Ankara (Caasimada Online) – Booqashadii Madaxweynaha Türkiye, Recep Tayyip Erdogan, uu ku yimid Soomaaliya sanadkii 2011, waxay ahayd isbeddel taariikhi ah oo saameeyay masiirka dalka, sida uu sheegay wasiir ka tirsan xukuumadda Soomaaliya.

Wasiirka Dekedaha iyo Gaadiidka Badda ee Soomaaliya, Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac), ayaa wareysi uu siiyay wakaaladda wararka ee Anadolu ku sheegay in booqashadii Erdogan ee bishii Agoosto 2011 ay ku soo beegantay xilli ka mid ah xilliyadii ugu adkaa ee ay Soomaaliya soo martay tan iyo burburkii dowladnimadeedii sanadkii 1990-kii.

Booqashadii Erdogan uu ku yimid Muqdisho isaga oo ay la socdaan xaaskiisa Emine Erdogan, carruurtiisa, iyo wasiirradiisa waxaa lagu xusuustaa maalin aan la ilaawi karin oo Soomaaliya soo martay, taasoo xilligaas la daalaa dhacaysay abaartii ugu darneyd ee taariikhdeeda soo marta, ayuu yiri Jaamac.

Sida ay sheegeen saraakiisha Soomaaliyeed, booqashadani waxay ahayd mid wax weyn ka beddeshay sidii dalka looga saari lahaa go’doonkii uu ku jiray looguna soo celin lahaa ajandaha beesha caalamka, iyadoo xiriirka Türkiye iyo Soomaaliya u dallacsiisay heer istiraatiiji ah.

Jaamac wuxuu sheegay in Soomaaliya, oo u muuqatay mid laga tegey tan iyo burburkii dowladdii 1990-kii, ay la kulantay mid ka mid ah abaarihii ugu xumaa ee taariikhdeeda soo mara.

“Waqtiyadaas, Soomaaliya waxay ahayd dal ka go’doonsan caalamka oo aan helin wax gargaar ah. Markii Madaxweyne Erdogan, isaga oo ay la socdaan golahiisa wasiirada, qoyskiisa, iyo dhammaan saraakiishiisa, uu yimid Soomaaliya, waxaa dhacay isbeddel weyn. Keliya gargaar kama helin shacabka Turkiga, balse waxaa indhaha caalamka oo dhan lagu soo jeediyay Soomaaliya,” ayuu xusay.

Jaamac wuxuu carrabka ku adkeeyay in Türkiye aysan marnaba ka laaban taageerada Soomaaliya tan iyo booqashadii Erdogan, wuxuuna yiri, “Maalintaas wixii ka dambeeyay, maalin walba horumar ayaan sameyneynay. Kaalinta Türkiye ee dib u dhiska Soomaaliya waxay ahayd mid aad u weyn.”

Jaamac wuxuu intaa ku daray in Türkiye ay mar walba Soomaaliya ka taageertay la-dagaallanka argagixisada, horumarkeeda, iyo barwaaqada shacabkeeda.

Maxamed Dhuubow, oo ah Agaasimaha Xafiiska Dhiirigelinta Maalgashiga Soomaaliya ee Wasaaradda Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha, ayaa ka faallooday booqashooyinka Erdogan, isagoo yiri, “Booqashadii 2011 waxay ahayd mid gargaar bini’aadannimo, laakiin booqashadii labaad ee 2016 waxay ahayd mid horumarineed.”

Dhuubow wuxuu sheegay in doorka Türkiye ee Soomaaliya uu u wareegay dhanka maalgashiga iyo kaabayaasha dhaqaalaha.

Furitaanka safaarad ku taal Muqdisho, aasaaska Xafiiska Hay’adda Iskaashiga iyo Iskuduwidda Turkiga (TIKA), iyo furitaanka iskuullo iyo isbitaallo Turkish ah ayaa dhammaantood gacan ka gaystay in la rasmiyeeyo xiriirka labada dal.

Maanta, Soomaaliya waxay calaamad u noqotay ballaarinta saameynta Türkiye ee Afrika. Shirkadaha Turkiga waa kuwo si muuqata uga dhex-jira kaabayaasha dhaqaalaha iyo nolol maalmeedka Soomaaliya, halka labada dal ay sidoo kale sahminayaan iskaashi cusub oo dhinacyada tamarta, kalluumeysiga, iyo xitaa hawada sare ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad Goboleedka Jubbaland, Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe), ayaa Cismaan Nuux Xaaji oo loo yaqaan Macalimuu u magacaabay Guddoomiye ku xigeenka Amniga iyo Siyaasadda ee gobolka Gedo.

Macalimuu oo ka soo jeeda beesha Mareexaan, ayaa muddo dheer ka shaqeynayey gobolka Gedo, wuxuuna qayb ka ahaa khilaafaadka siyaasadeed iyo amni ee halkaas ka taagan.

Axmed Madoobe ayaa weli gacanta ku haya xubno deegaankaas ka soo jeeda oo daacad u ah xukunkiisa, inkasta oo inta badan bulshada gobolka Gedo ay diideen maamulkiisa, isla markaana ay la safteen dowladda federaalka.

Magacaabistan ayaa ku soo beegmeysa iyadoo dowladda federaalka ay qorsheyneyso dhismaha maamul cusub oo ka jira gobolka Gedo, si uu ula loolamo maamulka Jubbaland ee Axmed Madoobe hoggaamiyo, sida ay tilmaamayaan qorshayaasha madaxda dowladda dhexe.

Haatan, gobolka Gedo waxaa dowladda federaalka ugu sarreeya Cabdirashiid Janan, oo dagaal ciidamada Jubbaland kaga adkaadeen kadib markii uu ku sugnaa Beledxaawo – magaaladaas oo uu weli joogo.

Degmooyinka Garbahaarey, Beledxaawo, Luuq, Buurdhuubo iyo Baardheere waxaa si toos ah u maamusha dowladda federaalka, halka Doolow ay weli joogaan xubno ka tirsan Jubbaland oo taabacsan Axmed Madoobe.

Xubnaha Jubbaland ee Doolow ku sugan waxaa kamid ah Madaxweyne ku xigeenka maamulkaas, Maxamuud Sayid Aadan, waxaana la aaminsan yahay in ay awood ahaan ku tiirsan yihiin ciidamada Itoobiya, kuwaas oo horey uga adkaaday ciidan kooban oo NISA u joogay magaalada.

Lama hubo waxa ay magacaabista Macalimuu ka beddeli karto xiisadda gobolka Gedo ee u dhaxeysa dowladda federaalka iyo Jubbaland, hase yeeshee waa siyaasi saameyn iyo xiriir ballaaran ku leh bulshada gobolka.

Qaar kamid ah dadka reer Gedo ayaa aaminsan in Macalimuu uusan awood iyo saamayn ka hooseyn Cabdirashiid Janan oo dowladda federaalka u dirtay in Jubbaland laga xoreeyo gobolkaas. Waxaa xitaa suuragal ah in labada nin ay si toos ah isugu dhabtaan, maadaama ay kala hoggaaminayaan dhinacyada isku haya gobolka – dowladda dhexe iyo Jubbaland.

Kismaayo (Caasimada Online) – Sida ay sheegayaan saraakiil iyo khubaro ku xeel-dheer arrimaha amniga, khilaafka siyaasadeed ee sii murgaya ee u dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamul-goboleedka Jubaland wuxuu abuurayaa firaaq amni oo halis ah, oo u saamaxday ururka Al-Shabaab inay dib u soo rogaal celiyaan, waxayna ku qasabtay tobannaan kun oo qof oo rayid ah inay guryahooda ka cararaan.

Sannado badan oo iskahorimaadyo sokeeye ah kadib, Soomaaliya waxay noqotay dal federaal ah oo ka kooban shan maamul-goboleed Puntland, Jubaland, Galmudug, Hirshabelle iyo Koonfur Galbeed, waxaana dhowaan ku biiray Waqooyi Bari. Maamulladan ayaa inta badan xiriir is-jiidjiid ah la leh dowladda dhexe ee fadhigeedu yahay Muqdisho.

Hase yeeshee, iyadoo la wajahayo doorashooyinka sannadka soo socda, dowladda federaalku waxay xoojisay isku daygeeda ah inay gacanta ku dhigto maamul-goboleedyada. Tallaabadan ayaa, sida ay sheegeen falanqeeyayaasha amniga, abuurtay firaaq amni oo ay Al-Shabaab uga faa’iideysan karaan inay ku fidaan.

Toddobaadkii hore, ugu yaraan laba askari oo ka tirsan ciidanka Soomaaliya ayaa ku geeriyooday dagaal dhexmaray ciidamada daacadda u ah dowladda iyo kuwa taabacsan maamulka Jubaland. Dagaalkan ayaa yimid maalmo kaddib markii labada dhinacba ay abaabul ciidan ka wadeen deegaanka. Bishii Luuliyo ee la soo dhaafay, shan askari oo kale ayaa ku dhintay iska horimaadyo la mid ah.

Soomaaliya waxay la-dagaallan adag kula jirtay Al-Shabaab tan iyo bartamihii 2000-meeyadii, waxaana loollankaas uu soo maray heerar kala duwan oo guulo iyo guuldarrooyin leh. Sannadkan, ururkan xiriirka la leh Al-Qaacida ayaa dib ula wareegay gacan ku haynta magaalooyin muhiim ah.

“Markii diiradda laga weeciyay la-dagaallanka Al-Shabaab ee loo wareejiyay loollanka siyaasadeed, waxaa billowday inaan aragno khasaarooyin iyo dib-u-dhac dhanka furimaha dagaalka ah,” ayay tiri Samira Gaid, oo ah falanqeeye ku takhasustay arrimaha amniga Geeska Afrika, oo u warramaysay wakaaladda wararka ee AFP.

Sida ay sheegtay Gaid, ururku wuxuu hardanka awoodeed ee jira uga faa’iideysanayaa sidii “olole uu ku soo xero-geliyo dagaalyahanno cusub”.

“Runtii, dhacdooyinkan oo kale dani uguma jirto cidna,” ayay raacisay.

Falanqeeyayaashu waxay isku raacsan yihiin in dagaalladan dhimashada dhaliyay ay hoosta ka xariiqeen itaaldarrida dowladda federaalka Soomaaliya.

“Ma jirin heshiis siyaasadeed oo dhameystiran xilligii la dhisayay dowladda federaalka Soomaaliya sannadkii 2012. Taasi waa sababta keentay hardanka iyo xiisadda joogtada ah ee ka dhex aloosan nidaamka federaalka,” waxaa yiri Omar Mahmood, oo ah falanqeeye sare oo ka tirsan Ururka Xasaradaha Caalamiga (International Crisis Group).

Loolanka Jubaland iyo DF

Maamulka Jubaland wuxuu xiriirka u jaray dowladda dhexe sannadkii hore, kaddib markii hoggaamiyihiisa Axmed Madoobe, oo ahaa hoggaamiye kooxeed hore oo talada hayay ilaa 2012, loo doortay xilka madaxtinimada mar saddexaad. Dowladda dhexe ayaa doorashadaas ku tilmaantay mid “sharci-darro ah”.

Waxaa sidoo kale la soo saaray amar soo qabasho ah oo ka dhan ah Madoobe, oo fadhigiisu yahay magaalada Kismaayo oo ah caasimadda ku-meel-gaarka ah ee maamulka.

“Sababta ay xiisaddani hadda u soo laba kacleysay waa iyadoo lagu sii dhowaanayo xilliga doorashada,” ayuu yiri Mahmood.

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa waday qorshe ah in dalka ay ka dhacdo doorashadii ugu horreysay ee qof-iyo-cod ah sannadka soo socda, tallaabadaas oo uu si weyn uga soo horjeedo Axmed Madoobe.

Gobolka Gedo ee Jubaland, oo ay iska-hor-imaadyadii u dambeeyay ka dhaceen, ayaa u muuqda inuu muhiimad istiraatiiji ah u leeyahay dowladda dhexe.

Sida uu sheegay Mahmood, Madoobe iyo Xasan “laba dhinacba waxay doonayaan inay si buuxda u maamulaan Gedo, si ay taasi uga caawiso inay saameyn ku yeeshaan geeddi-socodka doorashada”.

Bishii la soo dhaafay, Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa Cabdirashiid Xasan Cabdinuur (Janan), oo horay u ahaa wasiirka amniga ee maamulka Madoobe, u magacaabay madaxa hawlgallada amniga ee Jubaland.

Janan, oo loo arko shakhsi miisaan culus ku leh siyaasadda gobolka Gedo, ayaa horay warbixinno kasoo baxay Qaramada Midoobay waxay ku eedeeyeen inuu ku kacay xadgudubyo waaweyn oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha.

Iska-hor-imaadyadii toddobaadkii hore kaddib, wuxuu ku dhawaaqay inuu la wareegay magaalada xuduudeed ee istiraatiijiga ah ee Beled Xaawo, isagoo sheegay in gobolka loo dhisi doono maamul cusub.

Colaaddan ayaa dhibaato ba’an ku yeelatay dadka rayidka ah. Sida lagu sheegay xog rasmi ah, tan iyo bishii Juun, rabshadaha ka dhacay gobolka Gedo waxay sababeen in 38,000 oo qof ay ku barakacaan gudaha dalka, halka 10,200 oo kalena ay u qaxeen dalka deriska ah ee Kenya.

Saameynta qabiilka

Sida gobollada kale ee Soomaaliya, siyaasadda ku dhisan qabiilka ayaa door weyn ka ciyaarta Jubaland.

“Qabiilka degaanka Gedo waligiis siyaasad ahaan lama jaanqaadin hoggaanka Axmed Madoobe,” ayay tiri Samira Gaid, oo intaas ku dartay in beesha deegaanka ugu badan ay dareemayso in la garab maray.

Dowladda dhexe waxay u aragtaa in kala qaybsanaantan ay u noqon karto waddo ay xilka kaga tuurto Madoobe. Hase yeeshee, mucaaradka Madoobe ayaa iyaguna dhex-dooda isku khilaafsan, dowladda federaalkuna kama haysato taageero mideysan.

Maxamed Jimcaale, oo ah oday dhaqameed ka soo jeeda Jubaland, ayaa aaminsan in isku dayga Muqdisho uu fashilmi doono.

“Waxaan maqlaynaa in dowladda federaalku ay doonayso inay Gedo ka soocdo dhulka intiisa kale ee Jubaland, si ay halkaas uga dhisto maamul iyada daacad u ah. Qorshahaasi ma shaqeyn doono,” ayuu yiri.

Liiska Xildhibaannada Dowladda Waqooyi Bari ee Soomaaliya ee dhawaan lasoo saaray ayaa ahaa tallaabo loo qaaday dhanka yagleelka maamulka iyo sidii loogu gudbi lahaa doorashada Madaxweyne uu dowlad-goboleedkaasi yeelanayo markii ugu horreysay.

Magacyada soo baxay ayaa noqday halbeegii ugu horreeyay ee lagu qiimeeyo jihada ay madaxtinimada maamulkaasi aadayso, waxaana saacadihii ka dambeeyay ku dhawaaqista bilowday ololaha rasmiga ah ee siyaasiyiinta deegaankaas kasoo jeeda ugu jiraan helista codka xildhibaannada cusub ee maamulka.

Laba garab siyaasadeed ayaa ka samaysmay Laascaanood, kuwaas oo midkood uu hanan karo xilka Madaxweynaha.

Haddaba warbixinta waxaan ku eegaynaa waxa ay yihiin garabyadaasi, isbahaysiyada siyaasadeed ee Laascaanood ka samaysmay, waxyaabaha saamaynta leh ee isbeddel keeni kara, iyo qaabka loo akhriyay siyaasadeed ahaan xildhibaannada soo baxay.

Garabka midig: Lamaanaha

Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali Firdhiye, hoggaamiyihii ku-meel-gaarka ahaa ee maamulkii waqtigiisu dhammaaday ee SSC-Khaatumo, oo uu ku lammaan yahay Cabdirashiid Yuusuf Jibriil, ayaa ahaa labada siyaasi ee sida weyn isha loogu hayay, maadaama ay saamayn xoog leh ku lahaayeen qaab xulista xildhibaannada maamulka cusub loo samaynayey.

Inkasta oo ay dedaal badan geliyeen inay soo saaraan xubno siyaasad ahaan u daacad ah, haddana qaab qaybinta isimada dhaqanka ayaa si weyn u dhaawacay damacoodii.

Qorshaha ay labadan siyaasi dejisteen oo ahaa inay soo saaraan liis uu ka dhasho buuq weyn oo ay diidaan ragga la tartamaya ayaa meesha ka baxay, dhammaan siyaasiyiinta hanka ka leh hoggaaminta maamulkaas ayaana qaabilaad wanaagsan ku soo dhaweeyay. Tan ayaa noqotay dabin ay ka boodeen mucaaridka Firdhiye ee xilka kula tartamaya, waxaana lagu fasiray in si ka duwan lamaanaha isku doonta saaran ee Firdhiye–Abwaan ay mucaaridku u shaqeeyeen.

Mar waxay si weyn aaminaad iyo kalsooni u siiyeen xildhibaannada cusub, ka hor inta aan tartanku soo bixin, iyagoo u muujiyay in masuuliyadda marka ay qaadaan ay diyaar u yihiin inay la shaqeeyaan. Tan kale waxay ahayd inay si weyn u dhexgaleen guddiga kala saarista iyo odayaasha dhaqanka oo ay dhexmarsadeen magacyo aanay diidmo ka qabin Firdhiye–Abwaan.

Dhaawac kale oo siyaasadeed oo gaaray labadan siyaasi ayaa ahayd markii madal lagu soo dhawaynayay xildhibaannada cusub ay iska soo garab muuqdeen, taas oo kor u qaaday aragtida ah in Abwaan uu diyaar u yahay inuu kaarka ku-xigeenka saaro Firdhiye. Halkan waxaa fursad ka helay siyaasi Jamaal oo ah shaqsiga keliya ee Madaxweyne doon ah ee gobolka Sanaag ka socda. Waa libin siyaasadeed oo Abwaan u hadiyeeyay Jamaal.

Ku lug lahaanshahoodii nidaamka xulista ayaa loo aanaynayaa in labada siyaasi ee waqtigu isku keenay ay dhib kala kulmayaan, waxaana soo ifbaxay in xildhibaannadii uu soo saaray Abwaan ay rag muhiim ah safkiisa banneeyeen, iyagoo doorbidaya in Sanaag hesho Madaxweyne koowaad ee Waqooyi Bari.

Xildhibaannada cusub ayaa ah kuwo kaam kasta oo siyaasadeed u furan. Si kasta oo ay Firdhiye iyo Abwaan ugu lug yeesheen soo saarista liiska xildhibaannada, haddana ilaa hadda ma muuqdaan saamayn gaar ah oo kaga duwan murashaxiinta kale.

Garabka bidix: Gaashaanbuurta

Dhammaan siyaasiyiinta deegaanka ee uu maamulkani ka kooban yahay, marka laga reebo lamaanaha siyaasadeed, ayaa ku jira garabkan. Waa isbahaysi, haddii aan si kale u dhigno, u taagan aragti mucaaradnimo oo ka soo horjeeda Firdhiye–Abwaan. Safkooda mideysan kama turjumayo inay isku siyaasad yihiin, hase yeeshee waxay isu gaashaanbuureysanayaan in laga hortago lammaanaha ku tiirsan awoodda Federaalka.

Isbahaysigan waxaa ugu tun weyn Cabdirisaaq Khaliif Axmed iyo Jamaal Maxamed Xasan, oo ah laba siyaasi oo si kala madaxbannaan tartan ugu jira hanashada kursiga ugu sarreeya ee maamulka, haddana ka mideysan inay hoggaanka maamulka cusub ka badbaadiyaan Firdhiye–Abwaan.

Soo bixitaankii xildhibaannada ayaa si lama filaan ah u soo saaray awoodda siyaasadeed ee hoggaamiye ku-xigeenkii SSC-Khaatumo, Maxamed Shiine. Inkasta oo uu si hordhac ah u shaaciyay doonistiisa hoggaanka, haddana waxaa la hubaa in haddii uu hoolka galo uu noqon karo jaangooye dhaawac siyaasadeed u gaysan kara Cabdiqaadir Firdhiye.

Isbahaysiga mucaaridka ah ayaa xilligan ka kooban Jamaal, Khaliif iyo Shiine, oo ay gadaal ka taagan yihiin shaqsiyaad saamayn dhaqan, dhaqaale iyo siyaasadeed ku leh deegaanka.

Liiska soo baxay marka qof qof iyo deegaanba lagu cabbiro, waxaa soo baxaysa in xisaabtii ay Firdhiye iyo Abwaan wax ku dhiseen ay xilligan tahay mid wax kasoo noqotay, maadaama halbeegga ay xildhibaannadu wax ku dooranayaan uu meel sare ka galay danaha deegaanka iyo shaqsiyadda murashaxa.

Sanaag oo ah gobolka ugu xildhibaannada badan, qoondo ahaan saddexda gobol, waxay si weyn ugu xisaabtamayaan inay dheellitir ku sameeyaan awoodaha maamulka cusub, si aysan isu raacin dhammaan awoodaha siyaasadeed ee maamulka. Qiyaastan marka laga fiiriyo, Jamaal ayaa ah siyaasiga ugu codka badan ee tartanka ku jira, kaas oo heli kara codad aan lagu loolami karin oo ka imaanaya Sanaag.

Xisaab kale waa dhaqanka Sool iyo Buuhoodle (Togdheer), kuwaas oo si weyn u doonaya inay arkaan siyaasi dhex u ah oo hoggaanka maamulka qabta, taas ayaana fursad siinaysa Cabdirisaaq Khaliif.

Lama filaanka doorashada waxaa noqon kara Maxamed Shiine, maadaama uu kasbaday dhallinyarada asal raaca SSC-Khaatumo, kuwaas oo u arka Shiine shaqsi ka hufan kooxaysi iyo aqoonyahan aragti ka leh deegaanka.

Marka aan isku eegno labada garab ee tartanka Waqooyi Bari dhexmaraya, inkasta oo ay xilli hore tahay, haddana marka la eego aragtiyaha ay ka duulayaan xildhibaannada cusub iyo is-xulufaysiga socda, waxa la isku raacsan yahay in isbahaysiga Bidixda ama mucaaridku uu yahay garabka ku xooggan liiska soo baxay, taas oo ka dhigan haddii ay dhammaystiraan dhismaha isbahaysiga inay qof kamid ah talada qaban karaan.

Xigasho: SomaliStream

Nairobi (Caasimada Online) – Safaaradda Mareykanka ee magaalada Nairobi ayaa soo saartay digniin cusub oo amni, taas oo lagu wargelinayo muwaadiniinteeda iyo ajaanibta kale in ay ka digtoonaadaan weerarro ay fuliyaan Al-Shabaab iyo kooxo kale oo ay safaaraddu ku tilmaantay argagixiso.

Qoraalka safaaradda ayaa lagu sheegay in dadka lagula talinayo in ay ka fogaadaan goobaha bulshada iskugu timaado, kuwaas oo lagu tilmaamay hoteellada, maqaaxiyada, suuqyada, iskuullada, xarumaha booliiska iyo goobaha cibaadada.

Safaaraddu waxay intaas ku dartay in weerarradu dhici karaan xilli digniin hore jirto iyo xilli aanay jirin midna, sidaas darteedna ay lagama maarmaan tahay in muwaadiniinta iyo ajaanibta kale ee ku sugan dalka ay mar walba muujiyaan feejignaan sare.

Warsaxaafadeedka safaaradda ayaa sidoo kale lagu sheegay in kooxaha weerarrada fuliya ay isku dayi karaan inay weerarro cusub ku xusuusiyaan dhacdooyinkii hore, sida weerarkii lagu qaaday safaaradda Mareykanka ee Nairobi, midkii Westgate Mall iyo weerarkii Xamaas ee Israa’iil.

“Waxaan ogeysiinaynaa muwaadiniinta Mareykanka iyo dadka kale ee ku sugan Kenya in ay dhici karaan weerarro argagixiso oo lagu maamuusayo dhacdooyinkii hore ee 7-dii Agoosto ee safaaradda Nairobi, 11-kii Sebteembar ee Mareykanka, 21-kii Sebteembar ee Westgate Mall iyo weerarkii Xamaas ee Israa’iil 7-dii Oktoobar,” ayaa lagu yiri qoraalka safaaradda.

Waxaa xusid mudan in safaaradda Mareykanka ee Nairobi ay hore u soo saartay digniino la xiriira khataro weerarro oo dalka Kenya ka dhici kara, qaar ka mid ahna ay dhab noqdeen halka kuwo kalena aanay hirgelin.

Mid ka mid ah digniinahaas hore ayaa ahayd suuragalnimada weerarro loo adeegsado diyaarado oo ka dhaca gudaha Kenya.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo uu wehelinayo Madaxweynaha maamulka Galmudug, Axmed Qoor-Qoor ayaa maanta xarigga ka jaray xarummo muhiim ah oo laga hirgeliyey caasimadda Galmudug ee Dhuusamareeb.

Xarumahan ayaa qayb ka ah dadaallada lagu horumarinayo dowlad-dhiska iyo adeegyada bulshada. Madaxweynaha ayaa ugu horreyn xarigga ka jaray Xarunta cusub ee Golaha Wakiillada Dowlad-goboleedka Galmudug, oo si casri ah loo dhisay.

Madaxweynaha ayaa khudbad bogaadin ah ka jeediyey Kalfadhiga 12-aad ee Golaha Wakiillada Galmudug. “Maanta Galmudug waxa ay maraysaa meel wanaagsan oo ay tusaale ugu noqon karto Dowlad-goboleedyada kale ee dalka,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Waxa uu intaas kusii daray “Farxad bay ii tahay in aan goob joog u noqdo qorsheynta iyo fulinta mashaariicdan, kuwaas oo wax badan ka beddeli doona horumarinta iyo adkaynta maamulka Dowlad-goboleedka Galmudug”.

Sidoo kale, Xasan Sheekh ayaa xarigga ka jaray Xarunta Dowladda Hoose ee degmada Dhuusamareeb oo loo qaabeeyey hannaan casri ah, taas oo bixin doonta adeegyada aas-aasiga ah, waxa uuna Madaxweynaha Jamhuuriyaddu ku ammaanay dowladda iyo shacabka Galmudug sida ay u hirgeliyeen mashaariicda loo qorsheeyey.

Ugu danbayntii, Madaxweynaha ayaa xarigga ka jaray Xarunta Shaybaarka Tayada Dhismaha ee Jidadka, kaas oo lagu hubin doono tayada dhismayaasha iyo waddooyinka la hirgelinayo, si loo xaqiijiyo in ay waafaqaan heerarka la aqoonsan yahay.

Safarka Madaxweynaha Soomaaliya ee Dhuusamareeb ayaa salka ku haya dardar-gelinta hawl-galka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, arrimaha doorashooyinka iyo kormeerka mashaariicda horumarineed ee halkaasi laga fulinayo.

Madaxweynaha aya doonaya in dib loo soo nooleeyo iskaashiga ciidamada iyo shacabka, si dadka reer Galmudug ay kaalin muuqata uga qaataan dagaalka Al-Shabaab.

Boosaaso (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa shaaciyay in howl-galada ka socda buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari lagu dilay ku dhowaad 700 dagaalyahan oo ajaanib ah, tan iyo intii uu bilowday gulufka dhanka militari dabayaaqadii sannadkii hore.

Warbixinta Puntland ayaa intaas ku dartay in Soomaalida ku naf waayay howl-galkaasi ay ahaayeen shan qof oo keliya. Xogtan waxaa shaaciyay Maxamed Cabdiraxmaan Dhabancad, La-taliyaha madaxweynaha Puntland ee arrimaha siyaasadda.

Dhabancad oo wareysi siiyay telefishinka caalamiga ah ee Sky News, kaas oo barnaamij gaar ah ka diyaarinayay dagaalka Puntland kula jirto kooxda Daacish, ayaa wuxuu kusoo bandhigay baasaboorrada dagaalyahanno ka kala yimid in ka badan 20 dal oo muwaadiniintoodu ay ku biireen Daacish.

Dagaal-yahannadan ayaa ka kala yimid qaaradda Yurub, Waqooyiga Ameerika, Afrika iyo Aasiya.

Sida uu sheegay, inta badan dagaal-yahannada ajaanibta ah waxay ku soo galeen dalka si sharci darro ah ama iyagoo iska dhigay qaxooti, gaar ahaan kuwa ka yimid Itoobiya oo markii dambe ku biiray Daacish.

Waxaa kaloo jiray kuwo si qarsoodi ah uga soo gudbay xeebaha Yemen, iyagoo adeegsanayay doomaha tahriibka, taas oo ka dhigan inay dalka soo galeen iyagoo aan haysan wax dukumeenti safar ah.

Puntland ayaa ku andacootay in ilaa hadda la tirtiiray 70% dagaal-yahannadii Daacish ee ku sugnaa buuraha Calmiskaad, kuwaas oo badankood ahaa ajaanib. Si kastaba, tan ayaa ka dhigan tiradii ugu badneyd ee dagaal-yahano ajaanib ah oo muddo kooban lagu dilo gudaha Soomaaliya.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Madaxweynaha dowlad-goboleedka Galmudud, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor-Qoor) ayaa si weyn loogu bogaadiyay arrin uu sameeyay intii lagu guda jiray soo dhaweynta madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo shalay booqasho ku tegay magaalada Dhuusamareeb ee xarunta gobolka Galgaduud.

Qoor-Qoor ayaa maamuus gaar ah u sameeay madaxweyne Xasan, wuxuuna meesha ka saaran dhaqan lagu yaqiinay hoggaamiyeyaasha maamul-goboleedyada kale oo ah in marka uu booqanayo madaxweynaha inay isla meel dhigaan oo laba kursi oo siman wada fariistaan.

Madaxweynaha Galmudug ayaa hadda saxay hab-maamuuska, wuxuuna sameeyay in isagu uu dhiniciisa safka ka galay isaga kursiga shir guddoonka u banneeyay Xasan Sheekh Maxamuud, maadaama uu yahay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Arrintan ayaa dhalisay falcelin iyo hadal-heyn, iyada oo si weyn loogu amaanay Madaxweyne Qoor-Qoor. Guddoomiye ku-xigeenkii hore ee amniga iyo siyaasadda gobolka Banaadir Cali Yare Cali oo arrintan ka hadlay ayaa maamullada kale ugu baaqay inay ku deydaan Qoor-Qoor ayna saxaan hab maamuuska, marka lasoo dhaweeynayo madaxweynaha qaranka.

“Tallaabadaan uu qaaday madaxweyne Axmed Qoorqoor Waa habmaamuuskii saxda ahaa. Madaxweynayaasha maamuleedyadu waa in ay joojiyaan kursiga ay ag-dhiganayaan madaxweynaha federaalka oo ay noqdaan masuuliyiin isku kalsoon oo ku qanacsa inta dastuurku siiyay waloow Xasan uu beddelay dastuurkii xurmadiisu ku xusneyd” ayuu yiri Cali Yare Cali.

Sidoo kale qaar kamid ah dadweynaha Soomaaliyeed ee isticmaala baraha bulshad ayaa iyaguna siyaabo kala duwan uga fal-celiyay arrinta uu sameeyay madaxweyne Qoor-Qoor.

Cabdisalaan Sheekh Mukhtaar: “Marka ay diyaaradda soo degtana labada calan garoonka la dhigaayo, heesta qaranka astaanta ah la saarayana hala joojiyo taasna”.

Cali Xasan Waare: “Reer Galmudug waa dad dowlad yaqaan ah masha allah”.

Cabdinuur Daahir ayaa isna sidoo kale yiri “Haddii aan kursi la’is ag dhiganeyn Soomaali mar hore ayay heshiin laheyd”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin aan caadi ahayn ayaa ka dhalatay warqadda ay soo saareen madaxweynayaashii hore ee dalka, Mudane Cabdiqaasim Salaad Xasan, Mudane Shariif Sheekh Axmed iyo Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, kuwaas oo si adag uga hadlay xiisadda ka dhalatay dhulalka danta guud iyo barakicinta shacabka.

Saddexda Madaxweyne ee hore ayaa madaxweyne Xasan uga digay ku takri-falka dhulka danta guud ee caasimadda, waxayna sheegeen in si aan sharci ahayn loo iibinayo.

Sidoo kale, waxa ay farriin u direen Madaxweyne Xasan Sheekh oo ay ugu baaqeen inuu ka waantoobo ku takri-falka hantida danta guud, ayna dib gacanta dowladda ugu soo noqdaan dhulalka la iibiyay.

“Haddaba, anaga oo tixgalinayna cabashooyinka isdaba-joogga ah ee naga soo gaaraya qoysaska la barakiciyey waxaan u soo jeedineynaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud: Inuu ka waantoobo ku takri-falka hantida danta guud iyo u awood sheegashada dadka dan-yarta ah ee uu u dhaartay inuu u adeego. In dhulka lagu soo celiyo gacanta Dowladda, kii laga maarmi waayana la mariyo hannaanka sharcigu tilmaamay,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Haddaba sidee looga fal-celiyay digniinta ay madaxweynayaashii hore u direen Xasan Sheekh?

Cabdirsaaq Xaashi: “Warqad miisaan leh waayey inaba caadi maahan, duqa dalkii waa burburiyay waa in ay madaxweynayaasha ka qabtaan”.

Maxamed Soomane: “Madaxweynayaashii dalka in si wadajir ah u hadlaan culeyska jiro ayay muujineysaa”

Xaad Maxamed Xaashi : “Inuu ka waantoobo ku lahaa, Soomaalina horey u tiri waano abuuris ka horeysa”

Safaari Nuur: “Haddiiba madaxweyne Cabdiqaasim Salaad Xasan arintaan kasoo hadlay warkaan waa fadhiyaa”.

Maxamed Daahir: “Dalkan allaha ka samata bixiyo xaaladda uu ku jiro”

Salaad Macallin Xuseen: “Isbahaysi cusub ayaa arkaynaa halkaas waxaa cad madashii inay kala yaaceen.”

Cumar Muuse: “Dhulka danta guud waa hanti ummadeeda, waan hambalyeynayaa dhammaan madaxwaynayaashii hore oo ka dhiidhiyay boobka socda”.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Dhuusamareeb ayaa sheegaya in heegan buuxa la galiyay dhammaan ciidamada Booliska iyo kuwa Daraawiishta Galmudug, iyaga oo lagu isugu geeyay gudaha magaaladaaas ee xarunta gobolka Galgaduud oo uu xalay ku hoyday madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Ciidamada ayaa habeenkii labaad oo xiriiri ah howlgallo amni xaqiijin ah ka sameeyay magaalada, si ay usugaan amniga madaxweynaha iyo mas’uuliyiinta heer federaal ee ku sugan halkaasi.

Howlgalladan waxaa lagu soo biiriyay taliyeyaasha booliska ee degmooyinka Balanballe iyo Xeraale, si ay u xoojiyaan saraakiishii iyo ciidamadii horay u joogay gudaha Dhuusamareeb, waxaana ujeedka uu yahay in laga hortago inay dhacaan falal lidi ku ah ammaanka.

Sidoo kale saraakiisha hoggaamineysay howlgalka oo komeer sameeyay ayaa kulamo la qaatay dadka deegaanka iyo ganacsatada, waxayna kala hadleen nabad-gelyada, iyaga oo ugu baaqay inay kala shaqeeyeen sugidda amniga, maadaama marti culus ay joogto Dhuusamareeeb.

Howlgalkan waxaa ka horreeyay mid kale oo habeen hore ka dhacay magaalada, laguna soo qabtay rag halis ah oo ku howlanaa falal ammaan darri ah.

Laamaha amniga ayaa sheegay in ragga gacanta lagu soo dhigay loo arkay inay halis ku yihiin amniga, waxaana weli baaritaanno dheeraad ah ku haya ciidamada.

Howlgalladan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan madaxweyne Xasan ku sugan yahay Dhuusamareeb oo uu u tegay howlo shaqo oo muhiim ah, sida ay shaacisay madaxtooyada Soomaaliya.

Safarka madaxweynaha ayaa lagu sheegay mid ku saabsan dardargelinta hawlgalka ka dhanka ah Al Shabaab, arrimaha doorashooyinka iyo kormeerka mashaariicda horumarineed ee halkaasi laga fulinayo.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale la filayaa in uu xarigga ka jaro xarumo cusub oo laga hirgeliyay magaalada, sida xarunta baarlamaanka Galmudug. Sidoo kale, waxa uu kormeeri doonaa mashaariicda kale ee horumarineed ee socda, oo ay ku jiraan dhismaha waddooyinka iyo garoonka diyaaradaha.

Madaxweynaha oo riixaya dardargelinta hawlgalka dib-u-xoreynta dalka ayaa dadka deegaanka kala hadli doona doorkooda kaga aaddan la dagaallanka Al Shabaab. Saraakiisha ciidanka ayaa sheegay in madaxweynuhu doonayo in dib loo soo nooleeyo iskaashiga ciidamada iyo shacabka, si dadka reer Galmudug ay ugaalin muuqata uga qaataan dagaalka Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ayaa saaka xukun dil toogasho ah ku fulisay laba xubnood oo ka tirsanaa maleeshiyaadka Al-Shabaab, kuwaas oo usoo gacan galay dowladda, kadibna lagu xukumay dilka saaka lagu fuliyay.

Raggan ayaa saaka aroortii hore la geeyay tiirka toogashada ee Iskuul Buluusiya, halkaas oo ay ku toogteen ciidamo ka tirsan kuwa ammaanka ee dowladda Soomaaliya.

Labada marxuum ayaa waxaa lagu kala magacaabi jiray Saleebaan Xuseen Nuur Cali oo Afgarashadiisu u aheyd Cali iyo Siyaaf iyo Cabdulqaadir Abuukar Axmed oo isna afgarasho u aheyd Nasru-diin iyo Saabir, waxaana lagu wada fuliyay dil toogasho ah oo ay horay ugu xukuntay Maxkamadda Ciidamada.

Fagaaraha lagu toogtay raggan ayaa waxaa sidoo kale goobjoog ahaa mas’uuliyiin ka tirsan Maxkamadda Ciidamada oo goobta kula hadlay warbaahinta, isla markaana ka warbixiyay toogashada saddexdaasi nin ee horay uga tirsanaa maleeshiyaadka argagixisada ah.

Saleebaan Siyaaf iyo Cabdulqaadir Nasru-diin ayaa si gaar ah uga tirsanaa amniyaatka kooxda Al-Shabaab, waxaana ay u qaabilsanaayeen madax jabiska iyo fulinta weerarada gaadmada ah, sida ay shaaciyeen saraakiisha goobjoogga ahaa fulinta toogashada.

Sidoo kale waxaa lagu helay inay horay dilal qorsheysan uga gaysteen magaalada Muqdisho, waxaana horay loo baahiyay muuqaallo ay ku qirteen dambiga lagu helay.

Dhawaan Maxkamadda Ciidamada ayaa sidaan oo kale u toogatay lix xubnood oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo kala ahaa Abuukar Axmed Maxamed (Anwar), Xamsa Jeylaani Cabdulllahi (Abtiga), Xassan Cali Xuseen (Garaad), Qudaama Xamze Yuusuf Maxamed (Yaxye), Cabdi Xassan Rooble (Afeey) iyo Ibraahim Cumar Shamcuun (Hubka), kuwaas oo iyana ka tirsanaa Al-Shabaab, laguna helay dilal iyo qaraxyo ay gaysteen.

Maxkamadda Ciidamada ayaa mar kale haatan dib u billowday fulinta xukunnada dilalka toogashada ah ee ay horay u ridday, waxaa kamid ah shaqsiyaadka kale ee lagu fuliyay laba askari oo ka tirsanaa ciidanka Xoogga oo lagu helay la shaqeynta Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xoghayaha guud ee Madasha Samatabixinta, ahna musharrax madaxweyne dowlad-goboleedka Galmudug Maxamed Aadan Koofi oo wareysi siiyay Telefishinka Somali Cable ayaa ka hadlay xiisadda u dhexeysa mucaaradka iyo Villa Somalia, wuxuuna soo bandhigay 4 qodob oo illaa iyo hadda ay isku hayaan labada dhinac.

Koofi ayaa marka hore faah-faahin guud ka bixiyay fashilka ku yimid wada-hadalladii mucaaradka iyo madaxweynaha, wuxuuna eedda ugu wayn ee fashilka dhabarka u saaray kooxda Villa Somalia, isaga oo sheegay inay ka socon waayeen wada-hadallada.

“Madaxweynaha iyo team-kiisa mar walba waxay taagnaayeen meel aan xalku ku imaan karin, kulankii ugu dambeeyay aan yeelanay 13-kii bishana wuxuu kusoo dhamaaday in aan wax natiijo ah laga gaarin dadaalkii la baxay” ayuu yiri Maxamed Aadan Koofi.

Sidoo kale, wuxuu soo bandhigay 4 qodob oo dhaliyay in wada-hadalladu lagu kala tago, kuwaas oo la xiriira doorashada iyo dastuurka, wuxuuna tilmaamay in madaxweynuhu diiday in lagala hadlo.

“Madaxweynaha ma rabo in laga hadlo doorashada, boobka hantida qaranka, wax ka beddelka lagu sameeyay dastuurka iyo qancinta gobollada maqan” ayuu sii raaciyay.

Maxamed Aadan Koofi oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale xusay in mucaaradka ay si weyn uga niyad-jabeen tallaabooyinkii u dambeeyay ee uu qaaday madaxweynaha, gaar ahaan inta u socdeen wada-hadallada, sida inuu isku diiwaangeliyay doorashooyinka qof iyo codka ah iyo inuu dagaal ku qaaday gobolka Gedo.

“Anaga oo u ballasan in doorashada laga wadahadlo oo laga wadahadlo dastuurkii la beddalay oo aan ka sugeyno inuu ku dhawaaqo inuu ka laabtay beddalkii dastuurka lagu sameeyay ayaanu ka war helnay madaxweynihii oo isdiiwaangeliyay, doorashana ku dhawaaqay” ayuu yiri xoghayaha guud ee Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo horay bayaan culus usoo saaray ay ku dhawaaqeen inay burbureen wada-hadalladii ay kula jireen madaxweynaha, taas oo sare  qaaday xiisadda siyaasadeed ee u dhexeysa labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa sanadkan si weyn Soomaaliya uga kordhay xaaladaha iyo dhimashada uu sababo cudurka gowracatada, iyadoo wax ka qabashada cudurka ay caqabad ku noqdeen gabaabsiga tallaalka iyo dhimista kaalmada Mareykanka, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta Soomaaliya.

Waxaa la diiwaan geliyay in ka badan 1,600 oo xaaladood, oo ay ku jirto 87 dhimasho ah, taasoo ka badan tiradii guud ee sanadkii 2024 oo ahayd 838 xaaladood iyo 56 dhimasho, sida uu sheegay Xuseen Abukar Muxiyaddiin, Agaasimaha Guud ee Machadka Caafimaadka Qaranka Soomaaliya.

Cudurka gowracatada, oo ka dhasha bakteeriyo, wuxuu keenaa barar ku yimaada qanjirada, dhibaatooyin dhinaca neefsashada ah iyo qandho. Cudurkan oo inta badan ku dhaca carruurta, ayaa ah mid looga hortegi karo tallaal si ballaaran loo heli jiray tan iyo bartamihii qarnigii 20-aad.

In kasta oo heerarka tallaalka carruurta ee Soomaaliya ay soo hagaagayeen tobankii sano ee la soo dhaafay, haddana boqollaal kun oo carruur ah ayaan weli helin tallaalkii oo dhammaystiran.

Deeqa Maxamed Cali, oo saddex bilood ka hor ka soo qaxday dagaallo u dhexeeyay ciidanka dowladda iyo xoogagga Islaamiyiinta oo ka dhacay magaalada Ceeldheere ee bartamaha Soomaaliya, ayaa afarteeda carruur ah, oo aan midna la tallaalin, waxaa haleelay cudurka gowracatada. Gabadheeda oo 9 jir ah ayaa ka caafimaadday, balse wiilkeeda 8 jirka ahaa ayaa u geeriyooday cudurka, halka labo kale oo yar yar hadda lagu daweynayo isbitaal ku yaalla caasimadda Muqdisho.

“Carruurtaydu way xanuunsadeen, guriga ayaan iska joogay maadaama aanan aqoon u lahayn cudurka gowracatada,” ayay u sheegtay Reuters, iyadoo ku sugan sariirta agteeda oo uu jiifo wiilkeeda 3-jirka ah, Muuse Cabdullaahi, kaasoo cudurku cunaha uga barariyay inta ay le’egtahay liin dhanaanta.

Wasiirka Caafimaadka, Cali Xaaji Aadan, ayaa sheegay in dowladda ay la kulantay caqabado ku aaddan helitaanka tallaal ku filan oo ka dhashay gabaabsi caalami ah, isla markaana ay dhimista deeqaha Mareykanku adkeysay qaybinta tallaalkii ay hayeen.

Kahor inta uusan Madaxweyne Donald Trump horraantii sanadkan jarin inta badan kaalmada dibadda, Mareykanku wuxuu ahaa dalka hoggaaminayay deeq-bixiyeyaasha gargaarka bini’aadannimo ee Soomaaliya, oo miisaaniyaddeeda caafimaadku ay ku dhowaad gebi ahaanba ku tiirsan tahay deeqaha caalamiga ah.

“Dhimista kaalmada Mareykanka waxay saameyn ba’an ku yeelatay dhaqaalihii caafimaadka ee uu siin jiray Soomaaliya. Xarumo badan oo caafimaad ayaa albaabada loo laabay. Kooxihii tallaalka ee guurguura, ee tallaalka gaarsiin jiray deegaannada fogfog, ayaa waayay dhaqaalihii ay ku hawlgeli jireen, haddana ma shaqeeyaan,” ayuu yiri Cali Xaaji Aadan.

Muxidiin ayaa isaguna dhankiisa meel fagaare ah ka sheegay hadalkaas wasiirka ee la xiriira xarumaha xirmay.

Guud ahaan, ballanqaadyada kaalmada dibadda ee Mareykanka uu siiyo Soomaaliya ayaa hadda maraya $149 milyan sanad-maaliyadeedkan ku eg 30-ka Sebteembar, marka la barbardhigo $765 milyan oo ay ahayd sanad-maaliyadeedkii ka horreeyay, sida ay muujinayaan tirakoobyada dowladda Mareykanka.

“Mareykanku wuxuu sii wadaa inuu Soomaaliya siiyo kaalmo dibadeed oo naf-badbaadin ah,” sidaa waxaa yiri afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka, mar wax laga weydiiyay saameynta ay dhimista kaalmadoodu ku yeelatay dalka.

“Mareykanku waa quranka ugu deeqsisan adduunka, waxaanan ku boorrinaynaa dalalka kale inay si laxaad leh u kordhiyaan dadaalladooda dhinaca gargaarka.”

Hay’adda gargaarka ee Save the Children ayaa bishii hore shaacisay in xiritaanka boqollaal xarumo caafimaad ah oo Soomaaliya ku yaalla sanadkan, taasoo ka dhalatay kaalmooyinkii dibadda ee la jaray, ay sababtay in laba jibaar ay kordheen tirada isku-geynta xaaladaha cudurrada sida gowracatada, jadeecada, xiiq-dheerta, daacuunka iyo cudurrada daran ee neef-mareenka, tan iyo bartamihii Abriil.

Marka laga yimaado Mareykanka, dalalka Britain, France, Germany iyo deeq-bixiyeyaal kale oo waaweyn oo reer Galbeed ah ayaa sidoo kale dhimaya miisaaniyaddooda kaalmada.

Dhanka kale, dowladda Soomaaliya ayaa dhaleecayn kala kulantay dhakhaatiirta iyo u dhaq-dhaqaaqayaasha xuquuqda aadanaha, kuwaasoo ku eedeeyay maalgelinta yar ee ay siiso waaxda caafimaadka. Sanadkii 2024, waxay caafimaadka u qoondaysay 4.8% miisaaniyadeeda, taasoo ka hoosaysa 8.5% oo ay ahayd sanadkii ka horreeyay, sida ay warisay hay’adda Amnesty International.

Wasaaradda Caafimaadku kama aysan jawaabin su’aal laga weydiiyay dhaleeceyntaas. Waxay sheegtay inay qorshaynayso inay daah-furto olole tallaal, laakiin ma aysan faahfaahin xilliga uu qabsoomayo.