Laascaanood (Caasimada Online) – Xarunta cusub ee Hay’adda Diiwaangelinta Aqoonsiga Dadweynaha (NIRA) ayaa maanta si rasmi ah looga daah-furay magaalada Laascaanood er xarunta maamulka KMG ee SSC-Khaatumo.

Xaruntan oo uu maanta xariga ka jaray Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre, ayaa noqonaysa tii ugu horreysay ee laga furo gobollada waqooyi.

Xaruntan ayaa bulshada deegaanka u qaban doonta adeeg muhiim ah, iyaga oo ka heli doona Kaarka Aqoonsiga Qaranka (National ID), waxaana ay ka baaqsan doonaan safarro dheer oo ay adeeggaan ugu aadi lahaayeen meelo kale.

Qofkii ugu horreeyay ee lagu diiwaan-geliyo xarunta Laascaanood ee NIRA ayaa noqday hoggaamiyaha maamulka SSC-Khaatumo, Cabdulqaadir Firdhiye.

“Qofka muwaadinka ah waa in la diiwaan-geliyaa oo uu aqoonsi helo, waana qodob Dastuuri ah. Marka xaqiiqdaas ayaa ka dhalatay in reer Khaatumo laga hirgeliyo adeeggan,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamsa oo ka hadlayay munaasabadda xarig-jarka xaruntan muhiimka ah.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa intaas ku sii daray: “Xarig-jarka xaruntan kadib, waxaan maanta ku faraxsanahay in Madaxweynuhu noqdo qofkii ugu horreeyay ee la diiwaan-geliyo.”

Aqoonsiga Qaranku waa xaq Dastuuri ah oo muwaadin kasta uu xaq u leeyahay, si uu u helo aqoonsi qaran iyo diiwaangelin. Waana saldhigga horumarka uu qaranku hiigsanayo.

Xukuumadda Dan-Qaran oo fulinaysa waajibkaas, ayaa dib u yagleeshay Aqoonsi Qaran oo dhijitaal ah, xogtiisuna sugan tahay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa laga helayaa dil maanta ka dhacay xarunta degmada Deyniile ee gobolka Banaadir, kaasi oo loo geystay wiil dhalinyaro ah.

Sida ay Caasimada Online u sheegeen dad goobjoog ah, dilkan ayaa waxaa geystay nin hubeysan oo ka tirsan askarta maamulka degmada Deyniile.

Dilka ayaa ka dhacay albaabka hore ee xarunta, iyadoo wiilka dhalinyarada oo magaciisa lagu sheegay Saciid Mustaf Axmed Geedi uu isla markiiba ku naf baxay goobta, kadib toogashada askariga u geystay.

Ninka dilka geystay ayaa goobta isaga baxsaday, waxaana ciidamada amniga ay wadaan howl-gallo lagu baadi goobay ninka dilka geystay oo la sheegay inuu ka tirsanaa ilaalada xarunta degmada Deyniile.

Weli laamaha amniga ee degmada Deyniile kama hadlin dhacdadan, lamana oga illaa hadda sababta ka dambeysay dilkan loo geystay wiilka dhalinyarada ah.

Magaalada Muqdisho oo waayadii dambe ka reysatay dilalka ay geystaan askarta, kadib go’aanno adag oo dowladda ka soo saartay, haddana waxaa muuqata in aan weli xal rasmi ah loo helin arrintaan.

Wixii faahfaahin ah ee kasoo kordha dhacdadan kala soco Caasimada Online.

Bogota (Caasimada Online) – Askar hore oo u dhashay dalka Colombia ayaa loo qaaday dalka Suudaan si ay u xoojiyaan ciidamada Taageerada Degdegga ah (RSF), iyadoo loo ballan qaaday mushaar fiican laguna khiyaaneeyey in ay ilaalin doonaan xarumo shidaal baaris ah.

“Naxariis ma jirin – sheekadan u bixi cinwaanka ah: ‘Waxay ka baxsadeen naarta’,” ayuu yiri askari hore oo Colombian ah, intii uu ku jiray wicitaan muuqaal ah oo gariiraya. Wuxuu la hadlayey mid ka mid ah ragga uu Suudaan kula dagaallamay afar bilood. Labadooduba waxay galeen dagaalka iyagoo ah calooshood u shaqeystayaal. Isagu bishii hore ayuu kusoo laabtay dalkiisa.

Labadan nin waxay ka tirsanaayeen guuto lagu magacaabo “Desert Wolves” – magac sir ah oo loo adeegsaday afar shirkadood oo dhamaantood ka kooban askar hore oo Colombian ah.

Waxa loo diray Suudaan si ay u xoojiyaan RSF – koox u tababaran sida militariga oo sanadkii 2023 afgambi ku qaaday dowladda militariga Suudaan ee uu hoggaamiyo Abdel Fattah al-Burhan.

Suudaan, waxaa haatan ku sugan 24.6 milyan oo la ildaran macaluul, halka 12 milyan oo kale ay ka barakaceen guryahooda – taasoo ka dhigtay dhibaatada barakaca ugu ballaaran adduunka.

RSF oo lagu xoojiyey askar Columbian ah

RSF, oo hadda lagu xoojiyey dagaalyahanno Colombian ah, ayaa lagu eedeeyey dambiyada dagaal ee ugu xun – gaar ahaan hor istaagga gargaarka bini’aadantinimo. Sida ay daabacday La Silla Vacía, ku dhawaad 300 oo askar hore oo Colombian ah ayaa kooxda ku biiray tan iyo sanadkii hore, qaar badan oo ka mid ahna waxaa loo sheegay howlgal amni, balse la geeyey dagaal toos ah.

Waxay u sii mareen shabakad calooshood u shaqeystayaal ah oo uu hoggaamiyo Álvaro Quijano, oo ah sarkaal hore oo Colombian ah. Wuxuu la shaqeeyaa shirkad ammaan oo gaar ah oo fadhigeedu yahay Imaaraadka Carabta oo lagu magacaabo Global Security Service Group.

Mid ka mid ah askarta dhowaan kasoo laabtay Suudaan, oo fadhiyey maqaaxi ku taalla Bogotá isagoo qaxwo kulul cabaya, ayaa dib u milicsaday bilowgii: “Waxaan meesha tegey annagoo ahaa ilaa 150. Annagaa ahaa guutadii ugu horreysay. Waxaan tagnay dhamaadkii 2024,” ayuu yiri.

Ninkan, oo codsaday in loogu yeero Héctor si loo ilaaliyo amnigiisa, wuxuu ka mid yahay afar askari hore oo wareysi siiyey La Silla Vacía. Waxay bixiyeen sawir dhammaystiran oo ku saabsan doorkii Colombian-ka ku lahaayeen dagaalka Suudaan.

Qiyaasta Héctor, ilaa 80 askari oo saaxiibadiis ahaa ayaa dalka kusoo laabtay, laakiin laba guuto oo cusub ayaa gaaray Suudaan tan iyo bishii December. Wuxuu rumeysan yahay in hadda ay u dhaxeyso 350 ilaa 380 askari hore oo Colombian ah oo ku sugan goobaha dagaalka.

La Silla Vacía waxay heshay dukumiintiyo sir ah, muuqaal dagaal iyo sawirro goobeed oo muujinaya ka qeybgalka Colombian-ka – gaar ahaan dagaalka El Fasher, oo ka mid ah meelaha ugu dhiigga badan. Qaramada Midoobay ayaa ka dalbatay RSF inay joojiyaan go’doominta magaaladaasi.

Shaqo shidaal ilaalin ah oo isu rogtay dagaal fool-ka-fool ah

Qoraallo 18 bog ah oo xambaarsan amarrada sirta ah ee loo diray guutada Colombian-ka ee lagu geeyey El Fasher ayaa xambaarsanaa tilmaamo ku saabsan ilaalinta xeerarka caalamiga ah ee dagaalka iyo xuquuqda aadanaha.

Laakiin tilmaamahaasi way iska hor imanayaan falalka RSF – oo ay ku jiraan eedeymo ah dambiyo dagaal, sida xasuuq iyo weerarro lagu qaaday dad rayid ah.

Héctor wuxuu sheegay in guutadoodu ay El Fasher gaareen bishii November 2024. “Dagaalku wuxuu ahaa guri-guri, jid-jid. Ma ciyaartay Call of Duty? Sidaas ayuu ahaa,” ayuu yiri.

Wuxuu saxiixay heshiis qarsoodi ah oo lala galay shirkadda GSSG, taasoo sheegtay in shaqadoodu noqon doonto ilaalinta xarumaha shidaalka ee Bariga Dhexe ama Afrika. Laakiin halkii la geeyn lahaa goobahaas, waxaa lagu daabulay Suudaan.

Baasaboorkiisa wuxuu muujinayaa inuu ka duulay Abu Dhabi ilaa Benghazi, Libya. Halkaas waxaa baasaboorradoodii ka qaaday rag uu sheegay inay ahaayeen askar Libyaan ah. “Waxay noo sheegeen in qofna uusan ka bixi doonin Libya ilaa aan gaarno RSF,” ayuu yiri.

Waxa lagu hayey xero ciidan muddo toddobaadyo ah, kadibna waxaa lagu qaaday baabuurta nooca pickup-ka ah, waxaana loo sii gudbiyey xadka Suudaan iyagoo ka tallaabay saxaraha.

“Markii aan Libya ka gudubnay, waxaan gacanta u galnay koox burcad ah,” ayuu yiri Héctor. “Waqtigaas waan hubeysnaa. Markii aan gaaray xadka Chad iyo Suudaan, weerar ayaa nagu dhacay. Burcaddii waxay si degdeg ah u amreen in aan dhaqaaqno.”

Habeenkii, lix baabuur oo pickup ah ayaa kasoo muuqday iyadoo nalka dansan yahay, mid walbana wuxuu lahaa qori weyn oo .50 cal ah. Hal baabuur ayaa isku dhacay, waxaana lugta ku dhaawacmay askari hore oo lagu magacaabo Christian Lombana.

Kadib, maleeshiyaad taageersan dowladda Suudaan ayaa helay aqoonsi, baasaboorkii iyo xitaa kaar baska Bogotá ee Lombana – kuwaasoo markaas baraha bulshada lagu faafiyey. Waxaa la rumeysan yahay in Lombana la geeyey Imaaraadka si lugta looga qalo.

Héctor iyo saaxiibadiis waxay aaminsan yihiin in la iibiyey – waxayna tuhun ka qabaan in saraakiil Libyaan ah ay siiyeen xogtooda maleeshiyaadkii weerarka qaaday. Markii dambe, amar cusub ayaa ka yimid Colonel Quijano: u gudba RSF.

Dagaalka El Fasher iyo weerarrada “tayra”

Héctor wuxuu sheegayaa in guutadoodu ay gaareen bannaanka El Fasher dhammaadkii 2024. Colombian hore ayaa horey u joogay halkaas – gaar ahaan kuwa ku takhasusay diyaaradaha aan duuliyaha laheyn (drones). Saddex kamid ah ayaa halkaas ku dhintay – maydkoodana lama soo celin.

Ciidamada Suudaan waxay sheegeen inay dileen 22 askari Colombian ah iyo afar Imaaraad ah 29-kii November 2024, balse askarta Colombian-ka ah waxay sheegeen in kuwii dhintay ay ahaayeen calooshood u shaqeystayaal Ruush ah oo ka tirsan Wagner (Africa Corps).

Dagaalyahannada Colombian-ka ah waxay la kulmeen weerarro drone ah, qaraxyo iyo duqeyn ay geysteen diyaaradaha dagaalka ee Suudaan – kuwaasoo ay ugu yeeraan “tayra”. “Subax kasta, waardiyaha wuxuu ku qeylin jiray: ‘Tayra! Tayra!’ Dabadeedna dhulka ayaad isku tuuri jirtay,” ayuu yiri Héctor.

Tilmaamaha Desert Wolves waxaa ku jira wax ka qabashada weerarada drone-ka. “Haddii ay dhacdo weerar is-qarxin ah, la mid noqda habka loo wajaho weerarka diyaaradda ‘tayra’,” ayaa lagu qoray dukumiintiga.

Waxaa la xaqiijiyey in askarta Colombian-ka ay dhaawacyada ka daryeelaan dagaalyahanno RSF ah – qaar badan oo ka mid ahna waa carruur. “Waxaan daaweynay wiilal 10 ama 11 jir ah,” ayuu yiri Héctor, isagoo muujinaya muuqaal wiil yar oo dhaawacmay kadib weerar drone ah.

Si kastaba, Héctor iyo saaxiibadiis waxay codsadeen in dib loo celiyo. Waxay sheegeen in aysan helin lacagihii ballanqaadka ahaa, caymisyadii dhimashada ama gunnooyinkii. Shirkadda A4SI waxay ballanqaadday $5,000 bil kasta oo labaad si askarta loo qanciyo, balse ma aysan fulin.

Nyala oo noqotay xarunta calooshood u shaqeystayaasha

Nyala, caasimadda Koonfurta Darfuur, ayaa noqotay saldhigga ugu weyn ee Colombian-ka. Sida ay sheegtay Reuters, RSF ayaa ka dhistay saddex hangar oo waaweyn garoonka Nyala, halkaasoo laga arkay drones sahamin ah.

Hadda, socodka Kolombiyaanka wuxuu maroaa waddo cusub: Madrid ilaa Itoobiya, kadib Boosaaso (Soomaaliya), markaasna N’Djamena (Chad) iyo ugu dambeyn Nyala, halkaasoo RSF ay garoonka gacanta ku hayso.

Markii uu dib ugu laabtay Colombia, Héctor wuxuu sitay laba shaabadood – mid ka timid Imaaraadka iyo mid laga bixiyey dekedda Boosaaso. Waxaa la rumeysan yahay in Imaaraadka uu saldhig ciidan halkaas ka dhistay.

Imaaraadka Carabta ayaa sanadihii u dambeeyey xoojiyey saameyntiisa magaalada Boosaaso, isagoo si weyn ugu maalgeliyey kaabeyaasha dekedda. Wuxuu sidoo kale taageero ciidan siiyey Soomaaliya – heer ay qaar ka mid ah askarta Colombian-ka ee dib ugu laabtay dalalkooda sheegeen in ay ka gudbeen saldhig ciidan oo Imaaraadku leeyahay.

“Boosaaso way fududahay in looga tallaabo Chad,” ayuu yiri mid ka mid ah calooshood u shaqeystayaasha. “Imaaraadku wuxuu halkaas ku leeyahay saldhig ciidan, heshiisna wuu ku leeyahay si uu u isticmaalo.”

“Waxaan u tegey si aan nolosha u hagaajiyo,” ayuu yiri Héctor. “Laakiin markii aan gaarnay, waxaa nalagu khasbay dagaal.” Si kastaba, shaqo dalka gudihiisa laga helo oo lacagtaas la mid ah way adag tahay.

Marka la weydiiyo sababta raggan u sii socdaan, jawaabtu waa mid: lacag iyo khiyaano. “Waxaa la leeyahay tababare ayaad tahay, balse markii aad timaaddo, dagaal toos ah ayaad geli doontaa,” ayuu yiri mid.

Mushaarka ballanqaadka ah wuxuu ahaa $2,600 askarta caadiga ah iyo $3,400 serjannada – laakiin qaar badan lacagtii kama aysan helin.

Colombia oo mamnuucaysa calooshood u shaqeystanimada

Madaxweynaha Colombia Gustavo Petro wuxuu cambaareeyey calooshood u shaqeystanimada bishii November 2024. Wuxuu faray wasaaradda arrimaha dibadda inay soo celiyaan askarta baxday. Weli, maydkoodii lama soo celin.

Wasaaradda arrimaha dibadda waxay sidoo kale hor keentay sharci lagu mamnuucayo calooshood u shaqeystanimada, si loo joojiyo askarta hore oo aan hadda la xakameyn karin. Sharicigan wuxuu marayaa akhrintiisii labaad ee Senate-ka.

Dhinaca kale, hay’adaha caalamiga ah iyo NGO-yada ayaa ka digaya in dagaalka Suudaan uu sii kululaan doono. Hawlgallada Kolombiyaankuna wali way socdaan. 

Laascaanood (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa si rasmi ah ugu yeeray Madaxweynaha Maamulka SSC Khaatumo, Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye), isagoo ku casuumay inuu ka qeyb galo Shirka Golaha Wadatashiga Qaran ee dhawaan ka dhici doona magaalada Muqdisho.

Casumaadda Madaxweynaha SSC Khaatumo waxaa si rasmi ah u shaaciyay Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre oo hadda ku sugan magaalada Laascaanood.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu xaqiijiyay in Madaxweyne Firdhiye uu aqbalay casuumaaddaasx islamarkaana uu ka qeyb geli doono kulanka Shirka Golaha Wadatashiga Qaran, kaas oo ay ka qeyb-galayaan madax goboleedyada qaarkood, maadaama uu Xasan Sheekh ka reebay Madaxweynaha Jubbaland ka qeyb-galka kulankaan, halka Puntland ay is-hayaan hoggaanka Villada.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa sheegay in muhiimadda shirka ay tahay sidii looga arrinsan lahaa mustaqbalka dalka, isagoo xusay in Madaxweynaha SSC Khaatumo uu madasha shirka fursad u heli doono inuu ka hadlo danaha iyo aragtida shacabka uu metelo.

Waxaa uu sidoo kale tilmaamay in Maamulka SSC Khaatumo uu ku jiro marxalad cusub oo dhanka dhismaha maamulka ah, taasoo u baahan taageero siyaasadeed iyo mid dhaqaale si loo xaqiijiyo yoolalka shacabka deegaankaasi.

Xamza Cabdi Barre wuxuu carabka ku adkeeyay in dowladda federaalka Soomaaliya ay si buuxda u garab taagan tahay SSC Khaatumo, isla markaana ay aqoonsan tahay dadaallada ay wadaan si ay u helaan maamul rasmi ah oo matala shacabka deegaankaas.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale sheegay in dowladda Federaalka ay bilaawday inay si toos ah uga qeyb qaadato dhismaha xarumaha maamulka ee SSC Khaatumo, kuwaas oo qaar ka mid ah lagu dhisayo magaalada Laascaanood.

Si kastaba, casuumaadda Madaxweyne Firdhiye ayaa loo arkaa tallaabo diblomaasiyadeed oo muhiim ah, taasoo muujinaysa in SSC Khaatumo ay si rasmi ah ugu soo biirayso hanaanka siyaasadeed ee dalka, iyadoo codkooda laga maqli doono miisaska go’aan qaadashada qaranka.

Laascaanood (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre, oo uu wehliyo Hoggaamiyaha Maamulka SSC—Khaatumo, Cabdulqaadir Axmed Aw Cali (Firdhiye) ayaa maanta si rasmi ah u dhagax dhigay Siddeed mashruuc oo muhiim ah.

Mashaariicdan ayey Dowladda Federaalka Soomaaliya ka hirgelinaysa magaalada Laascaanood iyo guud ahaan deegaannada maamulka KMG ah SSC-Khaatumo.

Ra’iisul Wasaaraha oo mudnaan gaar ah siinaya muhiimadda ay leedahay in la gaarsiiyo shacabka Soomaaliyeed adeegyada sida gaarka ah loogu baahan yahay, ayaa sheegay in mashaariicdan ay xoojin doonaan isku-xirka bulshada iyo dowladnimada, una gogol-xaarayaan kobac dhaqaale iyo horumar waara oo laga hirgaliyo dalkeenna.

Mashaariicda la dhagax-dhigay ayaa kala ah:

𝟏. 𝐌𝐚𝐝𝐚𝐱𝐭𝐨𝐨𝐲𝐚𝐝𝐚 𝐌𝐚𝐚𝐦𝐮𝐥𝐤𝐚 𝐒𝐒𝐂-𝐊𝐡𝐚𝐚𝐭𝐮𝐦𝐨.
𝟐. 𝐗𝐚𝐫𝐮𝐧𝐭𝐚 𝐒𝐨𝐜𝐝𝐚𝐚𝐥𝐤𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐉𝐢𝐧𝐬𝐢𝐲𝐚𝐝𝐝𝐚, 𝐋𝐚𝐚𝐧𝐭𝐚 𝐋𝐚𝐚𝐬𝐜𝐚𝐧𝐨𝐨𝐝.
𝟑. 𝐗𝐚𝐫𝐮𝐧𝐭𝐚 𝐁𝐨𝐥𝐢𝐢𝐬𝐤𝐚 𝐒𝐒𝐂-𝐊𝐡𝐚𝐚𝐭𝐮𝐦𝐨.
𝟒. 𝐗𝐚𝐫𝐮𝐧𝐭𝐚 𝐂𝐢𝐥𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐅𝐚𝐫𝐬𝐦𝐚𝐝𝐚 𝐆𝐚𝐜𝐚𝐧𝐭𝐚 𝐞𝐞 𝐒𝐚𝐲𝐢𝐝 𝐌𝐚𝐱𝐚𝐦𝐞𝐝.
𝟓. 𝐖𝐚𝐝𝐝𝐨 𝐥𝐚𝐚𝐦𝐢 𝐚𝐡 𝐨𝐨 𝐢𝐬𝐤𝐮 𝐱𝐢𝐫𝐢 𝐝𝐨𝐨𝐨𝐧𝐭𝐚 𝐒𝐚𝐦𝐚𝐤𝐚𝐚𝐛 𝐢𝐲𝐨 𝐁𝐮𝐮𝐡𝐨𝐨𝐝𝐥𝐞
𝟔. 𝐗𝐚𝐟𝐢𝐢𝐬𝐲𝐨 𝐤𝐚𝐥𝐚 𝐝𝐮𝐰𝐚𝐧 𝐨𝐨 𝐚𝐲 𝐤𝐮 𝐬𝐡𝐚𝐪𝐚𝐲𝐧 𝐝𝐨𝐨𝐧𝐚𝐚𝐧 𝐦𝐚𝐚𝐦𝐮𝐥𝐤𝐚 𝐒𝐒𝐂-𝐊𝐡𝐚𝐚𝐭𝐮𝐦𝐨.
𝟕. 𝐗𝐚𝐫𝐮𝐧𝐭𝐚 𝐐𝐚𝐫𝐚𝐧 𝐞𝐞 𝐆𝐮𝐫𝐦𝐚𝐝𝐤𝐚 𝐝𝐞𝐠𝐝𝐞𝐠𝐠𝐚 𝐚𝐡 (𝐒𝐎𝐃𝐌𝐀).
8. 𝐈𝐬𝐛𝐢𝐭𝐚𝐚𝐥𝐤𝐚 𝐝𝐨𝐰𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐒𝐒𝐂-𝐊𝐡𝐚𝐚𝐭𝐮𝐦𝐨( 𝐒𝐭𝐚𝐭𝐞 𝐇𝐨𝐮𝐬𝐞 𝐇𝐨𝐬𝐩𝐢𝐭𝐚𝐥).

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa sheegay in ay farxad galinayso dhismaha xarumahan muhiimka ah kuwaas oo bixin doonna adeegyada muhiimka ah ee dowladda, isagoo ballan-qaaday in mashaariic kale oo badanna dowladdu keeni doonto mustaqbalka.

Ra’iisul Wasaaraha oo maanta soo gaba-gabeynaya booqashadiisa Laascaanood ayaa halkaasi kulamo muhiim ah kula qaatay hoggaanka SSC, odayaasha dhaqanka iyo qeybaha kala duwan ee bulshada, iyadoo dowladda federaalka xaqiijisay taageeradeeda SSC, oo haatan si weyn isku hayaan Somaliland.

Si kastaba, booqashada Xamza ayaa xusid mudan inay tahay tii ugu horreysay ee Ra’iisul Wasaare ka tirsan dowladda federaalka uu ku tago magaalada Laascaanood.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa keensatay qalab ay sheegtay in lagu galayo doorashada soo socota, kaas oo lagu soo bandhigay munaasabad uu maanta Muqdisho ku qabtay guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka qaranka.

Guddoomiyaha guddiga Cabdikariin Axmed Xasan oo faah-faahin ka bixiyay qalabka ay keeneen ayaa sheegay in maanta loo soo bandhigay dadka Soomaaliyeed, ururada syaasadda iyo saaxibada caalamka ah, si tijaabo loogu sameeyo, kahor doorashada.

“Maanta waxaan daah-fureynaa qalabka aan rabno inaan doorashada ku qabano, annaga oo u bandhigeyno dadweynaha Soomaaliyeed iyo beesha caalaka, waxaan rabnaa in qalabka la fiiriyo warbixin guudna laga bixiyo” ayuu yiri guddoomiye Cabdikariin Axmed.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay in waajibaadkooda ay gudanayaan, isla markaana doorashada golaha deegaanka la bilaabi doono bisha June ee sanadkan, iyada oo lagu bilaabi doono gobolka Banaadir, si dadweynaha ay usoo doortaan golayaashooda.

“Beri maahinee saa dambe dalka Soomaaliya waxaa ka bilaabaneyso diiwaan-gelinta dadweynaha Soomaaliyeed oo loo diyaarin doono in bisha June sodonkeeda la qabto doorashada golaha deegaanka” ayuu mar kale yiri guddoomiyaha guddiga doorashada.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Diiwaan-gelinta waxa ay ka bilaabaneysaa gobolka Banaadir, kow waxay ka bilaaban doonto degmada Shangaani, kadibna waxaa ku xigi doono Shibis, Xamarweyne iyo degmooyinka kale, kadibna waxaa sii aadi doonaa gobollada oo dhan ee dalka”.

Dhawaan guddoomiyaha guddiga doorashada ayaa shaaca ka qaaday in illaa 5 urur ay is diiwaan-geliyeen, kuwaas oo uu tilmaamay inay noqon doonaan saamileyda siyaasadda ee saxda ah, isla markaana uu loolanka u dhexeyn doono iyaga iyo xukuumadda, shacabkuna ay u dhexeyn doonaan, taas oo caqabad ku ah siyaasiyiinta mucaaradka ah.

“Saamileyda siyaasada saxda ah waa shanta urur ee noo diiwaan gashan wixii kasoo hara waxba ma ahan isbuuca soo socdana waxaa bilaabaneysa diiwaan galinta dad weynaha waxaa xigi doona doorashada golaha deegaanka” ayuu yiri guddoomiyuhu.

Waxaa kale oo uu raciyay “Maanta siyaasadda Soomaaliya waxa ay ka dhexeysaa shantaan urur iyo xukuumadda dalka joogta iyo Ummadda Soomaaliyeed ayuu banuuniga u dhexeeya”.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo weli ay doorashada isku hayaan madaxda dowladda, kuwa mucaaradka iyo qaar kamid ah dowlad goboleedyada oo iyagu weli diidan dhismaha guddiga doorashada iyo hanaanka ay wax ku wado dowladda dhexe.

Laascaanood (Caasimada Online) – Mid kamid ah odayaasha dhaqanka ee maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo ayaa si caro leh uga fal-celiyay hadal xalay kasoo yeeray Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh oo ka hadlay arrimo la xiriira safarka ra’iisul wasaare Xamza uu shalay ku tegay magaalada Laascaanood ee xarunta gobolka Sool.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo hadda ku sugan dalka Turkiga ayaa isaga oo faah-faahin ka bixinayay ujeedka safarka Xamza, wuxuu ku sheegay inuu la xiriiro nabadda iyo midnimada dalka.

Madaxweynaha oo wareysi siiyay warbaahinta Turkiga ayaa xusay in Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre uu dadaal u galayo sidii xal loogu heli lahaa xiisadda u dhexeysa Somaliland iyo SSC-Khaatumo, isla-markaana uu halkaas u tagay si uu u abuuro jawi wadahadal oo ay ku kulmi karaan labada dhinac.

Xasan Sheekh ayaa sidoo kale soo hadal qaaday arrinta maxaabiista ee ay weli kala haystaan maamullada SSC-Khaatumo iyo Somaliland, isaga oo tilmaamay in lagu jiro xal raadinteeda, ayna arrimahaasi qayb ka yihiin xaaladaha ka jira gudaha dalka, balse la xallin doono.

“Ra’iisul wasaaruhu wuxuu halkaas u joogaa inuu xal raadiyo. Khilaafka weli lama xallin, wuu huursan yahay, labada dhinacna maxaabiis ayay kala haystaan. Sidaas darteed, ujeedadiisu waa in la abuuro jawi wadahadal dhab ah, maadaama ay jiraan caqabado hor taagan in si toos ah la isula fariisto,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Dhanka kale, Garaad Mukhtaar Garaad Cali Buraale oo kamid ah waxgaradka SSC-Khaatumo ayaa si adag uga fal-celiyay hadalka kasoo yeeray Madaxweynaha, wuxuuna uga jawaabay 3 qodob oo uu ku naqdiyay tallaabada uu qaaday Xasan Sheekh.

“Nimco kastaa nusqaanteeda leh. Madaxweynihii Qaranka oo xamili kari waayey soo dhoweyntii heer qaran ee loo sameeyey RW Xamza iyo xubnihii xukuumadiisa ee maanta ka degey Laascaanood. Fariinta ku dhex jirta hadalka madaxweynaha:-

1- In shacabka SSC Khaatumo ay yihiin SomaliLand, 2- In la wada hadashiisiiyo dadka reer Laascaanood iyo Hargeysa xiisada gudahooda taal, 3- Si taasi u suurto gasho, in maxaabiista la is weydaarsado” ayuu yiri Garaad Mukhtaar oo qoraal kooban soo saaray.

Waxaa kale oo uu hoosta ka xariiqay in Madaxweynaha uu dhabarka jabiyay ra’iisul wasaarihiisa oo hadda booqasho ku joogo Laascaanood, sida uu hadalka u dhigay.

“Runtii aad baan uga xumahay in Madaxweyne Xassan Shiikh caawa dhabarka ka toogtey Raysal Wasaarihiisii iyo Xubnihii kale ee weheliyey, isaga oo xitaa fursad siin waayey inuu sugo safarka RW Xamza dhammaadkiisa” ayuu mar kale sii raaciyay.

Horay Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa safarka Ra’iisul wsaaraha ku sheegtay mid lagu xoojinayo midnimada dalka, taasoo si weyn uga cadhaysiisay Somaliland oo weli u aragta gobolka Sool inuu ka mid yahay dhulkeeda. Xukuumadda iyo goleyaasha Somaliland ayaa si adag u cambaareeyay booqashada Ra’iisul wasaaraha.

Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo ka qayb-galaya Madasha Diblumaasiyadda Antalya ayaa la kulmay dhiggiisa dalka Turkiga Recep Tayyip Erdoğan oo ay ka wada-hadleen saddex qodob oo xasaasi ah.

Kulanka oo ahaa mid miro-dhal ah ayaa waxaa diiradda lagu saaray adkeynta xiriirka qotada dheer ee ka dhexeeya labada dal iyo sidii loo sii horumarin lahaa.

Labada Madaxweyne ayaa sidoo kale si gaar ah uga wada-hadlay saddex qodob oo ku aadan iskaashiga dhinacyada amniga, ganacsiga iyo maalgashiga, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Villa Soomaaliya oo looga hadlay kulanka Xasan iyo  Erdoğan.

Sidoo kale, Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud oo madasha ka hadlay ayaa xusay muhiimadda uu leeyahay mideynta dadaallada iyo qorsheyaasha lagu wajahayo argagixisada, isagoo ku ammaanay dowladda Turkiga kaalinta firfircoon ee ay ka qaadanayso nabadeynta iyo horumarinta Soomaaliya.

Dhankiisa, Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa adkeeyey in dowladda Turkigu ay garab taagan tahay shacabka Soomaaliyeed, ayna sii wadi doonto taageerada ay siiso Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada dib-u-dhiska ciidamada, horumarinta dhaqaalaha, iyo xoojinta hay’adaha dowladda.

Kulankan oo ayaa qayb ka ah shirar gaar gaar ah oo uu Madaxweynuhu ka wado dalka Turkiga, kuwaas oo uu la yeelanayo madaxda kala duwan ee kasoo gayb-gashay Madasha Diblumaasiyadda Antalya oo looga hadlayo xaaladaha gobolka iyo caalamka.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa shalay qaabilay Wasiirka arrimaha dibadda Masar Dr. Badr Abdel At oo Madaxweynaha Soomaaliya u gudbiyay salaan uu uga siday Madaxweynihiisa, isagoo sidoo kale u rajeeyay in la sii wado wada-shaqeynta labada dal oo haatan sii xoogeysaneyso.

Dr. Badr Abdel Aty ayaa shaaca ka qaaday in xukuumadda Qaahira ay sii wadi doonto taageerada ay siiso Soomaaliya ee dhinacyada amniga, xasilloonida, iyo nabad kuso dabaalida Soomaaliya.

Kulanka ayaa kusoo aaday, xilli uu haatan sii xoogeysanayo xiriirka Muqdisho iyo Qaahir oo dhowaan kala saxiixday heshiis difaac oo dhex-maray labada dowladood.

Waxaa sidoo kale, heshiiskaas qayb ka ahaa ciidamo ay Masar usoo direyso gudaha Soomaaliya, kuwaas oo ku biiraya howlgalka cusub ee AUSSOM ee Soomaaliya.

Si kastaba, kor u qaadida iskaashiga labada dal ayaa ku yimid, wada-hadallo toos ah oo ay yeeshen Madaxweynayaasha Soomaaliya iyo Masar,, kuwaas oo xiriirkooda sii xoojiyay intii ay taagnayd xiisaddii u dhexeysay Soomaaliya iyo Itoobiya, inkastoo haatan xal rasmi ah laga gaaray.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxa Howl-galka Taageerada Amniga Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), Sivuyile Bam ayaa si cad u muujiyay walaac xooggan oo ku saabsan mustaqbalka howlgalka AUSSOM.

Sivuyile ayaa sheegay in xaaladda dhaqaale ee taagan ay khatar gelinayso sii jiritaanka howlgalka. Wuxuu si gaar ah farta ugu fiiqay in dhaqaale xumada jirta aysan ahayn mid sahlan, balse ay tahay dhibaato sababi karta burburka howlgalka.

Bam oo ka hadlayay kulan gaar ah oo uu yeeshay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, ayaa si toos ah uga digay halista laga dhaxli karo haddii aan wax laga qaban caqabadaha dhaqaale ee soo foodsaaray howlgalka.

Wuxuu sheegay in xaaladda AUSSOM aysan hadda u muuqan mid la sii wadi karo haddii aan la helin taageero maaliyadeed oo degdeg ah. Isagoo sii faah-faahinaya ayuu tilmaamay in AUSSOM ay si weyn ugu tiirsan tahay maalgelin joogto ah iyo in ciidamo si habsami leh loo keeno gudaha Soomaaliya.

Wuxuu xusay in hakadka iyo dib-u-dhaca ku yimid bixinta mushaaraadka ay sababtay niyad-jab ballaaran oo soo wajahay shaqaalaha howlgalka, gaar ahaan kuwa rayidka iyo ciidamada milateriga ah.

Mushahar la’aanta oo sida uu sheegay qaadatay muddo u dhexeysa 7 ilaa 9 bilood, ayaa keentay in shaqaalaha qaar ay lumiyaan kalsoonidii ay ku qabeen howlgalka. Xaaladdan ayuu Bam ku tilmaamay mid dhaawac weyn gaarsiisay sumcadda iyo howl-maalmeedka AUSSOM.

Wuxuu sidoo kale sheegay in la qorsheynayo in magaalada Kampala lagu qabto shir muhiim ah 25-ka April, kaas oo lagu doonayo in lagu xalliyo khilaafka iyo kala duwanaanshaha aragtida ee u dhexeeya Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay, gaar ahaan dhinaca maalgelinta howlgalka AUSSOM.

Sida laga warqabo, howlgalka AUSSOM wuxuu beddel u yahay howlgalka ATMIS, kaas oo la filayo in si rasmi ah loo dhammeeyo kahor 30-ka June. Si kastaba, tirada ciidamada AUSSOM ayaa la kordhiyay, balse weli waxaa jira caqabado la xiriira maalgelinta oo hor taagan hirgelinta qorshahaasi.

Qaraar uu horay u meel-mariyay Golaha Ammaanka oo tirsigiisu yahay 2767 ayaa dhigaya in la sameeyo saddex ikhtiyaar oo lagu maalgelin karo AUSSOM, kuwaas oo midkood yahay in mas’uuliyadda la wadaago si istiraatijiyadeysan oo u dhexeysa Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay.

Bam wuxuu ku cel-celiyay muhiimadda ay leedahay in laga wada shaqeeyo sidii loo heli lahaa xal waara oo dhinaca maaliyadda ah, si loo ilaaliyo amniga iyo xasilloonida Soomaaliya, isla markaana aan dib loogu noqon qalalaasihii hore ee dalka ka jiray.

Wuxuu sidoo kale hoosta ka xariiqay in haddii aan xal laga helin, ay dhici karto in howlgalka uu ku burburo sababo la xiriira dhaqaale xumo, taas oo si toos ah u saameyn karta amniga gobolka iyo dadaallada caalamiga ah ee lagu taageerayo Soomaaliya.

Ugu dambeyn, wuxuu ugu baaqay beesha caalamka in ay si dhab ah uga fiirsato masiirka howlgalka AUSSOM, lana muujiyo taageero muuqata oo degdeg ah, si howlgalku u yeesho waqti, awood iyo agab uu ku fuliyo waajibaadkiisa amni iyo midka siyaasadeedba.

Laascaanood (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa caawa magaalada Laascaanood kulan muhiim ah kula yeeshay Isimada deegaannada SSC-Khaatumo.

Kulanka ayaa diirrada lagu saaray sidii loo xoojin lahaa midnimada iyo geeddi-socodka nabadda, dib-u-heshiisiinta iyo xasilloonida dalka.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa Isimada ka dhagaystay tallooyin dhaxal-gal ah oo ku aaddan dib-u dhiska dalka, iyo sidii deegaannada SSC-Khaatumo looga hirgalin lahaa hey’addaha dowladda oo bulshada soo gaarsiiya adeegyada muhiimka ah ee ay u baahan yihiin.

Mudane Xamza ayaa uga mahadceliyey Isimada doorkooda muhiimka ah ee ku aaddan nabadaynta iyo midnimada, waxaa uuna adkeeyey sida ay Xukuumaddiisu mudnaan gaar ah u siineyso xoojinta hey’adaha dowladda iyo ilaalinta midnimada ummadda Soomaaliyeed.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa saaka gaaray magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo, halkaasi oo si weyn ugu soo dhaweeyay hoggaamiye Cabdulqaadir Firdhiye, xubno sar sare oo kamid ah maamulkiisa iyo qaybaha kala duwan ee bulshada.

Sida qorshuhu yahay ra’iisul wasaaraha ayaa inta uu joogo Laascaanood, wuxuu sidoo kale la kulmi doonaa hoggaanka SSC-Khaatumo iyo qaybaha kala duwan ee bulshada, isaga oo ka xog wareysan doono xaaladaha ka jira deegaannada maamulkaas.

Waxaa kale oo la filayaa in Xamza Cabdi Barre uu xarigga ka jaro mashariic laga hirgeliyay halkaasi, kuwa kale oo cusubna uu u dhagax dhigo reer Laascaanood.

Sidoo kale inta lagu guda jiro safarka, waxaa la filayaa in lagu dhawaaqo qorshe is-dhaafsi maxaabiis ah oo u dhexeeya labada dhinac ee SSC-Khaatumo iyo Somaliland. Inkasta oo aan si rasmi ah loo ogeyn dhaqan-galka qorshahan, maadaama ay Somaliland si adag uga hortimid safarka Xamza.

Si kastaba, Booqashada Ra’iisul Wasaaraha ayaa ku soo aadeysa xilli xasaasi ah oo ay soo baxayaan warar sheegaya in Somaliland ay aqoonsi ka heli karto dawlado waawayn oo uu ugu horreeyo Mareykanka, taas oo ay si weyn u diidan tahay dowladda federaalka.

Antalya (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta lasoo gaarsiiyay farriin culus oo uga timid dhiggiisa dalka Masar, Mudane Cabdulfitaax Al-sisi oo si weyn ugu boggaadiyay xiriirka labada dal.

Farriintan ayaa waxaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud soo gaarsiiyay wasiirka arrimaha dibadda Masar Dr. Badr Abdel Aty, xilli ay labada mas’uul ka wada qeyb galayaan Madasha Diblomaasiyadeed ee Antalya.

Wasiirka arrimaha dibadda Masar oo Madaxweynaha Soomaaliya la yeeshay kulan doceed ayaa marka hore u gudbiyay salaan uu uga siday Madaxweynihiisa, isagoo sidoo kale u rajeeyay in la sii wado wada-shaqeynta labada dal oo haatan sii xoogeysaneyso.

Dr. Badr Abdel Aty ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in xukuumadda Qaahira ay sii wadi doonto taageerada ay siiso Soomaaliya ee dhinacyada amniga, xasilloonida, iyo nabad kuso dabaalida Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu ballan qaaday in dowlad ahaan ay Soomaaliya ka taageerayaan ka hortagga argagixisada, ayna ku garab istaagaan dagaallada xoreynta ee haatan socda.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray inay ka go’an tahay taageeridda midnimada iyo wadajirka dhulka Soomaaliyeed, isaga oo sheegay in ay tahay arrin lama taabtaan ah.

Dhankiisa, Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa oo guddoomay farriinta uga timid dhiggiisa Masar ayaa uga mahadceliyay doorka taageerada ee Masar ay ku leedahay Soomaaliya heerarkeeda kala duwan.

Kulankan ayaa kusoo aaday, xilli uu haatan sii xoogeysanayo xiriirka Muqdisho iyo Qaahir oo dhowaan kala saxiixday heshiis difaac oo dhex-maray labada dowladood.

Waxaa sidoo kale, heshiiskaas qayb ka ahaa ciidamo ay Masar usoo direyso gudaha Soomaaliya, kuwaas oo ku biiraya howlgalka cusub ee AUSSOM ee Soomaaliya.

Si kastaba, kor u qaadida iskaashiga labada dal ayaa ku yimid, wada-hadallo toos ah oo ay yeeshen Madaxweynayaasha Soomaaliya iyo Masar,, kuwaas oo xiriirkooda sii xoojiyay intii ay taagnayd xiisaddii u dhexeysay Soomaaliya iyo Itoobiya, inkastoo haatan xal rasmi ah laga gaaray.