Muqdisho (Caasimada Online) – Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, oo hadda ah Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka labaad ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta si rasmi ah u wareejiyay xilka Wasiirka Gaashaandhigga, kaddib markii uu hayay muddo 24 maalmood ah.

Wareegto uu todobaadkaan soo saaray Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa isku shaandhayn uu sameeyey waxa ay sababtay in xilkii laga qaado Mr. Jibriil, isaga oo loo magacaabay Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka labaad. Isku shaandheyntaas ayaa sababtay in xilka Wasiirka Gaashaandhigga laga qaado Jibriil, laguna beddelo Axmed Macalim Fiqi.

Jibriil Cabdirashiid ayaa xilka Wasiirka Gaashaandhigga la wareegay 6-dii April 2025, isagoo xilkaas kala wareegay Cabdulqaadir Maxamed Nuur, Wasiirkii muddada ugu dheer soo hoggaamiyay Wasaaradda.

Munaasabadda xil-wareejinta oo maanta ka dhacday magaalada Muqdisho ayaa waxaa goobjoog ka ahaa mas’uuliyiin sare oo ka tirsan Dowladda Federaalka, oo uu ka mid ahaa Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka dalka, Saalax Axmed Jaamac.

Wasiir Fiqi oo si rasmi ah ula wareegay xilka ayaa sheegay inay u bilaabatay hawl weyn oo kale oo qaranka loogu adeegayo, isagoo tilmaamay muhiimada wasaaradda difaaca oo ah mid ka mid ah tiirarka qaranimadu ay ku taagan tahay.

Hoos ka aqriso qoraal uu xil-wareejinta kadib soo saaray Fiqi:

Waxaan si rasmi ah ula wareegay maantay xilka Wasiirka wasaaradda Gaashaandhigga – JFS oo uu igu wareejiyey walaalkay wasiirkii hore ahna Raysulwasaare ku xigeenka 2aad Md. Jibriil Cabdirashiid Xaaji, goob joogna uu ka ahaa Raysulwasaare ku xigeenka Md.Salah Jamac.

Waxaa noo bilowdey hawl weyn oo kale oo qaranka loogu adeegayo, wasaaradda Difaacuna waa mid ka mid ah tiirarka qaranimadu ay ku taagan tahay, waa halka laga ilaaliyo madaxbanaanida, gobonimada, midnimada dalka iyo dawladnimadiisa.

Waxaan xoogga saaraynaa dirirta iyo jabinta Khawaarijta qooqan, xoojinta tayada iyo dhismaha ciidankeena iyo hirgelinta siyaasaadka kala duwan ee la xiriira Difaaca.

Dadweynaha Soomaaliyeed, kuwa dalkooda jecel, kuwa neceb Khawaarijta iyo wadaniyiinta waxaan ka codsanayaa in aan ka wada shaqayno oo garab weyn ay ka gaystaan sidii khawaarijta Loo baabi’in lahaa isla markaana ciidamadeena jihaadka ku jira Loo garab istaagi lahaa, si ay u noqdaan kuwo ku filnaada la wareegidda mas’uuliyadda amniga iyo difaaca dalka.

Waxaan mahadcelin gaar ah u dirayaa saaxiibada Soomaaliya ee nala garab taagan taakulada iyo sidii dalka looga baabi’in lahaa Khawaarijta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud oo maanta qoraal soo saaray dhambaal u direy shaqaale weynaha Soomaaliyeed.

Madxweyne Xasan Sheekh ayaa dhamaan shaqaalaha Soomaaliyeed iyo qoysaskooda ugu hambalyeeyay munaasabadda Maalinta Shaqaalaha awgeed, oo ku beegan maanta oo taariikhdu tahay 1-da May 2025.

Madaxweynaha ayaa ku amaanay shaqaalaha Soomaaliyeed dadaalkooda, kartidooda iyo doorkooda muuqda ee ay ka qaadanayaan horumarinta dalka, dowlad-dhisidda, iyo difaaca Qaranka.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in shaqaalaha Soomaaliyeed ay mudan yihiin ammaan gaar ah maadaama ay yihiin laf-dhabarta horumarka bulshadeenna. Wuxuu xusay in ansixinta Xeerka Shaqaalaha ee la cusbooneysiiyay sanadkan ay tahay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo ilaallinta xuquuqda shaqaalaha.

Madaxweynaha ayaa xaqiijiyay sida ay Dowladda Federaalka Soomaaliya uga go’an tahay hirgelinta Ajandaha Shaqo Wanaagga si loo yareeyo shaqo la’aanta, loona xoojiyo xiriirka shaqaalaha iyo loo shaqeeyeyaasha.

“Waxaan Shaqaale weynaha Soomaaliyeed ugu hambalyeynayaa, Munaasabadda Maalinta Shaqaalaha Adduunka ee 1-da May. Shaqaalaha Soomaaliyeed waxa ay ku suntanyihiin hawl-karnimo, hufnaan iyo dhabar adayg,” ayuu yiri madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Waxaa uu intaas kusii daray “Waxaan ku amaanayaa kaalintooda muhiimka ah ee ay xilligaan ka qaadanayaan halganka dib u dhiska dowladnimada iyo horumarinta dalka.”

Madaxweynaha ayaa ugu dambeyntiina ku booriyay dhammaan hay’adaha dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay in ay ilaaliyaan xuquuqda shaqaalaha, korna loo qaado xushmadda iyo xaq-dhowrka shaqo, wuxuuna Alle uga baryay naxariis waalidinta iyo dhallinyarada Soomaaliyeed ee naftooda u huray adeegga dalkooda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Senator Cabdi Xasan Cawaale Qeybdiid, oo maanta warbaahinta kula hadlay magaalada Muqdisho, ayaa cabasho xooggan ka muujiyey wax uu ugu yeeray dhul-boobka ka socda caasimadda.

Dhul-boobkan, oo uu ku eedeeyey Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayuu sheegay inuu u fulinayo Taliyaha Booliska Gobolka Banaadir, Macallin Mahdi.

“Macallin Mahdi ayaan u tagnay si aan dadka loo barakicin, laakin wuxuu nagu yiri: ‘Mar haddii waraaq ka timaaddo Madaxweyne Xasan Sheekh, wax la joojinayo ma jiro,’” ayuu yiri Senator Cabdi Qeybdiid.

Senatorka ayaa sheegay in dhul-boobka ka socda magaalada Muqdisho uu saameeyey dhammaan bulshada, isagoo ka sheekeeyey boosas laga kireeyey qoyskiisa oo markii dambena awood dowladeed looga saaray.

Sidoo kale, wuxuu sheegay in arrintani ka mid tahay sharci-darrada ka jirta dalka, ayna madaxda sare ee dalka — oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Xasan Sheekh — sida ay rabaan ka yeelaan.

“Aniga hore ayaan u arkay in sida aad ku noolaan karto, ku nooloow waaye,” ayuu yiri Senator Qeybdiid, oo sheegay in inta uu xukunka hayo Xasan Sheekh uusan joogsaneen dhul-boobku.

Senatorka ayaa quus ka muujiyey hab-dhaqanka Madaxweyne Xasan Sheekh, oo uu ku eedeeyey inuu ku tumanayo sharciga. “Maadaama dowladdii Soomaaliyeed aysan lahayn Maxkamad Dastuuri ah oo sharci loo raaco, waxaa dastuur u noqday in madaxweynuhu wixii uu rabo fuliyo,” ayuu yiri.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Fal-celin aan caadi aheyn iyo hadal-heyn xooggan ayaa ka dhalatay dib u dhaca ku yimid shirka Golaha Wadatashiga Qaranka oo la filayay inuu maanta ka furmo gudaha magaalada Muqdisho ee caasimada dalka Soomaaliya.

Sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay xafiiska Ra’iisul wasaaraha shirka ayaa si rasmi ah u furmi doono maalinta Isniinta ah oo ku beegan 5-ta bisha May 2025.

Go’aankan ayaa yimid kadib wadatashi ay yeesheen Madaxda Qaranka, sida lagu xusay bayaanka ka soo baxay xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.

Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka (NCC) waa madal muhiim ah oo ay ku kulmaan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Dowlad Goboleedyada xubnaha ka ah Federaalka, si ay uga wada hadlaan arrimaha dalka u muhiimka ah, sida amniga, doorashooyinka, iyo dib-u-habaynta dastuurka.

Dib-u-dhigista shirka ayaa timid maalmo kadib markii uu qaadacay Madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni, isaga oo shuruud ku xiray ka-qaybgalka, wuxuuna tilmaamay in Puntland ay maqnaan doonto inta ay dowladda dhexe uga soo laabanayso heshiisyadii ay horay uga baxday kuwaas oo sababay khilaafka taagan ee labada dhinac.

Haddaba, sidee looga fal-celiyay dib u dhaca ku yimid shirka Golaha Wadatashiga Qaran?

Cali Aadan: “Buuqa Baarlamaanka ka jira miyaa lagu daminayaa in shirka dib loo dhigo?. Waa lays fahmay.”

Ayuub Barre: “Wakiilka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, James Swan ayaa kala diray shirkii.”

Xarbi Yare: “Shaqa wacan madaxda Soomaaliyeed, hadaanahay shacabka wax wanaagsan ayaa idinka rajeneynaa.”

Maxamed Cabdi Cali: “Waan socon waynayee aan orodno ayaa la dhahaa alaabtaan.”

Bashiir Ibraahim Cali: ” Gogosha nabadeed ma waxaa lo beddalay mid maamul Gobaleed kaliya?”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Xuseen Rooble oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka hadlay xiisadda ka taagan baarlamaanka, isaga oo u caqli celiyay guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe.

Maxamed Xuseen Rooble ayaa marka hore sheegay in wax laga xumaado ay tahay fowdada ka socota baarlamaanka, ayna niyad-jabineyso shacabka Soomaaliyeed.

Sidoo kale wuxuu cambaareeyay hadalladii shalay kasoo yeeray guddoomiyaha Golaha Shacabka ‘oo jiis ugu yeeray mid kamid ah xildhibaannada baarlamaanka’ wuxuuna ugu baaqay inuu ka laabto waddada uu ku socdo, uuna  ilaaliyo sharuucda u taalla dalka.

Waxaa kale oo uu si adag cambaareerayay gacan qaadkii shalay loo gaystay qaar kamid ah mudanayaasha baarlamaanka, isaga oo xusay inay ahayd xadgudub wayn oo dhacay.

“Waxaan cambaaraynayaa gacan qaadka loo gaystay Xildhibaano ka tirsan Baarlamaanka taas oo xadgudub ku ah xasaanadda Xildhibaannada, sidoo kale waa arrin argagax leh in Gudoonka Baarlamaanku ay isticmaalaan erayo takoor ah, kuwaas oo ka baxsan diinteenna iyo dhaqanka suubban” ayuu yiri Mudane Maxamed Xuseen Rooble

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Waxaan ugu baaqayaa hoggaanka Golaha iyo mudaneyaasha Baarlamaankuba in ay ku noqdaan xayndaabka Sharciga, ilaaliyaanna dareenka Shacabka Soomaaliyeed ee ay matalaadooda ku fadhiyaan”.

Hoos ka akhriso qoraalka oo dhammeystiran:-

BISMILLAHI

Waa wax aad looga xumaado fawdada ka socota Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda oo ah hay’adda ugu sarraysa Dalka.

Hab-dhaqankaan waa mid niyad jabinaya Shacabka sawir xunna ka bixinaya Dawladnimadeenna.

Waxaan cambaaraynayaa gacan qaadka loo gaystay Xildhibaano ka tirsan Baarlamaanka taas oo xadgudub ku ah xasaanadda Xildhibaannada, sidoo kale waa arrin argagax leh in Gudoonka Baarlamaanku ay isticmaalaan erayo takoor ah, kuwaas oo ka baxsan diinteenna iyo dhaqanka suubban.

Sidoo kale waxaan cambaaraynayaa xadgudubka loo gaystay Saxafiyiinta oo isugu jiray gacan ka hadal iyo carqaladayn shaqadooda ah, waa arin Khilaafsan Dastuurka oo dhawraya xaqa fikirka iyo xornimadiisa.

Waxaan ugu baaqayaa hoggaanka Golaha iyo mudaneyaasha Baarlamaankuba in ay ku noqdaan xayndaabka Sharciga, ilaaliyaanna dareenka Shacabka Soomaaliyeed ee ay matalaadooda ku fadhiyaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Shacabka Soomaaliya Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe) iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta u baxay safar dibadeed, xilli ay taagan tahay xiisad culus oo ka dhex jirta baarlamaanka.

Sheekh Aadan Madoobe oo goordhow ka dhoofay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ayaa u ambabaxay magaaladda Algiers ee caasimadda wadanka Algeria, halkaas oo ay uga bilaabatay booqasho rasmi ah.

Ujeedka safarka Aadan Madoobe ayaa la xiriiro ka qayb-galka shirka guddoomiyaasha baarlamaannada Carabta oo maalmaha soo socda ka furmi doona caasimadda Algiers .

Sida uu qorshuhu yahay shirka guddoomiyaasha baarlamaanadda Carabta ayaa sanadkan looga hadli doonaa arrimaha waddamada Carabta gaar ahaan xaaladda dadka Falastiin oo haatan wajahaya xaalad adag iyo weeraro ay weli ku hayso Israel.

Safarka uu galay Sheekh Aadan Madoobe ayaa kusoo aadayo xilli uu haatan wajayo culeys ka haysta baarlamaanka, kadib markii ay mooshin ka keeneen qaar kamid ah xubnaha Golaha Shacabka oo ku eedeeyay inuu jabiyay sharciga iyo xeerka golaha.

Arrinta ayaa isku rogtay gacan ka hadal iyo dagaal toos ah, kadib markii shalay uu buuq hareeyay kulan ay yeesheen xildhibaannada, kaas oo fowdo kusoo dhammaaday.

Kadib waxaa sii xigtay in xalay guddoomiyaha uu qaaday tallaabo kale, kadib markii xubno ka tirsan Golaha Shacabka uu ka mamnuucay ka qeyb-galka fadhiyada Golaha, sababo la xiriira amniga, sida lagu sheegay warqad xalay ka soo baxday xafiiskiisa.

Sidoo kale, Guddoomiye Aadan Madoobe ayaa Guddiga Xeerhoosaadka ee Golaha ka codsaday inay soo gudbiyaan talo-bixin iyo tallaabooyin ku habboon xubnahan, si waafaqsan Xeerhoosaadka Golaha Shacabka.

Dhankooda xildhibaannada ayaa soo saaray go’aan kale oo xasaasi ah, waxayna si adag u cambaareeyeen falkii ‘xad-gudubka’ ahaa ee shalay ilaalada xarunta golaha shacabka ay kula kaceen weriyayaasha Warbaahinta Madax-banaan.

Guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe ayaa la sheegay in uu amar ku bixiyey in banaanka aysan waxba ka duuba karin saxaafadda, iyadoo laga hortegayo in xildhibaanada careysan ay helaan fursad ay kula hadlaan warbaahinta.

“Waxaan si cad u cambaareynayaa isticmaalka sharci-darrada ah ee Ciidamada loogu adeegsaday Saxaafadda, waxaana si gaar ah farta ugu fiiqayaa Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo amar ku bixiyay in la caburiyo warbaahinta madaxa-bannaan,” ayaa lagu yiri qoraal ay soo saareen xildhibaannada, gaar ahaan kuwa guddiga warfaafinta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa 30-kii April 2025 si rasmi ah u dhaqan gelisay xayiraad cusub oo mamnuuceysa in dalka soo galaan ama transit ahaan u maraan dadka haysta baasaboorada Taiwan.

Amarkan ayaa kasoo baxay Hay’adda Duulista Rayidka Soomaaliyeed, waxaana si degdeg ah loogu wargeliyay shirkadaha diyaaradaha caalamiga ah, iyadoo isla markiiba la dhaqan geliyay.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Taiwan ayaa si adag u cambaareysay go’aankaas, iyadoo ku eedeysay inuu ku yimid cadaadis Shiinaha ka yimid, islamarkaana ku baaqday in dowladda Soomaaliya ay dib uga noqoto go’aankeeda.

Isla markiiba, Taiwan iyo maamulka Somaliland ayaa si wadajir ah ugu baaqay dalalka iyo hay’adaha caalamiga ah ee la aragti ah, in ay cadaadis ku saaraan Soomaaliya si loo laalo xayiraadda. Dhanka kale, Taiwan waxay uga digtay muwaadiniinteeda inay u safraan Soomaaliya iyo Somaliland labadaba.

Dhinaca kale, Shiinaha ayaa si buuxda u taageeray go’aanka Soomaaliya, isagoo ku sifeeyay mid sharci ah oo muujinaya madax-bannaanida qaranka iyo xaqiijinta mabda’a “Hal Shiinaha”.

Tallaabo muujisay awoodda Soomaaliya

Xayiraaddan safarka ma aha oo keliya arrin sharciyeed, balse waa tallaabo istiraatiiji ah oo dowladeed oo muujinaysa awoodda dowladda federaalka. Waxay bidhaaminaysaa awoodda sii kordheysa ee Soomaaliya ay u leedahay saameynta siyaasadda gobolka iyo tan caalamiga ah, isla markaana caddayn u ah go’doonka diblomaasiyadeed ee weli haysta Somaliland.

Amarka dowladda Soomaaliya wuxuu tusaale u yahay sida ay u shaqeyso awoodda dawlad rasmi ah oo caalamku aqoonsan yahay.

Iyada oo kaashaneysa xeerka caalamiga ah iyo maamulkeeda hawada, Muqdisho waxay ku qasbi kartaa shirkadaha diyaaradaha inay u hoggaansamaan go’aamadeeda – xitaa haddii Taiwan xafiis ku leedahay Hargeysa ama xiriir dhow la leedahay maamulka Somaliland.

Tallaabadan ayaa sidoo kale si degdeg ah u beddeshay siyaasaddii socdaalka ee Taiwan, taasoo muujinaysa awoodda Soomaaliya ay u leedahay in ay saameyso dhaqanka caalamka iyadoo adeegsaneysa waddooyin sharci ah oo rasmi ah.

Go’aankani wuxuu xoojinayaa mowqifka Soomaaliya ee ah:

• Inay tahay wakiilka kaliya ee sharciyan metela shacabka Soomaaliyeed heer caalami ah;
• Inay leedahay awood madax-bannaani oo ay ku maamuli karto xuduudaheeda iyo hawadeeda;
• Inay tahay saaxiib diblomaasiyadeed oo muhiim u ah Shiinaha, taasoo sii kobcineysa miisaanka siyaasadda arrimaha dibadda ee Soomaaliya.

Awoodda xaddidan ee Somaliland

Inkasta oo Somaliland leedahay maamul iyo nidaamyo amni oo u gaar ah, dhacdadani waxay si cad u muujisay xuduudaha ay leedahay awooddeeda diblomaasiyadeed.

Baaqii wadajirka ahaa ee ay Taiwan iyo Somaliland u direen beesha caalamka wuxuu ahaa codsi ka yimid laba dhinac oo aan haysan aqoonsi rasmi ah oo caalami ah. Midkoodna ma leh awood sharciyeed oo uu kaga hortegi karo amarka ka yimid dowladda Soomaaliya.

Digniinta socdaal ee ay Taiwan bixisay, taasoo labadaba ku saabsan Soomaaliya iyo Somaliland, si dadban ayey u iftiimisay nuglaanta Somaliland ee dhinaca sharciyadda caalamiga ah.

Inkastoo Somaliland ay xafiis u oggolaatay Taiwan inuu ka shaqeeyo gudaha Hargeysa, haddana ma awooddo inay bixiso dammaanad sharciyeed oo caalami ah ama ay ka hor tagto xayiraado kasoo baxa Muqdisho. Xiriirka ay la leedahay Taiwan wuxuu leeyahay qiime siyaasadeed oo muuqaal ah, balse ma leh miisaan siyaasadeed oo wax ka beddeli kara go’aanada caalamiga ah.

Qaybta istiraatiijiga ah ee arrintani waa mid xasaasi ah. Sida Soomaaliya ula safatay Shiinaha oo bogaadiyay go’aankaas, waxay sare u qaadayso muhiimada Soomaaliya ay ku yeelan karto isbeddellada siyaasadeed ee caalamka.

Dowladda Soomaaliya waxay tallaabadan uga faa’iideysanaysaa:

• Inay kasbato taageero siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed;
• Inay hesho dhiirrigelin dhaqaale mustaqbalka;
• Inay muujiso inaysan ahayn kaliya dowlad la aqoonsaday, balse ay si firfircoon u adeegsanayso aqoonsigeeda si ay u go’doomiso ciyaartoy aan la aqoonsan sida Taiwan iyo xulafadeeda.

Aqoonsigu waa saldhigga awoodda

Arrintani waxay si gaar ah u muujinaysaa hal xaqiiqo oo ku saleysan siyaasadda caalamka: aqoonsigu waa halka ay ka dhalato awoodda dowladnimo.

Inkasta oo Soomaaliya ay wajahdo caqabado gudaha ah, haddana dowladda caalamku aqoonsan yahay ayaa si buuxda waxay u leedahay awoodda matalaadda diblomaasiyadeed iyo sharciyeed ee dalka.

Awooddaasi waxay u suurta-gelineysaa inay ku soo rogto xayiraado leh saameyn caalami ah – kuwaasoo aan xitaa lagu jebin karin maamul is-maamul ah sida Somaliland.

Dhanka kale, aqoonsi la’aanta Somaliland ayaa xaddidaysa awooddeeda, xitaa gudaha dhulkeeda. Xayiraaddan ayaa muujisay daciifnimada xiriirkeeda dibadda iyo xannibaadaha diblomaasiyadeed ee hortaagan illaa ay hesho aqoonsi rasmi ah.

Soomaaliya, tallaabadan waa muujin xeeladaysan oo ku saabsan madax-bannaanideeda. Somaliland, se, waa xasuusin dhab ah oo muujinaysa in dariiqa aqoonsiga caalamiga ah weli fog yahay.

Cadale (Caasimada Online) – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay howlgal culus oo ciidamada sida gaarka ah u tababaran Danab ay xalay ka sameeyeen deegaanka Masaajid Cali Gaduud ee gobolka Shabeellaha Dhexe.

Howlgalka oo ahaa mid qorsheysan ayaa waxaa lagu beegsaday xubno ka tirsan maleeshiyaadka Al-Shabaab oo ku sugnaa gudaha deegaankaasi, waxaana la gaarsiiyay khasaare isugu jiro dhimasho iyo dhaawac.

Saraakiisha hoggaamineysa howlgalka ayaa sheegay in ay beegsadeen fariisimo ay kooxda ku lahayd halkaasi isla-markaana ay burburiyeen.

Sidoo kale waxa ay tilmaameen in cagta ay mariyeen xarumo kale oo weerarada ay kasoo abaabuli jireen Khawaarijta, iyaga intaasi ku daray in ay sii wadi doonaan howlgalladooda.

Xaaladda ayaa weli kacsan, mana jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca Al-Shabaab oo ku aadan howlgalkaas ee ay guulaha ka sheegteen ciidamada dowladda Soomaaliya.

Masaajiid Cali Gaduud ayaa kamid ah deegaannadii ugu dambeeyay ee ay la wareegeen dagaalyhannada Al-Shabaab, waana deegaan istaraatiiji ah oo dhaca Shabeellaha Dhexe.

Dowladda Soomaaliya ayaa haatan wadda qorshe ballaaran oo ku aadan arrinta gobolkan, si wax looga qabto culeyska ay soo saartay kooxda Al-Shabaab.

Howlgallada soconaya oo qorshahooda yahay in dib loogu laabto deegaannadii laga soo baxay ayaa waxaa iska kaashanaya ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa Macawiisleyda.

Ciidamada ayaa howlgalladii ugu dambeeyay ku gaaray howdka deegaanka Ciid-ciidka iyo deegaanno kale oo dhaca Galgaduud, sida Cali Candhoole iyo Baraag Shiikh Cabdullaahi oo in ka badan 40km u jira Degmada Ceeldheer.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad dagaal oo aad u adag, waxaana dowladda dhexe ay waddaa abaabul ay ku dooneyso inay uga hortegto culeyska ay Al-Shabaab soo saartay deegaannada maamul goboleedyada HirShabelle iyo Galmudug.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo shir jaraa’id qabtay ayaa madaxweyne Xasan Sheekh ku eedeeyey inuu ka soo baxay dagaalka oo siyaasadda dalka uu qaribayo, isagoo sheegay in la bilaabay dagaalka laga ganacsado.

“Madaxweynaha waa soo baneeyey furimaha, dagaalkii wuxuu noqday mid laga ganacsado, Aadan-yabaal oo ugu dambeysay waa laga soo saaray ciidankii, guul darro maamul oo ku talagal ah ayaa dhacday,” ayuu yiri CC Shakuur.

Wuxuu dhaliilay qaabka loo maamulo ciidanka qaranka, isagoo sheegay in taliska xoogga lagu heysto maamulka ciidanka, taasina ay keentay jaha wareer iyo niyad jab ciidan.

“Qaladaadka dagaalka waxaa kamid ah in ciidanku seddax sano dagaal ku jiray, waa mamnuuc in askarigu lix bilood ka badan uu dagaal ku jiro oo furinta uu ku maqnaado, sirdoonka iyo sahayda ciidanka waa mid aad u liidata, taasi oo beylah ka dhigtay noloshii askarteena qiimaha badan,” ayuu yiri Warsame.

CC Shakuur ayaa sidoo kale sheegay in Shabaab ay heystaan diyaaradaha wax basaasa ee yar yar, halka ciidankeena aysan heysan, taasi oo keentay dayacaad badan.

“Musuq iyo maamul xumada jirta waxay gaartay heer darajada lagu bixiyo saaxiibtinimo iyo xiriir ama Xildhibaan cod looga bedelanayo, ugu dambeyntii waa kan ciidankii Madaxweynuhu kasoo saaray furimaha,” ayuu hadalkiisa ku sii daray CC Shakuur.

Wuxuu intaas ku sii daray in Shabaab ay diyaar garoobayaan oo ciidan badan ay dhisanayaan, “xitaa hub casri ah ayey heleen, halka ciidankeena la dayacay oo halgankoodii laga dhex ganacsanayo,” ayuu yiri.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – War-saxaafadeed ka soo baxay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya ayaa lagu sheegay in Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka (NCC), oo si rasmi ah uga furmi lahaa magaalada Muqdisho maanta oo Khamiis ah, dib loo dhigay ilaa Isniinta, 5-ta bisha Maajo 2025.

Go’aankan ayaa yimid kadib wadatashi ay yeesheen Madaxda Qaranka, sida lagu xusay bayaanka ka soo baxay xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.

Shirka Golaha Wadatashiga Qaranka (NCC) waa madal muhiim ah oo ay ku kulmaan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Dowlad Goboleedyada xubnaha ka ah Federaalka, si ay uga wada hadlaan arrimaha dalka u muhiimka ah, sida amniga, doorashooyinka, iyo dib-u-habaynta dastuurka.

Dib-u-dhigista shirka ayaa timid maalmo kadib markii uu qaadacay Madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni, isaga oo shuruud ku xiray ka-qaybgalka.

Deni ayaa sheegay in Puntland ay sii maqnaan doonto inta ay dowladda dhexe uga soo laabanayso heshiisyadii ay horay uga baxday, kuwaas oo sababay khilaafka labada dhinac.

“Madasha Wadatashiga Qaran waxa aan uga maqanahay waa wixii lagu heshiiyey oo laga leexday. Ilaa lagu soo noqdo wax heshiis ah, cidina dib uma noqonayso. Xasan Sheekh ha ka dhabeeyo ballanqaadkii gogosha, hana ku soo laabto wixii lagu heshiiyey,” ayuu yiri Madaxweyne Deni.

Dhinaca kale, xog ay heshay Caasimada Online ayaa sheegeysa in uu khilaaf kale ka taagan yahay ka-qaybgalka Madaxweynaha SSC-Khaatumo ee shirka, iyadoo ay arrintaas diidan yihiin madaxda goboleedyada HirShabeelle, Galmudug, iyo Koonfur Galbeed.

Qoor Qoor iyo Cali Guudlaawe ayaa la sheegay inay diidan yihiin aqoonsiga maamul ee la siiyey SSC-Khaatumo, halka weli aan si rasmi ah loo go’aamin maqaamka gobolka Banaadir. Sidoo kale, Lafta-gareen ayaa saluug ka muujiyey in beelaha Daarood iyo Hawiye ay haystaan shan maamul-goboleed, halka beesha uu ka soo jeedo ay ku koobantahay hal.

Xubno ku dhow Villa Somalia ayaa ku macneeyey dib-u-dhigista shirka fursad dheeri ah oo lagu sii wado wadatashiyada muhiimka ah ee u dhexeeya Madaxda Qaranka, si loo xaqiijiyo in shirka uu noqdo mid loo dhan yahay oo miro-dhal ah.

Qaahira (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa si cad u beenisay warar sheegaya in khilaaf diblomaasiyadeed uu ka dhexeeyo Soomaaliya iyo Masar, iyadoo ku tilmaantay warbixinnada sheegaya xiriir xumaaday iyo isbeddel ku yimid siyaasadda arrimaha dibedda inay yihiin “kuwa aan sal iyo raad toona lahayn.”

Danjire Cali Cabdi Awaare, safiirka Soomaaliya ee Masar ahna wakiilka joogtada ah ee Soomaaliya u fadhiya Jaamacadda Carabta, ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu weli yahay “mid taariikhi ah, adag, isla markaana aan dhaawacmin.” Waxa uu mar kale adkeeyay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay in ay xoojiso iskaashiga kala dhexeeya Masar ee dhinacyada amniga, siyaasadda, iyo dhaqanka.

Hadalka danjiraha ayaa jawaab u ahaa warbixin uu daabacay wargeyska Al-Carabi Al-Jadiid, oo soo xiganayay ilo aan magacooda la shaacin, kuwaasoo sheegay in dowladda Masar ay dib u eegis ku samaynayso iskaashigii milatari ee ay la lahayd Soomaaliya, kaddib dib u dhac ku yimid hirgelinta heshiis amni oo labada dhinac kala saxiixdeen bishii Agoosto 2024.

Heshiiskaasi waxa uu dhigayay in in ka badan 1,000 askari oo ka tirsan ciidamada gaarka ah ee Masar loo diro Soomaaliya si ay uga qayb qaataan howlgalka ka dhanka ah Al-Shabaab ee gobolka Shabeellaha Dhexe.

Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in mas’uuliyiin Masri ah ay u arkaan diblomaasiyadda cusub ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud la yeeshay Itoobiya inay si weyn uga leexatay wadashaqayntii dhoweyd ee uu la lahaa Qaahira—gaar ahaan marka loo eego arrimaha gobolka sida saameynta sii kordheysa ee Itoobiya iyo mashruuca Biyo-xireenka weyn ee GERD.

Isbeddelkaas, oo ilo Masri ah ku tilmaameen “yaab siyaasadeed,” ayaa la sheegay inuu sababay in Qaahira ay hakiso qorshihii dirista ciidamada, inkasta oo aan si rasmi ah loo burin heshiiskii. Mas’uuliyiin qaar ayaa haatan la rumeysan yahay inay Soomaaliya u arkaan lamaane aan lagu kalsoonaan karin.

Xiisaddaas waxay si muuqata uga dhex muuqatay shirkii Midowga Afrika ee toddobaadkii hore ka dhacay Uganda, halkaas oo Madaxweyne Abdel Fattah el-Sisi uu ka baaqday. Ra’iisul Wasaare Mustafa Madbouly oo u matalayay Masar shirka, ayaa muujiyay niyad-jab ku saabsan “mugdiga” ka jira mowqifka Soomaaliya ee ku aaddan danaha wadajirka ah, inkasta oo uu mar kale caddeeyay in Masar ay weli taageersan tahay midnimada Soomaaliya.

Danjiraha Soomaaliya ayaa warbixintaasi ku tilmaamay mid aan sal lahayn, isagoo ku baaqay in warbaahintu ka fogaato faafinta warar aan la hubin oo dhaawici kara xiriirka ka dhaxeeya “waddamada walaalaha ah.”

“Masar mar walba waxay garab istaagtay Soomaaliya, annaguna waan uga mahadcelinaynaa taageerada ay siisay shacabka Soomaaliyeed intii uu talada hayay Madaxweyne Sisi,” ayuu yiri Awaare.

Khilaafka la tuhunsan yahay ayaa imaanaya iyadoo ay si degdeg ah isu beddelayaan xaaladaha gobolka Geeska Afrika, iyadoo Soomaaliya ay xoojisay xiriirka ay la leedahay Turkiga iyo Itoobiya — tallaabooyin ay qaar ka mid ah falanqeeyayaasha u arkaan kuwa kicin kara walaaca Masar. Warbixintu waxay sheegtay in imaanshaha ku dhowaad 300 askari oo Turkish ah magaalada Muqdisho si ay uga qayb qaataan howlgalada amniga uu sii xoojiyay walaaca Qaahira.

Inkasta oo la hadal hayo khilaafkan, haddana ma jirto wax xaqiijin rasmi ah oo muujinaya in heshiiskii milatari la hakiyay. Labada dowladood ayaa weli adkeynaya sida ay uga go’an tahay sii wadidda xiriirkooda diblomaasiyadeed ee soo jireenka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa xubno ka tirsan Golaha Shacabka ka mamnuucay ka qeybgalka fadhiyada Golaha, sababo la xiriira amniga, sida lagu sheegay warqad caawa ka soo baxday xafiiska Guddoomiye Aadan Madoobe.

Sidoo kale, Guddoomiye Aadan Madoobe ayaa Guddiga Xeerhoosaadka ee Golaha ka codsaday inay soo gudbiyaan talo-bixin iyo tallaabooyin ku habboon xubnahan, si waafaqsan Xeerhoosaadka Golaha Shacabka.

Warqadda uu soo saaray Guddoomiye Aadan Madoobe ayaa u qorneyd sidan:

UJEEDDO: KA JOOJIN KA QAYBGALKA FADHIYADA GOLAHA – SABABO AMNI DARTOOD

Anigoo tixraacaya warqadda sumadeedu tahay 03882/GSH/XH/B-11/25 ee ka soo baxday Xafiiska Habdhowraha Golaha Shacabka kuna taariikheysan 30/04/2025,

Aniga oo xeerinaya Qodobbada kala ah 14aad, 16aad iyo 28aad ee Xeerhoosaadka Golaha Shacabka, kuwaas oo qeexaya masuuliyadda Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee ku saabsan fulinta iyo dhowrista Xeerhoosaadka, ilaalinta nidaamka iyo habsami u socodka howlaha Golaha sida sharci-dejinta, maamulka iyo hab-maamuuska,

Markuu tixgeliyey Qodobka 4aad faqraddiisa laad, iyo Qodobka 18aad xarfihiisa (a, b) ee Xeerhoosaadka Golaha Shacabka, kuwaas oo waajibinaya in Guddoomiyuhu hubiyo amniga xubnaha Golaha, isla markaana uu qaadi karo tallaabo dheeraad ah haddii loo baahdo, isagoo amraya Habdhowraha in uu qaado tallaabooyin lagu xaqiijinayo amniga iyo badqabka xubnaha Golaha Shacabka.

Haddaba, sababo amni dartood, waxaa la farayaa Habdhowraha Golaha Shacabka in uu ka joojiyo xubnaha Xildhibaannada magacyadoodu hoos ku qoran yihiin ka qeybgalka fadhiyada Golaha Shacabka, ilaa Guddiga Xeerhoosaadka, Dastuurka, Anshaxa iyo Xasaanadda ee Golaha Shacabka ay ka soo saaraan go’aankooda anshax-marineed ee waafaqsan Xeerhoosaadka Golaha Shacabka.

Xubnahaasi waxay kala yihiin:

1. Xil. Maxamed Deeq Barre Cumar (Fiyoore)
2. Xil. Saadaam Maxamuud Cabdi (Jubeer)
3. Xil. Daahir Amiin Jeesow
4. Xil. Xasan Cabdi Ismaaciil (Xasan Yare)
5. Xil. Cabdirisaaq Xasan Axmed (Dhookir)
6. Xil. Maxamed Bashiir Cali (Baxnaan)
7. Xil. Axmed Maxamuud Jaamac (Buux)
8. Xil. Cali Maxamed Sheekh (Cali Bagadi)
9. Xil. Saadaq Cabdullaahi Cabdi
10. Xil. Maxamed Cabdiraxmaan Axmed (Xayle)
11. Xil. Mowliid Cabdi Maxamuud
12. Xil. Maxamed Cali Cumar (Caana-nuug)
13. Xil. Faysal Axmed Maxamuud (Wahaabi)
14. Xil. Cali Mahdi Maxamed (Qalato)
15. Xil. Xasan Cabdinuur Cabdi
16. Xil. Cabdirashiid Jire Qalinle
17. Xil. Cabdiraxmaan Axmed Cusmaan (Gurey)
18. Xil. Cabdiraxmaan Isaaq Maxamed
19. Xil. Dr. Cabdirashiid Maxamed Nuur (Illey)
20. Xil. Cabdirashiid Maxamed Xidig

Wabillahi Towfiiq.

Muqdisho (Caasimada Online) –Musharaxiinta mucaaradka ah ee kala ah Shariif Sheekh Axmed, Xasan Cali Khayre iyo Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa war-xaafadeed wadajir ah ka soo saaray gacan qaadkii ay maanta kulankii golaha shacabka ka dhex geysteen xildhibaano ka tirsan xukuumadda oo is baheystay.

Wasiirrada ka tirsan BFS ee maanta gacan qaadka sameeyey ayaa lagu eedeeyey inay u gacan qaadeen xildhibaano loo diiday inay aragtidooda dhiibtaan, mucaaradka ayaa falkaas ku tilmaamay cabsi gelin.

Sidoo kale, Ciidamada Booliiska ee ilaalada Baarlamaanka ayaa lagu eedeeyey in maanta ay jirdileen weriyaashii tegay kulankii golaha shacabka ee buuqa iyo gacan ka hadalka ku soo dhamaaday, weriyaasha ayaa loo diiday inay wax duubtaan, waxaana laga soo eryey kulanka.

Qoraalkaan ayaa sidoo kale lagu eedeeyey Guddoomiye Aadan Madoobe, iyagoo kula taliyey guddoomiyaha inuu si buuxda ugu hoggaansamo sharciga.

Hoos ka akhriso qoraalka Kheyre, Shariif iyo CC Shakuur:

Waxaan si adag u cambaareyneynaa falka gacan-ka-hadalka ahaa ee ay geysteen qaar ka mid ah Wasiirrada Xukuumadda iyo ciidamada Booliiska ee ilaalada Baarlamaanka, kuwaas oo si cad u weeraray Xildhibaano ka tirsan Golaha Shacabka iyo saxafiyiin ka tirsan warbaahinta madaxa-bannaan. Ficilladan cabsi-gelinta iyo tacaddiga ah waxay si toos ah ugu xadgudbayaan xasaanadda Xildhibaananada, xorriyadda saxaafadda, sumcadda iyo haybadda dowladnimada.

Inkasta oo aan marar badan ka dignay hab-dhaqanka Guddoomiyaha, oo ay ka mid yihiin afduub siyaasadeed, hagardaamo joogto ah, iyo hoosaasin sharci-darro ah oo uu ku hayo Golaha, haddana waxay muuqataa inuusan weli diyaar u ahayn inuu ka waantoobo ficilladaas wax u dhimiaya sharafta iyo haykalka Golaha.

Hadallada aflagaadada ah ee uu jeediyay Guddoomiyaha Golaha Shacabka ayaa iftiimiyay kala-duwanaanshaha weyn ee uu dhexeeya xilka uu hayo iyo masuuliyadda laga filayo in xilkaas lagu fuliyo. Waxaa xusid mudan in Sheekh Aadan Madoobe horey xilka Guddoomiyaha looga qaaday sanadkii 2011, iyadoo ay sabab u ahaayeen falal la mid ah kuwa hadda lagu eedeeyay.

Ugu dambayn, waxaan ugu baaqeynaa guddoomiyaha inuu si buuxda ugu hoggaansamo sharciga, kana waantoobo ficillada xadgudubka ah iyo danaysiga shakhsiga ah ee dhaawacaya kalsoonida shacabka iyo hay’adaha dowladeed.

1- Shariif Sheekh Axmed
2- Xasan Cali Khayre
3- Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Warfaafinta Xildhibaanada Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya, ayaa si adag u cambaareeyey falkii ‘xad-gudubka’ ahaa ee maanta ilaalada xarunta golaha shacabka ay kula kaceen weriyayaasha Warbaahinta Madax-banaan.

Guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe ayaa la sheegay in maanta uu amar ku bixiyey in banaanka aysan waxaba ka duuba karin saxaafadda, iyadoo laga hortegayo in xildhibaanada careysan ay helaan fursad ay kula hadlaan warbaahinta.

“Waxaan si cad u cambaareynayaa isticmaalka sharci-darrada ah ee Ciidamada loogu adeegsaday Saxaafadda, waxaana si gaar ah farta ugu fiiqayaa Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo amar ku bixiyay in la caburiyo warbaahinta madaxa-bannaan,” ayaa lagu yiri qoraalka guddiga.

Guddiga ayaa go’aankii saxaafadda looga mamcuunay inay golaha war ka dhex tebiyaan ku macneeyey mid lidi ku ah xorriyadda hadalka, xuquuqda aadanaha iyo sharciga dalka u yaalla.

“Saxaafaddu waa laf-dhabarta dimuqraadiyadda, mana aqbali karno in lagu caburiyo awood ciidan oo loo adeegsado dan gaar ah,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Guddoomiyaha Guddiga Warfaafinta, Wacyigelinta, Dhaqanka, Dalxiiska, Boostada iyo Isgaarsiinta ee Golaha Shacabka oo qoraalkaan ku saxiixan ayaa sheegay in si buuxda uu uga soo horjeedo tallaabadan sharci darrada ah.

“Waxaan ugu baaqayaa hay’adaha dowliga ah, gaar ahaan kuwa garsoorka iyo ilaalinta xuquuqda, in si dhab ah loo baaro arrintan,” ayuu yiri Guddoomiyaha Guddiga.

Qoraalkaan ayaa lagu cadeeyey in guddigu garab taaganyahay dhammaan wariyeyaasha Soomaaliyeed ee u taagan in ay bulshada u gudbiyaan xaqiiqda.

“Saxaafaddu ma aha cadow, ee waa saaxiib muhiim u ah horumarka dalka,” ayaa lagu yiri qoraalka guddiga.

Xildhibaan Mowliid Cabdi Maxamuud

Guddoomiyaha Guddiga Warfaafinta, Wacyigelinta, Dhaqanka, Dalxiiska, Boostada iyo Isgaarsiinta Golaha Shacabka Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa ku saxiixan qoraalkaan looga jawaabay amarkii Guddoomiye Aadan Madoobe uu maanta u adeegsaday saxaafadda.

Kulankii Golaha Shacabka ayaa maanta ku soo dhamaaday buuq iyo gacan qaad, waxaana weli taagan xiisadii ka dhalatay xildhibaankii uu golaha ka saaray Guddoomiye Aadan Madoobe, Xildhibaanada qaar ayaa soo abaabulay mooshin ay xilka uga qaadayaan guddoomiyaha.