Dubai (Caasimada Online) — Iiraan ayaa Sabtida gantaallo culus oo aargudasho ah ku garaacday dhowr magaalo oo ku yaalla waddamada Khaliijka Carabta, weerarkaas oo dhaliyay jugta qaraxyo is-xigay oo ruxay daaqadaha dhismooyinka, isla markaana dadka deegaanka ku qasbay inay gabaad raadsadaan.

Duqeymahan ayaa lala beegsaday dalalka Kuweyt, Qadar, Baxreyn iyo Isutagga Imaaraadka Carabta, kuwaas oo dhammaantood martigeliya saldhigyo ay leeyihiin ciidamada milateriga Mareykanka, kadib markii Mareykanka iyo Israa’iil ay weerareen Tehran.

Xukuumadda Tehran ayaa sheegtay in weerarkan uu yahay aargoosi ka dhan ah duqeymo wadajir ah oo Mareykanka iyo Israa’iil ay dhowaan ka fuliyeen gudaha ciidda Iiraan. Dhanka kale, dalka Urdun ayaa sheegay inuu hawadiisa ku bur-buriyay gantaallo kusoo wajahnaa.

Dalka Imaaraadka Carabta ayaa la kulmay duqeymihii ugu cuslaa, taas oo falanqeeyayaashu ay la xiriiriyeen xiriirka dhow ee diblomaasiyadeed ee Abu Dhabi ay la leedahay xukuumadda Israa’iil.

Magaalada Dubai, oo ah xudunta ganacsiga iyo dalxiiska ee gobolka, ayaa laga maqlay qarax weyn oo ku dhuftay jasiiradda macmalka ah ee caanka ah ee Palm Jumeirah, arrintaas oo naxdin ku beertay dadka deegaanka. Goobjoogayaal la hadlay wakaaladda wararka ee AFP ayaa sheegay inay maqleen jug culus, isla markaana ay arkeen qiiq isku shareeray aaggaas astaan-qarameedka ah.

Xafiiska Warbaahinta ee Dubai ayaa goor dambe xaqiijiyay in “shil” uu ka dhacay dhisme ku yaalla Palm Jumeirah. Bayaan kasoo baxay xafiiska ayaa lagu yiri in kooxaha gurmadka degdegga ah markiiba goobta la geeyay, aaggana la xaqiijiyay amnigiisa.

Waaxda Difaaca Madaniga ah ee Dubai ayaa xaqiijisay in dabkii ka dhashay weerarka haatan la xakameeyay, iyadoo intaas ku dartay in afar qof ay ku dhaawacmeen oo isbitaal loo qaaday. Mas’uuliyiinta ayaa sheegay inay sii wadayaan dhammaan tallaabooyinka lagama maarmaanka ah ee lagu sugayo badqabka shacabka.

Weerarka Palm Jumeirah waxaa xigay shan qarax oo waaweyn oo galabnimadii dambe ay maqleen dadka deegaanka iyo weriyeyaasha AFP ee ku sugan daafaha magaalada Dubai.

Sidoo kale, caasimadda Abu Dhabi, goobjooge ayaa sheegay inuu maqlay shan jug oo xiriir ah oo ruxay daaqadaha dhismooyinka ku dhow xeebta Corniche, halka kuwo kalena ay qaraxyo waaweyn ka maqleen aagagga Al Dhafra iyo Bateen. Diyaaradaha dagaalka ayaa markii dambe la arkayay iyagoo roondo ka wada hawada sare ee Jasiiradda Yas.

Xukuumadda Tehran ayaa si degdeg ah u sheegatay mas’uuliyadda weeraradan baaxadda leh.

Bayaan kasoo baxay Ciidamada Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iiraan ayaa lagu yiri in dhammaan dhulalka la haysto iyo saldhigyada dambiilayaasha ee Mareykanka ee gobolka lagu garaacay dharbaaxooyin xooggan oo ka yimid gantaallada Iiraan. Kooxda ayaa ku hanjabtay in hawlgalkan uu si is-daba joog ah u socon doono ilaa cadowga si buuxda looga adkaado.

Inkastoo nolosha caadiga ah ay ka sii socotay qaybo ka mid ah Imaaraadka, haddana weeraradan aan horay loo arag ayaa sababay walaac degdeg ah.

Barnaamijyada cunnada lagu dalbado (Delivery apps) ayaa muujiyay dib-u-dhac weyn iyadoo ay u muuqatay in dadku ay bilaabeen inay raashin badan mar qura iibsadaan.

Shaqaale ka tirsan dukaan ku yaalla fagaaraha Nshama Town Square ee Dubai, oo diiday in magaciisa la xigto, ayaa sheegay in xaaladdu aysan caadi ahayn, biyuhuna ay gabaabsi yihiin, iyadoo alaab-qeybiyeyaasha qaarna ay sheegeen inaysan keenaynin badeecooyin hor leh.

Dowladda Imaaraadka ayaa si degdeg ah soo dhex-gashay, iyadoo shacabka ugu baaqday in aysan argagaxin oo aysan suuqyada isku buuxin. Mas’uuliyiinta ayaa u xaqiijiyay dadka deegaanka in agabka cunnada iyo badeecooyinka aasaasiga ah ay aad u badan yihiin, soo dejintuna ay si caadi ah u socoto, kaydka istaraatiijiga ahna uu yahay mid xooggan oo ku filan waqti dheer.

Xiisaddan goboleed ayaa sidoo kale dhalisay dhaqdhaqaaq diblomaasiyadeed oo degdeg ah. Kadib weerarada, Madaxweynaha Imaaraadka Carabta Sheekh Maxamed bin Saayid Al Nahyan ayaa khadka taleefanka kula hadlay Dhaxal-sugaha Sacuudiga Maxamed bin Salmaan.

Riyaad ayaa muujisay in ay garab taagan tahay Abu Dhabi, iyadoo labada hoggaamiye ay ka digeen in xiisadda gobolka ay sii korodho, waxayna ku baaqeen in lagu soo laabto waddada diblomaasiyadda.

Wadahadalkan ayaa calaamad u ahaa xiriir toos ah oo dhif iyo naadir ah oo dhexmaray labadan quwadood ee Khaliijka, kuwaas oo cilaaqaadkoodu uu ahaa mid aan wanaagsaneyn tan iyo dabayaaqadii sanadkii hore.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland, Mudane Saciid Cabdullahi Deni oo maalmahan ku sugnaa magaalada Muqdisho ayaa galabta ka dhoofay garoonka Aadan Cadde, isaga oo dib ugu laabtay magaalada Garoowe ee xarunta gobolka Nugaal.

Deni oo deganaa xeyndaabka xerada Xalane ayaa caasimada u yimid wada-hadalladii Villa Somalia iyo Golaha Mustaqbalka ee fashilmay, kadib markii labada dhinac ay isku fahmi waayeen qodobada wada-hadalka oo ku aadanaa xal ka gaarista hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddalka dastuurka.

Sidoo kale, madaxweynaha Puntland ayaa olole xooggan iyo dhaq-dhaqaaq ka sameeyay Muqdisho, isaga oo la kulmay madax ka tirsan dowladda, xubnaha mucaaradka iyo qaybaha bulshada oo uu kala hadlay xaaladda dalka.

Kahor inta aanu ka bixin Saciid Deni Muqdisho wuxuu quus ka muujiyay wada-hadal dambe oo lala galo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isaga oo sheegay in si walba oo loola hadlay uu ka biyo diiday xalka, uuna iska sii wato shaqadiisa.

“Madaxweyne Xasan Sheekh horta wuxuu fadhiyaa gurigii ummadda kursigii dowladda dhalinyaradii Soomaaliyeed ee askarta ahayd baana waardiyeyneyso laakiin haddaad run u sheegtid iyo haddaa wax kale u sheegtid-ba waana iska faraxsan yahaywaana iska qoyslayaa” ayuu Jimcihii yiri madaxweyne Deni.

Waxaa kale oo uu ku daray “Aniga waan garan waayay si loola hadlo, waxaase qabaa hadal dambe yaan loogu tegin way soo dhammaatay in loo caqli celiyo”.

Horay waxaa sidaan oo kale Muqdisho uga dhaq-dhaqaaqay madaxweynaha Jubbaland Axme Madoobe oo isna ka qayb ka ahaa wada-hadalladii fashilmay, waxayna arrintan sii murjineysaa xaaladda sii cakirmeysa ee Soomaaliya.

Si kastaba, dhaq-dhaqaaqyadan ayaa kusoo aadaya, xilli si weyn isha loogu hayo xaaladda siyaasadeed ee dalka, waxaana ay dadka ay is weydiinayaan halka ay ku dambeyn doonto xiisadda, maadaama waqtigii uu gabagabo yahay, hadane heshiis laga gaari waayay, sida loo wajahayo waqtiga kala guurka. 

Washington (Caasimada Online) — Wargeyska The New York Times ayaa daabacay warbixin xasaasi ah oo sheegaysa in Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu dhiggiisa Imaaraadka Carabta, Maxamed bin Saayid, u sheegay in Sacuudigu uu soo jeediyay in cunaqabateyn lagu soo rogo Abu Dhabi, sababo la xiriira taageerada ay siiso Ciidamada Gurmadka Degdegga ah ee Suudaan (RSF).

Sida warbixintu xustay, Trump ayaa fariintan ugu gudbiyay Maxamed bin Saayid qadka taleefanka bishii Nofembar, waxyar kadib markii Dhaxal-sugaha Sacuudiga, Maxamed bin Salmaan, uu booqasho ku tagay Aqalka Cad.

Shabakadda Middle East Eye ayaa horay u baahisay qorshaha Maxamed bin Salmaan ee ahaa inuu Trump ku cadaadiyo inuu tallaabo ka qaado Imaaraadka. Arrintan ayaa imaanaysa xilli guddi ka tirsan Qaramada Midoobay ay go’doomintii RSF ee magaalada El-Fasher ee gobolka Darfuur ku tilmaameen mid xambaarsan calaamadihii xasuuqa.

Hadalladan ayaa xoojinaya weedho uu Trump dhowaan ka jeediyay madal ganacsi oo Sacuudiga iyo Mareykanka ku dhexmartay Washington, halkaas oo uu ku yiri in Boqortooyadu ay doonayso inuu qaado tallaabo aad u xooggan oo ku saabsan Suudaan, isagoo raaciyay inay durbaba billaabayaan shaqadaas.

Sacuudi Carabiya ayaa markii hore isku dayday inay dhex-dhexaad ka noqoto colaadda u dhaxeysa RSF iyo ciidamada dowladda Suudaan ee uu hoggaamiyo Cabdulfataax Al-Burhaan.

Suudaan oo dhacda dhanka kale ee Badda Cas marka laga eego Sacuudiga ayaa noqotay goob ay ku loolamaan quwadaha gobolka. Halka Imaaraadku uu hub iyo dhaqaale ku taageero RSF, Riyaad ayaa dhankeeda garab istaagtay milateriga Suudaan, iyadoo ay wehliyaan dalalka Masar iyo Turkiga. Labada dhinac ee isku haya Suudaan ayaa lagu eedeeyay dambiyo dagaal, balse weerarada RSF ee Darfuur ayaa si gaar ah loogu aqoonsaday kufsi iyo xasuuq wadareed.

Sida laga soo xigtay New York Times, Trump ayaa u sheegay hoggaamiyaha Imaaraadka in saaxiibadiis ay doonayaan inay dabin u dhigaan, balse isagu uu garab taagan yahay.

Falanqeeyayaasha iyo mas’uuliyiinta gobolka ayaa aaminsan in ololaha Sacuudiga uu ahaa dhibcihii ugu dambeeyay ee ku riixay Imaaraadka inay taageeraan duulaankii ballaarnaa ee ay xoogagga gooni-u-goosadka Yemen qaadeen bishii Diseembar.

Tallaabadaas ayaa dhalisay in Sacuudigu uu qaado olole milateri oo xididada loogu siibay awooddii Golaha Ku-meel-gaarka Koonfureed (STC) ee uu Imaaraadku taageero. Hoggaanka Sacuudiga ayaa aaminsan in Imaaraadku uu arrintan u sameeyay aargoosi, isagoo ka caraysan codsiga cunaqabateynta ee Riyaad.

Xiisaddan ayaa u muuqata mid salka ku haysa xiriir xumo diblamaasiyadeed oo soo ifbaxeysay. Sida ay xaqiijiyeen mas’uuliyiin reer galbeed ah, Maxamed bin Salmaan ayaa dhawaan warqad dheer u diray La-taliyaha Amniga Qaranka Imaaraadka, Tahnuun bin Saayid, taas oo uu kaga cabanayo dhaq-dhaqaaqyada Abu Dhabi ee Suudaan iyo Yemen.

Warqaddan ayaa xambaarsaneyd eedeymo tafatiran, inkastoo ay sidoo kale soo bandhigtay in Wasiirka Difaaca Sacuudiga, Khaalid bin Salmaan, uu dhex-dhexaadin ka galo arrinta. Sacuudiga ayaa warqaddaas ku muujiyay inuu la yaaban yahay sida Imaaraadku u aaminay in Riyaad ay Mareykanka ku cadaadisay cunaqabateyn, taas oo u muuqata isku day lagu qaboojinayo xiisadda.

Ilaa iyo hadda, Madaxweyne Trump wax cunaqabateyn ah kuma soo rogin Imaaraadka, balse Mareykanka ayaa asbuucii hore cunaqabateyn saaray saraakiil ka tirsan RSF.

Qoraal kasoo baxay Waaxda Maaliyadda Mareykanka ayaa lagu xaqiijiyay in walaalka iyo ku-xigeenka sarkaalka ugu sarreeya RSF, Maxamed Xamdaan Dagalo “Xameeti”, uu isticmaalo aqoonsi Imaaraad ah, marka lagu daro baasaboor Kenyaan ah.

Jabuuti (Caasimada Online) — Madaxweynaha Jamhuuriyadda Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geelle, ayaa si kulul u dhaliilay duqeymaha dhinaca cirka ah ee dowladda Mareykanka ay ka fuliso gudaha Soomaaliya, isagoo ka digay in hawlgalada milateri ee la qaado iyadoo aan lagala tashan dalalka gobolka ay waxyeello u geystaan dadka rayidka ah, isla markaana ay wiiqayaan dagaalka ka dhanka ah kooxaha xagjirka ah.

Dhaliishan oo ah mid dhif iyo naadir ah oo uu madaxweynuhu fagaare uga jeediyo xulafadiisa milateri ee ugu weyn, ayuu si gaar ah bartilmaameed uga dhigtay ku tiirsanaanta xad-dhaafka ah ee Washington ee adeegsiga diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee ka dhanka ah ururka Al-Shabaab iyo kooxda Daacish.

Wareysi gaar ah oo uu siiyay joornaalka caanka ah ee qaaradda Afrika ka faallooda ee Jeune Afrique, kaas oo la filayo in la daabaco bisha Maarso, ayuu hoggaamiyaha ruug-caddaaga ah ku eedeeyay Mareykanka inuu ku tiirsan yahay xog sirdoon oo khaldan iyo go’aanno laga soo minguuriyay meel ka baxsan gobolka.

Wuxuu xusay in ciidamada Mareykanku ay isticmaalaan xog-bixiyeyaal la siiyo lacag kuwaas oo sheega kaliya waxa ay doonayaan inay maqlaan, beddelkii ay la tashan lahaayeen dowladaha gobolka ee xog-ogaalka u ah xaaladda dhabta ah ee dhulka.

Sida ku cad qaybo ka mid ah wareysigaas, Madaxweyne Geelle ayaa yiri, Mareykanku ma fahamsana in fulinta duqeymo iyadoo aan lala tashan ama aan lagu wargelin dowladda Soomaaliya iyo dalalka deriska ah ee ay khuseyso, sida Jabuuti, ay tahay mid aan faa’iido lahayn.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale muujiyay walaac qoto dheer oo ku aaddan khasaaraha nafeed ee ka dhashay ololehan dhinaca cirka ah ee uu Mareykanku dardargeliyay. Isagoo arrintaas ka hadlayay ayuu joornaalka u sheegay in gantaallo la rido iyadoo indhaha la isku qabanayo oo aan loo meel dayayn khasaaraha dhinaca rayidka ah ee ka dhalan kara, aysan marnaba xal ahayn.

Hadalladan kasoo yeeray madaxweynaha ayaa Jabuuti ka dhigaya mid ka hor-imanaysa farriimaha rasmiga ah ee Washington. Taliska Milateriga Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa inta badan sheega in hawlgaladooda ay ku fuliyaan wada-shaqeyn buuxda oo ay la yeeshaan Dowladda Federaalka

Dhanka kale, dowladda Muqdisho ayaa hawlgaladan inta badan ku tilmaanta kuwo iskaashi ah, iyadoo bishii Febraayo ee sanadkan 2026, mas’uuliyiinta Soomaaliya ay ku dhawaaqeen in duqeymo wadajir ah oo ay fuliyeen ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Mareykanku lagu dilay dagaalyahano ka tirsan Al-Shabaab, laguna bur-buriyay shixnado hub ah.

Dhaliishan kasoo yeertay Geelle ayaa ah mid xasaasiyad siyaasadeed leh marka la eego doorka laba-geesoodka ah ee Jabuuti ay ku leedahay amniga gobolka iyo xiriirka istaraatiijiyadeed ee ay la leedahay reer Galbeedka.

Dalkan dhaca afaafka hore ee Badda Cas ayaa martigeliya xerada Camp Lemonnier, taas oo Ciidamada Badda Mareykanku ay ku tilmaamaan saldhigga kaliya ee rasmiga ah ee Mareykanku ku leeyahay qaaradda Afrika, ahna xudun muhiim u ah taageeridda hawlgalada gobolka oo dhan.

Sidoo kale, Jabuuti ayaa si weyn uga dhex muuqata hawlgalada nabad-ilaalinta gobolka, iyadoo ciidamo ku darsata Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), kaas oo si rasmi ah u beddelay hawlgalkii ATMIS kowdii bishii Janaayo.

Inkastoo Geelle uu ku doodayo in ciidamada gobolku ay ka xog-ogaalsan yihiin Mareykanka dhanka dhulka, falanqeeyayaasha milateriga ayaa farta ku fiiqaya is-khilaaf ka muuqda hab-dhaqanka Jabuuti. Milateriga Jabuuti ayaa tan iyo sanadkii 2022 adeegsanayay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Bayraktar TB2 oo lagu farsameeyo dalka Turkiga.

In kasta oo Jabuuti ay nidaamkan u adeegsatay gudaha dalkeeda, taas oo la sheegay inay saameyn ku yeelatay dadka rayidka ah ee kasoo jeeda qowmiyadda Canfarta (Afar) intii lagu jiray hawlgalo gudaha ah oo ka dhacay waqooyiga dalkaas, haddana way ka gaabsatay inay diyaaradahaas u adeegsato duqeymo ka dhan ah Al-Shabaab oo ka dhaca xadka dalka deriska ah ee Soomaaliya.

Ilaa iyo hadda, taliska AFRICOM iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya midna kama soo saarin jawaab degdeg ah oo ku aaddan hadalladan uu wareysiga ku bixiyay Madaxweyne Geelle.

Kampala (Caasimada Online) — Taliska ugu sarreeya ciidamada milatariga dalka Uganda ayaa qaatay go’aan masiiri ah oo ay dhammaan ciidamadooda Difaaca Shacabka Uganda (UPDF) kaga saarayaan Soomaaliya muddo sanad gudihiis ah, haddii aan si degdeg ah xal loogu helin caqabadaha soo noqnoqday, oo uu ugu weyn yahay gabaabsiga dhanka dhaqaalaha ee haysta hawlgalka.

Sida uu baahiyay wargeyska The Kampala Post oo soo xiganaya ilo xog-ogaal ah oo dhanka milateriga ah, go’aankan adag ayaa lagu gaaray shir xasaasi ah oo Taliska Sare ee UPDF ay 24-kii bishii Febraayo ku yeesheen Aqalka Madaxtooyada ee magaalada Entebbe.

Tallaabadan ayaa astaan u ah isbeddel weyn iyo weji cusub oo ku yimid taariikhda ku dhawaad labaatanka sano ah ee Kampala ay ku lug lahayd dadaallada nabadeynta iyo xasillinta Soomaaliya.

Madaxweyne Yoweri Kaguta Museveni ayaa shakhsiyan guddoominayay shirkan taliska sare, kaas oo ah awoodda ugu sarreysa ee dejisa istaraatiijiyadda iyo mudnaanta ciidanka qaranka. Madasha waxaa sidoo kale goobjoog ka ahaa Taliyaha Guud ee Ciidamada Difaaca, Janaraal Muhoozi Kainerugaba, iyo saraakiil kale oo sar-sare oo katirsan milateriga Uganda.

Go’aankan ayaa ka dhashay walaac xooggan oo gudaha Uganda uga soo kordhayay kharashka baaxadda leh iyo culeyska joogtada ah ee ka dhashay joogteynta ciidamo shisheeye oo hawlgal muddo dheer qaatay ku jira, gaar ahaan xilli ay jirto dhaqaale xumo baahsan oo ragaadisay hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya.

Ciidamada Uganda ayaa ahaa kuwii ugu horreeyay ee cagta saara ciidda Soomaaliya bishii Maarso ee sanadkii 2007, xilligaas oo ay qayb ka ahaayeen Hawlgalkii Midowga Afrika ee AMISOM.

Hawlgalkaas ayaa ujeedkiisu ahaa xasilinta waddanka iyo dib u dhiska ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya. Kaalinta Uganda ayaa ahayd mid wax ku ool ah, iyadoo gacan weyn ka geysatay in kooxda Al-Shabaab laga saaro magaalooyin waaweyn oo istaraatiiji ah, oo ay caasimadda Muqdisho ugu horreyso. Guulahaas ayaa bud-dhig u noqday hawlgaladii xigay ee ATMIS iyo kan haatan socda ee loo yaqaan AUSSOM.

Sanadihii xigay, ciidamada UPDF waxay garab socdeen dhiggooda ka socda dalalka Burundi, Jabuuti, Kenya, iyo Itoobiya. Iskaashigaas wuxuu suurto-geliyay sugidda amniga xarumaha magaalooyinka, ilaalinta hay’adaha federaalka, fududeynta geeddi-socodka siyaasadda, iyo abuurista jawi u sahlaya gaarsiinta gargaarka bani’aadantinimo. Sidoo kale, waxay door muhiim ah ka qaateen tababarida iyo dhismaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Si kastaba ha ahaatee, xaaladda amniga ee Soomaaliya ayaa weli ah mid jilicsan, iyadoo kooxda Al-Shabaab ay wali awood u leedahay inay weeraro dhimasho iyo khasaare sababa ka fuliso gobollo kala duwan.

Horey madaxda qaaradda Afrika waxay ugu baaqeen in la cusboonaysiiyo taageerada caalamiga ah ee hawlgalka nabad-ilaalinta, xilli khilaafaad siyaasadeed iyo dhaqaale xumo ay si weyn u wiiqayaan dadaallada xasilinta ee muddada fog.

Haddii ciidamada Uganda ay si buuxda uga baxaan Soomaaliya, waxay taasi si weyn dib u qaabayn doontaa doorka nabad-ilaaliyayaasha Afrika ee gobolka Geeska Afrika, waxayna mas’uuliyad culus dusha u saari doontaa ciidamada dowladda Soomaaliya si ay si buuxda ammaankooda u hantaan.

Dhanka Uganda, go’aankani waxa uu ka turjumayaa dhaxal isugu jira guulo, khasaare iyo kharash aad u culus oo kasoo gaaray mid ka mid ah hawlgaladii milateri ee dibadda ee ugu muddada dheeraa qaaradda Afrika.

Hargeysa (Caasimada Online) – Safiirka buuxa ee Somaliland u magacowday Israa’iil, Dr. Maxamed Cumar Xaaji ayaa shaaciyay in magacaabistiisu ka hawl-geli doonto dalal badan oo kale.

Dr. Maxamed ayaa sheegay in magacaabistiisa safiir leh awood buuxda aysan ku ekaan doonin hal dal keliya, balse uu garaaci doono albaabo hor leh oo faa’iido u leh Somaliland.

“Magacaabistayda Safiir leh Awood Buuxda oo dhammaystiran waxa ay ka hawl-geli doontaa dalal badan oo kale. Ma noqon doonto mid ku ekaata hal dal keliya; waxa ay garaaci doontaa albaabo hor leh, waana mid ku shaqayn doonta aragti fog iyo himilo qaran oo ku saleysan ballaadhinta saameynta iyo joogitaanka Somaliland ee fagaarayaasha caalamiga ah,” ayuu yiri Dr. Maxamed Cumar Xaaji.

Sidoo kale, wuxuu ballanqaaday inuu daacadnimo iyo go’aan adag ku shaqayn doono, si uu u xaqiijiyo himilooyinka Somaliland, isaga oo mudnaanta koowaad siinaya xoojinta iyo qotodheereynta xiriirka labada dhinac.

“Waxaan si cad u ballanqaadayaa inaan ku shaqayn doono daacadnimo, karti iyo go’aan adag, si aan u xaqiijiyo himilooyinka qaranka, anigoo mudnaanta koowaad siinaya xoojinta iyo qotodheereynta xidhiidhka labada waddan (Strengthening Somaliland–Israel Relations), si uu u noqdo mid adag, istiraatiiji ah oo waara.”

Wuxuu intaas ku sii daray: “Mid ku dhisan xidhiidh iskaashi buuxa oo dhinacyada amniga, dhaqaalaha, tiknoolajiyadda, diblomaasiyadda iyo horumarinta ah, si loo xaqiijiyo dano wadaag, xasillooni goboleed, barwaaqo iyo xaqiijinta difaac mustaqbal dheer leh.”

Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Cirro ayaa Arbacadii Dr. Maxamed Cumar Xaaji Maxamuud u magacaabay safiir buuxa oo idman (Extraordinary and Plenipotentiary) oo Somaliland u fadhin doona Israa’iil.

Dr. Maxamed oo hore u ahaa wakiilka Somaliland ee Taiwan ayaa haatan noqonaya safiirkii ugu horreeyay ee Somaliland u dirto Tel Aviv, xilli Israa’iil dabayaaqadii sannadkii 2025 ku dhawaaqday inay aqoonsatay Somaliland.

Somaliland iyo Israa’iil ayaa yeeshay xiriir rasmi ah kadib go’aankii Tel Aviv ay ku sheegtay inay aqoonsi siisay Somaliland, oo weli dunidu u taqaan maamul ka tirsan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) — Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqda Aadanaha Qaranka ayaa war-saxaafadeed uu maanta soo saaray ku caddeeyay in sheegashada Mudane Mustafa Maxamuud ee xilka Agaasimaha Guud ee Guddiga ay tahay mid aan sal iyo raad sharci lahayn.

Qoraalka rasmiga ah ee kasoo baxay Guddiga ayaa lagu xaqiijiyay in Mudane Mustafa uusan gabi ahaanba ku imaan hannaan tartan furan, hufan, isla markaana waafaqsan nidaamka shaqo-qorista iyo habraacyada sharciyeed ee khuseeya hay’addan madaxa-bannaan.

Guddiga ayaa intaas ku daray in tallaabo kasta oo lagu sheegay in lagu magacaabay Agaasime Guud, oo ka baxsan awoodaha iyo waajibaadka sharciyeed ee Guddiga, aysan waafaqsanayn qawaaniinta dalka.

Bayaanka ayaa si cad u iftiimiyay in arrintan ay si toos ah uga hor imaaneyso qodobbada ku xusan Sharciga Lr. 16, kaas oo aasaas u ah dhismaha Guddiga Xuquuqda Aadanaha Qaranka, iyo sidoo kale Qodobka 117-aad ee Dastuurka Federaalka Jamhuuriyadda Soomaaliya. Qodobbadaas ayaa si dastuuri ah u dammaanad qaadaya madax-bannaanida, habraaca maamul, iyo isla-xisaabtanka Guddiga.

Si looga hortago saameynta arrintan, Guddiga ayaa wargelin gaar ah u diray muwaadiniinta Soomaaliyeed, dhammaan hay’adaha dowladda, daneeyayaasha kala duwan, iyo beesha caalamka intaba.

Waxay u caddeeyeen in sheegashada Mudane Mustafa Maxamuud ee xilka Agaasimaha Guud ay tahay mid aan sharci ahayn, islamarkaana aysan wax saameyn sharci ah ku lahayn howlaha, shaqada, iyo go’aannada rasmiga ah ee Guddiga.

Ugu dambeyn, Guddiga Madaxa-Bannaan ee Xuquuqda Aadanaha Qaranka ayaa mar kale dib u adkeeyay sida ay uga go’an tahay ilaalinta madax-bannaanida hay’adda, dhowrista iyo ku dhaqanka sharciga dalka, iyo weliba sugidda hufnaanta iyo isla-xisaabtanka.

Guddiga ayaa sidoo kale uga digay hay’adaha dowladda, muwaadiniinta Soomaaliyeed, daneeyayaasha iyo beesha caalamka in aan la aqoonsan karin cid aan si sharci ah loogu magacaabin xilka Agaasimaha Guud.

War-saxaafadeedka ayaa intaas ku daray in sheegashada Mustafa Mahamoud aysan lahayn wax saameyn sharci ah oo ku saabsan howlaha iyo go’aannada rasmiga ah ee guddiga, ayna tahay tallaabo ka baxsan awoodaha iyo waajibaadka sharciyeed ee hay’adda.

Jabuuti (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geelle ayaa ka hadlay xiriirka Somaliland iyo Jabuuti oo si weyn hoos ugu dhacay kadib aqoonsigii ay Israa’iil sheegtay inay siisay maamulkan.

Madaxweyne Geelle oo la hadlay wargeyska Jeune Afrique ayaa ka digay khatarta ku duugan dhawaaqan, isaga oo sheegay in Israa’iil saldhig milatari laga siiyo Berbera ay halis ku tahay xasilloonida gobolka.

Geelle ayaa sheegay in xiriirka labada dhinac ee Jabuuti iyo Somaliland uu haatan yahay mid qabow, taas oo uu ula jeedo inuu xumaaday. Sidoo kale, wuxuu sheegay in shaqsiyan uu diiday la hadalka Madaxweynaha Somaliland, oo marar dhowr ah soo wacay, isla markaana uusan rabin inuu la kulmo ama wax xiriir ah la yeesho haatan.

“Jabuuti ayaa diiday inay la kulanto ama telefoonka ka qabato Cabdiraxmaan Cirro. Xadka weli wuu furan yahay, balse duullimaadyadii u dhexeeyay Hargeysa iyo Jabuuti waa la hakiyay,” ayuu yiri Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle.

Sidoo kale, Madaxweyne Geelle ayaa dhaliilay aragtida hoggaanka Somaliland muddadii 34-ka sano ahayd ee la soo dhaafay, taas oo uu ku tilmaamay mid ku qotonta in aqoonsi la helo qiime kasta ha ku kacdee.

Geelle ayaa ku dooday in tallaabadaasi ay halis ku tahay xasilloonida gobolka iyo midnimada Soomaaliya, isla markaana ay haatan aragtidaasi dalka ku hoggaamisay dhinaca Israa’iil.

Si kastaba, dowladda Jabuuti waxay ka mid tahay dalalka si adag uga soo horjeestay aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland, iyada oo arrintaas ku tilmaantay mid ka hor imanaysa midnimada dhuleed ee Soomaaliya, qawaaniinta Midowga Afrika iyo sharciga caalamiga ah.

Jabuuti ayaa si naf-hurnimo leh arrintan ugala dagaal gashay Dowladda Federaalka Soomaaliya, taas oo sababtay in la waayo dal kale oo ku dhiirran xadgudub kan lamid ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ayaa war-murtiyeed kasoo saaray shirweyinihii maanta ka dhacay magaalada Muqdisho, kaasi oo ay ka qeyb-galeen madaxda golaha, mudanayaal ka tirsan baarlamaanka, siyaasiyiin, iyo waxgarad ka socda qaybaha kala duwan ee bulshada.

Shirweynaha oo loogu magac daray “Difaaca Dastuurka” ayaa looga dooday muddo-dhaafka dowlad-goboleedyada iyo hubanti la’aanta ku gadaaman doorashooyinkooda iyo saamaynta taban ee arrimahaasi ku leeyihiin in dalku si nabad ah uga gudbo marxaladda kala-guurka siyaasadeed.

Sidoo kale, shirka ayaa looga hadlay abaaraha ba’an ee dalka ka jira, kuwaas oo saamayn xooggan ku yeeshay dad iyo duunyo intaba.

War-murtiyeedka kasoo baxay shirweynaha mucaaradka, ayuu Golaha Mustaqbalka uga dhawaaqay inay fidinayaan gogol dalka looga badbaadinayo firaaq dastuuri ah marka la gaaro 14-ka April 2026.

Shirweynuhu wuxuu cambaareeyay wax-ka-beddelka hal-dhinaca ah sharci darradana ah ee lagu sameeyey Dastuurka, wuxuuna madaxda Dowladda Federaalka ugu baaqayaa in ay ka waantoobaan tallaabooyinkaas, ayna ogaadaan in lagula xisaabtami doono.

“Dastuurku waa heshiis bulsho iyo xarigga isku haya midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed, uuna yahay aasaaska dowladnimada,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed.

Waxa uu shirweynuhu si adag uga horyimid in wax-ka-beddel kasta oo aan sharciga loo marin, isla markaana aysan u dhamayn dowlad-goboleedyada iyo saamilayda kale ee siyaasada, wadatashi wax ku ool ahna lagala yeelan dadweynaha uu wiiqayo ujeedkii dastuurka loo sameeyey.

“Waa in doorashooyinka Dowladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee muddo-dhaafka ah si degdeg ah loo qabto, iyadoo la raacayo Dastuuradooda iyo mabaadi’da Dastuurka Federaalka ee kala soocaya awoodaha labada heer ee dowladeed.”

Bayaanka ayaa si cad loogu sheegay in qorshayaasha guracan dowladda oo ugu horreeyo dastuurka ay abuurayaan cawaaqib hor leh oo qalalaase iyo jahawareer ku keena nabadda, dowlad-dhiska iyo midnimada qaranka.

Ugu dambeyntiina, Shirweynuhu wuxuu ugu baaqay ummadda Soomaaliyeed iyo beesha caalamka in gurmad degdeg ah loo fidiyo dadka ay abaaruhu saameeyeen.

Hoos ka aqriso war-murtiyeedka oo dhameystiran:

Shirweynaha Difaaca Dastuurka Dalka oo ay isugu yimaadeen Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, mudanayaal ka tirsan Golaha Baarlamaanka Federaalka, siyaasiyiin, iyo waxgarad ka socda qaybaha kala duwan ee bulshada, kuna qabsoomay magaalada Muqdisho maanta oo ay taariikhdu tahay 27 Febraayo 2026, ayaa diiradda lagu saaray wax-ka-beddelka sharcidarrada ah ee Dastuurka ku-meelgaarka ah ee dalka.

Shirweynaha waxaa lagu dhageystay warbixinno iyo caddaymo la xiriira habraaca qardajeexa ah ee loo maray hannaanka uu Dastuurku dhigayo in dib-u-eegistiisa iyo wax-ka-beddelkiisa loo maro. Sidoo kale, shirku wuxuu ka dooday:

1- Muddo-dhaafka dowlad-goboleedyada iyo hubanti la’aanta ku gadaaman doorashooyinkooda iyo saamaynta taban ee arrimahaasi ku leeyihiin in dalku si nabad ah uga gudbo marxaladda kala-guurka siyaasadeed;

2- Iyo abaaraha ba’an ee dalka ka jira, kuwaas oo saameyn xooggan ku yeeshay dad iyo duunyo intaba.

Warbixinada lagu soo bandhigay shirweynaha waxay muujinayaan masuuliyad-darrida madaxda sare ee dalka gaar ahaan Madaxweynaha oo ahaa ilaaliyaha Dastuurka, iyo Guddoonka Labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka ee hoggaamin lahaa dheelitirka laanta fulinta ay isku kaashadeen ku xadgudubka Dastuurka iyo xeer-hoosaadyada Baarlamaanka.

Shirweynaha waxaa sidoo kale la horkeenay caddeymo muujinaya in in ka badan 50 xildhibaan si sharci-darro ah looga hor istaagay ka qeybgalka fadhiyada Baarlamaanka, sababo la xiriira mowqifkooda ka dhanka ah hannaanka aan waafaqsanayn Dastuurka ee loo maray wax-ka-beddelkiisa.

Waxaa si gaar ah loo tilmaamay jebinta qodobbadan:

1) In la baalmaray dhammaan habraacyadii wax-ka-beddelka Dastuurka ee uu qeexayo Qodobka 134aad ee Dastuurka Ku-meelgaarka ah.

2) In aan la xaqiijin heshiis ka dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Dowladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee ku saabsan qodobbada aasaasiga ah, sida:

a) Hannaanka Amniga Qaranka
b) Hannaanka Garsoorka;
c) Nidaamka Maaliyadda Guud;
d) Xadaynta, qoondaynta iyo adeegsiga awoodaha, khayraadka dabiiciga iyo dakhliga labada heer ee federaalka iyo dawlad goboleedka.

3) In aan la qaban la-tashiyo dhab ah oo ay dadweynuhu si macno leh kaga qeybqaateen doodaha iyo aragtiyada la xariira dib-u-eegista Dastuurka.

Shirweynuhu wuxuu caddeeyay in Dastuurku yahay heshiis bulsho iyo xarigga isku haya midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed, waana aasaaska dowladnimada; wax-ka-beddel kasta oo aan sharciga loo marin, isla markaana aysan u dhammayn dawlad-goboleedyada iyo saamilayda kale ee siyaasada, wadatashi wax ku ool ahna lagala yeelan dadwaynaha wuxuu wiiqayaa ujeedkii dastuurka loo sameeyey, wuxuuna abuurayaa caqabado horleh oo qalalaase iyo jahawareer ku keena nabadda, dowlad-dhiska iyo midnimada qaranka.

Go’aannada Shirweynaha:

1) Shirweynuhu wuxuu cambaareynayaa wax-ka-beddelka hal-dhinaca ah sharcidarradana ah ee lagu sameeyey Dastuurka, wuxuuna madaxda Dowladda Federaalka ugu baaqayaa in ay ka waantoobaan tallaabooyinkaasi, ayna ogaadaan in lagula xisaabtami doono.

2) In Dastuurka Ku-meelgaarka ah ee 2012 uu yahay Dastuurka rasmiga ah ee dalka, isla markaana aan wax-ka-beddel sharci-darro ah lagu sameyn karin.

3) In doorashooyinka Dowladaha Xubnaha ka ah Federaalka ee muddo-dhaafka ah si degdeg ah loo qabto, iyadoo la raacayo Dastuuradooda iyo mabaadi’da Dastuurka Federaalka ee kala soocaya awoodaha labada heer ee dowladeed.

4) In maadama madaxweynaha Dowladda Federaalka uu diiday in heshiis laga gaaro doorashooyinka dalka, muddo xileedka laba aqal ee Baarlamaankuna ku egyahay 14-ka Abriil, uu Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed 10-ka bisha Abriil fidin doono gogol lagu badbaadinayo dawladnimada Soomaaliya.

5) Shirweynuhu wuxuu ugu baaqayaa ummadda Soomaaliyeed iyo beesha caalamka in gurmad degdeg ah loo fidiyo dadka ay abaaruhu saameeyeen.

-DHAMMAAD-