xiriira weerarro iyo cadaadis lagu hayo wariyeyaasha Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan kuwa ka shaqeeya arrimaha deegaanka, isbeddelka cimilada iyo barakicinta dadka rayidka ah.

Sida lagu sheegay warbixinta, qaar kamid ah saxafiyiinta ayaa la kulmay handadaad iyo caga-jugleyn la xiriirta wararka ay tabinayaan, taas oo IPI ay ku tilmaantay arrin si weyn u dhaawaceysa xorriyadda warbaahinta iyo badqabka wariyeyaasha.

IPI ayaa ugu baaqday dowladda Soomaaliya inay qaaddo tallaabooyin degdeg ah oo lagu ilaalinayo saxafiyiinta, isla markaana la xaqiijiyo in caddaalad la marsiiyo dadka ku lugta leh tacaddiyada iyo weerarrada ka dhanka ah warbaahinta.

Dhanka kale, hay’addu waxay beesha caalamka iyo saaxiibbada Soomaaliya ugu baaqday inay kordhiyaan dadaallada iyo cadaadiska lagu taageerayo xorriyadda saxaafadda, iyadoo ka digtay in weerarrada joogtada ah ee lagu hayo warbaahinta madaxa-bannaan ay wiiqi karaan kalsoonida shacabka iyo geeddi-socodka dimuqraadiyadda dalka.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Jubaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) ayaa maalinkii saddexaad ee Ciidul Adxaa booqasho ugu tagay ciidamada Daraawiishta Jubaland ee ku sugan aagga deegaanka Jannaa Cabdalle ee gobolka Jubbada Hoose.

Madaxweynaha ayaa inta uu ku sugnaa furimaha hore kulan la qaatay saraakiisha iyo ciidamada, isaga oo warbixin ka dhageystay xaaladda amni iyo howlgallada ay ciidamadu ka wadaan deegaannada Jubaland.

Axmed Madoobe ayaa ciidamada uga mahadceliyey heeganka joogtada ah ee ay ugu jiraan difaaca deegaannada Jubaland iyo dadaallada ay ku bixinayaan xoreynta goobaha ay weli ku sugan yihiin kooxda Al-Shabaab.

Waxa uu sidoo kale ku ammaanay ciidamada Daraawiishta doorka ay ka qaadanayaan sugidda amniga, isagoo sheegay in naf-hurnimada ay sameynayaan ay muhiim u tahay xasilloonida iyo badbaadada shacabka reer Jubaland.

Madaxweynaha Jubaland ayaa tilmaamay in dowladdu ay waddo qorsheyaal cusub oo la xiriira dardargelinta howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, kuwaasi oo la filayo inay dhawaan ka billowdaan deegaannada ay kooxdaasi kaga sugan tahay Jubaland.

Madoobe ayaa ciidamada ku dhiirrigeliyey inay sii laba jibbaaraan dadaalladooda, isla markaana ay u diyaar garoobaan howl-gallada qorsheysan ee lagu doonayo in lagu xoreeyo deegaannada harsan.

Sidoo kale wuxuu sheegay in shacabka Soomaaliyeed ay rajeynayaan in la helo nabad iyo xasillooni waarta, isagoo xusay in ciidamada Daraawiishta Jubaland ay laf-dhabar u yihiin dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo xoreynta dalka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Wararka laga helayo magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka Waqooyi Bari ayaa sheegaya in halkaasi ay ka socdaan dadaallo nabadeed oo lagu xallinayo xiisad u dhexeysa laba maleeshiyo beeleed oo shalay ku dagaallamay deegaan ka tirsan gobolkaasi.

Dagaalka oo ka dhacay deegaanka Madax-lagu-xoor ayaa sababay dhimasho, dhaawac iyo barakac soo gaaray dadka rayidka ah, iyadoo sidoo kale ay jirto cabsi laga qabo in colaaddaasi sii fiddo haddii aan si degdeg ah loo xakameyn.

Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in labada dhinac ay isku hayaan muran la xiriira dhul iyo deegaanno, kaas oo muddooyinkii dambe sii xoogeysanayay. Xiisadda ayaa la sheegay inay ugu dambeyn isku beddeshay dagaal hubeysan oo si weyn looga dareemay deegaannada ku dhow halka uu ka dhacay.

Wararka ayaa intaasi ku daraya in inta badan qoysaskii ku noolaa deegaanka Madax-lagu-xoor ay halkaasi ka barakaceen, kadib markii ay ka cabsi qabeen in dagaalladu dib u qarxaan. Dadka barakacay ayaa u kala firxaday deegaanno kale oo ka tirsan gobolka.

Dhanka kale, waxaa socda waan-waan iyo dadaallo nabadeed oo ay wadaan odayaasha dhaqanka iyo waxgaradka deegaanka, kuwaasi oo isku dayaya in labada dhinac la kala qaado si loo gaaro xabbad-joojin degdeg ah.

Ilo xog ogaal ah ayaa sheegaya in maamulka Waqooyi Bari uu bilaabay dhaq-dhaqaaqyo lagu abaabulayo kulan ay isugu imanayaan duubabka dhaqanka iyo qeybaha kala duwan ee bulshada, si xal waara loogu helo colaadda ka taagan deegaankaasi.

Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay maamulka Waqooyi Bari oo ku saabsan dagaalka iyo khasaaraha ka dhashay, hase yeeshee waxaa la filayaa in saacadaha soo socda uu maamulkaasi ka hadlo xaaladda iyo tallaabooyinka uu qaaday.

Washington (Caasimada Online) – Madaxweyne Donald Trump ayaa beegsaday muhaajiriinta Soomaaliyeed iyo Xildhibaan Ilhan Omar intii uu socday kulankii Golaha Wasiirrada ee Arbacadii, isagoo ku celceliyay sheegashooyin been-abuur ah iyo hadallo kicin ah oo ku saabsan bulshada Minnesota, xilli maamulkiisu uu sii wado olole ballaaran oo ka dhan ah socdaalka.

Trump ayaa muhaajiriinta Soomaaliyeed ku tilmaamay “tuugo”, wuxuuna si gaar ah u xusay Ilhan Omar, oo ah xildhibaan Dimuqraadi ah oo laga soo doorto Minnesota, asalkeeduna Soomaali yahay, sida ay sheegtay NBC News.

“Soomaalida, waxa ay ku sameeyeen Minnesota, Soomaalida, waa tuugo aad u xun. Ilhan Omar waa tuug aad u xun,” ayuu yiri Trump. “Dhammaantood waa tuugo, waana qabanay, waana qabanay. Hadda waxaan saaraynaa cadaadis xooggan,” ayuu yiri Trump, isagoo sii laba-jibbaaray weerarradiisa intii uu socday kulankii Golaha Wasiirrada ee Arbacadii.

Ma cadda waxa uu ku eedeynayay Ilhan Omar. Af-hayeen u hadlay Omar ayaan isla markiiba ka jawaabin codsi ku saabsanaa inuu ka falceliyo eedeymaha Trump.

Kadib hadalladiisii ku saabsanaa Soomaalida, Trump ayaa ku faanay shaqada maamulkiisu qabtay toddobaadkii hore, taasoo lagu soo xiray dad dheeraad ah oo lagu eedeeyay lunsashada hantida dadweynaha gudaha Minnesota.

Trump ayaa u muuqda inuu aad u hadal hayay Soomaalida ku nool gobolkaas tan iyo markii ay soo baxeen warar sheegaya in sannadkii hore tobannaan qof oo asal ahaan ka soo jeeda Soomaaliya lagu xukumay khiyaanooyin la xiriiray barnaamijyadii gargaarka Covid-19, kuwaasoo lagu lunsaday lacag ka badan $1 bilyan oo doolar.

Wakaaladda wararka ee Associated Press (AP), oo soo xiganaysa xog laga helay xafiiska xeer-ilaalinta federaalka ee Minnesota, ayaa sheegtay bishii Diseembar in 82 ka mid ah 92 qof oo ilaa xilligaas lagu soo eedeeyay khiyaanadaas ay ahaayeen Soomaali-Mareykan.

Hadalkan ayaa imaanaya kadib dhowr bilood oo ay sii kordhayeen weerarrada ka dhanka ah Soomaalida ku nool Mareykanka, gaar ahaan gobolka Minnesota, oo hoy u ah bulshada Soomaalida ee ugu weyn dalkaas. Trump ayaa marar badan bulshadaas u sawiray inay qeyb ka yihiin dhibaatooyin la xiriira musuqmaasuq iyo khiyaano, isagoo arrintaas ku xiray dadaalkiisa ku aaddan in meesha laga saaro badbaadada muhaajiriinta Soomaaliyeed iyo in la xoojiyo sharci-fulinta gobolkaas.

Soomaalida Mareykanka ayaa dhistay joogitaan siyaasadeed iyo mid bulsho oo muuqda gudaha Minnesota tobannaankii sano ee la soo dhaafay. Wakaaladda wararka ee Reuters ayaa sheegtay bishii Janaayo in weerarrada dowladda ee ka dhanka ah muhaajiriinta iyo cadaadiska federaalka ay hore cabsi ugu abuureen dadka deegaanka, iyadoo qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha maxalliga ah ay Aqalka Cad ku eedeeyeen inuu sharciga u adeegsanayo hanjabaad ka dhan ah bulsho si weyn ugu firfircoon siyaasadda.

Hadalladan kulul ayaa sidoo kale imaanaya xilli Trump uu sii xoojiyay weerarrada uu ku hayo Omar, oo inta badan bartilmaameed u ahayd dhaleeceyntiisa. Trump ayaa bishii Diseembar ku tilmaamay “qashin”, wuxuuna sheegay inuu doonayo in Soomaalida dalka laga saaro.

Dad badan ayaa ka cabsi qaba in luuqaddan ay sii qoto-dheereyso welwelka ka jira xaafadaha Soomaalida, isla markaana ay caadi ka dhigto cadaawadda guud ee loo qabo muhaajiriinta.

“Madaxweynuhu mar kasta wuxuu lahaa hadallo aad u midab-takoor ah, naceyb shisheeye iyo Islaam-nacayb xambaarsan marka ay timaaddo dadka Muslimiinta ah ama dadka madow,” ayay Omar u sheegtay warbaahinta. “Waxaan aragnay isagoo ku tilmaamaya waddamada Afrika inay yihiin meelo wasakh ah (shitholes), sidaas darteed tani maahan wax lala yaabo.”

Waxaa jira qiyaastii 80,000 oo qof oo asal ahaan ka soo jeeda Soomaaliya oo ku nool Minnesota, sida ay sheegtay Wilder Research, oo ah hay’ad madax-bannaan oo cilmi-baaris ku sameysa magaalada St. Paul.

Minnesota (Caasimada Online) – Shamso Axmed Xasan oo 55 jir ah iyo Xanaan Mursal Yuusuf oo 25 jir ah, kuwaas oo labadubaba deggen magaalada Brooklyn Park ee gobolka Minnesota, ayaa lagu eedeeyay khiyaano maaliyadeed  dhan $21.2 milyan oo la xiriirta daryeelka caafimaadka  sida ay sheegtay maxkamadda federaalka ee dalka Maraykanka.

Sida ku cad dukumenti laga helay barta internetka ee Waaxda Caddaaladda ee Maraykanka, labadan dumar ah ayaa u gudbiyay sheegashooyin been abuur ah Barnaamijka Waxqabadka Horumarinta iyo Dhaqanka ee Degdegga ah (EIDBI) ee hoos yimaada Medicaid-ka Minnesota, kuwaas oo lacagtoodu gaarayso $46.6 milyan oo doollar. Lacagtaas intieeda badan, oo dhan $21.2 milyan oo doollar, ayaa durba la siiyay dadka eedaysanayaasha ah ee falka gaystay.

Haweenkaan ayaa qoysaska u ballanqaaday laaluush bishii dhan $300 ilaa $1,500 si carruurtooda loogu qoro qorshahan lunsashada ah. Lacagtii ay bixisay Medicaid oo dhan $21.1 milyan ayaa loo adeegsaday iibsashada hanti guryo dhulal iyo xawaalado loo xawilay dalka Kenya.

Labadan qof ee kor ku xusan ayaa ka mid ah 15 eedeysane oo ku lug leh fashilinta ugu weyneyd abid ee qorshe khiyaano oo la xiriira barnaamijka autism-ka ee Medicaid, kaas oo sababay khasaare lagu qiyaasay in ka badan $90 milyan, sida ay sheegeen xeer-ilaaliyayaasha.

Maamulka gobolka ayaa sheegay in aanay jirin wax adeeg caafimaad ah oo dhab ahaan lagu qabtay beddelka lacagtaas, kuwaas oo aan xataa markii horeba u qalmin ama aan haysan aqoontii ay adeeggaas daryeelka ku bixin lahaayeen. mashruucaan  ayaa dhacay intii u dhaxeysay May 2020 iyo December 2024.

Bishii Febraayo ee sannadkan, Madaxweyne Ku-xigeenka Maraykanka JD Vance ayaa ku dhawaaqay in dawladda federaalku ay si kumeelgaar ah u joojisay dhammaan lacagaha Medicaid ee la siin jiray gobolka Minnesota, inta laga baarayo xadgudubyada ka dhanka ah nidaamka. Baaritaankan waxaa hormuud ka ah guddiga la-dagaallanka tuugada iyo musuqmaasuqa ee uu isagu madaxda ka yahay.

Fadeexaddan maaliyadeed ee Minnesota waxay soo shaacbaxday bishii Janaayo, kadib markii wariye madax-bannaan oo lagu magacaabo Nick Shirley uu muuqaallo ka duubay xarumo daryeel carruureed oo ay maamulaan muhaajiriin Soomaaliyeed, kuwaas oo u muuqday kuwo aan shaqaynayn balse lacago malaayiin dollar ah ka helay dawladda gobolka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Midowga Yurub ayaa ugu baaqay madaxda siyaasadda Soomaaliya inay si degdeg ah dib ugu bilaabaan wada-hadallada lagu raadinayo xal la xiriira hannaanka doorashooyinka dalka, xilli ay weli taagan yihiin khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo mucaaradka.

Danjiraha Midowga Yurub ee Soomaaliya, Francesca Di Mauro ayaa sheegtay in Midowga Yurub uu xiriir joogto ah la leeyahay dhammaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya, isla markaana uu dhiirrigelinayo wada-hadalka sidii waddada ugu habboon loogu xallin karo murannada siyaasadeed ee taagan.

Danjire Di Mauro ayaa sheegtay in Midowga Yurub aanu qaadanayn mowqif dhinac gaar ah lagu taageerayo, balse uu xoogga saarayo sidii dhinacyada isku haya arrimaha doorashooyinka loogu qancin lahaa inay miiska wada-hadalka dib ugu soo laabtaan.

“Ma qaadanno mowqif dhinac gaar ah lagu taageerayo. Waxa aan dhiirrigelinaynaa waa wada-hadal,” ayay tiri Danjiraha Midowga Yurub, iyadoo xustay inay aaminsan yihiin in khilaafaadka siyaasadeed lagu xallin karo wada-xaajood iyo is-afgarad laga gaaro arrimaha muranka dhaliyay.

Francesca Di Mauro ayaa sheegtay in Midowga Yurub uu doonayo in dhammaan dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ay ka qeyb galaan wada-hadallada marka dib loo bilaabo, si loo gaaro natiijooyin wax ku ool ah oo lagu xallin karo ismari-waaga ka taagan geeddi-socodka doorashooyinka.

Danjiraha ayaa mar kale ku celisay baaqa ku aaddan in si degdeg ah dib loogu bilaabo wada-hadallada la xiriira doorashooyinka Soomaaliya, iyadoo tilmaantay muhiimadda ay leedahay in la helo waddo siyaasadeed oo lagu wajahayo xaaladda cakiran ee taagan.

“Waxaan rabaa inaan ka faa’iideysto fursaddan si aan mar kale u caddeeyo inaan rajeynayno in wada-hadalladu si dhaqso leh dib ugu bilowdaan si loo helo waddo horay loogu socdo oo ku saabsan doorashooyinka Soomaaliya,” ayay hadalkeeda sii raacisay.

Hadalka kasoo baxay Danjiraha Midowga Yurub ayaa kusoo aadaya xilli Soomaaliya ay weli ka jirto xiisad siyaasadeed oo la xiriirta nooca doorashooyinka dalka, doorka saamileyda siyaasadeed iyo baahida loo qabo in dowladda federaalka, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyada ay gaaraan is-afgarad mideysan oo lagu wajahayo doorashooyinka soo socda.

Dhadhaab (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay qaraxa culus oo maanta ciidamo ka tirsan kuwa Kenya lagula eegtay agagaarka xadka ay wadaagaan dalalka Soomaaliya iyo Kenya, kaas oo ay u dhigeen maleeshiyaad ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Qaraxa oo ahaa miino ayaa si gaar ah uga dhacay duleedka Dhadhaab, waxaana lala beegsaday kolonyo ay wateen ciidamada Kenya, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo dadka deegaanka ah.

Wararka ayaa intaas ku daraya in qaraxa uu si gaar uga dhacay waddo ku taal deegaan hoostaga xadka labada dal, iyada oo lasoo wariyay in gebi ahaan uu basbeelay gaariga uu qabsaday qaraxa oo ay saarnaayeen ciidan Kenyaan ah.

Inta la xaqiijiyay waxaa qaraxa ku dhintay ugu yaraan 4 askari oo uu ku jiro sarkaal sare, halka ay ku dhaawacmeen 11 kale oo saarnaa baabuurka la qarxiyay.

Maydadka askarta iyo kuwa dhaawacmay ayaa goobta looga daabulay gaadiid, iyada oo la geeyay qaybo kamid ah gobolka Waqooyi Bari ee dalka Kenya.

Kooxda Al-Shabaab ayaa sheegatay mas’uuliyadda weerarkan qaraxa loo adeegsaday, waxayna shaacisay in howlgalka uu u dhacay sidii loogu talagalay.

Xaaladda deegaanka ayaa weli kacsan, waxaana gaaray ciidamo dheeraad ah oo ka tirsan kuwa Kenya oo howlgallo dabagal ka sameeyay halkaasi.

Weerarkan ayaa ku soo aaday, xilli ay ciidamada Kenya ay wadeen roondo amni oo ka dhan ah dhaq-dhaqaaqyada ay wadaan maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab, si ay uga hortegaan suurtagalnimada weeraro ka dhaca xadka.

Inta badan kooxda Al-Shabaab ayaa weeraro ku dhufo oo ka dhaqaaq ah ka fulisa gobolka Waqooyi Bari iyo deegaanada u dhow xadka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sheekh Cali Maxamuud Xasan (Cali Wajiis) oo kamid ah golaha sare ee Culimada Soomaaliyeed oo qoraal soo saaray ayaa ka hadlay xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan khiaafka dowladda iyo mucaaradka.

Cali Wajiis ayaa marka hore Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku amaanay shaqooyinka uu qabtay ee horumarinta qaranka, isaga oo dhanka kale kula taliyay in haatanuu qabto doorasho deggan, si xal loogu helo is-mariwaaga taagan.

“Madaxweyne Xasan waa dhisay awood qaran oo xoog leh waxaa dhiman inuu qabto doorasho degan, weyna soo socotaa insha Allah” ayuu yiri Sheekha.

Sidoo kale, wuxuu mas’uuliyiinta labada dhinac ugu baaqay inay is xakameeyaan, isla markaana ay ka fakiraan saameynta ka dhalan karta hadalladooda.

“Waxaan ugu yeereynaa mas’uuliintu inay koontoroolaan erayada shacabka loo sheegaayo lagana fogaado erayada colaad abuurkaa ee la’isugu jawaabaayo aaladaha warbaahinta iyo baraha Bulshada,” ayuu mar kale yiri Cali Wajiis.

Sheekh Cali Wajiis ayaa si weyn loogu xasuustaa difaacidda Dowladda Xasan, wuxuuna marar badan kasoo muuqday warbaahinta, isaga oo ka hadlaya arrimama siyaasadda, taageerana u muujinaya Madaxweyne Xasan Sheekh.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan Muqdisho ay ka taagan tahay xiisad culus oo ka dhalatay arrimaha doorashooyinka, isla markaana ay isku hayaan kooxda Villa Soomaaliya iyo xubnaha Golaha Mustaqbalka ee Dalka.