Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin xooggan ayaa dhalatay tallaabo culus oo uu shalay qaaday Madaxweynaha dowladda federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, kadib markii uu muddeeyay gogoshii uu horay u dhigay.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, oo ka duulaya baaqii Midnimada iyo Wadatashiga Qaran ee 31-dii Maarso 2025, ayaa jimcihii shalay casuumaad u diray madaxda dowlad-goboleedyada, si ay uga soo qaybgalaan Golaha Wadatashiga Qaranka.

Qoraal ka soo baxay Villa Somalia ayaa lagu yiri: “Madashan uu Madaxweynuhu ku baaqay oo ku muddeysan 1-da ilaa 2-da bisha Maajo (May), ayaa muhiim u ah xaqiijinta midnimada qaranka iyo sidii wadajir loogu dhammeystiri lahaa howlgalka xoreynta dalka iyo dardar-gelinta dagaalka ka dhanka ah argagixisada.”

Sidoo kale Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale wadatashiyo la yeelan doona waxgaradka iyo qeybaha kale ee bulshada Soomaaliyeed, sida lagu xusay qoraalka.

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxa ay adkaynaysaa sida ay uga go’an tahay in wada-tashi, wada-shaqeyn iyo iskaashi lagu xaqiijiyo danaha Soomaaliyeed, oo ay ugu horrayso xoreynta deegaannada ay weli haystaan argagixisadu, dhammaystirka dowlad-dhiska iyo horumarinta dalka.”

Xog aan helnay ayaa sheegeysa in casuumaadda loo diray dhammaan madaxda dowlad-goboleedyada, marka laga reebo madaxweynaha Jubaland, Axmed Madoobe. Tani waxay waafaqsan tahay xogtii ay Caasimada Online baahisay xalay, taasoo sheegaysay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu diiday in uu casuumo Axmed Madoobe.

Sida aan xogta ku helnay, Villa Somalia ayaa ku adkeysatay in la casuumayo oo kaliya madaxda sare ee Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada leh sharciyad dastuuri ah iyo awood go’aan-qaadasho. Waxay u aragtaa in Axmed Madoobe uusan haysan sharciyad.

Haddaba sidee looga fal-celiyay tallaabada uu qaaday Madaxweyne Xasan Sheekh?

Cali Faa’id: “Baaqu wuxuu iila muuqdaa mid aan hirgal ahayn ilaa casuumaad toos ah loo kala dirayo madaxda Dawlad Gobaleedyada oo uu kujiro Madaxwaynaha Jubbaland”.

Cabdirashiid Muxumed Cali: “Kuwiii badnaa ee dhahay Xasanoow waa ogolnahay inaa na wacday ee mucaaradka ahaa jab baa ku dhacay”.

Cabdicasiis Barqash: “Deni iyo Axmed Madoobe sidaas kuma imanayaane odayga xal kale hala yimaado”.

Cali Huurshe: “Shaqo wacan Mudane Madaxweyne dalka Doorasho Qof iyo Cod ah gali waliba degmooyinka ay suurtagalka ka tahay”.

Cabdifitaax Jubba: “Wax walba oo la’isku hayo waxaa ka daran khawaariijta. Madaxwayne waad ku mahadsantahay in aad garatay in loo midoobo si wadajir ah na loola dagaalamo”.

Laascaanood (Caasimada Online) –  Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa goordhow gaaray magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo.

Xamza ayaa waxaa halkaasi si weyn ugu soo dhaweeyay madaxweyne Cabdulqaadir Firdhiye, xubno sar sare oo kamid ah maamulkiisa iyo qaybaha kala duwan ee bulshada oo u soo banaan baxay soo dhaweynta ra’iisul wasaaraha Soomaaliya.

Socdaalkan waxaa ra’iisul wasaaraha ku wehlinayo qaar kamid ah golihiisa waisirada, xildhibaanno iyo mas’uuliyiin oo ka tirsan hay’adaha dowladda federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale booqashadan ayaa noqon doonto mid kooban oo laba maalmood ah, balse muhiimad weyn xambaarsan, isla markaana jawi cusub u abuureyso labada dhinac.

Sida qorshuhu yahay ra’iisul wasaaraha ayaa inta uu joogo Laascaanood, wuxuu la kulmi doonaa hoggaanka SSC-Khaatumo, odayaasha dhaqanka iyo qaybaha kala duwan ee bulshada, isaga oo ka xog wareysan doono xaaladaha ka jira deegaannada maamulkaas.

Waxaa kale oo la filayaa in Xamza Cabdi Barre uu xarigga ka jaro mashariic laga hirgeliyay halkaasi, kuwa kale oo cusubna uu u dhagax dhigo reer Laascaanood.

Sidoo kale inta lagu guda jiro safarka, waxaa la filayaa in lagu dhawaaqo qorshe is-dhaafsi maxaabiis ah oo u dhexeeya labada dhinac ee SSC-Khaatumo iyo Somaliland. Wararka hordhaca ah ayaa sheegaya in Laascaanood ay ku xiran yihiin 283 maxbuus oo kasoo jeeda Somaliland, halka magaalada Hargeysa-na ay hayso 67 maxbuus oo kasoo jeeda dhinaca SSC.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale ku dhiirrigelin doonaa maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo inay dardar geliyaan habraaca dhismaha maamul goboleed rasmi ah oo si buuxda uga tirsan dowladda Federaalka. Arrintani waxay ka dhigan tahay tallaabo siyaasadeed oo muhiim u ah gobolka.

Socdaalka Ra’iisul Wasaaraha ayaa ku soo beegmaya xilli uu gobolka weli wajahayo xaalado amni iyo siyaasadeed oo adag, balse safarkan ayaa loo arkaa mid iftiin u yeeli kara dadaallada lagu doonayo xasilinta iyo horumarinta deegaanka.

Dhanka kale, Somaliland ayaa ka carootay safarkan, waxayna horay uga soo saartay digniino adag oo uu dhagaha ka fureystay Xamza oo maanta tegay Laascaanood.

Si kastaba, Booqashadan ayaa waxa ay sidoo kale ku soo aadeysaa xilli xasaasi ah oo ay soo  baxayaan warar sheegaya in Somaliland ay aqoonsi ka heli karto dawlado waawayn oo uu ugu horreeyo Maraykanka, taas oo ay si weyn u diidan dowladda federaalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wararka ka imaanaya Xafiiska Agaasimaha Guud ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda, Mudane Mustafa Sheikh Cali Duhulow, ayaa sheegaya in maanta uu shir-guddoomiyay kulanka toddobaadlaha ah ee ka dhacay xarunta dhexe ee hay’adda.

Kulankan ayaa diiradda lagu saaray dardargelinta howlaha muhiimka ah ee hay’addu u qabato bulshada. Waxaa kulanka lagu dhageystay warbixino ay soo jeediyeen waaxyaha, xafiisyada iyo laamaha kala duwan ee Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda, kuwaas oo la xiriiray caqabadaha jira iyo howlaha mudnaanta u leh hay’adda.

Agaasimaha Guud ayaa uga mahadceliyay madaxda iyo shaqaalaha dadaalka ay muujiyeen, isagoo xusay muhiimadda ay leedahay in si wadajir ah loo xoojiyo adeegyada hay’addu u fidiso muwaadiniinta. Wuxuu si gaar ah amarrada ugu adkeeyay in la dardargeliyo ka hortagga socdaalka sharci darrada ah, ilaalinta xuduudaha, fududeynta adeegyada muwaadiniinta iyo kor u qaadidda hufnaanta ay hay’addu ku shaqeyso.

Tan iyo markii uu xilka la wareegay, Agaasime Mustafa Sheikh Cali Duhulow wuxuu si joogto ah shaqaalaha ula yeeshay kulamo toddobaadle ah, kuwaas oo lagu qiimeeyo waxqabadka hay’adda maalmihii la soo dhaafay. Tallaabadani waxay muujinaysaa hoggaan firfircoon iyo howlkarnimo uu la yimid Agaasimaha cusub.

Cabdixakiin Cilmi Xasan
Nairobi, Kenya
+254-711830393

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in xiriirka kala dhaxeeya Itoobiya uu mar kale deggan yahay, bilooyin kaddib markii heshiis badeed oo dhex maray Addis Ababa iyo Somaliland uu sababay mid ka mid ah khilaafaadka diblomaasiyadeed ee ugu xumaa sanado badan ee ka dhex dhaca labada daris ee Geeska Afrika.

Wasiiru-Dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), ayaa hadalkan ka sheegay Jimcihii madasha Antalya Diplomacy Forum ee ka dhacday dalka Turkiga.

Wuxuu xusay in labada dowladood ay hadda ka shaqeynayaan soo celinta wada-shaqeyntii hore. “Waxaan la leenahay Itoobiya xiriir adag,” ayuu yiri Balcad. “Soomaaliya oo xasilloon waxay faa’iido u tahay Itoobiya, Itoobiya xasilloonna waxay faa’iido u tahay Soomaaliya.”

Hadalka Balcad ayaa yimid in ka badan sanad kaddib markii Itoobiya ay 1-dii Janaayo 2024 saxiixday is-afgarad muran dhaliyay oo ay la gashay Somaliland, kaasoo u oggolaanaya inay muddo 50 sano ah ka faa’iideysato marin badeed 19-kiloo mitir ah oo ku yaalla agagaarka Berbera.

Heshiiskaas ayaa sidoo kale watay qodob muujinaya suurta-galnimada in Itoobiya ay aqoonsato Somaliland oo ah gobol iskii ugu dhawaaqay madax-bannaani, inkasta oo aysan jirin dal ka tirsan Qaramada Midoobay oo ilaa hadda si rasmi ah u aqoonsaday.

Iyadoo cadaadis uga imanayay beesha caalamka, gaar ahaan dalalka Turkiga iyo Maraykanka, waxaa la bilaabay wadahadallo u dhexeeyay Muqdisho iyo Addis Ababa, kuwaas oo lagu soo afjaray heshiiskii Ankara ee la gaaray 12-kii Diseembar 2024.

Heshiiskaasi wuxuu caddaynayay in labada dhinac ay ixtiraamayaan madax-bannaanida midba midka kale, isla markaana uu dhigayay saldhig rasmi ah oo loogu gogol xaarayo wada-hadallo mustaqbalka ah oo ku saabsan rabitaanka Itoobiya ee marin badeed sharci ah oo ay Soomaaliya qeyb ka tahay.

Hadallada Balcad ayaa u muuqda kuwo dib u furaaya dariiqii diblomaasiyadda kadib markii Soomaaliya si kulul ugu eedeysay Itoobiya in ay ku xadgudubtay madax-bannaanideeda. Bishii Janaayo, Itoobiya ayaa la saxiixatay Somaliland is-afgarad u oggolaanaya inay isticmaasho marin badeedka Badda Cas, taasoo beddelkeeda suuragal ka dhigi karta aqoonsi ay siiso Somaliland.

Tallaabadaas ayaa si weyn waxaa u cambaareeyay dowladda federaalka Soomaaliya, waxayna sababtay in si ku-meel-gaar ah loo hakiyo wada-shaqeyntii labada dhinac, oo ay ku jireen iskaashigii milatari iyo xiriirkii diblomaasiyadeed.

Khilaafkaasi wuxuu walaac weyn ku abuuray xulafada reer Galbeedka, oo ay ku jiraan Mareykanka, kuwaas oo ka digay in xasillooni darrada labada dal ay wiiqi karto howlgalka ka dhanka ah argagixisada ee ka socda gobolka, isla markaana ay dhiirrigelin karto kooxo xagjir ah sida Al-Shabaab.

Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa taariikh ahaan iska kaashan jiray la dagaallanka argagixisada, gaar ahaan koonfurta Soomaaliya, halkaas oo ay ciidamada Itoobiya door muuqda ku leeyihiin.

Si kastaba, calaamado muujinaya is-faham dib u soo laabanaya, Soomaaliya ayaa oggolaatay in Itoobiya ay qeyb ka noqoto ciidanka cusub ee nabad-ilaalinta Midowga Afrika ee AUSSOM, kaasoo beddelaya howlgalka ATMIS ee lagu wado in uu dhammaado. Dowladda Soomaaliya ayaa Itoobiya u oggolaatay inay soo dirto 2,500 askari oo ka mid noqonaya ciidamada AUSSOM.

Waajid (Caasimada Online) – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya dagaal u dhexeeyay ciidamada Itoobiya iyo Al-Shabaab oo maanta ka dhacay degmada Waajid ee gobolka Bakool ee Soomaaliya, kaas oo dhaliyay khasaare leh dhimasho iyo dhaawac.

Dagaalka oo ahaa mid culus ayaa yimid, kadib markii xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab ay weerar ku qaadeen kolonyo ka tirsan ciidamada Itoobiya oo ku socdaalayay qaybo kamid ah degmadaasi, waxaana kadib xigay dagaal foolka fool ah oo u dhexeeyay xoogagii weerarka qaaday iyo ciidamada Itoobiya.

Ciidamada la weeraray ayaa kasoo baxay garoonka degmada Waajid, waxayna kusii jeedeen saldhig ay ku leeyiin duleedka degmada, iyaga oo markaas weerar dhabagal ah kala kulmay maleeshiyaad ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

Ilo wareedyo lagu kalsoon yahay ayaa innoo sheegay in dagaalka uu qaatay saacado badan, isla markaana la’isku adeegsaday hub culus, kaas oo dhaliyay khasaare xoogan.

Inta la xaqiijiyey waxaa weerarkan ku dhintay ugu yaraan 4 askari oo ka tirsanaa ciidamada Itoobiya, halka lagu dhaawacay tiro kale oo intaasi ka badan.

Sidoo kale waxaa lasoo wariyay in gaadiid laga gubay kolonyada ciidamada Itoobiya, waxaana haatan socda howlgallo lagu baadi goobayo Shabaabkii weerarka qaaday.

Dhinaca kale saraakiil u hadashay ciidamada Itoobiya ayaa sheegay inay iska difaaceen weerarka uga yimid Al-Shabaab, welina ay wadaan howlgallo ay ku baadi goobayaan firxad xubnaha soo weeraray

Xaaladda ayaa haatan ah mid aad u kacsan, waxaana goobaha lagu dagaalamay ku sugan ciidamada Itoobiya iyo kuwa Xoogga dalka oo haatan dhaq-dhaqaaqyo ka wada halkaasi.

Bakool ayaa waxaa culeys xooggan ku hayo kooxda Al-Shabaab, waxayna badanaa go’doomisay degmooyinka gobolkaas oo hoostaga Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Waajid ayaa waxaa muddooyinkii u dambeeyay weeraro ku hayay Shabaab oo todobaadyadii lasoo dhaafay beegsatay saldhigyo ay degmadaas ku leeyihiin ciidanka Itoobiya ee qayta ka ah ATMIS iyo kuwa dowladda federaalka ah ee Soomaaliya.

Antalya (Caasimada Online) –  Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo haatan ku sugan Turkiga ayaa kala qeyb galay Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan iyo madaxda caalamka furitaanka Madasha Diblomaasiyadda Antalya ee dalkaasi.

Wafdiga Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee uu hoggaaminayo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa mudnaan siinaya madashan oo ka mid ah fagaarayaasha caalamiga ah, loogana hadlayo xaaladaha guud iyo xoojinta xiriirada caalamagi ah.

Sidoo kale waxa ay muhiimaddu tahay isdhaafsiga khibradaha maamul iyo sidii Soomaaliya ay doorkeeda uga qaadan lahayd arrimaha caalamiga ah, iyadoo la xaqiijinayo midnimada iyo danaha dalkeenna.

Xasan Sheekh oo madasha ka hadlay ayaa uga mahadceliyey dowladda iyo shacabka Turkiga martiqaadka iyo soo dhoweynta diirran ee ay ku qaabileen isaga iyo wafdigiisa.

Dhanka kale, kulan doceedyo la qaadan doonaa madaxda iyo hoggaamiyeyaasha ka qeyb galaya madashan, si uu ugala hadlo arrimaha gaarka ah ee Soomaaliya.

“Madaxwaynaha Jamhuuriyadda ayaa inta uu shirku socdo waxa uu sidoo kale kulamo-doceeedyo la yeelan doonaa qaar ka mid ah madaxda caalamka ee madasha martida ku ah, isaga oo kala hadli doona arrimo ahmiyad u leh xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed iyo dhaqaale ee Soomaaliya kala dhexeeya dalalka ay matalayaan” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay Villa Soomaaliya

Turkigan oo shirkan soo qaban-qaabiyay ayaa ah saaxibka koowaad ee Soomaaliya, waxaana madasha khudbad dheer ka jeediyay Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan oo daah-furay, iyada oo ay sii socon doonaan khudbadaha mas’uuliyiinta goobjoogga ah.

Soomaaliya ayay sidoo kale fursad muhiim u tahay ka qayb-galka Madasha Caalamiga ah ee Diblomaasiyadda Antalya, iyada oo Madaxweynuhu la filayo inuu taageero waydiisto dowladaha waa wayn ee kasoo qayb-galay shirkaas, maadaama uu ku jiro dagaal adag.

Dardargelinta dagaalka Al-Shabaab ayaa hadda maraya meel wanaagsan, waxaana Soomaaliya ay taageero wayn ka heleysaa Turkiga oo diyaarado ugu deeqay.

Aadan Yabaal (Caasimada Online) – Taliyaha ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed, Sarreeye Gaas Odowaa Yuusuf Raage oo weli ku sugan furimaha hore ee dagaalka ayaa farriin culus kasoo diray, taas oo ku aadan maalinta aas aas-ka ciidanka Xoogga dalka ee 12-ka April.

Taliye Odowaa ayaa hambalyo iyo bogaadin u diray dhammaan saraakiisha, saraakiil xigeennada, alifleyda, dableyda Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo qoysaskooda, taas oo ku aadan xuska 65 sano guuradii ka soo wareegtay aas-aaska ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo maanta ku beegan.

“Waxaan halkan hambalyo uga dirayaa guud ahaan ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeed sanad guuradii 65-aad ee kasoo wareegatay aas-aaskii ciidanka Xoogga dalka, waxaan runtii aad iyo aad ugu hambalyeynayaa, uguna boggaadinayaa ciidamada maalintooda gaarka ah, iyaga qoysaskooda, waxaan leeyahay hambalyo” ayuu yiri Taliye Odowaa.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in ciidanka Xoogga dalka ay laf-dhabar u yihiin difaaca qaranimada iyo jiritaanka ummadda Soomaaliyeed, wuxuuna ku boggaadiyay la dagaallanka kooxda Al-Shabaab, si looga saaro guud ahaan dalka.

“Runtii argagixisadu waxaa naf la-caari waxay marayaan meel gabogabo ah waxaan rabaa xubin kasta oo ka tirsan ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed dadaalkeeda iyo waqtigeeda inay laba jibaarto, sii adkeyso la dagaallanka argagixisada” ayuu raaciyay.

Waxaa kale oo uu u mahadceliyay ciidamada dib u xoraynta deegaanka oo iyagana door wayn ka geystay dagaallada adag ee lagula jiro kooxaha Khawaarijta.

”Waxa aan halkan uga mahadcelinayaa ciidamada difaaca deegaanka doorka naf-hurka ah ee u hurteen naftiina dalka iyo sharafteenna” ayuu mar kale yiri Odowaa.

Sidoo kale wuxuu farriin culus u diray dadka Soomaaliyeed, isaga oo ugu baaqay inay dagaalka ku garab istaagaan ciidamada dowladda iyo kuwa Macawiisleyda ee halganka adag ugu jiro sidii maleeshiyaadka Al-Shabaab looga saari lahaa dalka.

“Waxa aan leeyahay dadka Soomaaliyeed in ay garab istaagaan ciidankooda, waxaynu dagaal kula jiraa argagixiso caalami ah” ayuu ku daray Taliyaha ciidanka Xoogga dalka.

Dhankiisa, Wasiirka Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya Mudane Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaa diray hambalyo tan lamid ah oo ku aadan xuska 12-ka April.

“Ciidanka Xoogga Dalka waa geesiyaal naftooda u hura difaaca dalka, diinta iyo dadka Soomaaliyeed. Alle waxaan uga baryayaa inuu aqbalo shahaadadooda, kuwa dhaawacanna uu siiyo caafimaad degdeg ah” ayuu isna yiri wasiir Jibriil Cabdirashiid.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Rayidka ee Soomaaliya ayaa amar ku bixisay in si degdeg ah loo sameeyo kormeerro badbaado iyo dib-u-shahaado-siinta dhammaan diyaaradaha ka howlgala gudaha dalka, kaddib shilal duulimaadyo oo isdaba joog ah iyo walaacyo sii kordhaya oo la xiriira amniga hawada dalka.

Amarkan ayaa lagu shaaciyay kulan uu Wasiirka Gaadiidka iyo Duulista, Maxamed Faarax Nuux, la yeeshay masuuliyiin ka tirsan waaxda duulista rayidka, kaas oo ka dhacay garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Qaraarku wuxuu waajibinayaa in baaritaanno badbaado lagu sameeyo dhammaan diyaaradaha ku duulaya, kasoo degaya ama ka baxaya Soomaaliya. Inkasta oo aan la cayimin waqti kama dambeys ah, masuuliyiinta ayaa sheegay in baaritaannada si degdeg ah loo bilaabi doono.

“Waa in la hubiyaa in diyaar kasta oo ka duuleysa ama kusoo degaysa Soomaaliya si buuxda loo baaray, loo diiwaangeliyay, lana hubiyay dayactirkeeda,” ayuu yiri Wasiir Nuux.

Tallaabadan ayaa timid kaddib shil halis ah oo dhacay 22-kii Maarso, markii diyaarad xamuul ah oo laga leeyahay Kenya, nooca De Havilland DHC-5D Buffalo oo ay leedahay shirkadda Trident Aviation, ay ku burburtay deegaanka Ceel Xabaaloow, oo qiyaastii 24km u jirta Muqdisho.

Dhamaan shan shaqaale oo saarnaa diyaaradda ayaa ku geeriyooday. Diyaaraddan ayaa kasoo laabatay howlgallo sahay gaarsiin ah oo ay u fulisay ciidamada Midowga Afrika ee ku sugan Dhoobley. Hay’adaha duulista Soomaaliya ayaa bilaabay baaritaan ku saabsan sababta keentay shilkaas.

Go’aanka cusub ayaa sidoo kale kusoo beegmaya kaddib weerar hoobiye ah oo lala beegsaday garoonka Aadan Cadde 6-dii Abriil, kaas oo masuuliyiinta Soomaaliya ay ku eedeeyeen kooxda Al-Shabaab.

Weerarkaas ayaa sababay in shirkadaha Turkish Airlines iyo EgyptAir ay si ku-meel-gaar ah u hakiyaan duulimaadyadoodii. Turkish Airlines ayaa dib u bilowday duulimaadkeeda 9-kii Abriil, halka EgyptAir ay weli hakisay safarradii isbuucle ahaa ee ay ku mari jirtay Djibouti.

Waaxda duulista rayidka Soomaaliya ayaa si tartiib ah u kobcaysay sanadihii u dambeeyay, iyadoo shirkado duulimaadyo caalami ah ay bilaabeen inay toos uga safraan una yimaadaan Muqdisho, taasoo ay suurtagelisay xasillooni amni oo isa soo taraysa. Si kastaba, dhacdooyin duulimaadyo oo halis ah ayaa weli soo laabtay.

Bishii Janaayo 2024, diyaarad xamuul ah oo Kenyan ah oo gargaar u siday Barnaamijka Cuntada Adduunka (WFP) ayaa burburtay xilli ay degaysay, taasoo dishay laba qof. Bishii Luulyo 2023, diyaarad ay leedahay shirkadda Halla Airlines ayaa si degdeg ah ugu degtay garoonka Muqdisho, kaddib markii ay la kulantay dabaylo xooggan iyo cilad ka timid lugaha degista. Dhamaan 34 rakaab ee saarnaa waa ay badbaadeen, inkastoo laba qof ay dhaawacmeen.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar, ayaa magaalada Addis Ababa kulan rasmi ah kula yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee dalka Ukraine, Danjire Andrii Sybiha.

Kulankan ayaa lagu tilmaamay mid muhiim ah oo taariikhi ah, maadaama lagu shaaciyay dib u soo celinta xiriirka diblumaasiyadeed ee labada dal.

Intii uu socday kulankaasi, labada mas’uul waxay saxiixeen heshiis rasmi ah oo ah hab-maamuus diblumaasiyadeed. Heshiiskaas ayaa u gogol xaaraya dib u bilaabashada xiriir rasmi ah oo u dhexeeya Soomaaliya iyo Ukraine, kadib muddo xiriirkaasi hakad ku jiray.

Saxiixa hab-maamuuskan diblumaasiyadeed wuxuu muujinayaa rabitaanka labada dowladood ee ah in ay dib u dhisaan, isla markaana xoojiyaan xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashi ee dhinacyada kala duwan. Waxay sidoo kale caddeeyeen sida ay uga go’an tahay in ay wada shaqeyn dhab ah yeeshaan.

Wada-hadalka labada wasiir ayaa si qoto dheer diiradda u saaray sidii kor loogu qaadi lahaa iskaashiga laba geesoodka ah. Waxay si gaar ah uga wada hadleen fursadaha horumarineed ee labada dal u dhaxeeya, gaar ahaan dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha, iyo amniga.

Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa ku dheeraaday sida ay Dowladda Federaalka uga go’an tahay in la yeesho xiriir diblumaasiyadeed oo miro dhal ah. Wuxuu xusay in xiriirka Ukraine uu muhiim u yahay siyaasadda arrimaha dibadda ee Soomaaliya.

Isaga oo hadalkiisa sii wata, wasiirka Soomaaliya wuxuu bogaadiyay dadaalka Ukraine ay muujisay ee ku aaddan furitaanka bog cusub oo iskaashi iyo isfaham ku dhisan. Wuxuu intaas ku daray in arrintani ay tusaale u tahay sida dalalka caalamku u daneynayaan in ay la shaqeeyaan Soomaaliya.

Dhinaca kale, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Ukraine ayaa sheegay in dalkiisu diyaar u yahay in uu si buuxda ula shaqeeyo Soomaaliya. Wuxuu carabka ku adkeeyay inay ixtiraamayaan madax-bannaanida, midnimada dhuleed, iyo qarannimada Soomaaliya.

Danjire Sybiha wuxuu tilmaamay in xiriirka cusub uu horseedi karo iskaashi dhaqaale, taageero farsamo, iyo wax wada qabsi dhinacyo badan leh. Wuxuu sidoo kale sheegay inay diyaar u yihiin in ay sahamiyaan fursado cusub oo ganacsi iyo horumarin ah oo ka dhex dhalan kara labada dal.

Kulanka labada wasiir ayaa sidoo kale lagu muujiyay sida xiriirka diblumaasiyadeed uu muhiim ugu yahay amniga iyo xasilloonida gobolka. Labada dhinac waxay isku raaceen in la sii wadayo kulamada iyo wada hadallada si loo xaqiijiyo horumar joogto ah.

Ugu dambayn, heshiiskan cusub wuxuu calaamad u yahay bilow cusub oo xiriir wanaagsan oo u dhexeeya Soomaaliya iyo Ukraine, taasoo ka tarjumaysa danta guud iyo rabitaanka labada dal in ay noqdaan saaxiibo dhow oo si hufan u wada shaqeeya.

Laascaanood (Caasimada Online) – Xildhibaano iyo Wasiirro ka tirsan Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta gaaray magaalada Laascaanood ee gobolka Sool.

Wafdigan oo hordhac u ah safarka Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa waxaa garoonka diyaaradaha kusoo dhaweeyay hoggaanka maamulka iyo bulshada magaalada Laascaanood.

Hoggaamiyaha maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo, Cabdulqaadir Axmed Aw-Cali (Firdhiye) ayaa xarunta madaxtooyada ee maamulka SSC ku soo dhaweeyey wafdigaan, halkaas oo kulamo ay uga socdaan.

Soo dhaweynta wafdiga Ra’iisul Wasaaraha ayaa si weyn looga dareemayaa magaalada Laascaanood ee gobolka Sool, iyadoo aad loo adkeeyay ammaanka magaalada Laascaanood ee xarunta maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo.

Booqashada Ra’iisul Wasaaraha ee Laascaanood ayaa loo arkaa mid si cad u muujinaysa in dowladda Federaalka ay si buuxda u garab taagan tahay maamulkan ku-meel-gaarka ah.

Inta lagu guda jiro safarka, waxaa la filayaa in lagu dhawaaqo qorshe is-dhaafsi maxaabiis ah oo u dhexeeya labada dhinac ee SSC-Khaatumo iyo Somaliland. Wararka hordhaca ah ayaa sheegaya in Laascaanood ay ku xiran yihiin 283 maxbuus oo kasoo jeeda Somaliland, halka magaalada Hargeysa-na ay hayso 67 maxbuus oo kasoo jeeda dhinaca SSC.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale ku dhiirrigelin doonaa maamulka KMG ah ee SSC-Khaatumo inay dardar geliyaan habraaca dhismaha maamul goboleed rasmi ah oo si buuxda uga tirsan dowladda Federaalka. Arrintani waxay ka dhigan tahay tallaabo siyaasadeed oo muhiim u ah gobolka.

Kulammo gaar ah ayaa sidoo kale la qorsheeyay in Ra’iisul Wasaaruhu la yeesho odayaasha dhaqanka ee kasoo jeeda deegaannada Baran, Dahar, iyo Laas Qoray. Ujeeddada kulammadan ayaa ah in la dhiso is-faham siyaasadeed oo ku saleysan awood-qaybsiga iyo nabadgalyada deegaanka.

Mid ka mid ah yoolalka ugu waa weyn ee socdaalka ayaa ah in la dhagax dhigo ugu yaraan toban mashruuc oo horumarineed, kuwaasoo muhiim u noqon doona baahiyaha shacabka ee dhanka adeegyada aasaasiga ah sida caafimaadka, waxbarashada, iyo biyaha nadiifta ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, oo ka duulaya baaqii Midnimada iyo Wadatashiga Qaran ee 31-dii Maarso 2025, ayaa casuumaad u diray madaxda dowlad-goboleedyada si ay uga soo qaybgalaan Golaha Wadatashiga Qaranka.

Qoraal ka soo baxay Villa Somalia ayaa lagu yiri: “Madashan uu Madaxweynuhu ku baaqay oo ku muddeysan 1-da ilaa 2-da bisha Maajo (May), ayaa muhiim u ah xaqiijinta midnimada qaranka iyo sidii wadajir loogu dhammeystiri lahaa howlgalka xoreynta dalka iyo dardar-gelinta dagaalka ka dhanka ah argagixisada.”

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale wadatashiyo la yeelan doona waxgaradka iyo qeybaha kale ee bulshada Soomaaliyeed, sida lagu xusay qoraalka.

“Dowladda Federaalka Soomaaliya waxa ay adkaynaysaa sida ay uga go’an tahay in wada-tashi, wada-shaqeyn iyo iskaashi lagu xaqiijiyo danaha Soomaaliyeed, oo ay ugu horrayso xoreynta deegaannada ay weli haystaan argagixisadu, dhammaystirka dowlad-dhiska iyo horumarinta dalka.”

Xog aan helnay ayaa sheegeysa in casuumaadda loo diray dhammaan madaxda dowlad-goboleedyada, marka laga reebo madaxweynaha Jubaland, Axmed Madoobe. Tani waxay waafaqsan tahay xogtii ay Caasimada Online baahisay xalay, taasoo sheegaysay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu diiday in uu casuumo Axmed Madoobe.

Sida aan xogta ku helnay, Villa Somalia ayaa ku adkeysatay in la casuumayo oo kaliya madaxda sare ee Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada leh sharciyad dastuuri ah iyo awood go’aan-qaadasho. Waxay u aragtaa in Axmed Madoobe uusan haysan sharciyad.

Go’aanka lagu reebay Madoobe wuxuu ka tarjumayaa mowqifka Villa Somalia ee ah in muddo-xileedkiisu dhammaaday, taasoo sii adkeynaysa khilaafka ka taagan hab-dhismeedka federaalka ee dalka.

Inkasta oo khilaafaadka u dhexeeya dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada aysan ahayn kuwo cusub, haddana waa markii ugu horreysay ee madaxweyne federaal ah si rasmi ah uga reebo hoggaamiye dowlad-goboleed ka qaybgalka shir qaran oo heer sare ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sidoo kale diiday codsi uga yimid wakiillada beesha caalamka, gaar ahaan Mareykanka, oo ku saabsanaa in shirka uu noqdo mid loo dhan yahay.

Kismaayo (Caasimada Online) – Wararka laga helayo degmada Luuq ee gobolka Gedo ayaa sheegaya in uu halkaas mar kale ka qarxay dagaal culus oo u dhaxeeya laba maleeshiyo beeleed.

Goobjoogayaal ayaa xaqiijiyay in dagaalka uu saacadihii lasoo dhaafay si xoogleh uga socday duleedka degmada Luuq, iyadoo rasaas xoogan la maqlay gudaha degmada. Maleeshiyaadka dagaalamay ayaa la sheegayaa inay isticmaalayaan hubka noocyadiisa kala duwan, taasoo keentay khasaare dhimasho iyo dhaawacba leh.

Dagaalkan dib u qarxay ayaa daba socda dagaallo horey uga dhacay magaalada Luuq, kuwaasoo sababay xaalad amni darro oo isa soo taraysa.

Sida la og yahay, labada dhinac ee dagaalamaya ayaa horey ugu muransanaa maamulka degmada Luuq iyo sidoo kale aargoosi ku saleysan dilal hore u dhacay. Waxaa la xusuustaa in dhowr jeer oo hore ay isku dhaceen isla beelahan, balse aan xal rasmi ah laga gaarin khilaafkooda.

Mas’uuliyiin ka tirsan maamulka Jubbaland, oo uu hormuud u yahay madaxweyne ku-xigeenka koowaad Maxamuud Sayid Aadan, ayaa horey ugu guuldareystay in ay xaliyaan xiisadda u dhaxeysa labada dhinac.

Inkasta oo dadaallo nabadeed la sameeyay, haddana dagaalka ayaa si kedis ah dib ugu qarxay, taasoo muujinaysa sida xal waara looga gaari la’yahay arrinta.

Odoyaasha dhaqanka ee degmada Luuq ayaa cod dheer ku baaqay in la joojiyo dagaalka, iyagoo ka digay inuu khasaare hor leh dhaliyo. Baaqyadaas nabadeed weli ma aysan yeelan wax saameyn ah, maadaama dagaalkii uu sii laba kacleeyay mar kale.

Dagaalamayaasha labada beelood ayaa horey waxaa heshiis u kala dhex dhigay madaxweynaha Jubbaland Axmed Madoobe, hase yeeshee heshiiskaasi ma noqon mid waara.

Markii heshiiskaasi burburay, waxaa muuqata in beelahaasi ay mar kale u laabteen adeegsiga hubka. Ilaa iyo hadda lama oga tallaabada ay qaadi doonaan dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Jubbaland ee ku aaddan xallinta colaaddan ka taagan Luuq.

Colaadda sii kordheysa ee degmada Luuq ayaa walaac weyn ku abuurtay bulshada deegaanka, kuwaasoo baaqyo isdaba joog ah u diraya dhinacyada dagaalamaya iyo dowladda, si loo soo afjaro rabshadaha.