Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, Mudane Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke ayaa diginin culus kasoo saaray qorshaha dowladdda ee ku aadan shidaal qodista iyo xaaladaha siyaasadeed ee ka taagan dalka, gaar ahaan dastuurka iyo arrimaha doorashooyinka.

Cumar Cabdirashiid oo qoraal soo saaray ayaa marka hore ka digay in ka faa’iideysiga shidaalka iyo khayraadka macdanta ay isku beddeli karaan khilaaf siyaasadeed, haddii aan laga gaarin heshiis rasmi ah.

Sidoo kale wuxuu muujiyay walaac xooggan oo ku saabsan dib u dhac ku yimaada heshiisyada muhiimka ah ee qaranka, taasina ay horseedi karo halis ku timaada geeddi socodka dowladnimada.

Ra’iisul wasaarihii hore ee dalka ayaa sidoo kale carrabka ku dhuftay in ay muhiim tahay in xal waara loo helo siyaasadaha is-diidan ee ka dhashay wax ka beddelka dastuurka iyo hannaanka loo wajahayo doorashooyinka, maadaama ay saldhig u yihiin dowladnimada, isaga oo xusay in arrimahan iyo shidaal qodistaba ay u baahan yihiin is-afgarad buuxa.

Waxaa kale oo uu farriin culus u diray madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isaga oo ka codsaday inuu ka shaqeeyo sidii loo dhammeyn lahaa khilaafaadka gudaha, maadaama uu sii dhamaanaayo muddo xileedkiisa iyo kan Baarlamaanka, welina ay taagan tahay xiisaddu.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo shalay dekedda wayn ee magaalada Muqdisho lagu soo dhaweeyay markabka Turkiga ee qodayo shidaalka, kaas oo lagu magacaabo Çağrı Bey, waxaana loo sameeyay munaasabad wayn oo ay ka qay-galeen  mas’uuliyiin ka tirsan labada dal.

Ceelka shidaalka oo lagu magac daray ‘Curad-1’ ayaa waxaa  laga qodi doonaa xeebaha Galmudug, gaar ahaan inta u dhexeysa deegaannada Mareeg iyo Xarardheere, halkaas oo masaafo ahaan aad uga fog barriga, sida uu shaaciyay wasiirka batroolka Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed.

“Curad-1 waxaa laga qodayaa badda ku toosan Dowlad-Goboleedka Galmudug, gaar ahaan inta ku aadan Mareeg ilaa Xarardheere. Aad buu uga fog yahay barriga, waxaana u jiraa masaafo ku dhow 275 km,” ayuu yiri Wasiir Daahir Shire.

Si kastaba, Hawlgalka baadhista shidaalka ee ay Turkigu ka wadaan Badda Soomaaliya ayaa qayb ka ah heshiis iskaashi oo labada dal ay horay u galeen, kaas oo diiradda saaraya sahminta iyo horumarinta khayraadka shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah. Mashruucan ayaa sidoo kale la filayaa inuu xoojiyo awoodda Soomaaliya ee ka faa’iidaysiga khayraadkeeda dabiiciga ah, isla markaana uu albaab cusub u furo fursado dhaqaale oo ballaaran oo mustaqbalka fog wax ka beddeli kara dhaqaalaha dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Arrimaha Gudaha Soomaaliya oo wareegto soo saartay ayaa maanta magacowday guddi farsamo oo ka shaqeynaya dib-u-heshiisiin dhab ah oo ka dhacda Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Guddiga oo ka kooban illaa 10 xubnood ayaa waxaa guddoomiye looga dhigay agaasimaha guud ee Wasaaradda Arrimaha Gudaha Cabdulqaadir Cilmi Cali (Cabdul), halka guddoomiye ku xigeen looga dhigay Cali Cabdullaahi Isaaq.

Wasaaradda ayaa sheegtay in guddigan loo xilsaaray hirgelinta iyo fududeynta geedi-socodka nabadeynta iyo dib-u-heshiisiinta, si xal looga gaaro xiisadda Koonfur Galbeed, maadaama lasoo dhisayo maamu cusub oo rasmi ah.

“Go’aan: Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisinta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya waxay magacowday Guddiga Farsamada Wada-hadalka iyo Dib-u-heshiisiinta Koonfur Galbeed Soomaaliya, kuwaas oo loo xilsaaray hirgelinta iyo fududeynta geedi-socodka nabadeynta iyo dib-u-heshiisiinta,” ayaa lagu yiri wareegtada.

Sidoo kale, waxaa waajibaadka guddiga kamid ah xaqiijinta matalaad caddaalad ah iyo hufnaan inta ay socdaan wada-hadalladu iyo xoojinta kalsoonida iyo wada-noolaanshaha bulshada dhexdeeda ah.

Waxaa kale oo wasaaradda intaas ku dartay in ay kor kala socon doonto howsha, iyada oo kaashaneysa wasaaradda arrimaha gudaha Koonfur Galbeed oo qayb ka aha dadaallada nabadeynta ee laga sameynayo maamulkaas.

Tallaabadan ayaa timid ka dib markii wadashiyo lala sameeyay dhinacyada ay quseyso xaaladda Koofur Galbeed, iyadoo laga amba qaadayo fulinta amarkii kasoo baxay madaxweyne Xasan Sheekh oo dhowaan booqday Baydhaba.

Koonfur Galbeed ayaa gashay marxalad cusub, kadib markii meesha la gaaray madaxweynihii maamulkaas Cabdicasiis Lafta-gareen, waxaana haatan dowladda ay qorsheyneysaa in doorasho qof iyo cod ah ay ka qabato halkaas.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa maanta xarunta madaxtooyada qaranka ku qaabilay qaar kamid ah isimada dhaqanka ee Puntland, isaga oo u sameeyey soo dhaweyn heer sare ah, sida ay muujinayaan sawirro ay baahisay Villada.

Kulanka waxaa ka qayb-galay isimo ay kamid yihiin Beeldaaje Maxamed Beeldaaje Ismaaciil, Beeldaaje Ismaaciil Beeldaaje Yaasiin, Suldaan Mursal, iyo Suldaan Maxamuud Xaaji Cabdullaahi, iyo marti sharaf kale.

Intiisa badan waxaa kulanka diiradda lagu saaray baahiyaha ka jira deegaannada Puntland, iyo xoojinta wada-shaqeynta u dhexeysa shacabka iyo dowladdooda, si loo gaaro xasillooni iyo horumar waara.

Wararka ayaa intaas kusii daraya in kulankan lagu soo qaaday xaaladaha Puntland iyo arrimaha doorashooyinka oo ay dowladda dhexe dooneyso in ay noqdaan kuwo toos ah oo dadweynuhu soo dooranayaan cidda ay rabaan.

Kulankan wuxuu kusoo aaday xilli xasaasi ah, isla markaana ay is-hayaan Dowladda Federaalka iyo Puntland, maadaama uu khilaafkoodu sii fogaaday.

Villa Soomaaliya ayaa horay sidaan oo kale ula shirtay inta badan siyaasiyiinta mucaaradka Puntland oo hadda jooga Muqdisho, waxaa kale oo ay saameysay dhaq-dhaqaaq ciidan oo uu qaylo dhaan kasoo saaray madaxweyne Saciid Deni.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, waxaana la’isku hayaa nooca doorasho ee ka dhaceysa dalka iyo wax ka beddel lagu sameeyay dastuurka dalka.

Waxaa kale oo intaas sii dheer xiisado haatan kasoo cusboonaaday maamul-goboleedyada, kadib tallaabadii laga qaaday Cabdicasiis Lafta-gareen oo meesha laga saaray markii ay duulaan toos ah ku qaaday dowladda dhexe

Mbabane (Caasimada Online) – Maxkamad ku taal Boqortooyada Eswatini ayaa xukuntay in shantii muhaajir ee ugu horreysay ee uu maamulka Madaxweyne Donald Trump u musafuriyay dalkaas ay xaq buuxa u leeyihiin qareen difaaca.

Go’aankan ayaa imaanaya kadib markii dadkan laga hor istaagay inay helaan matalaad sharci markii bishii Luulyo laga soo wareejiyay Mareykanka, laguna xiray xabsi ku yaalla dalkaas dhaca Koonfurta Afrika.

Maxkamadda ayaa diiday dood ay dowladda dalkaas soo jeedisay oo ahayd in maxaabiistu aysan si gaar ah u dalban inuu matalo Sibusiso Nhlabatsi, oo ah qareen u dooda xuquuqda aadanaha. Qareenkan ayaa muddooyinkii dambe u halgamayay difaacida kiiska muhaajiriintan isagoo aan wax oggolaansho ah u helin inuu la kulmo ama la hadlo.

Saddexda garsoore ee kiiskan qaadayay ayaa qaraar ay soo saareen oo ay aragtay wakaaladda wararka ee Reuters ku sheegay in wax dhib ah aysan ku jirin in qareenka loo oggolaado inuu arko maxaabiista. “Haddii aysan dooneyn inay arkaan qareenka, waxay si toos ah iyo fool-ka-fool ah ugu sheegi karaan isaga,” ayay yiraahdeen garsoorayaasha.

Dadkan xiran ayaa qayb ka ah ugu yaraan 19 muhaajir oo ka soo jeeda dalal saddexaad – oo isugu jira qaaradaha Afrika, Aasiya iyo Ameerika – kuwaas oo maamulka Trump uu u tarxiilay Eswatini, taas oo qayb ka ah olole ballaaran oo ka dhan ah socdaalka.

Muhaajiriintan ayaa waxaa ku jira ugu yaraan laba muwaadin oo u dhashay Soomaaliya, sida ay horay u xaqiijisay Caasimada Online, in kasta oo la rumeysan yahay in tirada Soomaalidu ay intaas ka badan karto.

Go’aankan maxkamadeed ayaa khuseeya oo keliya shantii qof ee ugu horreysay, maadaama dacwadda iyaga dartood loo furay, balse wuxuu hordhac iyo tusaale sharci u noqon karaa in inta kalena ay helaan xuquuq la mid ah.

Boqortooyada Eswatini, oo uu xukunkeeda si buuxda u gacanta ugu hayo Boqor Mswati III, ayaa ilaa iyo haatan sii deysay laba keliya oo ka mid ah maxaabiistaas, kuwaas oo kala ah nin u dhashay Jamaica oo la sii daayay sanadkii hore iyo muwaadin u dhashay Cambodia oo isna xabsiga laga sii daayay bishii la soo dhaafay.

Qareeno ku sugan Eswatini iyo Mareykanka ayaa su’aal geliyay sharciga waafaqsanaanta heshiiska ku kacaya 5.1 milyan ee dollar ee u dhexeeya labada dal. Heshiiskan ayaa sababay in dadkan la soo tarxiilay lagu xero waddankan dhaca koonfurta Afrika, in kasta oo ay horay u soo dhameysteen xukunno xabsi ah oo la xiriira dambiyo ay ka galeen ciidda Mareykanka.

Maxkamadda sare ee Eswatini ayaa bishii hore laashay dacwad uu gudbiyay qareen u dooda xuquuqda aadanaha oo maxalli ah, taas oo ka dhan ahayd heshiiska laftiisa, in kasta oo qareenku uu go’aankaas racfaan ka qaatay, rajona uu ka qabo in dib u eegis lagu sameeyo.

Tripoi (Caasimada Online) – Wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, Mudane Cabdisalaan Cabdi Cali (Dhaay) ayaa maanta kulan xasaasi ah la yeeshay dhiggiisa Liibiya Mudane Daahir Al-Baour, iyagoo ku heshiiyay in dib loogu soo celiyo dalka ilaa 400 oo dhallinyaro Soomaaliyeed ah oo ku sugan dalkaas.

Kulanka labada wasiir ayaa waxaa looga hadlay horumarinta iskaashiga iyo saaxiibtinimada labada dal, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay xafiiska wasiirka arrimaha dibadda iyo iskaashiga caalamiga ah ee Soomaaliya.

Labada dhinac ayaa sidoo kale kulankooda diiradda ku saaray arrimaha tahriibka iyo socdaalka sharci-darrada ah, maadaama ay dhibaato xooggan kala kulmaan dhalinyarada Soomaaliyeed ee inta badan u gacan-gala magefaha.

Sidoo kale, waxaa kulanka lagu falanqeeyay dhibaatooyinka ay la kulmaan dhalinyarada Soomaaliyeed ee ku safra marinnada halista ah, iyagoo adkeeyay muhiimadda la-dagaallanka kooxaha dambiyada abaabulan.

Labada wasiir ayaa ugu dambeyn isku afgartay in dib loogu soo celiyo dalka ilaa 400 oo dhallinyaro Soomaaliyeed ah, halka labada dhinac ay sidoo kale is dhaafsadeen aragtiyo ku saabsan xaaladaha gobolka iyo caalamka, iyagoo ku heshiiyay in la sii xoojiyo iskaashiga labada dal.

Liibiya ayaa waxaa haatan ku sugan dhalinyaro badan oo Soomaaliyeed, kuwaas oo sanado magafe uu ku haysto dalkaasi, waxaana ku haystaa xaalado nololeed oo aad u daran.

Si kastaba, kulankan ayaa kusoo aaday, ayada oo dhawaan dalka loogu soo celiyay qaar kamid ah dhalinyaradii Soomaaliyeed ee laga soo badbaadiyey Magafaha, waxaana soo celintooda iska kaashaday dowladda iyo hay’adda IOM.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya howlgal guuleystay oo xalay ciidamada ammaanka ay ka sameeyeen qaybo kamid ah magaalada Muqdisho, kaas oo lagu fashilyay weerar qaraxyo ah.

Ciidamada amniga oo helay xogo sirdoon ayaa gacanta kusoo dhigay mooto sidday qudaar oo lagu soo dhex qariyay hoobiyeyaal iyo qaraxyo ay laamaha sheegeen in la doonayay in lagu dhibaateeyo dadka shacabka ah ee ku dhaqan gudah caasimada.

Mootada iyo ninkii wday ayaa waxaa lagu qabtay aagga degmada Dayniile, xillii uu waduhu doonayay inuu gudaha usoo galo magaalada Muqdisho.

“Ciidamada ammaanka ee caasimadda Muqdisho oo ka duulaya xogo amni oo shacabka Caasimadda ay gacan ka geysteen ayaa caawa abaaro 23:40 PM ku guuleystay in ay gacanta ku soo dhigaan  Mooto lagu soo raray Hoobiyeyaal iyo Miinooyin ay Khawaarijtu rabeen inay ku dhibaateeyaan shacabka, kuna qalqal-geliyaan amaanka Caasimadda” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay hay’adaha amniga.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Ciidamada amniga oo hayey xogta dhaqdhaqaaqa cadowga ayaa gudaha iyo daafaha degmada Deyniile ka fuliyey howlgal ay ku soo qabteen Mooto siday ilaa shan Hoobiye oo juwaano Qudaar ah lagu soo dhex-qariyey, taas oo Khawaarijtu ay doonayeen inay soo geliyaan gudaha Caasimadda Muqdisho”.

Sidoo kale, ciidamada ayaa ka horrtegay in wadaha uu qarxiyo qalabkii uu waday iyo mootada, iyadoo lasoo bandhigay sawirrada hoobiyeyaasha la qabtay iyo mootadii Qudaarta siday ee lagu soo dhexqariyey.

Dhanka kale, saraakiishaa amniga ayaa shacabka uga mahadceliyey doorka muuqda ee sugidda amniga ay ka qaadanayaan, iyagoo balan-qaaday in habeen iyo maalin ay u taagnaa doonaan ilaalinta amniga, badqabka bulshada iyo ka hortagga dhagaraha cadowga Khawaarijta ah.

Ammaanka caasimada ayaa muddooyinkii u dambeeyay deganaa, iyadoo laga nastay weeraradii iyo qaraxyadii horay uga dhici jiray degmooyinka gobolka Banaadir.

Washington (Caasimada Online) — Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, oo ka careysan in xulafada NATO ay gacan ka geysan waayeen sugidda amniga Marinka Hormuz, kana xun in qorshihiisii ahaa inuu la wareego Greenland uusan horay u socon, ayaa la-taliyeyaashiisa kala hadlay suurta-galnimada inuu ciidamada Mareykanka qaarkood kala soo baxo qaaradda Yurub, sida uu wakaaladda wararka ee Reuters u sheegay sarkaal sare oo ka tirsan Aqalka Cad.

Sarkaalkan, oo codsaday inaan magaciisa la shaacin si uu uga hadlo wada-tashiyada gudaha, ayaa xaqiijiyay inaan weli go’aan rasmi ah la gaarin, isla markaana Aqalka Cad uusan Wasaaradda Difaaca ee Pentagon-ka farin inay diyaariso qorsheyaal dhab ah oo ciidamada looga soo daadgureynayo qaaraddaas.

Balse wada-hadalladan oo keliya ayaa muujinaya sida weyn ee uu bilihii u dambeeyay u xumaaday xiriirka u dhexeeya Washington iyo xulafadeeda NATO ee Yurub. Waxay sidoo kale tilmaamayaan in booqashadii uu Arbacadii Aqalka Cad ku tagay Xoghayaha Guud ee NATO, Mark Rutte, aysan wax weyn ka beddelin xiriirka isbahaysiga, kaas oo la rumeysan yahay inuu marayo heerkii ugu hooseeyay tan iyo markii la aasaasay NATO sanadkii 1949-kii.

Aqalka Cad ayaa horay fagaaraha uga sheegay in Trump uu ka fiirsanayo inuu gabi ahaanba isaga baxo isbahaysiga. Ka-soo-saarista ciidamada ee Yurub ayaa Trump u oggolaanaysa inuu si weyn u yareeyo ballan-qaadyada amniga ee Washington ee qaaraddaas isagoo aan si rasmi ah uga bixin isbahaysiga, taas oo ah tallaabo tijaabin doonta sharciga dastuuriga ah.

Mareykanka ayaa haatan Yurub ku leh ciidamo ka badan 80,000 oo askari, wuxuuna door udub-dhexaad ah ku lahaa dhismaha amniga Yurub tan iyo Dagaalkii Labaad ee Adduunka. In ka badan 30,000 oo ka mid ah ciidamadaas ayaa ku sugan Jarmalka, iyadoo tiro intaas ku dhow ay sidoo kale joogaan dalalka Talyaaniga, Ingiriiska iyo Spain.

Sarkaalka ma uusan sheegin dalalka ay arrintani saameyn doonto ama tirada ciidamada la soo saari karo haddii Trump uu go’aansado inuu qorshahan fuliyo.

Afhayeen u hadlay NATO oo faallo laga weydiiyay arrintan ayaa wakaaladda Reuters u tixraacay wareysi uu Rutte Arbacadii siiyay telefishinka CNN. Wareysigaas, Rutte wuxuu ku sheegay inuu fahamsan yahay niyad-jabka Trump ee isbahaysiga, balse “aqlabiyad weyn oo ka mid ah dalalka Yurub” ay gacan ka geysteen dadaallada dagaalka Washington ee Iiraan.

Kaddib kulankii Rutte iyo Trump, xoghayaha guud ayaa u sheegay dowladdaha Yurub in Trump uu doonayo ballan-qaadyo dhab ah oo lagu sugayo Marinka Hormuz maalmo gudahood, sida ay Reuters werisay goor sii horreysay oo Khamiista ah.

Xiisadda isbahaysiga

In kasta oo Trump uu muddo dheer xiriir isku-dhac badan la lahaa NATO—isagoo sanado badan ku eedeynayay dalalka Yurub inay ka caga-jiidayaan kharashaadka difaaca—saddexdii bilood ee u dambeeyay ayaa ahaa kuwo si gaar ah u qallafsan.

Bishii Janaayo, Trump ayaa dhaliyay xiisad weyn markii uu dib u soo nooleeyay hanjabaado muddo soo jiitamayay oo uu ku doonayay inuu ku goosto Greenland, oo ah dhul xeebeed ay leedahay dowladda Denmark.

Tan iyo markii uu dagaalka Iiraan qarxay 28-kii Febraayo, wuxuu muujiyay niyad-jab weyn oo uu ka qabo in xulafada NATO aysan gacan ka geysan dib u furista Marinka Hormuz, oo ah marin muhiim u ah saadka tamarta adduunka, kaas oo weli xiran inkastoo asbuucan lagu dhawaaqay xabbad-joojin jilicsan.

Diblomaasiyiinta NATO ayaa horay u sheegay in Mareykanku uusan caddeyn haddii uu filayo in hawlgal kasta oo Marinka Hormuz ah uu bilowdo xilliga colaadda ama kaddib, waxayna sidoo kale xuseen in Washington aysan qeexin awoodaha gaarka ah ee ay ka filayso dal kasta oo NATO ah.

Wargeyska The Wall Street Journal ayaa Arbacadii weriyay in saraakiil sare oo ka tirsan maamulka ay ka wada-hadlayeen sidii ciidamada ku sugan Yurub looga saari lahaa dalalka ay madaxdoodu dhaliileen dagaalka Mareykanka iyo Israa’iil ee Iiraan, looguna wareejin lahaa dalalka Yurub ee madaxdoodu ay taageerada muujiyeen.

Balse sarkaalka Aqalka Cad ayaa u xaqiijiyay Reuters in Trump uu si gaar ah u darsayo in ciidamada dib loogu soo celiyo Mareykanka, beddelkii uu u wareejin lahaa dalal kale oo shisheeye. Sarkaalka ayaa intaas ku daray in Trump uu si gaar ah uga carooday waxa uu u arko isku-dayga Yurub ee ah inay iska indha-tiraan dadaalladiisa uu ku doonayo inuu kula wareego Greenland.

Kaddib markii uu bishii Janaayo kula kulmay Rutte dalka Switzerland, Trump ayaa muujiyey inuu dhow yahay heshiis lagu soo afjarayo muranka dhulka Denmark. Wax heshiis ah oo noocaas ah ma uusan dhaqan-gelin.

“Wuxuu NATO si gaar ah uga codsaday inay la yimaadaan qorshe markii aan joognay Davos, iyaguna si dhab ah uma qaadanayaan,” ayuu yiri sarkaalka.

Jabuuti (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle ayaa ku guuleystay doorashadii lixaad ee muddo-xileedkeedu yahay shanta sano iyadoo natiijada la shaaciyay maanta ka dib doorasho ay qaadaceen inta badan mucaaradka, isagoo helay in ka badan 97.81% codadkii la dhiibtay, xogta rasmiga ah ee wasaaradda arrimaha gudaha Sabtidii ayaa muujisay.

Codbixintii Jimcihii ayaa waxaa ku tartamay hal musharrax oo la tartamayey Maxamed Faarax Samatar. Xogta wasaaradda arrimaha gudaha ayaa muujisay in uu kaalinta labaad galay isagoo helay 2.19% 168,233 cod ee la dhiibtay.

Geelle ayaa ku guuleystay doorashadii ugu dambeysay ee 2021-ka, waxaana qaadacay inta badan mucaaradka, isagoo helay in ka badan 97% codadkii la dhiibtay.

Waxa uu ku dhawaaqay in uu xilka ka tagayo sanadkan, balse wax ka bedelka dastuurka bishii November ayaa meesha ka saaray da’da sare ee 75 musharaxiinta madaxtinimada.

Dadka dhaliila codeynta ayaa ku tilmaamay mid aan loo tartamin, halka taageerayaashuna ay ku doodayaan in hoggaamiyaha 78 jirka ah uu xasillooni gaadhsiiyay dalka ku yaalla Geeska Afrika oo istaraatiiji ah.

Siyaasiga caanka ah ee Daahir Axmed oo la hadlay BBC-da ayaa sheegay in sababta ay u qaadacayaan doorashada Jabuuti ay tahay in aan loo oggolayn in ay ka dhacdo doorasho xor iyo xalaal ah, taasoo ay aaminsan yihiin in ay wax u dhimeyso hannaanka dimuqraadiyadda iyo sharcinimada natiijada doorashada.

Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle ayaa u ololeeyay xasiloonida iyadoo ay jirto xiisadaha gobolka, gaar ahaan kuwa ku xiran colaadaha Bariga Dhexe, halka Samatar uu diiradda saaray dib u habeynta dhaqaalaha iyo waxbarashada.

Geelle ayaa xukunka hayay tan iyo 1999-kii, waana madaxweynihii labaad ee dalkaasi yeesho tan iyo markii uu xornimada ka qaatay Faransiiska 1977-kii.

Isha: BBC

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamud ayaa maanta ka qayb-galay munaasabadda soo dhoweynta markabka casriga ah ee qodista shidaalka ee Çağrı Bey, kaasi oo si rasmi ah u billaabaya howlaha qodista shidaalka Soomaaliya.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa tilmaamay in imaanshaha markabka Çağrı Bey ay tahay tallaabo qaran oo dalkeenna u horseedaysa horumar dhaqaale, koboc maalgashi iyo fursado shaqo oo cusub.

“Kheyraadka dalkeenna oo shidaalku ka mid yahay ma noqon doono mid dadkeenna isku dira. Waxa uu noqon doonaa mid dadkeenna hormariya oo dowladnimadeenna kor u qaada,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Sidoo kale wuxuu xusay in dowladdu ay mudnaan gaar ah siinayso in kheyraadka dabiiciga ah looga faa’iideeyo si mas’uuliyad leh oo shacabka Soomaaliyeed dan u ah.

Madaxweynaha ayaa adkeeyey in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ka go’an tahay maareyn hufan oo caddaalad ku dhisan, si dakhliga ka soo baxa kheyraadka shidaalka loogu beddelo adeegyo bulsho, horumar dhaqaale iyo xasilooni waarta.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale Dowladda Turkiga uga mahadceliyay iskaashiga dhow ee ay la leedahay Soomaaliya, kuna ammaanay taageerada joogtada ah ee ay ka geysanayso dib u dhiska, horumarinta iyo kobcinta awoodda dhaqaale ee dalka.

Munaasabaddan taariikhiga ah oo ka dhacday dekedda Muqdisho ayaa waxaa kale oo ka qayb-galay Guddoomiye ku-xigeenka ee Golaha Shacabka BJFS, Ra’iisul Wasaaraha XFS, Madaxweynaha dowlad-goboleedka Galmudug, Wasiiro ka tirsan XFS, Guddoomiyaha gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho iyo Wasiirka Tamarta iyo Khayraadka dabiiciga ah ee Turkiga, Safiiro iyo marti sharaf kale.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Booliska Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan hoggaanka baarista dembiyada (CID) ayaa gacanta ku dhigay nin loo haysto inuu dil ka geystay deegaan ka tirsan magaalada Laascaanood ee gobolka Sool, kaddib howlgal qorsheysan oo ay iska kaashadeen qeybaha kala duwan ee booliska.

War kasoo baxay taliska ayaa lagu sheegay in eedeysanahan uu ahaa gacan-ku-dhiigle horey dil uga geystay deegaannada maamulka Waqooyi Bari, isla markaana muddo dheer ay ku raadjoogeen laamaha ammaanka kadib markii laga soo saaray waaran qabasho.

Howlgalka lagu soo qabtay ninkan ayaa ka dhacay magaalada Marka ee gobolka Shabeellaha Hoose, halkaas oo ciidamada ammaanka ay ka fuliyeen qorshe hawlgal oo si gaar ah loogu beegsaday eedeysanaha oo baxsad ahaa.

Hoggaanka baarista dambiyada (CID) ayaa sheegay in ninkan si rasmi ah loogu wareejiyay ciidamada Booliska ee maamulka Waqooyi Bari, si loogu horgeeyo maxkamadda awoodda u leh, loogana qaado dacwad ku saabsan falka dilka ah ee lagu eedeeyay.

Gacan ku dhiiglahan ayaa lagu qaaday diyaaradda, taas oo si toos u geysay Laascaanood, iyadoo halkaasi kula wareegeen saraakiisha ugu sarreeya hay’adaha ammaanka Waqooyi Bari, oo ay ka mid ahaayeen taliyaha guud ee ciidanka booliska, taliyaha ciidanka asluubta iyo taliyaha qaybta booliska gobolka Sool.

Howl-galladan noocan oo kale ah ayaa waxay qeyb ka yihiin dadaallada joogtada ah ee lagu xoojinayo amniga guud ee dalka, isla markaana lagu ciribtirayo dambiyada culus ee saameeya bulshada, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta CID-da.

Dhinaca kale, Taliska booliska Waqooyi Bari ayaa soo dhaweeyay qabashada eedeysanaha, iyagoo ku tilmaamay guul amni oo muhiim ah oo ka dhalatay iskaashiga hay’adaha kala duwan ee ammaanka.

“Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, gaar ahaan Hoggaanka Baarista Dembiyada (CID), ayaa maanta ku soo wareejiyey Ciidanka Booliska Dawlad-goboleedka Waqooyi Bari eedeysane gacan-ku-dhiigle Mahad Saleebaan Caabi oo hore dil uga geystay magaalada Dharkeyn-geenyo ee gobolka Sool,” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay taliska Waqooyi Bari.

Waxa sidoo kale lagu yiri: “Soo wareejintan ayaa loo arkaa guul amni oo weyn, maadaama eedeysanuhu muddo ka baxsanayay gacanta sharciga kadib dilkii ka dhacay Dharkeyn-geenyo.”

Mas’uuliyiinta ammaanka ayaa ugu dambeyn sheegay in qabashada eedeysanahan ay fariin cad u dirayso cid kasta oo falal dembiyeed geysata, iyagoo adkeeyay in baxsadku uusan ahayn waddo looga baxsan karo gacanta cadaaladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta Madaxtooyada Qaranka ku qaabilay wafdi ballaaran oo ka socday Jamhuuriyadda Turkiga oo uu hoggaaminayey Wasiirka Tamarta iyo Khayraadka Dabiiciga ee dalkaas, Alparslan Bayraktar.

Madaxwaynaha Jamhuuriyadda iyo Wasiirka ayaa kulankooda iskula soo qaaday sidii loo xoojin lahaa xiriirka laba-geesoodka istaraatiijiga ah ee ka dhexeeya labada dal ee Soomaaliya iyo Turkiga.

Sidoo kale, waxaa kulanka si gaar ah diiradda loogu saaray iskaashiga arrimaha tamarta, khayraadka dabiiciga ah iyo dhaqaalaha buluugga ee labada dal.

Madaxwayne Xasan Sheekh ayaa tilmaamay in iskaashiga labada dal ee dhanka tamarta uu soo gaaray marxalad taariikhi ah oo shacabka labada dal ay ku faani karaan.

Madaxweynaha ayaa hoosta ka xarriiqay in soo xirashada markabka Cagri Bay uu baal cusub oo dahabi ah u furay dadaallada ay Dowladda Soomaaliya ugu jirtay sidii sare loogu qaadi lahaa koboca dhaqaalaha dalka, shaqo-abuurka iyo kaa faa’ideysiga khayraadka dabiiciga ee ceegaaga baddaheenna iyo barrigeenna.

Dhankiisa, Wasiir Alparslan Bayraktar ayaa ugu mahadceliyay Madaxwaynaha Jamhuuriyadda iyo shacabka Soomaaliyeed soo dhawaynta iyo martisoorka qaayaha leh ee ay u fidiyeen.

Sidoo kale wuxuu muujiyay in Markabka Cagri Bay iyo billaabashada hawlahiisa qodista ay tusaale u yihiin ka mirodhalinta yoolasha iskaashiga tamarta ee Soomaaliya iyo Turkiga ka dhexeeya.

Kismaayo (Caasimada Online) – Ciidamada Kenya ee qeybta ka ah howl-galka taageerada iyo xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), kana howl-galla deegaannada dowlad-goboleedka Jubaland ayaa maanta qalab caafimaad ku wareejiy ciidamada xoogga dalka ee ku sugan degmada Dhoobley.

War-saxaafadeed kasoo baxay taliska howlgalka ayaa lagu sheegay in agabkan caafimaad uu yahay mid loogu talagalay xoojinta adeegyada caafimaad ee ciidamada ku sugan furimaha hore, gaar ahaan kuwa la shaqeeya ciidamada AUSSOM, kuwaas oo si joogto ah uga qeyb qaata howl-gallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Deeqdan caafimaad ayaa ka koobnayd qalab loogu talagalay qalliinnada, dawooyin kala duwan iyo agab kale oo muhiim u ah badbaadinta nolosha askarta dhaawacanta, iyadoo si gaar ah diiradda loo saaray baahiyaha deg-degga ah ee ka jira goobaha dagaalka.

Taliyaha howl-gallada ciidamada Kenya ee qaybta ka ah AUSSOM ayaa sheegay in agabkan uu door muhiim ah ka qaadan doono daryeelka caafimaad ee ciidamada la shaqeeya, isagoo xusay in ay sare u qaadi doonto awoodda ay u leeyihiin la tacaalidda dhaawacyada iyo xaaladaha degdegga ah.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in taageeradan ay qeyb ka tahay dadaallada joogtada ah ee lagu xoojinayo iskaashiga u dhexeeya ciidamada Midowga Afrika iyo kuwa dowladda Soomaaliya, si loo gaaro amni waara iyo xasillooni buuxda oo ka hanaqaada deegaannada ay ka howlgalaan.

Ciidamada Dowladda Federaalka, kuwa Daraawiishta dowlad-goboleedyada iyo askarta howlgalka AUSSOM ayaa leh wada-shaqeyn dhow, iyagoo iska kaashanaya fulinta howl-gallada wadajirka ah, daweynta dhaawacyada iyo arrimo kale oo muhiim u ah guusha howlgalada amniga ee dalka.

Maalmo kahor ayey aheyd markii ciidamada howlgalka AUSSOM ee ku sugan Jowhar ay qaadeen olole caafimaad oo loogu talagalay bulshada HirShabelle, si loo xoojiyo xiriirka bulshada iyadoo loo marayo dadaallo bini’aadantinimo.

Ololahaas caafimaad ee ka dhacay Garoonka Diyaaradaha Jowhar ayaa u adeegay dadka ku nool xerada barakacayaasha Towfik (IDP) iyo tuulooyinka ku dhow.

Shaqaalaha caafimaadka ee AUSSOM ee ka socda Burundi, oo ka hawlgala isbitaalka heerka 1-aad (Level 1 hospital), ayaa daweeyay ugu yaraan 20 bukaan, oo ay ku jiraan haween, carruur, iyo dad waayeel ah oo qaba xaalado caafimaad oo kala duwan.

Arrintan ayuu taliska ku tilmaamay mid muujineysa sida ay uga go’an tahay howlgalka taageeridda bulshada, gaar ahaan kuwa aan si fudud u heli karin adeegyada caafimaadka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha maamulka gobolka Banaadir ahna Duqa magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa si rasmi ah xarigga uga jaray mashruuca istiraatiijiga ah ee biyo-qabadka Warta Siigaale, oo la dhagax-dhigay dabayaaqadii bishii August 2025.

Munaasabadda xarig-ka-jarka ayaa waxaa goobjoog ka ahaa mas’uuliyiin ay ka mid yihiin: Guddoomiye ku-xigeenka howlaha guud, Cabdimajid Daahir Aadan, Xoghayaha guud ee maamulka gobolka Banaadir, Bilan Bile Maxamuud, maamulka degmada Hodan, iyo mas’uuliyiin kale oo sarsare oo ka tirsan Dowladda Hoose ee Xamar.

“Maanta waxa aan daah-fureynaa mashruuc istiraatiiji ah oo door weyn ka qaadanaya badbaadinta nafaha iyo hantida shacabka caasimadda, gaar ahaan xilliyada roobabka iyo fatahaadaha,” ayuu yiri Guddoomiye Muungaab.

Waxa uu intaas kusii daray “Warta Siigaale waxa ay si toos ah u adeegtaa toddobo degmo, hirgelinta mashruucanna waa tallaabo muuqata oo lagu xoojinayo amniga iyo nolosha bulshada.”

Biyo-qabadka Warta Siigaale oo leh muhiimad gaar ah, maadaama ay isugu ururaan biyaha toddobo degmo oo ka tirsan Gobolka Banaadir, ayaa waxaa fulisay Dowladda Hoose ee Xamar oo kaashaneysa mashruuca NAGAAD si loo xoojiyo kaabayaasha muhiimka ah ee adeegyada bulshada.

Dhinaca kale, waxaa la qorsheynayaa in si degdeg ah loo guda galo wejiga labaad ee mashruuca, kaasoo diiradda lagu saari doono horumarinta deegaanka ku xeeran, oo ay ka mid yihiin nadiifinta guud, hagaajinta bilicda, iyo ku-beerista dhir si loo xaqiijiyo joogtaynta iyo waaritaanka deegaanka, sida uu hadalkiisa ku soo gabagabeeyay Dr. Muungaab:

“Mashruucan ma aha mid halkan ku eg; waxa aan si qorsheysan u sii wadaynaa wejigiisa xiga, si loo ballaariyo adeegyada, loona xaqiijiyo horumar waara oo ay ka faa’iideystaan dhammaan shacabka Gobolka Banaadir.”