Washington (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa sheegtay in dhammaadkii toddobaadka ay duqeysay fariisimo ciidan oo ay Iiraan leedahay, halka Tehran ay sheegtay inay dhankeeda kaga jawaabtay weerar ay ku qaaday saldhig ciidan oo Mareykanku leeyahay. Tani waxay noqoneysaa xiisaddii saddexaad ee toddobaad gudihiis ka dhacda agagaarka marin-biyoodka Hormuz.

Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM) ayaa sheegay inay qaadeen “weerarro is-difaac ah” oo looga jawaabayay “ficillo gardarro ah oo Iiraan ay sameysay”, kuwaas oo ay ku jirtay soo rididda diyaarad aan duuliye lahayn (drone) oo Mareykanku leeyahay, taas oo lagu soo riday hawada sare ee biyaha caalamiga ah.

Dhinaca kale, Ciidamada Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iiraan (IRGC) ayaa sheegay inay beegsadeen saldhig cirka ah oo ciidamada Mareykanku u adeegsadeen inay weerarro uga geystaan gudaha Iiraan.

CENTCOM ayaa shaacisay in laba gantaal oo nooca baalistigga ah oo ay Iiraan ku bartilmaameedsaneysay ciidamada Mareykanka ee dalka Kuweyt lagu burburiyay hawada, isla markaana “wax khasaare ah aysan soo gaarin askarta Mareykanka”.

Dowladda Kuweyt ayaa goor sii horreysay sheegtay in ciidamadeedu ay la kulmeen gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo “cadowtinimo” xambaarsan.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa ugu baaqay dadka dhaliila maamulkiisa inay “iska fariistaan oo ay is dejiyaan”, qoraal uu soo dhigay bartiisa Truth Social aroornimadii Isniinta, isagoo sheegay in “wax walba ay ugu dambeyn si wanaagsan ku dhammaan doonaan”.

Wuxuu intaas ku daray in Iiraan ay “runtii dooneyso inay heshiis gasho, wuxuuna noqon doonaa mid u wanaagsan Mareykanka”.

Duqeymahan ayaa astaan u ah isweydaarsigii ugu dambeeyay ee u dhexeeya labada dhinac, kadib markii wada-hadallo ku saabsanaa heshiis lagu soo afjarayo colaadda muddooyinkii dambe socotay ay ku guuldareysteen inay horumar sameeyaan dhammaadkii toddobaadka.

Warbaahinta Mareykanka ayaa ku warrantay in Madaxweyne Trump uu dalbaday isbeddello lagu sameeyo shuruudaha heshiiska.

Isbeddellada la dalbaday ayaa la xiriira marin-biyoodka ganacsiga ee Hormuz iyo in Iiraan laga saaro yuraaniyaamka aadka loo tayeeyay, sida ay tabisay CBS News. Aqalka Cad wali kama uusan jawaabin codsi la xiriira inuu faahfaahin ka bixiyo arrintan.

Maalintii Isniinta, afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan ayaa sheegay in Mareykanku uu “si joogto ah u beddelayo mowqifkiisa isla markaana uu keenayo dalabaad cusub ama is-khilaafsan”, taas oo uu sheegay inay si dabiici ah “u dheereyn doonto wada-hadallada”.

Sarkaalka ugu sarreeya ee Iiraan u qaabilsan wada-hadallada ayaa isna Axaddii sheegay in Tehran aysan oggolaan doonin heshiis kasta ilaa si buuxda loo xaqiijiyo xuquuqda dalka Iiraan.

Kordhinta duqeymaha iyo xiisadda gobolka

Milateriga Mareykanka ayaa sheegay in maalmihii Sabtida iyo Axadda ay fuliyeen “weerarro is-difaac ah” oo lala beegsaday raadaarrada iyo xarumaha taliska iyo xakamaynta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iiraan, kuwaas oo ku yaalla magaalada Goruk ee ku dhow xeebta koonfureed ee Iiraan iyo Jasiiradda Qeshm ee ku taal marin-biyoodka Hormuz.

Qoraal lagu daabacay barta X, taliska CENTCOM ayaa sheegay in diyaaradaha dagaalka Mareykanku ay duqeeyeen nidaamyada difaaca cirka ee milateriga Iiraan, xarun laga hago diyaaradaha iyo laba diyaaradood oo aan duuliye lahayn, kuwaas oo ay sheegeen inay “khatar cad ku ahaayeen maraakiibta maraysa biyaha gobolka”.

Waxay sheegeen in wax dhaawac ah uusan kasoo gaarin shaqaalaha Mareykanka. Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan ayaa duqeymahan ku tilmaamay xadgudub ka dhan ah xabbad-joojinta.

Ciidamada IRGC ayaa sheegay inay bartilmaameedsadeen saldhig ay ku andacoodeen in Mareykanku u adeegsaday duqeynta taawar isgaarsiineed oo ku yaal Jasiiradda Sirik ee Gacanka, taas oo qiyaastii 40 mayl (65 km) u jirta xeebaha koonfureed ee Iiraan.

Milateriga Iiraan ayaa intaas ku daray in fal-celintoodu ay noqon doonto mid “gebi ahaanba ka duwan” haddii daandaansiga Mareykanka “la soo celiyo”.

Dhanka kale, milateriga Kuweyt ayaa aroornimadii Isniinta sheegay inay “wajaheen weerarro cadowtinimo oo gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ah”, iyadoo wakaaladda wararka dowladda ee KUNA ay ku warrantay in seeriga digniinta duqeymaha cirka laga maqlay dalka oo dhan.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Kuweyt ayaa markii dambe soo saartay bayaan ay “si xooggan ugu cambaareyneyso weerarrada foosha xun ee soo noqnoqday ee Iiraan”, kuwaas oo ay ku tilmaamtay inay yihiin xiisad sii kordheysa iyo faragelin toos ah oo lagu hayo Kuweyt.

Waxay sheegtay in weerarradan oo kale ay “wiiqayaan” dadaallada lagu qaboojinayo xiisadaha gobolka, isla markaana dalku uu xaq u leeyahay inuu “qaado tallaabo kasta oo lagama maarmaan ah” si uu isku difaaco.

Tehran ayaa bartilmaameedsatay saldhig cirka ah oo ku yaal Kuweyt toddobaadkii hore, taas oo jawaab u ahayd duqeymo uu Mareykanku horay u fuliyay, kuwaas oo lagu sheegay in looga hortagayay isku dayo lagu miineynayo marinnada ganacsiga badda.

Hubanti la’aanta xabbad-joojinta iyo arrimaha nukliyeerka

Inkasta oo xabbad-joojin ay dhaqan gashay 8-dii Abriil, Trump ayaa dhowr jeer sheegay in Mareykanka iyo Iiraan ay qarka u saaran yihiin heshiis rasmi ah, ayna wada-hadalladu horumar sameynayaan, balse ilaa iyo hadda wax heshiis ah lama gaarin.

Madaxweyne Trump iyo kaaliyeyaashiisa sare ayaa kulmay Jimcihii si ay u gaaraan “go’aan kama dambeys ah” oo ku saabsan qaab-dhismeed lagu kordhinayo xabbad-joojinta, balse kulanka ayaa kusoo dhammaaday iyadoo aan la caddeyn tallaabooyinka xiga.

Shuruudaha ugu dambeeya waxaa ku jira in colaadda la joojiyo muddo 60 maalmood ah iyo baaq lagu furayo marin-biyoodka Hormuz, kaas oo qiyaastii 20% saliidda adduunka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG) ay maraan.

Waxaa kale oo la sheegay in qaab-dhismeedka lagu daray dib u furista wada-hadallada barnaamijka nukliyeerka Iiraan, kaas oo Tehran ay muddo dheer ku doodeysay inuu yahay mid nabadeed, inkastoo afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan, Esmail Baghaei, uu Isniintii beeniyay in arrintan miiska la keenay.

“Wali wax wada-hadallo ah lagama yeelan faahfaahinta galka nukliyeerka. Heerkan aan joogno, mudnaantayada koowaad waa soo afjaridda dagaalka,” ayuu yiri Baghaei.

Wuxuu intaas ku daray in soo afjaridda colaadda Lubnaan ay tahay “shardi lagama maarmaan ah” heshiis kasta oo la gaarayo, isla markaana Washington iyo Tehran aysan wali gaarin “go’aan kama dambeys ah”.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Iiraan, Abbas Araghchi, ayaa qoraal uu ku daabacay bartiisa X ku sheegay: “Xabbad-joojinta u dhexeysa Iiraan iyo Mareykanka waxay si cad u tahay xabbad-joojin ka wada dhaqan-galeysa dhammaan furimaha dagaalka, oo ay ku jirto Lubnaan.”

Wuxuu intaa raaciyay: “Mareykanka iyo Israa’iil ayaa qaadaya mas’uuliyadda cawaaqib-xumada ka dhalata xadgudub kasta.”

Dalka Lubnaan ayaa lagu soo jiiday dagaalka u dhexeeya Mareykanka, Israa’iil iyo Iiraan 2-dii bishii Maarso.

Kooxda Xisbullaah ee ay Iiraan taageerto ayaa gantaallo ku garaacday Israa’iil si ay uga aargudato weerar Israa’iil ay fulisay, halkaas oo lagu dilay hoggaamiye sare oo Iiraan ah. Israa’iil ayaa taas kaga jawaabtay olole duqeymo cirka ah iyo duullaan dhinaca dhulka ah oo ka dhan ah qaybo ka mid ah Lubnaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa uga digtay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo siyaasiyiinta mucaaradka oo ay qeyb ka yihiin madaxda maamullada Puntland iyo Jubaland inay uga sii daraan xiisadda taagan.

Qoraal kasoo baxay Safaaradda Mareykanka ee magaalada Muqdisho ayaa looga digay rabshado iyo wax kasta oo xasillooni-darro abuuri kara oo ka dhex dhalan kara dowladda federaalka iyo mucaaradka. Si arrimahaas looga baaqsado ayaa ayey sheegtay safaaraddu in loo baahan yahay wada-hadal.

Sidoo kale, Mareykanka ayaa ku booriyay dhammaan dhinacyada ay khuseyso inay muujiyaan is-xakameyn, kana fogaadaan tallaabooyin sii hurin kara rabshado ama xasillooni-darro.

“Waxaan saamilayda siyaasadda Soomaaliya ugu baaqeynaa inay is-xakameeyaan, kana fogaadaan tallaabo kasta oo hurin karta rabshado ama xasillooni-darro. Waxaana ugu baaqeynaa wada-hadal,” ayay safaaraddu ku tiri qoraalkeeda.

Qoraalka Mareykanka ayaa yimid kadib markii xafiiska Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS), Midowga Yurub iyo safaarado dhowr ah oo reer Yurub ah, oo ay ka mid yihiin Britain, Germany, France, Italy, Norway, Sweden, Switzerland, Netherlands, Belgium, Austria, Finland, Ireland, Poland, Portugal iyo Spain ay walaac ka muujiyeen xaaladda siyaasadeed ee ka taagan Soomaaliya.

Waxay sidoo kale ugu baaqeen madaxda Soomaalida inay si degdeg ah ugu laabtaan wada-hadal, isla markaana ay heshiis ka gaaraan hannaan doorasho oo lagu wada qanacsan yahay.

Baaqyada beesha caalamka iyo Mareykanka ayaa kusoo aadaya xilli ay sii xoogeysaneyso xiisadda siyaasadeed ee ka dhalatay khilaafka ku saabsan doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo muddada xilka hay’adaha federaalka.

Khilaafka ayaa sii xoogaystay kadib markii wada-hadalladii u dhexeeyay dowladda federaalka iyo xubnaha mucaaradka ay kusoo dhammaadeen natiijo la’aan 15-kii May. Wada-hadalladaas ayaa diiradda lagu saarayay hannaanka doorashada, muranka dastuurka iyo mustaqbalka siyaasadeed ee hay’adaha federaalka.

Mucaaradka ayaa ku doodaya in muddo-xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ku ekaa 15-kii May, isla markaana aan lagu sii shaqeyn karin hannaan aan lagu wada heshiin. Xubno ka tirsan mucaaradka ayaa sidoo kale ku baaqay bannaanbaxyo ay sheegeen inay ka dhici doonaan Muqdisho iyo qeybo kale oo dalka ah.

Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda ku adkeysaneysa in dalka loo wado doorasho qof iyo cod ah, taas oo ay ku tilmaantay isbeddel muhiim ah oo Soomaaliya ka saaraya hannaan doorasho dadban oo muddo dheer ku dhisnaa awood-qeybsi iyo xulasho beeleed.

Soomaaliya ayaa markii ugu dambeysay qabatay doorasho guud oo toos ah sanadkii 1969-kii, ka hor afgambigii militariga ee Maxamed Siyaad Barre. Tan iyo burburkii dowladdii dhexe, doorashooyinka heer federaal ayaa inta badan ku dhacay hannaan dadban, waxaana madaxweynaha dooran jiray baarlamaanka.

Hase yeeshee, qorshaha dowladda ee doorasho qof iyo cod ah ayaa wajahaya mucaaradad xooggan, iyadoo kooxaha mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada ay ku doodayaan in hannaan kasta oo doorasho lagu geli karo uu u baahan yahay heshiis siyaasadeed oo ballaaran.

Xiisadda siyaasadeed ayaa sidoo kale saameyn ku yeelatay xiriirka dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada, gaar ahaan arrimaha la xiriira doorashooyinka, awoodaha hay’adaha federaalka iyo kaalinta guddiga doorashooyinka qaranka.

Digniinta cusub ee beesha caalamka ayaa muujineysa cabsi laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu u gudbo marxalad ka adag tan hadda taagan, gaar ahaan iyadoo Soomaaliya ay weli wajahayso weerarro ka imanaya Al-Shabaab, xaalad amni oo jilicsan iyo baahiyo bani’aadamnimo oo soo noqnoqda.

Waxaa sidoo kale weli xusuusta ku jirta xiisaddii siyaasadeed ee sanadkii 2021, markii muran ka dhashay muddo-kordhin uu sababay isku dhacyo hubeysan oo ka dhacay Muqdisho, ka hor inta aysan dhinacyadii siyaasadeed dib ugu laaban wada-hadal.

Beesha caalamka ayaa hadda u muuqata inay doonayso in laga hortago in xaaladda siyaasadeed ee maanta taagan ay gaarto heerkaas oo kale.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka ayaa shaaciyay jadwalka rasmiga ah ee doorashada guddoonka Golaha Wakiillada iyo hoggaanka dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Guddiga ayaa sheegay in 2-da iyo 3-da Juun loo asteeyay qabashada araajida musharaxiinta u tartamaya xilalka guddoomiyaha iyo guddoomiye ku-xigeennada Golaha Wakiillada.

Sidoo kale, muddadaas waxaa la shaacin doonaa liiska rasmiga ah ee musharaxiinta u taagan guddoonka Golaha Wakiillada Koonfur Galbeed.

4-ta Juun ayaa musharaxiinta guddoonka Golaha Wakiillada jeedin doonaan khudbadahooda ololaha, si ay u soo bandhigaan qorshahooda iyo himilooyinkooda hoggaamineed.

Isla maalintaas ayaa la qaban doonaa doorashada guddoonka Golaha Wakiillada, iyadoo xildhibaannada cusub ay codkooda ku dooran doonaan hoggaanka golaha.

Dhanka kale, 5-ta iyo 6-da Juun ayaa loo qorsheeyay qabashada araajida musharaxiinta u tartamaya xilka hoggaamiyaha dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, taas oo socon doonta muddo laba maalmood ah.

7-da Juun ayaa la shaacin doonaa liiska kama dambaysta ah ee musharaxiinta u tartamaya hoggaanka maamulka, halka 8-da Juun ay musharaxiintu jeedin doonaan khudbadahooda ololaha doorashada.

Sida ku cad jadwalka ay guddigu soo saareen, 10-ka Juun ayaa loo asteeyay qabashada doorashada hoggaamiyaha dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya, taas oo lagu dooran doono hoggaanka cusub ee maamulka.

Arrintan ayaa ku soo aadeysa xilli magaalada Baydhabo ay ka dhaceen iska-horimaadyo hubeysan oo u dhexeeyay ciidamo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo ciidamo daacad u ah madaxweynihii hore ee maamulkaas, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen).

Lafta-gareen ayaa weli ku adkeysanaya inuu yahay madaxweynaha sharciga ah ee Koonfur Galbeed, isagoo dhawaan shaaciyay inay wadaan dadaallo ay ku doonayaan inay dib gacantooda ugu soo celiyaan maamulkaasi, taas oo sii xoojisay xiisadda siyaasadeed ee ka taagan deegaannada Koonfur Galbeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sanduuqa qaranka ee maalgelinta cimilada oo kaashanaya wasaaradda tamarta iyo khayraadka biyaha, isla markaana ay taageereyso hay’adda caalamiga ah ee biyaha (GWPSA) ayaa maanta magaalada Muqdisho ku qabtay shirweyne muhiim ah.

Shirkan ayaa waxaa ka qeyb-galay hay’adaha dowladda, saaxiibbada horumarinta, bulshada rayidka ah, aqoonyahanno iyo wakiillo ka socday waaxda gaarka loo leeyahay, kuwaas oo ka arrinsanayay qorshayaal lagu xoojinayo amniga biyaha iyo la qabsiga isbeddelka cimilada ee dalka.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray ansixinta laba hindise oo muhiim ah, kuwaas oo la xiriira horumarinta adeegyada biyaha iyo kordhinta adkaysiga bulshooyinka Soomaaliyeed ee saameynta isbeddelka cimilada ee afarta sano ee soo socota.

Mid ka mid ah natiijooyinka ugu muhiimsan ee shirka ayaa ahayd ansixinta mashruuca “nidaamyada kaydinta iyo gurashada biyaha roobka ee magaalooyinka nugul ee Soomaaliya”, kaas oo lagu qiyaasay 25.8 milyan oo doollar.

Mashruucan ayaa laga hirgelin doonaa magaalooyinka Xuddur ee gobolka Bakool, Garbahaarey ee Gedo, Matabaan ee Hiiraan, Dhuusamareeb ee Galgaduud, Laascaanood ee Sool iyo Badhan ee Sanaag, kuwaas oo ka mid ah deegaannada sida weyn u wajahaya caqabadaha la xiriira helitaanka biyaha.

Ujeeddada mashruuca ayaa ah dhismaha iyo horumarinta kaabeyaasha gurashada iyo kaydinta biyaha roobka, si loo helo ilo biyo oo waara isla markaana lagu kalsoonaan karo, gaar ahaan xilliyada ay dhacaan abaaraha.

Sidoo kale, mashruucu wuxuu xoogga saarayaa xoojinta nidaamyada xog-ururinta iyo saadaasha cimilada, iyo horumarinta maamulka biyaha ee heer degmo, si loo yareeyo saameynta ka dhalata abaaraha soo noq-noqda ee dalka.

Dhanka kale, ka qeyb-galayaashu waxay ansixiyeen barnaamijka maalgashiga biyaha Soomaaliya (WIP) 2026–2030, oo ay hoggaaminayso wasaaradda tamarta iyo khayraadka biyaha, kaas oo leh qorshe maalgashi oo lagu qiyaasay 232 milyan oo doollar.

Barnaamijkan ayaa taageeraya mashaariic mudnaan leh oo la xiriira biyo-gelinta, kaydinta biyaha, maareynta fatahaadaha, horumarinta biyaha dhulka hoostiisa, waraabka, nadaafadda, adkaysiga cimilada iyo xoojinta hay’adaha dowliga ah.

Shirkan ansixinta ayaa calaamad u ah tallaabo muhiim ah oo lagu hormarinayo qorshaha Soomaaliya ee maalgashiyada biyaha u adkaysi u leh isbeddelka cimilada, iyadoo sidoo kale la waafajinayo qorshaha horumarinta waaxda Biyaha, qorshaha qaranka ee la-qabsiga cimilada (NAP), NDC 3.0, qorshaha isbeddelka qaranka iyo barnaamijka maalgashiga biyaha Afrika (AIP).

Nairobi (Caasimada Online) – Madaxweynaha Kenya William Ruto, ayaa ku dhawaaqay mashaariic waaweyn oo ay dowladda ka fulineyso waqooyiga Kenya oo isugu jira dhismaha terminal cusub ee garoonka Wajeer, waxbarashada, caafimaadka, guryeynta, waddooyinka, iyo horumarinta xoolaha iyo dhismaha jaamacaddii ugu horeysay ee qaranka.

Wuxuu ku tilmaamay in dadaalkan uu yahay mid lagu xaqiijinaayo in aan gobolna gadaal looga tagin. Isagoo ku dhawaaqay hadal taariikhi ah oo ahaa kuna yiri “Wajir ma aha darafka Kenya, Wajir waa Kenya lafteeda.”

Madaxweynaha ayaa sheegay in waqooyiga Kenya ay door dhexe ka ciyaari doonto isbeddelka dhaqaale ee dalka mustaqbalka, iyadoo loo marayo maalgashiga waxbarashada, xoolaha, kaabayaasha dhaqaalaha, mashaariicda biyaha, iyo ganacsiga gobolka.

William Ruto ayaa sidoo kale ku amray Wasaaradda Waxbarashada inay billowdo wadatashiyo ujeeddadoodu tahay in si rasmi ah loogu daro barnaamijyada Dugsiyadda, Madrasa-yada, iyo waxbarashada reer miyiga habka waxbarashada asaasiga ah ee Kenya.

Tallaabadan ayaa la filayaa inay kor u qaaddo helitaanka waxbarashada ee kumanaan carruur ah oo ku nool bulshooyinka gobolada fog ku yaal ee muddo dheer helin wax xuquuq ah.

Dugsiyadda waxbarashada diiniga ayaa mid aasaasi ah oo loogu talagalay carruurta yaryar, gaar ahaan gobollada ay Soomaalidu degto inay ku bartaan qur’aanka kariimka.

Madaxweyne Ruto isagoo ka hadlayay dabbaaldegga 63-aad ee Maalinta qaranimada oo sannadkan lagu qabtay Ismaamulka Wajeer, ayaa sheegay in dowladdu ay samayn doonto qaab-dhismeed sharci iyo mid siyaasadeed oo cad si loo aqoonsado hannaanyadan waxbarasho ee beddelka ah, kuwaas oo muddo bulshada u adeegayay laakiin ka baxsaanaa habka rasmiga ah ee waxbarashada dalka.

Ruto ayaa xusay in maqnaanshaha qaab-dhismeed rasmi ah oo loogu talagalay Dugsiyadda, Madrasa-yada, iyo waxbarashada reer miyiga ay keentay in carruur badan, gaar ahaan waqooyiga Kenya iyo gobollada kale ee darafyada ku yaal ay waayaan waddooyin waxbarasho oo aqoonsi dowladeed haysta.

“Maanta waxaan ku amrayaa Wasiirka Waxbarashada inuu la xiriiro dhammaan daneeyayaasha ay khuseyso, uuna qaado tillaabooyinka lagama maarmaanka ah ee hoos yimaada Sharciga Waxbarashada Asaasiga ah, si ballaaranna loogu tashado lana soo jeediyo tillaabooyinka ku habboon ee isku-dhafka rasmiga ah ee adeegyadan,” ayuu yiri Madaxweynuhu.

“Tani waxay xaqiijin doontaa in ilmo kasta, iyadoon loo eegin asalkiisa ama xaaladdiisa, uu haysto waddo la aqoonsan yahay oo uu u maro waxbarashada, xirfadaha, iyo fursadaha. Ilmo kasta wuxuu mudan yahay in laga furo albaabka waxbarashada. Waa waajibaad na saaran inaan albaab kasta furno.” ayuu sii raaciyay William Ruto.

Amarkan ayaa qayb ka ah qorshaha ballaaran ee dowladda oo loogu talagalay in lagu horumariyo wax-wada lahanshaha, isla markaana wax looga qabto iska indho tirka taariikhiga ah ee ka jiray waqooyiga Kenya.

Madaxweynaha ayaa sheegay in waxbarashadu ay tahay aaladda ugu xooggan ee lagu beddeli karo nolosha laguna furi karo fursadaha dhaqaale, wuxuuna xusay in maalgelinta dowladda ee qaybta waxbarashada ay si weyn u korortay.

Sida uu sheegay Ruto, miisaaniyadda waxbarashada ayaa ka korortay Sh500 bilyan sannadkii 2022, waxayna hadda mareysaa wax ka badan Sh702 bilyan. Sidoo kale, in ka badan 100,000 oo macallin ayaa la shaqaaleysiiyay saddexdii sano ee la soo dhaafay, halka 20,000 oo kalena la qorsheynayo in la shaqaaleysiiyo.

Wuxuu muujiyay dadaallada lagu xallinayo gabaabsi weyn oo dhanka macallimiinta ah oo ka jiray waqooyiga Kenya, isagoo adeegsanaya barnaamij gaar ah oo horseeday inay shaqeeyaan kuleejyada tababarka macallimiinta ee Wajir, Kutulo, iyo Mandera.

1,800 oo macallin: Waa tirada macallimiinta deegaanka ah ee laga qoray ismaamullada Wajir, Mandera, iyo Garissa oo hadda la shaqaaleysiiyay laguna dabar-goyn doono gobolka. Halka 4,616 oo ardayay tahay tirada ardayda hadda iska diwaangelisay kuleejada tababarka macallimiinta ee gobolka, waana tiradii ugu badneyd ee abid taariikhda gobolka laga diwaangaliyo.

Nidaamka waxbarashada ka sokow, Ruto wuxuu adeegsaday dabbaaldegga qaranka si uu u difaaco go’aankii maamulkiisa ee ahaa in la baabi’iyo hannaankii adkaa ee baaritaanka ee lagu heli jiray kaarka aqoonsiga qaranka (ID) ee waqooyiga Kenya. Wuxuu sheegay in tillaabadan loogu talagalay in lagu soo afjaro tobanaan sano oo midab-kala-sooc iyo dhibaato ah oo ay la kulmi jireen muwaadiniinta sharciga ah ee Kenya.

Wuxuu dib u xusuustay sheekada muwaadin deegaanka Wajir ah, in kasta oo uu ku dhashay Kenya, haddana la kulmay caqabado dhowr ah iyo dhibaatooyin soo laalaabtay si uu u helo kaarka aqoonsiga qaranka.

“In ka badan lixdan sano, tani waxay ahayd nolosha dhabta ah ee boqolaal kun oo reer Kenya ah oo ku nool waqooyiga Kenya,. Ma aanan baabi’in xaqiijinta dhalashada. Waxaan baabi’innay midab-kala-sooca,” ayuu yiri Ruto

Madaxweynaha ayaa sheegay in isbeddellada lagu soo rogay Baaqa Madaxweynaha ee Diiwaangelinta iyo Bixinta Aqoonsiga iyo Shahaadooyinka Dhalashada ee Waqooyiga Kenya, kaas oo lagu saxiixay Wajir bishii Febraayo 2025, ay mar hereba u suurtagelisay kumanaan dhalinyaro ah inay helaan dukumentiyada aqoonsiga iyadoo aan la marin baaritaanno dheeraad ah oo dhib iyo takoor wata.

“Farriintayadu waa caddahay: ilmo kasta meel kasta oo uu joogo wuxuu xaq u leeyahay fursad, mana jiro ismaamul aad u fog oo aan mudnayn horumar,” ayuu hadalkiisa kusoo gaba gabeeyay.

Tan iyo markii la doortay madaxweyne William Ruto wuxuu isbadal ku sameeyay qaabkii horay loola dhaqmi jiray Soomaalida Kenya oo aad ugu dulmanaa dhinacyada horumarka, dhaqaalaha, waxbarashada iyo sharciyada, intaasna ay xiligaan meesha ka baxeen, waxaana lagu tilmaamay Ruto madaxweynihii ugu horeeyay ee xuquuqda Soomaalida soo dhiciyay inuu yahay.

Baydhaba (Caasimada Online) – Magaalada Baydhaba ee xarunta Gobolka Baay ayaa maanta lagu soo rogay bandow culus oo caawa dhaqangalaya, sida uu ku dhawaaqay Wasiirka Amnig Koonfur Galbeed Maxamed Xuseen Xasan (Joon).

Wasiirka oo shir jaraa’id u qabtay Wariyeyaasha ayaa sidoo kale soo saaray awaamiiir kasoo baxday maamulka, maadaama la galayo doorashooyin guud.

Joon ayaa sheegay in bandowga uu bilaanayo 7:00 habeenimo, uuna soconayo ilaa Salaadda Subax, isla markaana uu quseeyo dhammaan shacabka, iyada oo la joojiyay isku socodka guud ee magaalada Baydhaba.

Ujeedka waxa uu ku sheegay in la sugayo amniga, maadaama loo diyaar garoobayo doorashada guddoonka Baarlamaanka iyo mida Madaxweynaha oo dhawaan lagu qaban doono halkaasi.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in wax hub ah aan lagu dhex wadan karin magaalada, si looga hortago fal kasta oo amni darro ah, isla markaana lagu carqaladeynayo amniga iyo hufnaanta doorashooyinka.

Waxaa kale oo uu farriin u diray dadka deegaanka oo uu ugu baaqay inay u hoggaansamaan awaamiirta soo baxday, ayna la shaqeeyaan ciidamada ammaanka.

Baydhaba waxaa haatan ku sugan ciidamada dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed, kuwaas oo wada howlgallo guud oo amni xaqiijin ah, waxayna isku fidiyeen gudaha iyo daafaha magaaladasi.

Dhawaan ayay ahayd markii ay magaalada soo weerareen ciidamada daacadda u ah Cabdicasiis Lafta-gareen, kuwaas oo dagaal la galay ciidamada dowladda, iyada oo markii dambe dib loo celiyay kadibna la gaystay khasaare xooggan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Gobolka Banaadir ayaa maanta si rasmi ah u gada gashay kiiska Sacdiyo Macalin Cali Xasan oo loo yaqaano (Sacdiyo Bajaaj), taas oo muddo 50 cisho ah u xiran dowladda Soomaaliya.

Maxkamadeynta oo goor hore oo saaka ah bilaabatay ayaa waxaa ka qayb-galay mas’uuliyiin hore, ehellada iyo dhalinyaro buux dhaafiyay hoolka, si ay goobjoog u noqdaan dhageysiga dacwadda loo haysto Sacdiyo Bajaaj.

Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka ayaa Sacdiyo kusoo eedeeyay laba kiis oo xasaasi ah, kuwaas oo kala ah aflaado madaxeed iyo kicin bulsho.

Dooda markii la guda galay ayaa waxaa is hortaag sameeyay qareennada difaacaya Sacdiyo Macallin Xasan oo dalbaday in lasoo caddeeyo kiisaska iyo nooca ay yihiin, si loo sugo cadeymaha loo baahan yahay in go’aan lagu gaaro.

Abuukaate Cali Xalane oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in ay ku guuleysteen soo jeedintooda, isla markaana xeer ilaalinta dib loogu celiyay dacwadda, si ay usoo caddeyso labada eedeymood ee loo haysto Sacdiyo.

“Ilaahey amarkiis anaga waxaa fursad u helnay inaan is hortaag ka keeno eedii maanta is hortaageenana waa mid ay ku qanacday Maxkamadda,” ayuu yiri Abuukaate Cali Xalane.

Si kastaba ha’ahaatee, Kiiska Sacdiyo Macallin oo ah mid xasaasi ah ayaa si weyn isha loogu hayaa, iyada oo laga war sugayo go’aanka Maxkamadda Gobolka Banaadir, maadaama ay maanta guda gashay dhageysiga dacwadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa lagu wadaa in ay u ambabaxaan magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug, xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka u dhexeeyay Madaxweyne Axme Qoor Qoor iyo Villa Somalia.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa Caasimada Online u xaqiijiyay safarka Ra’iisul wasaaraha, iyadoo ujeedka uu yahay xal u raadinta xiisadda Galmudug.

Maalmahan Ra’iisul wasaaraha ayaa Muqdisho ka waday kulamo kala duwan oo xaaladda lagu dajinayo, isaga oo kaashanaya agaasimaha NISA Mahad Salaad.

Qaban qaabada soo dhaweynta Ra’iisul wasaaraha ayaa haatan laga dareemayaa magaalada Dhuusamareeb halkaas oo uu ka bilaabi doono kulamo, sida ay soo sheegayaan Wariyeyaal ku sugan deegaannada Galmudug.

Sida qorshuhu yahay Xamza ayaa la fariisan doono Madaxweyne Qoor Qoor oo dhawaan dhabarka xijiyay Villa Somalia, maadaama ay isku qabteen sida loo wajahayo hannaanka doorashooyinka Galmudug ee dhawaan dhici doono.

Villa Somalia ayaa dooneysa in isbeddel siyaasadeed laga sameeyo Galmudug, isla markaana doorashada madaxtinimada Galmudug ee la qabanayo bisha July lagu doorto musharrax ka iman doona urur-siyaasadeedka JSP. Waxaa aad loo hadal hayaa in musharraxaasi noqon karo ganacsade Liibaan Axmed Xasan, haddii uusan isbeddelin mowqifka taageerada madaxtooyada ee ku aaddan ninkaas.

Dhanka kale, Qoorqoor, oo hadda ah Madaxweynaha Galmudug ayuu Dastuurka maamulkaas u oggolaanayaa inuu mar labaad tartamo, taas oo keenta in labada dhinac ay ku kal fogaadaan arrimaha doorashooyinka.

Dadka reer Galmudug ayaa isha ku haya xiisadda taagan, oo ay garowsan yihiin inay khatar dhab ah ku tahay jiritaanka dowlad-goboleedka Galmudug, isla markaana ay sii kala fogeyn karto bulshada maamulkaas.

Jowhar (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa kasoo baxaya weerarro kala duwan oo xalay ka dhacay magaalada Jowhar, kuwaas oo loo adeegsaday qaraxyo jugtooda laga maqlay bartamaha magaaladan oo caasimad u ah Dowlad-goboleedka Soomaaliyeed HirShabelle.

Qaraxa koowaad ayaa ka dhacay Laanta Isnaay ee xaafadda Horseed, iyada oo lala eegtay sarkaal ka tirsan ciidanka dowladda Soomaaliya oo deggan halkaasi, kaas oo magaciisa lagu soo koobay Haaroole, waxaana soo gaaray dhaawac, sida ay innoo sheegeen ilo deegaanka ah.

Sidoo kale, weerarka labaad oo ahaa Bam-gacmeed ayaa isna lagu beegsaday xero ay dagan yihiin Guutada 3-aad ee Ciidamada Xoogga Dalka ee uu hoggaamiyo Jeneraal Saneey Cabdulle oo ku taalla agagaarka saldhigga Jowhar, iyada oo ciidamada ay fureen rasaas kadib weerarka lagu qaaday.

Ma cadda khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay weerarka iyo rasaasta xigtay ee ay fureen ciidamada dowladda ee ku sugan xerada la beegsaday oo ay dagan yihiin military-ga Soomaaliya.

Weerar kale oo saddexaad ayaa sidoo kale lagu qaaday askari ka tirsan ciidamada ammaanka oo ku sugnaa barkoontarol oo ku taalla Jowhar, kaas oo ay dileen kooxaha hubeysan oo kadibna ka qaatay qoraygiisa.

Ma jiro ilaa iyo hadda wax war ah oo kasoo baxay saraakiisha laamaha amniga iyo mas’uuliyiinta Maamulka HirShabelle oo ku aadan dhacdooyinkaasi, waxaana haatan xaaladdu ay tahay mid deggan.

Ciidamada dowladda iyo kuwa HirShabelle ayaa lagu soo warramayaa in saaka ay wadaan howlgallo lagu baadi goobayo kooxihii ka dambeeyay falalka amni darrada ah ee xalay ka dhacay magaalada Jowhar ee xarunta gobolka Shabeellaha Dhexe.

Si kastaba, ha’ahaatee Jowhar ayaa dhawaan martigelin doonto doorashada guud ee HirShabelle oo haatan si weyn loogu diyaar garoobayo, iyada oo dhinacyo kala duwan ay si weyn ugu loolami doonaan, maadaama lasoo dooran doono Baarlamaan iyo Madaxweyne cusub.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Cabdisalaan Cabdi Cali Dhaay ayaa beeniyey warar lagu baahiyey warbaahinta oo sheegayay in dowladda federaalka ay u yeertay safiirka Soomaaliya u fadhiya Kenya, Jibriil Ibraahim Cabdulle, kadib markii uu ka qeyb-galay shir ganacsi oo ka dhacay magaalada Nairobi, kaas oo sidoo kale uu marti ku ahaa safiirka Israel ee Kenya.

Wasiir Dhaay oo khadka taleefanka kula hadlay warbaahinta Dawan, isagoo ku sugan magaalada Seoul ee dalka Kuuriyada Koonfureed, ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay ka warqabtay ka qeyb-galka Danjire Jibriil ee shirkaas, isla markaana aysan jirin wax khalad ah oo dhacay.

“Danjiruhu wuxuu ka qeyb-galay Avocado Africa 2026 Expo ee Nairobi isagoo gudanaya waajibaadkiisa rasmiga ah ee safiirka Soomaaliya ee Kenya. Wuxuu ahaa shir ku saabsan beeraha iyo ganacsiga, ma ahayn kulan siyaasadeed, mana jirin wax khalad ah oo uu galay safiirkeenna. Wararka sheegaya in loo yeerayna waa kuwo aan sax ahayn,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Cabdisalaan Dhaay.

Muranka ayaa ka dhashay qoraal ay Safaaradda Israel ee Kenya ku baahisay baraha bulshada, kaas oo lagu sheegay in safiirka Israel ee Kenya, Gideon Behar, uu si rasmi ah u furay daabacaaddii lixaad ee shirka Avocado Africa 2026. Safaaraddu waxay sheegtay in munaasabaddaas ay qeyb ka tahay iskaashiga Kenya iyo Israel ee horumarinta silsiladda qiimaha avocado-da.

Hase yeeshee, dokumentiyo ayaa muujinaya in shirkaasi ahaa bandhig ballaaran oo ku saabsan beeraha iyo ganacsiga, kaas oo ay ka qeyb-galeen dhowr safaaradood, wakiillo ka socday dowladda Kenya, shirkado wax dhoofiya, maal-gashadayaal, shirkado tiknoolajiyadeed, ganacsato dhanka gaadiidka iyo sahayda ah, iyo xubno ka socday ganacsiga gaarka loo leeyahay.

Barnaamijka shirka ayaa muujinaya in Safiirka Israel ee Kenya Gideon Behar lagu qoray liiska martida muhiimka ah ee ka qeyb-gashay furitaanka rasmiga ah ee shirka Talaadadii, 26-kii May, isagoo ay la socdeen wakiillo ka socday wasaaradaha beeraha iyo ganacsiga ee Kenya iyo safaarado ay ka mid yihiin kuwa Peru, Mexico iyo Shiinaha.

Barnaamijkaas ayaa si gaar ah u muujinaya in Safiirka Soomaaliya ee Kenya, Jibriil Ibraahim Cabdulle, lagu daray qeybta hordhaca iyo khudbadaha soo-dhaweynta ee Arbacadii, 27-kii May, isagoo ay la socdeen wakiillo ka kala socday Uganda, Jordan iyo Portugal.

Danjire Jibriil Ibraahim Cabdulle ayaa isna warbaahinta Dawan u sheegay in ka qeyb-galkiisa shirka uu qeyb ka ahaa diblomaasiyadda dhaqaale ee Soomaaliya, isla markaana ujeeddadiisu ahayd inuu soo bandhigo fursadaha ganacsi iyo maal-gashi ee Soomaaliya.

“Waxaan halkaas u joogay in aan iibiyo ajandaha dhaqaale ee Soomaaliya, oo aan dalkeenna u soo bandhigo suuq soo baxaya oo leh fursado ku jira beeraha, kalluumeysiga, adeegyada sahayda, ganacsiga badda, kaabayaasha dhaqaalaha, wax-soo-saarka, tamarta la cusbooneysiin karo, isgaarsiinta iyo horumarinta ganacsiga gaarka loo leeyahay. Kenya ayaa ahayd dalka martida loo ahaa, waxayna xaq u leedahay inay casuunto cidda ay u aragto inay khuseyso. Ka qeyb-galka Soomaaliya wuxuu ku saabsanaa danaha Soomaaliya iyo diblomaasiyadda dhaqaale,” ayuu yiri Danjire Jibriil.

Khudbadda uu safiirku u diyaarsaday shirka ayaan wax tixraac ah ku sameyn Israel. Waxa uu diiradda ku saaray fursadaha dhaqaale ee Soomaaliya, is-dhexgalka gobolka iyo ku biiritaanka Soomaaliya ee Dalladda Bulshada Bariga Afrika ee EAC.

“Soomaaliya maanta waa suuq soo baxaya oo adkeysi leh, kana buuxa fursado ku jira beeraha, kalluumeysiga, adeegyada sahayda, ganacsiga badda, kaabayaasha dhaqaalaha, wax-soo-saarka, tamarta la cusbooneysiin karo, isgaarsiinta iyo horumarinta ganacsiga gaarka loo leeyahay,” ayuu ku yiri khudbaddiisa.

Waxa uu sidoo kale ku casuumay maal-gashadayaasha iyo saaxiibada gobolka inay eegaan fursadaha ka jira Soomaaliya, gaar ahaan beeraha, kalluumeysiga, dekedaha, adeegyada sahayda iyo horumarinta ganacsiga gaarka loo leeyahay. Khudbaddiisa ayaa sidoo kale lagu sheegay in Soomaaliya ay diyaar u tahay inay la shaqeyso daneeyayaasha gobolka iyo kuwa caalamiga ah ee ku lug leh ganacsiga, kaydinta qabow, warshadeynta wax-soo-saarka beeraha iyo maal-gashiga beeraha.

Ajandaha shirka iyo khudbadda safiirka ma muujin wax caddeyn ah oo sheegaya in Soomaaliya ay kulan laba geesood ah la yeelatay Israel intii uu socday shirka. Dukumentiyada la arkay waxay muujinayaan in shirka lagu qabtay Kenya, ayna ka qeyb-galeen safaarado iyo wakiillo kala duwan, maadaama uu ahaa kulan caalami ah oo ku saabsan beeraha iyo ganacsiga.

Sidaas darteed, sheegashada ah in dowladda Soomaaliya ay u yeertay Safiir Jibriil Ibraahim Cabdulle sababo la xiriira ka qeyb-galkiisa Avocado Africa 2026 Expo ayaa waxaa beeniyey Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya Cabdisalaan Cabdi Cali Dhaay.

Dokumentiyada la heli karo waxay xaqiijinayaan in safiirku ka qeyb-galay shirka, balse ma taageerayaan sheegashada ah inuu jiro khalad uu galay, tallaabo anshax-marin ah oo laga qaaday, ama kulan diblomaasiyadeed oo dhexmaray Soomaaliya iyo Israel.

Washington (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa ku jira “caafimaad jireed oo aad u wanaagsan,” sida lagu sheegay warqad uu soo saaray dhakhtarkiisa gaarka ah, kadib baaritaan caafimaad oo toddobaadkan loogu sameeyay Isbitaalka Militariga Qaranka ee Walter Reed.

Warqadda oo uu Aqalka Cad sii daayay fiidnimadii Jimcaha ayaa waxaa qoray Kabtan Sean Barbabella, oo ah dhakhtarka madaxweynaha. Waxa uu sheegay in baaritaanka la sameeyay Talaadadii uu ahaa kii saddexaad ee Trump maro tan iyo markii uu dib ugu soo laabtay Aqalka Cad.

Barbabella ayaa sheegay in baaritaanka lagu sameeyay madaxweynaha uu ka koobnaa tijaabooyin ballaaran oo shaybaar iyo kuwo ka hortag caafimaad ah, iyo sidoo kale la-tashiyo lala yeeshay 22 dhakhtar oo takhasusyo kala duwan leh, kana socday xarumo caafimaad iyo hay’ado waxbarasho oo waaweyn.

Dhakhtarka ayaa warqaddiisa ku sheegay in Trump uu muujiyay “waxqabad garasho iyo mid jir oo aad u wanaagsan,” islamarkaana uu si buuxda ugu habboon yahay gudashada dhammaan waajibaadka madaxweynenimo iyo kan taliyaha guud ee ciidamada Mareykanka.

Sidoo kale, baaritaannada la xiriira shaqada maskaxda iyo garashada ayaa lagu sheegay in madaxweynaha uu muujiyay xaalad maskaxeed oo caadi ah, iyadoo aan la sheegin wax muujinaya hoos u dhac dhanka garashada ah.

Warqadda ayaa sidoo kale lagu sheegay in Trump la siiyay talooyin caafimaad oo ka hortag ah, oo ay ku jiraan hagaajinta cuntada, isticmaalka qadar yar oo aspirin ah, kordhinta dhaqdhaqaaqa jirka iyo sii wadista dhimista miisaanka.

Miisaanka Trump ayaa lagu sheegay in culeyskiisa yahay 108 kg, taas oo ka dhigan in ay miisaankiisa ku korortay 6.4 kg tan baaritaankiisii caafimaad ee 2025.

Trump, oo 14-ka June jirsanaya 80 sano, ayaa ah qofkii ugu da’da weynaa ee xilka madaxweynenimo ee Mareykanka qabta. Arrinta caafimaadkiisa ayaa si gaar ah isha loogu hayaa, maadaama caafimaadka madaxweynayaasha da’da ah uu noqday mowduuc siyaasadeed oo aad looga doodo gudaha Mareykanka.

Dooddaas ayaa xoogeysatay sanadihii dambe, gaar ahaan xilligii madaxweynihii hore Joe Biden, oo si joogto ah loo weydiin jiray su’aalo ku saabsan awooddiisa jireed iyo tan maskaxeed. Trump ayaa arrintaas si weyn u adeegsan jiray ololihiisa doorashada, isaga oo isku muujinayay inuu ka firfircoon yahay Biden.

Kadib markii Biden ka tagay xilka, waxaa la shaaciyay in laga helay kansarka qanjirka ragga oo heerkiisu sarreeyo, taasoo sii kordhisay doodda ku saabsan da’da, caafimaadka iyo kartida hoggaamiyeyaasha Mareykanka.

Intii lagu jiray muddada labaad ee Trump, sawirro dhowr ah ayaa muujiyay nabarro ama midab-beddel ka muuqda dusha gacmihiisa, kuwaas oo mararka qaar lagu arkay in lagu daboolay qurxin ama faashado.

Dhakhtarkiisa ayaa warqadda ku sheegay in arrintaas ay la xiriirto “cuncun ama dhaawac yar oo ku dhaca unugyada jilicsan,” isaga oo ku sababeeyay salaanta badan ee gacmaha iyo saameynta fudud ee aspirin-ka.

Barbabella ayaa hore Trump uga helay xaalad loo yaqaan chronic venous insufficiency, oo ah cillad ku timaadda xididdada lugaha, taas oo keenta in dhiiggu si fiican ugu soo laaban waayo wadnaha, mararka qaarna sababta barar lugaha ah.

Warqadda cusub ayaa sheegtay in bararka hoose ee lugaha Trump uu yahay mid “yar,” islamarkaana uu ka soo roonaaday xaaladdii sanadkii hore.

Dhakhtarka ayaa sidoo kale sheegay in Trump uu qaato laba dawo oo lagu xakameeyo dufanka dhiigga, kuwaas oo kala ah Rosuvastatin iyo Ezetimibe. Waxa kale oo uu qaataa aspirin, oo loo isticmaalo tallaabo ka hortag ah oo la xiriirta caafimaadka wadnaha.

Barbabella ayaa sheegay in Trump uu ka faa’iidaystay in uusan weligii isticmaalin tubaako iyo khamri, taas oo uu ku tilmaamay mid ka mid ah arrimaha taageeraya caafimaadkiisa guud.

Dhakhtarka ayaa intaas ku daray in jadwalka maalinlaha ah ee Trump, oo ay ku jiraan kulamo heer sare ah, ka qeybgalka munaasabado dadweyne iyo dhaqdhaqaaq jireed oo joogto ah, uu weli kaalin ka qaadanayo xaaladdiisa caafimaad.

Si kastaba, Trump ayaa caan ku ah inuusan lahayn jadwal jimicsi oo joogto ah marka laga reebo ciyaarta golf-ka. Waxa kale oo muddo dheer lagu yaqaannay inuu jecel yahay cuntooyinka cusbada iyo dufanka badan, oo ay ku jiraan hamburgers iyo fries.

Moscow (Caasimada Online) – Wasiiru-dawlaha Gaashaandhigga Soomaaliya, Cumar Cali Cabdi, ayaa magaalada Moscow kula kulmay dhiggiisa Ruushka, Vasily Osmakov, xilli uu halkaas ku joogo booqasho rasmi ah. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay fursadaha lagu xoojin karo iskaashiga dhanka difaaca.

Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa sheegtay in wadahadalladu diiradda saareen arrimaha ay labada dal wadaagaan, gaar ahaan hannaanka lagu xoojin karo xiriirka difaaca ee ka dhexeeya Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo Ruushka.

Labada mas’uul ayaa carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii wadista wadahadallada wax-ku-oolka ah, waxayna xaqiijiyeen u-heellanaanta labada dhinac ee ku aaddan dhiirrigelinta iyo xoojinta xiriirka difaaca ee ka dhexeeya labada dowladood.

Iskaashiga Soomaaliya iyo Ruushka ayaa si weyn u ballaartay sannadihii ugu dambeeyay, iyadoo ay ka mid tahay heshiiska is-afgaradka ee la saxiixay bishii Febraayo 2026. Heshiiskaas ayaa ujeeddadiisu tahay xoojinta iskaashiga caafimaadka, dhisidda awoodda xirfadlayaasha caafimaadka, iyo hirgelinta tignoolajiyada caafimaadka ee dhijitaalka ah.

Wadahadalladan ayaa ku soo beegmay xilli Soomaaliya ay ku guda jirto dadaallo ay ku ballaarinayso isbahaysigeeda caalamiga ah, si ay u taageerto horumarinta qaybta amniga iyo dagaalka ka dhanka ah argagixisada, iyadoo isla markaana kor u qaadaysa awoodda difaaca qaranka.

Danjiraha Soomaaliya u fadhiya dalka Ruushka, Maxamed Zubeyr, ayaa si firfircoon uga shaqaynayay xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya la leedahay Ruushka iyo Belarus. Wuxuu waraaqihiisa aqoonsiga u gudbiyay Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda Ruushka, Mikhail Bogdanov, oo sidoo kale ah Ergeyga Gaarka ah ee Madaxweynaha Federaalka Ruushka u qaabilsan Bariga Dhexe iyo Afrika.

Dowladda Federaalka Ruushka ayaa sidoo kale Soomaaliya siisay gargaar bani’aadamnimo, si loo caawiyo bulshooyinka ay saameeyeen abaaraha daba-dheeraaday iyo xasaradaha kale ee bani’aadamnimo. Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Soomaaliyeed ee SoDMA ayaa bishii Noofambar 2023 heshay 25,000 oo tan oo qamadi ah oo ka timid Ruushka, taasoo qayb ka ahayd dadaallada gargaarka bani’aadamnimo ee Soomaaliya.

Shixnad labaad oo iyaduna ahayd 25,000 oo tan oo qamadi ah oo ka timid Ruushka ayaa la helay bishii Janaayo 2024. Guddoomiyaha SoDMA, Maxamuud Macallin, ayaa Ruushka uga mahadceliyay deeqdaas raashinka muhiimka ah ee uu siiyay Soomaaliya.

Guddoomiyaha SoDMA ayaa sidoo kale wadahadallo la yeeshay Ku-xigeenka Wasiirka Ruushka ee Difaaca Shacabka, Kurynin Roman Viktorovich. Labada dhinac ayaa ka wada hadlay hannaanka loo adeegsan karo tababarrada iyo qalabka horumarsan si kor loogu qaado awoodda SoDMA iyo aqoonta la xiriirta dhimista khatarta musiibooyinka.

Iskaashiga sii kordhaya ee Muqdisho iyo Moscow

Wadahadalladan ayaa muujinaya xiriirka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Muqdisho iyo Moscow, iyadoo labada dhinacba ay doonayaan inay ballaariyaan iskaashiga dhinacyada ay wadaagaan.

Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda Ruushka, Mikhail Bogdanov, ayaa Muqdisho soo gaaray bishii Abriil 2025, si uu wadahadallo heer sare ah ula yeesho madaxda Soomaaliya. Booqashadaas ayaa hoosta ka xarriiqday xiisaha sii kordhaya ee Moscow u hayso Geeska Afrika. Bogdanov ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud u soo gudbiyay casuumaad rasmi ah oo uga timid Madaxweyne Vladimir Putin, taasoo ku saabsan ka qeybgalka Shirweynaha Ruushka iyo Jaamacadda Carabta.

Bishii May 2025, Guddoomiyaha Aqalka Sare ee Soomaaliya, Cabdi Xaashi Cabdullaahi, ayaa u safray Moscow si uu u xoojiyo xiriirka baarlamaani ee Soomaaliya la leedahay Golaha Federaalka Ruushka. Socdaalkaas ayaa lagu doonayay in lagu xoojiyo iskaashiga dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo istiraatiijiyadda.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya ayaa sidoo kale hoggaamiyay wafdigii Soomaaliya ee ka qeybgalay Shirkii Labaad ee Wasiirrada ee Madasha Iskaashiga Ruushka iyo Afrika, kaasoo ka dhacay Qaahira. Tallaabadan ayaa muujisay sida ay dowladda federaalka uga go’an tahay ballaarinta isbahaysigeeda caalamiga ah iyo ku-dhaqanka diblomaasiyadda dhaqaalaha.

Taageerada Ruushka ee madax-bannaanida Soomaaliya

Ruushka ayaa si cad u taageeray madaxbannaanida Soomaaliya iyo midnimadeeda dhuleed. Ka dib markii bishii Diseembar 2025 ay Israa’iil aqoonsatay Somaliland, Moscow waxay mar kale xaqiijisay taageeradeeda ku aaddan Soomaaliya midaysan, iyadoo carrabka ku adkeysay muhiimadda ay leedahay dhowrista sharciga caalamiga ah.

Ruushka ayaa sidoo kale ka horyimid kordhinta cunaqabateynta hubka ee saaran Soomaaliya ee Golaha Ammaanka bishii Abriil 2026. Mowqifkaas ayaa la jaanqaaday aragtida Muqdisho ee ah in xayiraadahaas ay wiiqeen awoodda dowladda Soomaaliya u leedahay inay qalabeyso ciidamadeeda.

Dowladda Soomaaliya ayaa soo dhoweysay mowqifka Moscow, iyadoo u aragtay mid ka tarjumaya isku-soo-dhawaanshaha istiraatiijiyadeed ee sii kordhaya ee labada dal.

Iyadoo xiriirka diblomaasiyadeed uu sii ballaaranayo, labada dhinac waxay muujiyeen rabitaankooda ah inay sii qoto-dheereeyaan iskaashiga ay ka leeyihiin arrimaha mudnaanta wadaagga u ah, sida nabadda, amniga iyo horumarka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Sacdiyo Macalin Cali Xasan oo loo yaqaano (Sacdiyo Bajaaj) ayaa lagu wadaa in maalinta berri ah la horgeeyo Maxkamadda Gobolka Banaadir, si loo guda galo dacwadda loo haysto.

Xeer Ilaaliyaha Qaranka ayaa dhawaan sheegay in kiiska Sacdiyo uu marayo heer gaba-gabo ah oo dhinaca baarista iyo dacwad-oogista ah, isaga oo xusay in hay’adaha caddaaladdu ay dhammaystireen habraacyadii la xiriiray baarista kiiska.

Maxkamadeynta oo subaxa hore ee berri ka bilaaban doonto hoolka Maxkamadda Gobolka Banaadir ayaa lagu soo bandhigi doonaa eedaha rasmiga ah ee loo haysto Sacdiyo Macallin, waxaana kamid ah kicin bulsho.

Xoghayaha Golaha Samatabixinta, Maxamed Aadan Koofi oo qoraal kasoo saaray Maxkamadeynta gabadhan dhalinyarada ah ayaa shaaca ka qaaday in ay ay garab istaagi doonaan, isla markaana ay tegi doonaan Maxkamadda, wuxuu sidoo kale dhalinyarada ugu baaqay inay garabkeeda buuxiyaan.

“Sacdiyo Macallin (Bajaaj) waxay u xiran tahay oo berri maxkamad lagu saarayaa kaliya in ay tiri “Madaxweyne waxaan u baahanahay inta gabadhaadu u baahantahay!” Waxaan garab taaganahay dhibbane Sacdiyo Bajaaj, waxaana ugu baaqayaa dadka Soomaaliyeed, gaar ahaan dhalinyarada in la garab istaago oo la tago maxkamadda,” ayuu yiri Musharrax Koofi.

Sidoo kale, wxuu farriin culus u diray bahda Garsoorka oo uu ka dalbaday inay u hiiliyaan cadaaladda, si loogu kala baxo sharciga.

“Garsoorka dalka waxaan ka rajaynayaa in ay caddaaladda u adeegi doonaan, xorriyaddeedana ay u celin doonaan Sacdiya Bajaaj,” ayuu sii raaciyay.

Si kastaba ha’ahaatee, Kiiska Sacdiyo Macallin Xasan oo xasaasi ah ayaa si weyn isha loogu hayaa, iyada oo laga war sugayo go’aanka Maxkamadda Gobolka Banaadir.

Muqdisho (Caasimada Online) – Imaam Cumar Macalin Abshir oo kamid ah waxgaradka Soomaaliyeed ayaa jawaab ka bixiyay eedeyntii Garaad Jaamac Garaad Cali oo maalmo kahor sheegay in odayaasha Hawiye ay soo dhamaystiri waayeen xubnihii laga rabay, si loo dhiso guddi odayaal ah oo dhex-dhexaadiya Villa Somalia iyo Mucaaradka.

Garaadka ayaa xusay in arrintaas ay keentay in ay fashilmaan dadaalladii ay wadeen ee dhex-dhexaadinta, si xal looga gaaro khilaafka taagan.

“Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed waxaan kulankan uga codsanay si aan ugu sheegno ergadii ay na fareen inay suuroobi wayday inaan u gudbino dhinicii kale arrinta ay u suuroobi waysay ma aha inaan dhinaca dowladda war ka weynay ee odayaasha dhaqanka Soomaaliyeed guddiga ay ku ballansanaayeen ayaa soo dhammaystirmi waayay weliba guddigii beesha Hawiye ee magaaladan degta,” ayuu yiri Garaad Jaamac Garaad Cali.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Imaam Cumar Macalin Abshir oo shaaca ka qaaday in Odayaasha Hawiye ay nabad rabaan, isla markaana aysan ku shaqeyn doonin talaba Isin dhaqan oo dagaal hurinayo, sida uu hadalka u dhigay.

“Waxaan maqlaayay nin oday ah oo maalin dhaweyd dhahaayo odayaashii Hawiye ayaa soo bixi waayay Odayaasha Hawiye nabad ayay rabaan afkooda ayaan ku hadleynaa dowladnimo ayay rabaan karaamo ayay rabaan,” ayuu yiri Imaam Cumar Macalin Abshir.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Nabadoon ama duub ama nin isima oo dagaal horkacayana isku gaari maba na qaado, sidaasna dhaqan kuma ahan.”

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, xilli haatan Soomaaliya ay wajaheyso marxalad xasaasi ah oo ka dhalatay hannaanka doorashooyinka, iyada oo ay si wayn isugu hayaan madaxda Dowladda iyo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.

Kala guurka Togan: Waa Faallo uu qoray Wasiir Cabdiraxmaan Yuusuf Al-Cadaala.

Dhaarinta Xildhibaanada Koofur-Galbeed: Riyadii hadda waa run.

Shalay, Magaalada Baydhabo waxaa lagu dhaariyay Xildhibaanada cusub ee Baarlamaanka Dawlad-goboleedka Koofur Galbeed, waxay nasiib u yeesheen inay noqdaan Xildhibaanadii ugu horeeyay ee Dawlad Goboleed marka laga reebo Soomaaliland ee lagu soo doorto Nidaamka Qof iyo Cod, kuna dhisan Xisbiyo.

Waa talaabo hirgalinteeda loosoo maray jid adag, waa himilo soo jireen ah oo dad badan oo Soomaaliyeed ay rajaynayeen in ay Maalin uun goobjoog ka noqdaan.

Qormadaan, waxaan ku dul istaagi doonaa Sadex xaqiiqo, Sadex Fursadood, afar Iftiimin, Hal dardaaran, hal digniin iyo hal xusuus oo xisaab celin ah.

Xaqiiqo 1, waa talaabo inaga raraysa nidaamkii Doorashooyinka ee Dadbanaa ee aan kusoo jirnay Tobankii Sano ee tagtay, Kii xulista halka Oday ee 2012, iyo kuwii ka horeeyay ee hogaamiye kooxeedyadu lahaayeen awoodda, sidaas awgeed waxay bilaw u tahay kala guur rasmi ah oo aan ugu guurnay nidaamka Dimuquraadiyadda.

Xaqiiqo 2, waxay furtay albaabka awood siinta dadwaynaha, iyada oo Xildhibaanadaani ay noqonayaan kuwii ugu horeeyay ee ku fadhiya Codka Shacabkooda, halkaasna waa kala guur kale oo dhab ah, waxaan ka guurnay awoodii halka  Qof, anagoo u guurnay awoodda ay Shacabku leeyihiin.

Xaqiiqo 3, waxay ku fadhiyaan Xildhibaanada cusub Nidaamka Xisbiyada taas oo iyana ah albaab cusub oo u furmay nidaamka Siyaasadeed ee Dalka, tanina waa bilawga kala guurka sadexaad ee Nidaamka Qabaailka aan uga guurayno kan xisbiyada.

Fursado.

Kala  guurkaani, wuxuu abuurayaa fursado dahabi ah.

Fursad 1, wuxuu awoodaynayaa Shacabka Soomaaliyeed oo talada Dalkooda marti ka ahaa in ka badan Nus-qarni, kuwaas oo hadda noqonaya cidda leh awoodda soosaarista hogaamiyayaasha, taas oo dhalidoonta Dawlad haysata kalsoonida iyo Sharciyadda Dadkeeda iyagana u xisaab celisa.

Fursad 2, waxeey hoos u dhigaysaa nidaamka Qabaliga ah ee kala qaybinaya Shacabkeenna waxa ayna abuuraysaa Nidaam Xisbiyo ah kaas oo midaynaya Bulshada kuna midaynaya Aragti halkii ay isku raaci lahaayeen Qabiil.

Fursad 3, waxeey kor u qaadaysaa sumcadda Dawladnimadeena oo buuuxindoonta halbeegyada Caalamiga ah ee Dawladnimada ku dhisan Dimuquraadiyadda.

Iftiimin.

Dhamaystirka Kala Guurka.

Waxaan hadda bartanka uga jirnaa geediga kala guurkaan, si aan u dhamaystirnana waxaa jira dhawr qodob oo iyana mudan in aan maskaxda galino.

Iftiimin 1, maadaama ay tahay hawl adag, caqabado badan, cadaw xooganna leh, waxa ugu wayn ee aan u baahanahay waa adkaysi iyo isku duubni.

Iftiimin 2, waxa labaad waa feejignaan in aan nala qaldin, nala cabsi galin ama nala weecin maadaama hubka ugu wayn ee la doonayo in lagu hor istaago himiladaan ay tahay in si khaldan loogu fasiro Bulshadeenna.

Iftiimin 3, in aan gacanta ka qabano kuwa doonaya in ay dib inoo celiyaan, caqli iyo cudud hadba tii haboonna kaashano ayaa ah qodob kale oo mudan xusuusnaan.

Iftiimin 4, in Shacabkeenu muujiyo in tani ay tahay tiisa cidkasta oo hor istaagtana ay tahay cid awoodda iyo milkiyadda Dawladnimada u diidan Dadwaynaha.

Hal Dardaaran iyo hal digniin.

Dadkaygoow , mid waa dardaaran, marxaladaan waa mid taariikhi ah sidaas awgeed waa in aan si midnimo iyo waddaniyad leh u garab istaagno, mid kalana waa digtaanaashiyo, jidka aan marayno waa mid adag, Caqabado leh, cillado badan sababtuna waa duruufaha Dalkeenu ku jiro, sidaas awgeed waa in aan ka feejignaano cidkasta oo doonaysa in ay si khaldan uga faaiidaysato duruufahaas kuna hor istaagto himilooyinkeenna Qaran.

Hal xusuusin iyo xisaab celin ah, tani waa oofinta balanqaadkii Madaxwayne Dr Xasan Sheekh Maxamuud ee ku xusnaa Barnaamij Siyaasadeedkiisii xlligii doorashada  2022,dii, iyo Balanqaadkii Xukuumadda Dan,Qaran  ee ku caddaa Barnaamijkii Baarlamaanku ku ansixiyay xukuumadda isla Sanadkaas.

Alle ayaa mahadsan.