Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka oo caawa shir jaraa’id ku qabtay Hotel Jazeera ayaa sheegay in saldhiga Warta Nabadda u tageen si ay usoo damiintan shacab ay dhibaato u geysteen ciidanka booliska oo lagu xiray saldhigaasi.

Siyaasi Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo ka hadlay shirka jaraa’id ayaa sheegay in ehellada dadka la dhibaateeyay ay ka codsadeen inay garab istaag u muujiyaan, sidaas darteedna ay saldhiga u tageen inay soo wadaan odeyga waayeelka ah ee maanta lagu jirdilay xaafadda Siinaay, si isbitaal loo geeyo.

“Ehellada dadkii la dhibaateeyay ayaa noo yimid oo nagu dhahay na garab istaaga, nala soo damiinta dadka dhaawaca ah, weliba odayga waayeelka cuduro badan uu qabay, oo isbitaal nala geeya ayey na dhaheen,” ayuu yiri.

Cabdiraxmaan ayaa caddeeyay in Taliska booliska ay kusii wargeliyeen tagitaankooda, si ay usoo damiintan dadka loo xiray arrimaha dhulka danta guud, balse ay kala kulmeen in xabad loogu jawaabo.

“Waxaa dhahnay in dadka booqano ayaa rabnaa, irida saldhiga ayuu xirtay, ciidankiisana wuxuu amray inay xabado ridaan. Xabadaha markii hore kor ayay u dhacayeen, anaga dan kama gelin maadaama ujeedadii aan u soconay oo damiinta aheyd naloo diiday, waxaan go’aansanay in shir jaraa’id ku qabano saldhiga hortiisa,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Warsame oo xusay in aysan u socon arrimo siyaasadeed ayaa sheegay in ciidanku xabad ku bilaabeen iyagoo ku guda jira shirkooda jaraa’id, kadib markii ay kasoo tageen saldhigana ay ka daba yimaadeen, iyagoo xabado la dhacay gawaaridii ay wateen hoggaamiyeyaasha mucaaradka, sida uu sheegay.

“Ciidankeenna waxaa farnay in aysan ka jawaabin laakiin xabada waa sii socotay. Waan kasoo tagtay saldhiga, waxaan isku daynay in shirka jaraa’id ku qabano halkii dadka laga barakiciyay oo odeyga waayeelka ah maanta lagu jirdilaayay, way nooga daba yimaadeen oo markale ayay na xabadeeyeen,” ayuu yiri.

Cabdiraxmaan ayaa ayaandarro ku tilmaamay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu shir uga qeyb-galo New York, isagoo metalaya magaca Soomaaliyeed, isla markaana suuqa Siinaay lagu xabadeeyo ehellada dadkii maanta la jirdilay iyo mas’uuliyiintii xilka uga horreeyay.

“Taliyaha gobolka Banaadir ee la yiraahdo Macalin Mahdi uu mission-kaasna mas’uuliyadiisa uu leeyahay,” ayuu yiri Siyaasi Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame.

Iska hor imaadka maanta dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa mucaaradka ayaa sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac, iyadoo mucaaradka sheegeen in si bareer ah loo waxyeelleeyay.

Taliska ciidanka booliska ayaa dhankiisa sheegay in ciidanka mucaaradka ay jabiyeen xeerkii xakameynta hubka ee magaalada Muqdisho, isla markaana ay isku dayeen inay xoog ku galaan saldhiga.

Taliyaha booliska gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo warbaahinta dowladda la hadlay ayaa sheegay in isku dhaca uu yimid kadib markii ciidamada mucaaradka oo watay hub culus, oo aan soo wargelin taliska ay isku dayeen inay xoog uga gudbaan irida saldhiga, kaas oo ay ku sugnaayeen ciidamo ka tirsan booliska Soomaaliyeed.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Asad Cismaan Cabdullaahi ayaa la kulmay caawa Hooyo iyo Aabbe Soomaaliyeed oo askar ka tirsan laamaha amniga ay jirdil xun ugu geysteen xaafadda Siinaay.

Aabaha iyo Hooyada Soomaaliyeed ayuu Taliyuhu ka raali-geliyey dhacdada xad-gudubka ah ee loo geystay, waxaana uu ku macneeyey falka dhacay mid ka baxsan anshaxa iyo sharciga ciidanka.

“Waxaa naga go’an ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta iyo la xisaabtanka cid kasta oo ka tirsan ciidanka ee jebisa sharciga ama ku xad-gudubta mas’uuliyadda loo dhiibay,” ayuu yiri Taliyaha ciidanka booliska Soomaaliyeed.

Sidoo kale, Taliyaha ayaa isla caawa kulan la qaatay ehellada Aabahan ay jirdilka u geysteen askarta ka tirsan ciidanka booliska, oo qeybtood lasoo xiray galinkii dambe ee maanta.

Ehellada Aabaha dhibanaha ah ayaa Taliyaha uga mahad-celiyey siduu uga jawaabay dhacdada jirdilka ah ee ehel ahaan ay la kulmeen.

Sidoo kale waxay aqbaleen raali-gelinta ay madaxda sare kala kulmeen, kadib falkii foosha xumaa ee ay ku kaceen ciidan ka tirsan laamaha amniga.

Kulankaan waxaa goobjoog ka ahaa Taliye ku-xigeenka Ciidanka Booliska Sarreeye Guuto Cismaan Cabdullaahi, Taliyaha Booliska gobolka Banaadir Macalin Mahdi iyo Xildhibaan Yaasiin Fareey.

Si kastaba, baraha bulshada ayaa si weyn loogu baahiyay muuqaalada, waxaana kasoo muuqday Aabe Sheekh Axmed Siicow Maxamed oo dhawaan ka qayb-galay shirkii Madasha Samatabixinta ee hoteel Jasiira, kaas oo ay jirdil xoog leh kula kaceen ciidamada saaka tegay Siinaay.

Arrintan ayaa dhalisay xiisad xooggan, iyadoo mucaaradka iclaamiyya banaanbax weyn oo ka dhan ah dowladda Xasan Sheekh, kaasi o dhici doona maalinta Sabtida oo taariikhdu tahay 27 September 2025.

Mucaaradka ayaa sheegay in bannaanbaxyada ay ka dhici doonaan saddex goobood oo kala ah: Tarbuunka, Siinaay iyo Dayniile, iyagoo shacabka Soomaaliyeed ugu baaqay inay soo baxaan, si loo muujiyo diidmada gaboodfalada ay ku kaceyso dowladda.

Bannaanbaxan oo kusoo aadaya xilli xasaasi ah, ayaa noqon kar mid jid u fura kacdoon waqtigiisa ka soo hormara oo ka dhan ah dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh, xilli ay wajaheyso fadeexado dhul boob ah, kadib markii kumanaan shacab ah laga kiciyay dhulalkii danta guud.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha qeybta guud ee booliska gobolka Banaadir, Macallin Mahdi ayaa caawa shir jaraa’id ku qabtay saldhiga Warta Nabadda oo maanta uu ka dhacay iska hor imaad u dhaxeeya ciidamada dowladda iyo kuwa mucaaradka.

Macallin Mahdi ayaa sheegay in ciidamada hubeysan ee mucaaradka wateen ay isku dayeen inay xoog kusoo galaan saldhiga, oo uu sheegay inay ku xiran yihiin maxaabiis Shabaab ah iyo kuwa geystay dilal.

Taliyaha ayaa sheegay isku dhaca uu yimid kadib markii ciidamada mucaaradka oo watay hub culus, isla markaana aan soo wargelin taliska ay isku dayeen inay xoog uga gudbaan irida saldhiga, oo ay ku sugnaayeen ciidamo ka tirsan booliska Soomaaliyeed.

Sidoo kale wuxuu wax aan la qaadan karin ku tilmaamay wixii maanta dhacay, isagoo sheegay in aan marnaba laga aqbaleyn mucaaradka isku day ay ku khalkhal galinayaan amniga magaalada Muqdisho.

“Waxaan uga digaynaa (mucaaradka) ammaanka caasimada fowdo iyo qalqal gelin lagama ogolo. Amni ayay shacabkaan haystaan, oo kala dambeyn iyo amni ayay waqti dheer ku nagaadan ayay haysteen shacabka Muqdisho,” ayuu yiri Taliyaha ciidanka booliska gobolka Banaadir.

Waxa uu intaas kusii daray “Saddex sano oo lasoo dhaafay wixii aan ka shaqeynayn inago u jeedna in dad gacmahood ku geliyaan kama yeelayno, qof laga yeelayo ma jiro.”

Taliyaha ayaa sheegay in ciidanka mucaaradka ay jabiyeen xeerkii xakameynta hubka ee magaalada Muqdisho, “In hub culus oo aan qaadaneyn aniga iyo guddoomiyaha gobolka uusan qaadaneyn waa sharci darro in iridaha saldhiga lala soo istaago, hadda kadibna lagama aqbali doono.”

Hoggaamiyayaasha mucaaradka ayaa galabta tegay saldhigga Warta Nabadda, oo ay ka socotay soo bandhigista askartii jirdilka ka geystay xaafadda Siinaay, iyagoo isku dayay inay xoog ku galaan saldhiga, waxaana halkaasi isku dhac kooban uu ku dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa la socday mucaaradka.

Rasaas iyo hub xooggan ayay dhinacyadu isku rideen, iyadoo uu ka dashay khasaare kala duwan oo isugu jira dhimasho iyo dhaawac. Mucaaradka ayaa sheegay in laga dilay qaar kamid ah ilaaladooda, halka laga dhaawacay kuwa kale.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Hoggaamiyeyaasha mucaaradka ee ku mideysan Madasha Samatabixinta ayaa hadda warbaahinta kula hadlaya magaalada Muqdisho, iyagoo shaaciyay in dagaalkii maanta looga dilay qaar kamid ah ilaaladooda, halka kuwa kalena looga dhaawacay.

Mucaaradka ayaa sheegay in dhashiike lagu dhuftay gawaaridii ay wateen qaar kamid ah hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo kamid yihiin Madaxweynihii hore ee dalka, Shariif Sheekh Axmed, Ra’iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Kheyre iyo Siyaasi Cabdiraxmaan Cabdishakuur.

Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Xasan Cali Kheyre oo hadal ka jeediyay shirka jaraa’id ee mucaaradka ayaa sheegay in iska hor imaadkii ka dhacay saldhiga Warta Nabadda looga dilay mid kamid ah ilaaladiisa.

“Wiilkii aniga gaariga ii saarnaa ayey xabad seben ah lagu dhuftay wuuna dhintay, Macallin Mahdi ayaa bixiyay markaas asaga ayaana qaadaya masuuliyadda,” ayuu yiri Xasan Cali Kheyre oo si aad ah u careysan.

Kheyre ayaa ku eedeeyay ciidanka dowladda in ay si bareer ah u bartilmaameedsadeen, ayna u adeegsadeen hub culus, isagoo sheegay in ciidankooda ay xakameeyeen, si khasaaraha u badan.

“Shir jaraa’id anaga oo ku qabanayna banaanka saldhiga waxaa nagula bilaabay xabad oo ciidan Macalin Mahdi hoggaaminaya oo saldhiga ku jira xabad nagu soo ridaan, xabadii ma joogsan oo hoos ayaa nagula dhigay,” ayuu yiri Kheyre.

Waxa uu intaas kusii daray “Kadib marka kasoo tagnay, anaga oo ku socono barxadda Siinaay si shir jaraa’id ugu qabano waxaa la xabadeeyay gawaaridayada.”

Sidoo kale waxa uu yiri “Jidka marka soo mareynay waxaa Siinaay loo soo diray ciidankii Soomaaliyeed ee loogu talagalay inay Shabaab la dagaalaman oo gurmad u ah inay nasoo laayan anaga.”

Kheyre ayaa nasiib darro ku tilmaamay in maanta dowladda isku haysan doorasho iyo arrimo la xiriira dastuurka, balse ay isku haystaan dad shacab ah oo guryahooda laga barakicinayo iyo gumaadka loo geysanayo qeybo kamid ah reer Muqdisho.

Hoggaamiyayaasha mucaaradka ayaa galabta tegay saldhigga Warta Nabadda, oo ay ka socotay soo bandhigista askartii jirdilka ka geystay xaafadda Siinaay, iyagoo isku dayay inay xoog ku galaan saldhiga, waxaana halkaasi isku dhac kooban uu ku dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa la socday mucaaradka.

Rasaas iyo hub xooggan ayay dhinacyadu isku rideen, ayadoo la soo sheegayo in rasaasta qaar ay u gudubtay dhanka qolalka xabsiga ee ay ku jiraan maxaabiista ku xiran saldhiga Warta Nabadda.

Dowladda Soomaaliya oo dhankeeda ka hadashay dhacdadan ayaa si u cambaareysay arbushaada ay siyaasiyiinta mucaaradka ka sameeyeen saldhiga Warta Nabadda ee magaalada Muqdisho.

Dowladda ayaa tallaabada mucaaradka ku tilmaamtay mid ay ku rabeen inay xoog kula wareegaan saldhiga booliska ee degmada Warta Nabadda.

Sidoo kale waxay sheegtay inay ka xun tahay in siyaasiyiin ku haminaya qabashada talada dalka ay isku dayaan inay daadiyaan dhiigga shacabka iyo kan ciidamada qalabka sida ee ku hawlan difaaca dalka iyo dagaalka looga soo horjeedo argagixisada.

Si kastaba, xiisadda u dhaxeysa dowladda federaalka iyo mucaaradka ayaa kasii dareysa, iyadoo dhinacyadu isku fahmi waayeen shirar dhowr ah oo ku yeesheen magaalada Muqdisho, xilli ay billooyin ka harsan yihiin muddo xileedka Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa ka digay cawaaqib xumada ka dhalan karta falalka foosha xun ee ciidanka dowladda kula kacayaan shacabka.

Farmaajo ayaa sheegay in tacaddiga iyo jirdilka maanta loo geystay dadka waayeelka ah ee lagu barakiciyey Ssuqa Siinay uu dhaawacayo kalsoonida shacabka ee dowladnimada.

“Waa fal ay tahay in sida uga adag looga jawaabo. Muuqaallada naga soo gaaray aabaha iyo hooyada Soomaaliyeed ee waayeelka ah ee sida bahalnimada ah loo jirdilayo iyadoo boqolaal qof ay daawanayaan waa boog madoow oo aan harayn iyo dulmi weyn,” ayuu Farmaajo ku yiri war-saxaafadeed uu soo saaray goordhoweyd.

Madaxweynihii hore ayaa si adag u cambaareeyay falka iyo tacadiga saaka loo gaystay aabaha waayeelka ah ee horey looga barakiciyey dhulkiisii.

Sidoo kale waxa uu laamaha ammaanka, askarta iyo saraakiisha dowladda uga digay cawaaqib xumida ka dhalan karta falalkan soo laalaabtay ee lagula kacayo birmo-geydada Soomaaliyeed ee la barakiciyey.

“Shacabka Soomaaliyeed waxaan ugu baaqayaa in ay u istaagaan gurmadka iyo garab istaagga muwaadiniinta nugul ee la bara kiciyey,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka kasoo baxay madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Ugu dambeyntiina, xuukuumadda iyo hay’adaha aminga ayuu uga digay ku xad-gudubka karaamada iyo xaquuqda aas-aasiga ah ee muwaaadinka oo saldhig u ah dastuurka dalka.

War-saxaafadeedka Farmaajo ayaa imanaya xilli ay ciidamada booliska Soomaaliya soo qabteen askartii saaka jirdilka ka geysatay xaafadda Siinaay, kadib carro xooggan oo ka dhalatay muuqaallo si weyn u faafay oo laga duubay askarta oo Aabe waayeel ah iyo hooyo si xun u garaacaya, isla markaana ula dhaqmaya si naxariis la’aan ah.

Askartan oo lagu soo bandhigay saldhiga Warta Nabadda ayaa gaaraya illaa shan xubnood, kuwaas oo ka kala tirsan ciidanka booliska iyo kuwa hay’adda abad-sugidda, gaar ahaan kuwa loo yaqaano dharcadka.

Intii ay socotay soo bandhigista raggaan ayaa waxaa saldhiga ka dhacay iska hor imaad u dhaxeeyay ciidamada dowladda iyo kuwa siyaasiyiinta mucaaradka, kadib markii ay halkaasi tagaan qaar kamid hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

Hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo iyagu saacado ka hor sheegay inay si weyn uga xumaadeen falkii ay ku kaceen booliska ayaan la ogeyn sababta ay halkaasi u tageen. Waxaana markii ay isku dayeen inay xoog ku galaan saldhiga uu isku dhac kooban uu dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa la socday mucaaradka.

Rasaas iyo hub xooggan ayay dhinacyadu isku rideen, ayadoo la soo sheegayo in rasaasta qaar ay u gudubtay dhanka qolalka xabsiga ee ay ku jiraan maxaabiista ku xiran saldhiga Warta Nabadda.

Dowladda Soomaaliya oo dhankeeda deg-deg uga hadashay dhacdadan ayaa si u cambaareysay arbushaada ay siyaasiyiinta mucaaradka ka sameeyeen saldhiga Warta Nabadda ee magaalada Muqdisho.

Dowladda ayaa tallaabada mucaaradka ku tilmaamtay mid ay ku rabeen inay xoog kula wareegaan saldhiga booliska ee degmada Warta Nabadda.

“Dowladda Federaalka ee Soomaaliya waxay cambaareyneysaa falal liddi ku ah amniga caasimadda oo ay ku dhaqaaqeen xubno siyaasiyiin ah oo doonayey inay xoog kula wareegaan saldhigga booliska ee degmada Warta Nabadda ,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay dowladda.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay ka xun tahay in siyaasiyiin ku haminaya qabashada talada dalka ay isku dayaan inay daadiyaan dhiigga shacabka iyo kan ciidamada qalabka sida ee ku hawlan difaaca dalka iyo dagaalka looga soo horjeedo argagixisada.

Si kastaba, xiisadda u dhaxeysa dowladda federaalka iyo mucaaradka ayaa kasii dareysa, ayadoo dhinacyadu isku fahmi waayeen dhowr kulan oo yeesheen, kadib markii uu mucaaradka dalbaday in laga laabto wax ka beddelka dastuurka oo si adag ugu dhagan yahay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay arbushaadii ay siyaasiyiinta mucaaradka ka sameeyeen saldhiga Warta Nabadda ee magaalada Muqdisho, halkaasi oo lagu soo bandhigayay askartii jirdilka kula kacday shacabka xaafadda Siinaay.

Qaar kamid ah siyaasiyiinta mucaaradka ayaa tagay saldhiga xilli uu halkaasi warbaahinta kula hadlayay Taliyaha Ciidanka Booliska ee Gobolka Banaadir, iyagoo isku dayay inay xoog ku galaan saldhiga.

Dowladda ayaa tallaabada mucaaradka ku tilmaamtay mid ay ku rabeen inay xoog kula wareegaan saldhiga booliska ee degmada Warta Nabadda.

“Dowladda Federaalka ee Soomaaliya waxay cambaareyneysaa falal liddi ku ah amniga caasimadda oo ay ku dhaqaaqeen xubno siyaasiyiin ah oo doonayey inay xoog kula wareegaan saldhigga booliska ee degmada Warta Nabadda ,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay dowladda.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay ka xun tahay in siyaasiyiin ku haminaya qabashada talada dalka ay isku dayaan inay daadiyaan dhiigga shacabka iyo kan ciidamada qalabka sida ee ku hawlan difaaca dalka iyo dagaalka looga soo horjeedo argagixisada.

“Dowladda Soomaaliya waxay caddeyneysaa in wixii maanta ka dhacay saldhigga degmada Warta Nabadda ay masuuliyaddiisa qaadayaan xubnihii sida bareerka ah ugu xadgudbay jiritaanka dowladnimada, amniga, kala dambeynta iyo shuruucda dalka,” ayaa lagu yiri qoraalka dowladda.

Dowladda Soomaaliya ayaa baaqday siyaasiyiinta mucaaradka iyo ciddii kale ee khalkhal gelineysa amniga inay ka waantoobaan falalkaasi guracan, una hoggaansamaan sharciga iyo dastuurka dalka u degsan.

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay caddeyneysaa inay u taagan tahay ilaalinta sharciga, bedqabka shacabka iyo hantidooda, iyo in lala xisaabtamo cid kasta oo wax u dhimeysa amniga qaranka,” ayaa ugu dambeyntiina lagu yiri war-saxaafadeedka kasoo baxay dowladda.

Hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo iyagu saacado ka hor sheegay inay si weyn uga xumaadeen falkii ay ku kaceen booliska ayaan la ogeyn sababta ay halkaasi u tageen. Waxaana markii ay isku dayeen inay xoog ku galaan saldhiga uu isku dhac kooban uu dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa la socday mucaaradka.

Rasaas iyo hub xooggan ayay dhinacyadu isku rideen, ayadoo la soo sheegayo in rasaasta qaar ay u gudubtay dhanka qolalka xabsiga ee ay ku jiraan maxaabiista ku xiran saldhiga Warta Nabadda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Iska hor imaad kooban ayaa goordhoweyd magaalada Muqdisho ku dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa siyaasiyiinta mucaaradka, kadib markii hoggaamiyayaal ka tirsan mucaaradka ay tageen saldhigga Warta Nabadda.

Xubno ka tirsan Madaasha Samatabixinta oo kamid yihiin Madaxweynihii hore ee dalka, Shariif Sheekh Axmed iyo Siyaasi Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa tegay saldhiga, xilli uu halkaasi warbaahinta kula hadlayay Taliyaha Booliska ee Gobolka Banaadir, kadib markii saldhiga lagu soo bandhigay askartii saaka jirdilka ka geystay xaafadda Siinaay.

Hoggaamiyeyaasha mucaaradka oo si weyn uga xumaaday falkii ay maanta ku kaceen booliska ayaan la ogeyn sababta ay halkaasi u tageen. Waxaana markii ay isku dayeen inay xoog ku galaan saldhiga uu isku dhac kooban uu dhexmaray ciidamada dowladda iyo kuwa la socday mucaaradka.

Rasaas iyo hub xooggan ayay dhinacyadu isku rideen, ayadoo la soo sheegayo in rasaasta qaar ay u gudubtay dhanka qolalka xabsiga ee ay ku jiraan maxaabiista ku xiran saldhiga Warta Nabadda.

Tan ayaa imanaysa xilli ay kasii dareyso xiisadda siyaasadeed ee ka taagan dalka, ayna geesta kale sii xarko goosaneyso barakicinta shacabka degan dhulka danta guud, oo la sheegay in sifo sharci darro ah lagu iibsanayo.

Kadib carrada ka dhalatay falkii foosha xumaa ee askar ka tirsan ciidan booliska ay saaka kula kaceen shacabka xaafadda Siinaay, booliska ayaa soo qabtay qeybo kamid ah askartii ka dambeysay falkaasi.

Muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa muujinaya Aabe waayeel ah iyo hooyo ay si xun u garaacayaan ciidamada, iyaga oo ula dhaqmay si naxariis la’aan ah. Raggan ayaa dhan illaa shan xubnood, kuwaas oo ka kala tirsan ciidanka booliska iyo kuwa hay’adda nabad-sugidda, gaar ahaan kuwa loo yaqaano dharcadka.

Madaxdii hore ee dalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka ayaa si adag uga horyimid falkaan weerar baahalnimo ah ku tilmaamay wixii maanta ka dhacay suuqa Siinaay, kaasi oo loo gaystay dad shacab ah oo aan waxba galabsan.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska ciidanka booliska Soomaaliyeed ayaa goordhoweyd magaalada Muqdisho kusoo bandhigay qeyb kamid ah askartii maanta jirdilka ka gaystay xaafadda Siinaay.

Falkaasi oo si weyn loogaa carooday ayaa waxay askartan kula kaceen oday waayeel ah oo kamid ah shacabka ku dhaqan xaafadda Siinaay oo ay weli ka socoto burburin ay ka waddo dowladda Soomaaliya.

Askartan ayaa qeyb ka ahaa ciidan saaka mar kale lagu arkay aagga Siinaay, iyadoo muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ay muujinayaan Aabe waayeel ah iyo hooyo ay si xun u garaacayaan ciidamada, iyaga oo ula dhaqmay si naxariis la’aan ah,

Taliska gobolka Banaadir oo soo xiray askartaan kadib markii uu baahay muuqaalkooda, ayaa waxay kusoo bandhigeen talidka warta nabadda ee magaaalada Muqdisho.

Raggan ayaa dhan illaa shan xubnood, kuwaas oo ka kala tirsan ciidanka booliska iyo kuwa hay’adda abad-sugidda, gaar ahaan kuwa loo yaqaano dharcadka.

Booliska ayaa sidoo kale u yeeray Aabe Sheekh Axmed Siicow Maxamed oo raalli-gelin ka siiyay falkaan, iyadoo warbaahintana uu kula hadlay saldhiga warta nabadda oo lagu soo bandhigay raggaan.

Si kastaba, baraha bulshada ayaa si weyn loogu baahiyay muuqaalada, waxaana kasoo muuqday Aabe Sheekh Axmed Siicow Maxamed oo dhawaan ka qayb-galay shirkii Madasha Samatabixinta ee hoteel Jasiira, kaas oo ay jirdil xoogleh kula kaceen ciidamada ku sugan Siinaay.

Arrintan ayaa sidoo kale dhalisay falcelin xooggan, waxaan durbadii qaylo dhaan ka soo saaray xubnaha mucaaradka oo cambaareeyay sida loogu xadgudbay reer Siinaay.

Madaxdii hore ee dalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka ayaa weerar baahalnimo ah ku tilmaamay wixii maanta ka dhacay suuqa Siinaay, kaasi oo loo gaystay dad shacab ah oo aan waxba galabsan.

Hoos ka daawo

Buurhakaba (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa dagaal qaraar oo maanta ka dhacay duleedka degmada Buurhakaba ee goolka Baay, kaas oo u dhexeeyay ciidamada Daraawiishta Koonfur Galbeed iyo maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Dagaalka ayaa yimid, kadib markii ay Al-Shabaab weerar gaadmo ah ku qaadeen xero ciidan oo ku taalla bannaanka magaalada, kadibna waxaa xigay dagaal dhex-maray labada dhinac.

Ilo dadka deegaanka ah ayaa innoo sheegay in dagaalka uu xoogganaa, isla markaana uu dhaliyay khasaare kala duwan oo isugu jiro dhimasho iyo dhaawac, intaba.

Dadka ku dhintay dagaalkan waxaa kamid ah Cismaan Mursal Kaarabiin oo ahaa taliye ku xigeenka ciidanka Daraawiishta Koonfur Galbeed ee degmada Buurhakaba, kaas oo hoggaaminayay ciidamada maanta dagaalka adag la galay kooxda Al-Shabaab.

Afhayeenka wasaaradda amniga Koonfur Galbeed oo ka hadlay dagaalkaasi ayaa ka tacsiyeeyay geerida taliyaha, wuxuuna sheegay inuu ahaa nin halgamaa ah oo muddo dheer la dagaalamayay argagixisada.

“Ilaahey h u naxariisto taliye ku xigeenkii ciidanka Daraawiishta ee degmada Buurhakaba oo ciidankaas horkacayay ayaa ku geeriyooday  dagaalka wuxuu ahaa nin geesi ah oo dalkiisa difaacaayay oo halgamaa ah, waana shahiid” ayuu yiri afhayeenka wasaaradda amniga Koonfur Galbeed.

Sidoo kale, wuxuu intaasi kusii daray in dagaalka lasoo afjaray, isla markaana la jabiyay Al-Shabaabkii soo weeraray duleedka degmada Buurhakaba ee gobolka Baay.

Xaaladda aya weli kacsan, waxaana haatan goobihii lagu dagaalamay ku sugan ciidamada maamulka Koonfur Galbeed oo halkaasi ka wada howlgallo baaritaanno ah.

Al-Shabaab oo ku xooggan deegaannada Koonfur Galbeed ayaa badanaa weeraro ku qaada xeryaha ciidamada ee ku yaalla gobollada Baay iyo Bakool ee maamulkaasi.

Waxaa kale oo intaas usii dheer go’doon ay ku hayaan degmooyinka muhiimka ah ee gobolladaasi, taas oo keentay in xaalad adag ay dareemaan shacabka ku dhaqan halkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee dowladda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa maanta fal laga caroodaay kula kacay shacabka ku dhaqan xaafadda Siinaay oo ay weli ka socoto burburin ay ka waddo dowladda Soomaaliya.

Ciidanka ayaa saaka mar kale lagu arkay aagga Siinaay, halkaas oo ay ka dhaceen dhibaaatooyin xooggan oo loo gaystay dadka shacabka ah ee ku dhaqan halkaasi.

Muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa muujinayo Aabe waayeel ah iyo hooyo ay si xun u garaacayaan ciidamada, iyaga oo ula dhaqmay si naxariis la’aan ah,

Baraha bulshada ayaa si weyn loogu baahiyay muuqaalada, waxaana kasoo muuqday Aabe Sheekh Axmed Siicow Maxamed oo dhawaan ka qayb-galay shirkii Madasha Samatabixinta ee hoteel Jasiira, kaas oo ay jirdil xoogleh kula kaceen ciidamada ku sugan Siinaay.

Arrintan ayaa sidoo kale dhalisay falcelin xooggan, waxaan durbadii qaylo dhaan ka soo saaray xubnaha mucaaradka oo cambaareeyay sida loogu xadgudbay reer Siinaay.

Madaxweynihii hore ee dowladddii KMG ahayd, Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo qoraal soo saaray ayaa weerar baahalnimo ah ku tilmaamay wixii maanta ka dhacay suuqa Siinaay, wuxuuna tilmaamay faldambiyeen loo gaystay dad shacab ah oo aan waxba galabsan.

“Waxaan si adag u cambaaraynayaa weerarka bahalnimo iyo jirdilka loo gaystay maanta muwaadiiniinta Soomaaliyeed iyadoo la adeegsanayo shaatiga dowladda gaar ahaan falalka foosha xun ee ka dhacay Suuqa Siinay, kaas oo aan marnaba la aqbali-karin, kana fog bini’aadanimada iyo karaamada muwaadinka” ayuu yiri Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Beegsiga sida gaarka ah loola eegtay waayeelka ka hadlay xuquuqdiisa, gaar ahaan tacadiyadda ka dhashay barakicinta danyarta waa fal dambiyeed, waxaana ciidanka ammaanka uga digay”.

Dhankiisa Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya Mudane Xasan Cali Khayre ayaa wax laga xumaado ku tilmaamay falka ka dhacay Siinaay oo uu ku eedeeyay ciidamada dowladda.

“Waxaa qarracan iyo ayaandarro weyn ah inaan daawanno ciidanka qaranka oo si arxandarro ah u jirdilaya aabbe Soomaaliyeed oo ka dhiidhiyay dhulboobka ay dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud hoggaamiyo ka waddo caasimadda dalka” ayuu qoraalkiisa ku yiri Khaye.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa isna yiri “Shacabka la rasaasaynayo iyo muwaadinka la jirdilayo waxaa laga barakicinayaa dhulkii ay deganaayeen ee xaafada Suuqa Siinay. Ciidan uusan sharci, damiir iyo akhlaaq hagaynin waxba ma dhaamo mooryaan, madaxda soo dirtana wax ma dooriyaan hoggaamiye kooxeed. Ciidanka uusan sharci, damiir iyo akhlaaq hagin wax ma dhaamo mooryaan, madaxda soo dirtana hoggaamiye kooxeed wax ma dooriyaan”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka cadalaadda iyo arrimaha dastuurka dowladda Soomaaliya Xasan Macallin Maxamuud oo maanta hadal siiyay warbaahinta ayaa si adag ugu jawaaay xildhibaan Maxamed Cali Cumar (Caananuug) oo ka tirsan Golaha Shacabka, kaas oo dhawaan taageeray hadal kasoo yeeray afhayeenka Al-Shabaab, Sheekh Cali Dheere.

Caananuug oo hadal ka jeediyay kulankii Madasha Samatabixinta ee hoteel Jasiira ayaa ka fal-celiyay khudbaddii uu Sheekh Cali Dheere uga hadlay murannada dhulalka Muqdisho, wuxuuna xildhibaanka tilmaamay in ninkaas uu ka damqaday dhibaatada shacabka.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray haddii ay sii socoto dhibaatadan in ay horseedi doonto in dadka ay cararaan, ayna aadaan Al-Shabaab, sida uu hadalka u dhigay.

“Cali Dheer waa hadlay, waana uu khudbeeyay, isaga oo u damqanaayo hooyada iyo dhallaanka bannaanka taagan, mana aqbaleyno ayuu yiri. Runtii Xasan Sheekh Maxamuud ummadda waa barakiciyay dhibaato ayuuna u horseeday maatada” ayuu yiri Caananuug.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Dadka marka ay kululaadaan oo meel ay aadaan waayaan oo dowladdii ay hoos joogeen ay barakiciso siyaasi kale oo ay kusoo leexdaan waayeen argagixiso ayay aadaayaan”.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay wasiirka cadaaladda iyo dastuurka Xasan Macallin oo wax laga xumaado ku tilmaamay in xildhibaan uu soo qaato daliil ahaan hadalka Al-Shabaab.

“Haddii argagixisadii dadka leyneysay oo dhiigoodaa banneysatay haddii ay leeyiiin dadka xuquudooda ayaan u doodeynaa ama lasoo daliishado sow kama sii fool xumo” ayuu ku jawaabay wasiir Xasan Macallin.

Wasiirka ayaa sidoo kale xusay in argagixisadu uusan ka dhexeyn wax heshiis ah, balse uu kala dhexeeyo dagaal, maadaama buu yiri ay banneysteen dhiigga dadka shacabka ah.

“Wax naga dhexeeya argagixisada oo heshiis ku nahay ma jiraan, waana gaaleysiiyeen diinta ayay naga saareen, kadibna dhiigeyna ayay banneysteen” ayuu mar kale yiri.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo si weyn looga falceliyay hadalka Xildhibaan Caananuug, waxaana ka horyimid dad badan oo ay ku jiraan kuwa siyaasiyiin ah oo cambaareeyay in la buun-buuniyo hadallo kasoo yeeray kooxaha argagixisada ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo wareysi gaar ah siiyay BBC-da ayaa ka hadlay arrimo ku aadan xaaladda Puntland, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah Daacish ee ka socda buuraha Calmiskaad.

Xasan Sheekh ayaa sheegay in ciidamo heer Federaal ah ay joogaan meelo kamid ah Puntland, isla markaana ay dagaalka geli karaan, balse aysan illaa iyo hadda codsi ka helin dhanka Puntland.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa sheegay in dagaalkan uu yahay mid ballaaran, ayan qayb ka yihiin saaxibada caalamiga ah oo ay ka wada shaqeeyaan howlgallada ka dhacaya dalka.

“Puntland waxay naga codsatay ma jirto haddiise loo baahdo Puntland waxaa jooga ciidamo Federaalka ka amar qaata oo daqiiqad kastaa dagaalka geli kara si weyn ayaan u garab taaganahay Puntland, dagaalka Daacishna caalama waa nagu kaalmeynayaa” ayuu yiri.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo indhawaanahayaan la hadal hayay inay jiraan ciidamo ay dowladda Soomaaliya ka qoratay deegaannada Puntland, taas oo abuurtay hadal-heyn xooggan, maadaama haatan khilaaf xooggan uu ka dhexeeyo labada dhinac.

Dhanka kale, waxa uu madaxweynuhu  soo hadal qaaday arrimaha doorashooyinka iyo heshiiskii ay dhawaan dowladdiisu la gashay qeyb ka mid ah Madasha Samatabixinta, isaga oo sheegay in ay rabaan dimuqraadiyad in ay ka hirgeliso dalka, isla markaana dadka Soomaaliyeed ay xor u noqdaan afkaartooda iyo mawaaqiftooda siyaasadeed.

Xasan Sheekh waxa uu sheegay in sanadkii 2023 ay isugu yeereen shirkii ugu horreeyay oo ay isugu keeneen siyaasiyiin hore iyo kuwa xilka haya, isagoo yiri: “Shirkaasi waxa aan uga hadalnay jihada aan rabno in dalka loo dhaqaajiyo, annaga oo sameynay la-tashiyo ballaaran, isla markaana madaxda kala tashanay.”

“Waxa aan maalintaas u sheegnay in dastuurka dib loo eegayo oo la dhameystirayo, dalkana doorasho qof iyo cod ah la gaarsiinayo, iyadoo laga baxay doorashadii dadbaneyd,” ayuu yiri Xasan Sheekh Maxamuud.

Isagoo ka hadlayey qaabka Dastuurka dib-u-eegis loogu sameynayo, waxa uu sheegay in Dastuurka qudhiisa lagu qeexay habka dib-u-eegista: “Annagu waxa aan aaminsanahay in aan si adag u raacnay sida Dastuurka dib-u-eegis loogu sameeyo.”

Waxa uu intaas ku daray in ay sameeyeen guddigii madaxa-bannaan iyo qawaaniintii ay ku shaqeynayeen. “Dadkii ayaa loo soo xulay, baarlamaankana hortiis ayaa loo geeyay, qof qofna waa loogu codeeyay oo kalsoonidii waa la siiyay, kadibna shaqadii ayay bilaabeen,” ayuu yiri madaxweynaha.

New York (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa wareysi gaar ah oo uu siiyay BBC-da kaga hadlay arrimo badan oo ku saabsan xaaladda siyaasadeed ee dalku marayo, khilaafyada kala dhaxeeya mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul goboleedyada.

Madaxweynaha, oo ka hadlay arrimaha doorashooyinka iyo heshiiskii ay dhawaan dowladdiisu la gashay qeyb ka mid ah Madasha Samatabixinta, ayaa sheegay in ay rabaan dimuqraadiyad in ay ka hirgeliso dalka, isla markaana dadka Soomaaliyeed ay xor u noqdaan afkaartooda iyo mawaaqiftooda siyaasadeed.

Xasan Sheekh waxa uu sheegay in sanadkii 2023 ay isugu yeereen shirkii ugu horreeyay oo ay isugu keeneen siyaasiyiin hore iyo kuwa xilka haya, isagoo yiri: “Shirkaasi waxa aan uga hadalnay jihada aan rabno in dalka loo dhaqaajiyo, annaga oo sameynay la-tashiyo ballaaran, isla markaana madaxda kala tashanay.”

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa sheegay in ay la kulmeen culimada iyo bulshada rayidka ah, kuna wargeliyeen jihada uu waddanku u socdo.

“Waxa aan maalintaas u sheegnay in dastuurka dib loo eegayo oo la dhameystirayo, dalkana doorasho qof iyo cod ah la gaarsiinayo, iyadoo laga baxay doorashadii dadbaneyd,” ayuu yiri Xasan Sheekh Maxamuud.

Madaxweynaha ayaa qiray in farsamo ahaan howshaasi waqti badan soo jiidatay, balse duruufo farsamo darteed “hadda ay qabsoontay.”

Isagoo ka hadlayey qaabka Dastuurka dib-u-eegis loogu sameynayo, waxa uu sheegay in Dastuurka qudhiisa lagu qeexay habka dib-u-eegista: “Annagu waxa aan aaminsanahay in aan si adag u raacnay sida Dastuurka dib-u-eegis loogu sameeyo.”

Waxa uu intaas ku daray in ay sameeyeen guddigii madaxa-bannaan iyo qawaaniintii ay ku shaqeynayeen. “Dadkii ayaa loo soo xulay, baarlamaankana hortiis ayaa loo geeyay, qof qofna waa loogu codeeyay oo kalsoonidii waa la siiyay, kadibna shaqadii ayay bilaabeen,” ayuu yiri madaxweynaha.

Yaa xaq u leh in ay ka wada hadlaan arrimaha siyaasadda dalka?

Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sheegay in dastuurka lagu qeexay in arrimaha siyaasadda ay ka wada hadlaan dowlad-goboleedyada iyo dowladda dhexe, wixii ay ku heshiiyaanna loo gudbinayo baarlamaanka.

Madaxweynuhu waxa uu carrabka ku adkeeyay in tallaabooyinkaas oo dhan dastuurku ogol yahay, balse afkaartii hore ee lagu heshiiyay wax badan laga beddelay.

Xasan Sheekh waxa uu sheegay in qodobadii baarlamaanku ansixiyay ay qaar ka mid ah siyaasiyiintu ka muujiyeen ra’yi ka duwan, hase yeeshee ugu dambeyntii ay aqbaleen in dib wada-hadal loo furo.

“Dastuurku Kitaab Qur’aan ah ma aha,” ayuu yiri Xasan Sheekh, isaga oo intaas ku daray: “Waxa aan u bandhignay qodobadii aan diyaarinay iyo mowqifka dowladda, waxaana ku niri maxaa aad qabtaan?”

Madaxweynuhu waxa uu sheegay in markii dood badan la galay ay mucaaradku soo jeediyeen in qodobada qaar wax laga beddelo, qaarna la aqbalay, halka wixii kale lagu balamay in laga wada hadlo.

Isagoo hadalkiisa sii wata ayuu sheegay in mucaaradkii qaarkood ay ku doodeen in aan guddiyo farsamo la sameyn, si looga dooddo wixii la isku raaci karo, “wixii aan la isku raacinna ha lagu celiyo fadhiga weyn oo annaga ayaa ka shireynna.”

Xasan Sheekh waxa uu sheegay in qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ee Madasha Samatabixinta ay ugu dambeyn ku adkeysteen in Dastuurkii 2012 “sidii uu ahaa loo dhaafo.”

Madaxweynuhu waxa uu ku dooday: “Taasi micnaheedu waa yaan dib-u-eegis la sameynin. Aniga iyo rag badan oo mucaarad ah oo xilligaas banaanka joogay waxa aan ku balan-qaadnay haddii aan la i doorto Dastuurkaan waan dhameystirayaa, sidoo kale haddii aan la i doorto dalka doorasho qof iyo cod ah ayaan gaarsiinayaa.”

Dadka kasoo horjeeda wax ka beddelka Dastuurka, sida mucaaradka iyo maamullada Jubbaland iyo Puntland, ayaa ku doodaya in aan loo marin habkii saxda ahaa. Laakiin madaxweynuhu waxa uu ku adkeystay in iyagu ay aaminsan yihiin in 100% loo maray habkii saxda ahaa.

Madaxweynuhu waxa uu sheegay in sheegashada “habkii saxda ahaa looma marin” ay tahay erey aan caddayn, balse diyaar ay u yihiin in laga dooddo qodob qodob, lana yiraahdo “kan sax ma aha, sidaan ayaa sax ah.” Waxa uu intaas ku daray in diidmo kaliya aanay faa’iido lahayn: “Waxa aan rabnaa in ra’yi nala soo hor dhigo.”

Isagoo hadalkiisa sii wata, Xasan Sheekh waxa uu sheegay in ay soo bandhigeen saddex qodob, saddexdana la aqbalay, welina albaabka wada-hadalku uu furan yahay.

Markii wax laga weydiiyay guddiga doorashada iyo waqtiga doorashada, waxa uu ku jawaabay in Dastuurka lagu caddeeyay habka guddiga doorashada loo sameeyo, isla markaana aanay suurta-gal ahayn in qof siyaasiga ahi uu yeesho awood diidmo (veto power).

Madaxweynaha ayaa sheegay in guddiga madaxa-bannaan ee doorashooyinka uu yahay kan go’aamin kara jadwalka doorashada, haddii waqtigu yaraadana ay iyaga xaq u leeyihiin in ay codsadaan kordhin. “Dowladdu awood uma laha in ay jadwalka doorashada samayso,” ayuu yiri Xasan Sheekh.

Madaxweynaha waxa uu carrabka ku adkeeyay inuusan dooneyn muddo kororsi, balse uu diyaar u yahay waxa uu sharcigu ogol yahay.

Isagoo ka hadlayey khilaafka ka dhexeeya dowladda dhexe iyo maamullada Jubbaland iyo Puntland ayuu sheegay: “Soomaali mar walba xiriirkeedu kama go’o boqolkiiba boqol. Wuu daahi karaa, heerkii la rabayna gaari waayi karaa, laakiin xiriir had iyo jeer waa jiraa. Dalkaana waa hal dal, dowladduna waa hal dowlad. Kala duwanaanshahana waa in la aqbalaa. Waxaan rajeynayaa in mar dhaw natiijo la gaaro.”

Isha: BBC

New York (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo weli ku sugan magaalada New York oo uu u tegay ka qayb-galka shirka golaha guud ee Qaramada Midoobay ayaa halkaas ka bilaabay kulamo duceedyo muhiim ah oo uu la yeelanayo madaxda ku sugan halkaasi.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa kulan gaar ah la yeeshay madax ka tirsan dowladda Mareykanka, gaar ahaan qaybta arrimaha dibadda oo ay ka wada-hadleen saddex qodob oo muhiim ah, lana xiriira xaaladda dalka iyo iskaashiga labada dhinac.

Kulankan ayaa si gaar ah wuxuu u dhex-maray madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud iyo madaxa arrimaha siyaasadda ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Maraykanka, Marwo Allison Hooker, La-Taliyaha Arrimaha Afrika ee Madaxweyne Donald Trump, Mudane Massad Boulos, iyo Ku-Xigeenka Kaaliyaha Arrimaha Afrika, Mudane Vincent Spera.

Labada dhinac ayaa ka wada-hadlay xoojinta xiriirka u dhexeeya dalalka Soomaaliya iyo Mareykanka, joogteynta iskaashiga amni iyo la-dagaallanka argagixisada, iyagoo si gaar ah diiradda u saaray horumarinta nabadda iyo xasilloonida gobolka.

Madaxweynaha oo kulanka hadal kooban ka jeediyay ayaa hoosta ka xariiqay sida ay dowladdiisa uga go’an tahay adkeynta xiriirka istiraatiijiga ah ee labada dal, kaas oo muhiim u ah xasilloonida iyo horumarka guud ee gobolka Geeska Afrika.

Mareykankana ayaa kamid ah dowladaha waa wayn ee taageerada milatari siiya Soomaaliya, wuxuuna sidoo kale toos uga qayb qaataa dagaalka argagixisada ee ka socda gudaha dalka.

Dhinaca kale, Xasan Sheekh ayaa maanta ka qayb-gelay furitaanka meertada 80-aad ee Golaha Guud ee QM oo ay isugu tageen inta badan xubnaha ku jira golaha, iyada oo inta badan diiradda lagu saarayo sidii loo qaadi lahaa tallaabo wadajir ah oo ku aadan isbeddelka cimilada iyo saameynta taban ee uu ku leeyahay dunida, si xal loogu helo.

Sida qorshuhu yahay madaxweynaha Soomaaliya ayaa la filayaa inuu khudbad ka jeediyo madasha, isaga oo kaga hadli doono arrimaha mudnaanta u leh Soomaaliya, xaaladaha ka jira gobolka iyo caalamka.

Sidoo kale madaxweynaha ayaa golaha la wadaagi doono guulaha ay dowladdiisa ku tallaabsatay, gaar ahaan horumarrada laga sameeyay dagaalka lagula jiro argagixisada, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Villa Soomaaliya oo looga hadlay doorka Xasan.

“Madaxweynaha ayaa Golaha ka jeedin doona kalmad ku saabsan xaaladda dalka, isagoo soo bandhigi doona guulaha laga gaaray dagaalka ka dhanka ah argagixisada, dib u habaynta dhaqaalaha, dowlad-dhiska iyo hirgelinta doorashooyinka tooska ah” ayaa lagu yiri qoraalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Ciidamada Qalaba Sida ayaa guda gashay dhageysiga kiis xasaasi ah oo baraha bulshada iyo warbaahinta ka dhaliyay hadal-heyn xooggan, kaas oo ka dhan ah labo Askari oo ka tirsan Xoogga dalka dalka, kuwaas oo loo haysto in ay sameeyeen saxiix aysan xaq u lahayn oo ay ku dhimatay gabar xaamilo ahayd.

Labada eedeysane oo lagu kala magacaabo Dable Xoogga Maxamed Muxudiin Cali iyo Dable Xoogga Cabdisalaan Xuseen Maxamed ayaa kiiskan eedeysane ka ah, waxaana si gaar ah loogu haystaa geerida Marxuumad Nimco Muuse Axmed oo uur lahayd, isla markaana 31-kii Maarso 2025 ku dhimatay isbitaalka Digfeer ee magaalada Muqdisho.

Xeer ilaalinta Maxkamadda Ciidamada ayaa labada nin ku eedeysay in ay iska dhigeen seyga gabdha iyo walaalkeed, kadibna saxiixay in la qalo, balse nasiib darro waxa ay ku geeriyootay isbitaalka intii lagu guda jiray kala bad-baadinta iyada iyo ilmaha ku jiray caloosheeda.

Sidoo kale inta ay doodda socotay waxaa la wareystay eedeysanayaasha oo sheegay in bani’adanimo ay u sameeynayeen gabadha, ayna u sheegtay in wax ehel ah aanay u joogin Muqdisho, sidoo kalena ninkeeda oo askari ah uu ku maqan yahay furimaha dagaaka.

Xafiiska xeer ilaalinta ayaa goobta kusoo bandhigay caddeymo ay ku jiraan muuqaal labada askari laga duubay, markii ay saxiixayeen qaliinka lagu sameeyay marxuumadda, iyadoo sidoo kale la wareystay dhaqaatiirta iyo maamulka isbitaalka oo ka warbixiyay sida ay wax u dhaceen.

Intaas kadib waxaa hadalka qaatay guddoomiyaha Maxkamadda Ciidamada Qalabka sida Gaashaanle Sare Xasan Cali Nuur (Shuute) oo fadhiga soo xiray, wuxuuna sheegay in go’aanka kama dambeysta ah ay dib kasoo shaacin doonto Maxkamaddu.

Haddaba sidee looga falceyay kiiskan xasaasiga ah ee abuuray hadal-heynta?

Kamaal Shariif: “Waa rag fiican waa dadaaleen, laakiin Soomaalida horaa u tiri khayr ha sameyn shar kuuma timaadee”.

Cali Yare: “Meshaan waxaa iiga muuqato dayacaad aad u weyn oo ay waalidka sameeyeen xaqiiqdii. Waa dhacdo ayaan darro ah, bal qiyaas gabar yar oo waalidkeed dayaceen oo Xamar joogta, Wlhi rafaad ayey martay marxuumada, Allaha u naxariisto”.

Safwa Salaad: “Somalia laga helaa reer ku nacay adoo nool, kadib diyadaadii usoo doonta dadkii ku caawiyay”.

Cabdullahi Biikoole: “Dowladnimo waa taa sharcigaa lays barayaa, wiilasha waxey qaadeen masuuliyad ay naftooda qatar u gashay, isbitaalkana wuu saxnaa. Waxaan baraneynaa sharciga”.

Jamiila Faarax: “Raggan qalad malahan gabdha waa u dadaaleen laakiin qadarta lama celin karo dadka ku haystana waa gun runtii”.

Moqokori (Caasimada Online) – Ciidamada Nabad-sugidda Soomaaliya iyo saaxibada caalamiga ah oo iskaashanaya ayaa maanta howlgal culus oo lagu beegsaday Shabaab ka fuliyay qaybo kamid ah gobolka Hiiraan, kaas oo lagu khaarijiyay horjoogayaal sar sare.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Hay’adda NISA ayaa waxaa lagu sheegay in howlgalka oo duqeyn ahaa uu ka dhacay degmada Moqori, uuna u qabsoomay sidii loo qorsheeyay, isla markaana lagu naafeeyay maleeshiyaadka argagixisada ah.

NISA aya shaaca ka qaaday in goobta lagu dilay saddex horjooge oo ka tirsanaa Khawaarijta, isla markaana dhibaato ku hayay dadka deegaanka, sida lagu sheegay qoraalka.

“Saddex horjooge oo ka tirsanaa Khawaarijta ayaa lagu dilay howlgal qorshaysan oo ay ciidamada Hay’adda NISA iyo saaxiibada caalamka ka fuliyeen degmada Moqokori ee gobolka Hiiraan” ayaa lagu yiri warka qoraalka ah ee kasoo baxay taliska hay’adda NISA.

Horjoogayaasha la dilay waxaa kamid ah horjooge sare Cabdi Xiiray, oo ay NISA sheegtay inuu ka dambeeyay dhagaro badan oo Shabaab ay ka geysatay deegaannada HirShabelle. Ma caddeyn magacyada labada kale ee lala dilay horjoogan oo caan ka ahaa deegaanka.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo laga dareemayaa qaybo badan oo kamid ah gobolka Hiiraan, gaar ahaan aagga Moqokori oo ah halka lagu beegsaday Al-Shabaab, isla markaana jabka culus maanta lagu gaarsiiyay.

Moqokori ayaa kamid ah degmooyinkii ugu dambeeyay ee ay dhawaan dib ula wareegeen maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab, waxayna dhalisay hadal heyn xooggan, kadib markii ay kasoo laabteen ciidamada dowladda iyo kuwa xaq-u-dirirka deegaanka.

Howlgalkan waxaa ka horreeyay mid kale oo NISA iyo saabixada caalamiga ah ay dhawaan ku beegsadeen goob ay isku uruursanayeen 400 oo Al-Shabaab oo ku taalla deegaanka Ceel-dhiiqo Weyne, oo u dhexeeya deegaannada Ceel-lahelay iyo Ceel-garas ee gobolka Galguduud.

Howlgalkaas oo u dhacay sidii loo qorsheeyay ayaa waxaa lagu dilay illaa 12 xubnood oo ay ku jiraan horjoogayaal sar sare oo ka tirsanaa kooxda, sida ay horay u shaacisay NISA.

Sidoo kale inta uu socday howgalka ayaa waxaa lagu dhaawacay 13 kale oo kamid ah maleeshiyaadka lagu diyaarinayay deegaanka la duqeeyay ee Ceel-dhiiqo Weyne.

“Howlgalkaas waxaa lagu dilay 12 xubnood oo ka tirsan Khawaarijta, oo ay ku jiraan horjoogayaal, halka 13 kalena dhaawacyo culus lagu gaarsiiyay, iyada oo la beegsaday xarun lagu diyaarinayay in ka badan 400 oo maleeshiyaad ah, waxaana lagu raad-joogaa haraadigii Maleeshiyaadka oo u firxaday dhanka degmada Ceelbuur” ayaa lagu yiri warka.

Si kastaa, ha’ahaatee, NISA ayaa maalmihii dambe xoojisay howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada HirShabelle iyo Galmudug oo ay weli ku xoogan tahay kooxda, si looga saaro degmooyinka iyo deegaannadii ugu dameeyay ee ay soo galeen.

Badhan (Caasimada Online) – Duqeyn cirka ah oo Maraykanku ka fuliyay waqooyiga Soomaaliya ayaa muran dhalisay, kadib markii dadka deegaanka ay sheegeen in lagu dilay caaqil aad looga yaqaanay gobolka Sanaag, halka masuuliyiin ka tirsan Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) iyo dowladda Soomaaliya ay u sheegeen BBC-da in weerarka lagu bartilmaameedsaday nin hubka Al Shabaab ka ganacsada.