Muqdisho (Caasimada Online) – Allaha u naxariistee waxaa xalay magaalada Muqdisho ku geeriyooday Dr. Maxamed Yuusuf Xasan, oo kamid ahaa haldoorka bahda caafimaadka qaranka.

Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa ka tacsiyeeyay geeridda naxdinta leh ee ku timid Dr. Maxamed Yuusuf, isagoo ku sifeeyay “adeegga bulsho” oo waqtigiisi u huray badqabka bulshada Soomaaliyeed.

“Innaa-lillaahi wa innaa ileyhi Raajicuun, waxaan tacsi tiiraanyo leh u dirayaa dhammaan ummadda Soomaaliyeed gaar ahaan qoyska, ehelkiisa iyo bahda caafimaadka geerida ku timid Alle ha u naxariistee Dr. Maxamed Yuusuf, oo muddo badan ahaa Agaasimaha Isbitaalka Madiina, bare iyo badbaadiye soo saaray arday Soomaaliyeed oo aqoon durugsan u leh caafimaadka,” ayuu yiri ra’iisul wasaare Xamza.

Waxa uu intaas kusii daray “Marxuumku wuxuu waqtigiisa u huray u adeegidda bulshada Soomaaliyeed, isaga oo hormuud ka ahaa gurmadkii caafimaad ee la gaarsiiyay dadkii ku waxyeelloobay masiibooyinkii kala duwanaa ee ka dhacay dalkeenna.”

Mudane Xamza ayaa Alle uga baryay marxuumka inuu Janatul Fardowsa ka waraabiyo qoyskiisa, qaraabadiisa, iyo guud ahaan ummadda Soomaaliyeed ee uu ka baxayna Samir iyo iimaan ka siiyo.

Sidoo kale, Wasiirka Amniga Gudaha XFS, Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag) ayaa isna ka tacsiyeeyay geerida Allaha u naxariistee marxuum Dr. Maxamed Yuusuf, agaasimihii hore ee Isbitaalka Madiina oo kamid ahaa hormuudka dhakhaatiirta Soomaaliyeed.

“Waxaan tacsi u dirayaa qoyska, qaraabada iyo dhammaan ummadda Soomaaliyeed ee uu ka baxay Allaha u naxariistee Marxuum Dr. Maxamed Yuusuf oo ka mid ahaa hormuudka dhakhaatiirta Soomaaliyeed ee dalkooda iyo dadkooda u khidmeynayey sanadaha badan, laguna xasuusan doono kaalintii uu ka soo qaatay horumarinta iyo daryeelka caafimaadka bulshada,” ayuu yiri Wasiir Fartaag.

Wasiirka ayaa sidoo kale marxuumka Alle u weydiiyey in uu hoygiisa ka yeelo Jannatul Fardowsa, samir iyo iimaanna uu ka siiyo qoyskiisii iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Shaki iyo hadal heyn badan ayey abuurtay booqashadii Xasan Sheekh iyo Abiy Axmed ay maanta ku tageen xeebta Liido, iyadoo halkaas looga qaaday sawir ka saameyn batay wax kasta oo maanta dhacay, dadkuna ay siyaabo kala duwan ugu faaqideen baraha bulshada.

Siyaasiyiinta sida qotada dheer u cabiray dareenka laga akhrisan karo sawirkaas waxaa kamid ah Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo Xasan Sheekh ku tilmaamay masuul aan u dhaqmeyn sidii laga rebay hoggaamiyaha Soomaalida u jooga xafiiska uu joogo.

Sidoo kale, Senator Prof. Cabdi Ismaaciil Samatar ayaa Madaxweyne Xasan Shiikh ku eedeeyey “Khayaano Qaran.”

Arrinta kale ee maanta laga argagaxay waxay dhacday markii ciidamada ammaanka ee labada masuul ay toogteen wiil yar oo badda ku dabaalanayey, kaas oo sida la sheegay ay uga shakiyeen in dhankooda uu u soo orday, dhiigga wiilkaas oo geeriyooday ayaa ku darsamay biyaha badda oo gaduud noqday.

Prof. Cabdi Ismaaciil Samatar ayaa qoraal uu soo saaray ku yiri “Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya si cad ugama laaban sheegashadiisa Badda Soomaaliya, kamana uusan bixin raaligelin, sidaas darteed soodhaweyntii weyneyd ee Xasan Shiikh uu Xamar ku soodhaweeyey Abiy Axmed waxay ka dhigantahay bahdil weyn oo Soomaalida lagu hayo. Xasan arrintaan ujeedada kaliya ee uu ka leeyahay waa inuu Abiye ka helo taageero uu ku qabsado Jubbooyinka. Tani waa Khiyaano Qaran.”

CC Shakuur ayaa ka soo sheekeeyey sidii Xasan Sheekh uu arrimaha Itoobiya u wajahay sanadihii lasoo dhaafay oo 2024 ay ugu dareyd iyo sidoo kale heshiisyo uu la galay Itoobiya oo aan miro dhalin.

“Madaxweynaha, maanta wuxuu inoo sheegayaa in ay Itoobiya walaal tahay, wax kastana iska kaashanayno, waa su’aale; soo shacabkii uu shalay kiciyey, kuna abaabulay cadawtinimada Itoobiya xaq uguma laha inuu ka shaafiyo, una sharraxo sababta loo aaminayo Itoobiya?” ayuu qoraalkiisa ku yiri Xildhibaan CC Shakuur.

Sidoo kale Cabdiraxmaan wuxuu hoosta ka xariiqay labo qodob oo kala ah:

1- In uu shacabka yaraysanayo, danna ka lahayn waxay ka aaminaan go’aannadiisa is burinaya, maadaama aysan lahayn awood ay kula xisaabtamaan, hay’adihii kale ee dowladdana la dhufaanay.

2- In uusan kala garanaynin farqiga u dhexeeya isaga shaqsiyaddiisa iyo hay’adaha dowladda ee loo wakiishay in uu hoggaamiyo oo uu isku maleeyo in uu isagaba dowladdii yahay.

Dadweyne badan ayaa falanqeeyey sawirkii maanta ay labada masuul ku galeen xeebta iyo si guud booqashada uu Abiy ku yimid Muqdisho, su’aalaha ugu badan waxay ku saabsanaayeen sababta xeebta Liido loo geeyey oo badda loo tusay.

Hoos ka eeg sawirada Abiy looga qaaday xeebta Liido

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada Daraawiishta Dowlad Goboleedka Puntland ayaa maanta gacanta ku dhigay ilaa 2,000 (Laba kun) oo gantaallo gacan ku sameys ah.

Khawaarijta Daacish ayaa doonaysay in gantaalahaan ay ku dhibaateeyaan shacabka iyo Ciidamada maamulkaas ee howlgallada ciribtirka ah ka wada buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Ciidamada ayaa sidoo kale ku guuleystay inay qabsadaan Warshado macmal ah oo Khawaarijta Daacish ay ku sameynayeen gantaallada gacan ku sameyska ah.

Ciidamada ayaa maanta u daatay saldhig muhiim ah, waxaana sidoo kale halkaas lagu diyaari jiray qaraxyada, waxaana laga yaabay haliska ay diyaarineysay kooxdaas ee laga hor tegay.

Guulo waaweyn ayaa saacadihii iyo maalmihii lasoo dhaafay laga gaaray howlgalka ciribtirka Khawaarijta Daacish ee ka socda buuraha Calmiskaad ee gobolka Bari.

Kooxda Daacish ayaa isaga carareysa saldhigyadooda ugu muhiimsan markii ay soo gaaraan ciidamada Puntland, taasi oo suurta-gelisay in gacanta lagu dhigo warshadihii ay qaraxyada iyo gantaallada ku sameysa jireen.

Ciidamada Daraawiishta Puntland oo saakay hawlgalladii ay maanta fuliyeen waxay sidoo kale ku qabsadeen Ceelka Dharinta oo kamid ah goobaha ay u soo baxsadeen firxadkii dagaallamayaasha ISIS ee ku soo jabay togga Jeceel.

Af-hayeenka Hawlgalka Cirib-tirka Argagixisada ee Puntland Jeneraal Maxamuud Faadhigo oo hadal kooban warbaahinta siiyay ayaa yiri, “Ciidamada Daraawiishta Puntland oo si qorshaysan u soo dhaqaaqay ayaa gacanta ku dhigay Ceelka Dharin oo saacadihii u danbeeyay lagu sheegay firxadka Argagixisada oo baxsad ah kuwaasi oo isku dayay in ay gabbaad ka dhigtaaan goobtaasi ceelka leh balse laga hortagay.”

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa xarunta Madaxtooyada Soomaaliya kula yeeshay kulan gaar ah Ra’iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Federaalka Dimuqraadiga Itoobiya Mudane Abiy Axmed oo safar shaqo ku yimid dalka.

Labada masuul ayaa kulankaan diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo arrimaha bulshada, sida lagu sheegay bayaan kasoo baxay Villa Somalia.

Kulanka ayaa lagu adkeeyay xiriirka taariikhiga ah iyo derisnimada soo jireenka ah ee labada shacab oo ay aas-aas u tahay is-ixtiraam qarannimo iyo ka dheeraanta faro-gelinta arrimaha gudaha dal kasta.

Madaxweyne Xasan Sheekh iyo Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa wadajir u soo dhaweeyay is-afgaradka ay gaareen Taliyeyaasha Ciidamada Qaranka Soomaaliya (SNA) iyo Ciidamada Difaaca Ethiopia (ENDF), kaas oo lagu xoojinayo amniga iyo xasilloonida gobolka.

Sidoo kale waxa ay bogaadiyeen billowga wadahadallada farsamo ee ka socda Ankara oo muujiyey sida ay labada dal uga go’an tahay wada-hadal wax-ku-ool ah iyo iskaashi mirodhal ah.

Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ayaa uga mahad-celiyey dowladda iyo shacabka Soomaaliya soo dhaweynta diirran ee ay ku qaabileen isaga iyo wafdigiisa, waxa uuna adkeeyey mudnaanta uu dalkiisu siinayo xiriirka labo-geesoodka ah ee kala dhexeeya Soomaaliya, si ka tarjumaysa danaha labada dal iyo xasilloonida gobolka.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa dhankiisa ku bogaadiyey Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed booqashada uu ku yimid dalka iyo wada-hadallada mirodhalka ah ee ay ku yeesheen Villa Soomaaliya.

Sidoo kale waxa uu ku celiyey aragtida soo jireenka ah ee ay ku dhisan tahay diblumaasiyadda Soomaaliya ee ilaalinta daris wanaagga, is-ixtiraamka qarannimo iyo in aan cidna laga aqbalayn ku xadgudubka midnimada iyo wadajirka shacabka iyo Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya tiro hoobiyeyaal ah oo goor dhow lagu garaacay agagaarka garoonka diyaaradaha Aadan Cadde, xilli haatan la sugayo inuu kasoo dago Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, oo maanta wada-hadallo la yeelan doono Madaxweynaha Soomaaliya.

Hoobiyeyaasha qaar ayaa la sheegay inay ku dhaceen nawaaxiga xerada Xalane oo uu ku dhex yaallo garoonka, waxaana lasoo wariyay inuu jiro khasaare u badan dhaawac.

Wararka ayaa sheegaya in dad shacab ah oo aan waxba galabsan ay guryahooda ugu tageen hoobiyeyaasha, kuwaas oo haatan xaaladdooda lagula tacaalayo isbitaallada.

Dhanka kale, waxaa garoonka laga shiday gambaleelka digniinta ah ee la yeeriyo marka ay halis jirto, taas oo keentay in xaalad laga dareemo halkaasi.

Ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay saraakiisha hay’adaha amniga oo ku aaddan hoobiyeyaasha lagu garaacay agagaarka garoonka caalamiga ah ee Muqdisho.

Muqdisho ayaa waxaa haatan ka socota qaban-qaabadii ugu dambeysay ee soo dhaweynta wafdiga Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, iyada oo si weyn loo adkeeyay amniga. Dowladda Soomaaliya ayaa heegan sare gelisay ciidamada ammaanka oo lagu soo daadiyay inta badan waddooyinka caasimadda.

Ciidamada oo wata gaadiidka dagaalka ayaa inta badan xiray waddooyinka muhiimka ah, iyada oo la joojiyay isku socodka gaadiidka. Xitaa meelaha qaar ayaa loo diidayaa dadka lugaynaya.

Si kastaba ha ahaatee, marar badan Al-Shabaab ayaa sidaan oo kale hoobiyeyaal ugu garaacday caasimadda, waxaana lagu bartilmaameedsaday Madaxtooyada iyo xerada Xalane.

Balcad (Caasimada Online) – Faahfaahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay weerar culus oo ay saaka aroortii hore Al-Shabaab ku qaaday degmada Balcad ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kaas oo uu xigay dagaal toos ah.

Weerarka ayaa bilowday abaare 5:00 subaxnimo, waxaana maleeshiyada Al-Shabaab ay beegsadeen fariisimaha ciidamada, kadibna waxaa sidaas ku qarxay dagaalka.

Wararka ayaa sheegaya in kooxda weerarka qaaday ay u suurtagashay inay gudaha u galaan qaybo kamid ah degmada, waxaana lasoo wariyay inay tageen saldhigga Balcad, ayna sii daayeen tiro maxaabiis ah oo ku xirnaa halkaasi.

Waxyar kadib, waxaa sidoo kale degmada gaaray ciidamo gurmad ah, iyadoo isla markiiba magaalada laga saaray Shabaabkii soo weeraray, waxaana hadda degmada si buuxda gacanta ugu haya ciidamada dowladda Soomaaliya.

Qoraal kooban oo kasoo baxay dowladda ayaa waxaa lagu sheegay in ciidamadu ay cashar u dhigeen xubnaha Al-Shabaab ee saaka weeraray degmada Balcad.

“Ciidamada ayaa saakay cashar lama ilaawaan ah u dhigay maleeshiyaadka Khawaarijta oo saakay salaaddii subax soo weeraray fariisimmo ay ciidamadu ku leeyihiin duleedka degmada Balcad ee gobolka Shabeellaha Dhexe,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeeda laga dareemayaa aagga degmada Balcad oo saaka gashay xaalad adag.

Shabeellaha Dhexe waxaa haatan xoogga saaray Khawaarijta, iyada oo labadii toddobaad ee ugu dambeysay weerarro culus ka fulisay deegaanno ka tirsan gobolkaas.

Muqdisho (Caasimada Online) – Baarlamaanka Soomaaliya ayaa shalay ku guuldarreystay in uu yeesho fadhi rasmi ah sababo la xiriira kooram la’aan, taasoo dib u dhigtay howlaha sharci-dejinta ee muhiimka ah, isla markaana sii xoojisay tuhunka la xiriira mooshin kalsooni kala noqosho ah oo laga yaabo in laga keeno xukuumadda Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre.

Kaliya 137 xildhibaan ayaa soo xaadiray fadhiga, iyadoo labo xubnood ay ka maqnaayeen tiradii sharciga aheyd si kulanka uu u qabsoomo.

Guddoomiyaha baarlamanka, Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe), ayaa si kulul u dhaliilay maqnaanshaha xildhibaannada, gaar ahaan kuwa dalka ka maqan, wuxuuna uga digay in haddii ay sii wadaan maqnaanshahooda, magacyadooda si rasmi ah loo shaacin doono.

“Fadhiga Baarlamaanka waa waajib qaran, waana nasiib darro in uu fashilmo sababo la xiriira maqnaansho xildhibaano,” ayuu yiri Guddoomiye Madoobe.

“Xildhibaanadu waa in ay si dhab ah u qaataan mas’uuliyadda ay bulshada u hayaan. Maanta, kuwa maqnaa waxay si toos ah u hakad geliyeen shaqadii Baarlamaanka. Haddii tani sii socoto, waxaan bilaabi doonaa in aan magacyadooda shaaciyo.”

Xiisadda siyaasadeed oo cirka isku shareertay

Fashilka fadhiga baarlamanka ayaa yimid xilli xiisado siyaasadeed ay sii xoogeysanayaan, iyadoo la sheegay in xildhibaannada mucaaradka ay qorsheynayeen in ay soo bandhigaan mooshin kalsooni kala noqosho ah oo ka dhan ah xukuumadda Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre, ka hor inta aan la baajin kulanka.

Inkasta oo mooshinka si rasmi ah loo horgeynin, hadana suurtagalnimadiisa ayaa sii hurisay walaaca laga qabo jahwareerka siyaasadeed ee dalka.

Kooram la’aanta ayaa muujisay caqabadaha ballaaran ee ka taagan nidaamka sharci-dejinta Soomaaliya, kaasoo la daalaa dhacaya maqnaansho baahsan iyo is qabqabsi siyaasadeed.

Bishii hore, guddoonka labada gole ee baarlamanka ayaa ugu baaqay xildhibaannada in ay kusoo laabtaan Muqdisho ka hor furitaanka kalfadhiga lixaad ee baarlamanka 22-ka Febraayo, iyagoo ka digay in maqnaansho dheeri ah ay hakad gelin karto shaqooyinka sharci-dejinta ee muhiimka ah.

Baaqan ayaa yimid xilli mucaaradka ay dareemayeen cadaadis isa soo taraya, waxaana qaar kamid ah xildhibaannada mucaaradka ay ku hanjabeen in ay fadhiyo gaar ah yeelan doonaan haddii baarlamanka la hakiyo.

Xildhibaannada mucaaradka ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay in uu faragelin ku hayo howlaha sharci-dejinta, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka iyo amniga.

Kalfadhiga lixaad ee baarlamanka oo la furay

Kalfadhiga lixaad ee baarlamanka, oo si rasmi ah uu u furay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud 22-ka Febraayo, waxaa diiradda lagu saari lahaa arrimaha amniga, dagaalka lagula jiro Al-Shabaab iyo Daacish, iyo sidii dalka loogu gudbin lahaa nidaamka doorasho qof iyo cod ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa khudbaddiisa ku ammaanay guulaha laga gaaray dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada, dib u dhiska Ciidanka Cirka iyo Badda ee Soomaaliya, iyo qorshaha dhismaha xarunta ugu horreysa ee gantaallaha satellite-ka laga bilaabo dalka, taasoo uu ku tilmaamay horumar taariikhi ah oo u horseedi kara Soomaaliya guulo waaweyn.

Si kastaba ha ahaatee, khilaafaadka siyaasadeed ee ka dhex jira baarlamanka ayaa caqabad ku noqday ajendayaasha sharci-dejinta, iyadoo xiisadda u dhaxeysa xildhibaanada mucaaradka iyo dowladda ay sii xumaatay.

Arrimaha la xiriira hannaanka doorashooyinka, maalgelinta amniga, iyo wax-ka-bedelka dastuurka ayaa wali ah mowduucyo la isku haysto, kuwaasoo sii wiiqaya shaqada Baarlamaanka.

Iyadoo caqabadaha kourum la’aanta iyo khilaafaadka gudaha ay sii kordhayaan, waxaa la is weydiinayaa siduu baarlamanku u gudan karo waajibaadkiisa, taasoo sare u qaadday walaaca laga qabo in fowdada siyaasadeed ay horseedi karto xasillooni darro xagga dowladnimada ah bilaha soo socda.

Nairobi (Caasimada Online) – Kenya iyo Soomaaliya ayaa ka wada xaajoonaya heshiis lagu fududeynayo ganacsiga si loo baabi’iyo caqabadaha aan sharciyeysnayn ee ganacsiga ka hor istaaga labada dal ee dariska ah.

Soomaaliya waxay bishii December 2023 si rasmi ah ugu biirtay ururka Bulshada Bariga Afrika (EAC), taasoo ka dhigtay xubinta siddeedaad ee ururka gobolka. Si kastaba ha ahaatee, ganacsigeeda Kenya ayaa marar badan wajahaya canshuurro dheeraad ah, isbeddel siyaasadeed, iyo caqabado kale oo aan la xiriirin xeerarka canshuuraha.

Sababta ugu weyn ee arrintan keentay ayaa ah in Soomaaliya ay weli hirgelinayso heshiisyada ganacsiga ee muhiimka ah si ay ula jaanqaado xeerarka ganacsiga xorta ah ee dalalka xubnaha ka ah EAC.

Shirweynaha Ganacsiga Soomaaliya-Kenya, oo Arbacadii ka furmay magaalada Nairobi, ayaa waxaa ka hadlay Wasiirka Ganacsiga Kenya, Lee Kinyanjui, oo sheegay in heshiiska is-afgaradka (MoU) ee la filayo uu mudnaan siin doono ka saarista caqabadaha ganacsiga ee aan sharciyeysnayn, xoojinta ammaanka xuduudaha, iyo hagaajinta nidaamyada kastamka.

“Si loo xoojiyo ganacsiga iyo maalgeshiga, Kenya iyo Soomaaliya waa inay sahmiyaan meelaha muhiimka ah ee iskaashiga. Tallaabada ugu horreysa ee muhiimka ah waa dhameystirka heshiiska is-afgaradka ee kor u qaadaya iskaashiga ganacsiga, kaasoo fududeyn doona xiriirka ganacsi ee labada dal,” ayuu yiri Wasiir Kinyanjui mar uu ka hadlayay BBS Mall ee Eastleigh, Nairobi.

Wuxuu intaa ku daray in talooyin muhiim ah la tixgelinayo, kuwaas oo ay ka mid yihiin in la dhiso guddi wadajir ah oo wax ka qabta caqabadaha ganacsiga (NTBs).

Shirka waxaa si wadajir ah u soo qabanqaabiyay Nation Media Group PLC iyo Safaaradda Soomaaliya ee Nairobi, waxaana ka qeyb galay Wasiirka Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Soomaaliya, Maxamuud Cabdiraxmaan Sheekh Faarax, iyo Safiirka Soomaaliya ee Kenya, Jibriil Cabdulle.

Guddoomiyaha Guddiga Nation Media Group, Wilfred Kiboro, ayaa ku baaqay in la xoojiyo ganacsiga u dhexeeya Kenya iyo Soomaaliya.

Soomaaliya oo leh fursado waaweyn oo maalgashi

Soomaaliya waxay leedahay dhaqaale kobcaya iyo fursado ballaaran oo maalgashi, gaar ahaan dhinacyada beeraha, kalluumeysiga, wax-soo-saarka, iyo horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha. Warshadaha kalluumeysiga ayaa la rumeysan yahay inuu ku kacayo ilaa 258 bilyan oo shilin ($2 bilyan), iyada oo lagu saleynayo xeebteeda dheer ee 3,000km, taasoo ah tan ugu dheer qaaradda Afrika.

Xeebaha Soomaaliya waxay si weyn u furan yihiin kalluumeysi ballaaran iyo ganacsi badeed oo muhiim ah.

“Labada dal waa inay mudnaan siiyaan xoojinta ammaanka xuduudaha iyo fududeynta ganacsiga si loo xakameeyo ganacsiga sharci-darrada ah, isla markaa lagu horumariyo ganacsiga sharciyeysan. Tan waxaa lagu gaari karaa iyadoo la casriyeynayo xafiisyada kastamka ee Garissa, Wajeer, iyo Mandheera, lana hagaajinayo hannaanka kastamka,” ayuu yiri Wasiir Kinyanjui.

Wuxuu intaa ku daray: “Xoojinta sharciyada ganacsiga iyo hubinta hufnaanta waxay door muhiim ah ka ciyaari doontaa dhiirrigelinta kalsoonida maalgashadayaasha.”

Sannadkii 2023, Soomaaliya waxay ahayd suuq muhiim u ah badeecadaha Kenya u dhoofiso dibedda, waxaana la diiwaangeliyay dhoofin gaaraysa 20.2 bilyan oo shilin ($155.2 milyan).

Badeecadaha ugu muhiimsan ee Kenya u dhoofiso Soomaaliya waxaa ka mid ah jaadka, caanaha, badarka, daawooyinka, sibirka, biraha, saliidda cuntada, tubaakada, iyo saabuunta. Hase yeeshee, ganacsiga jaadka ayaa mararka qaar la kulmayay canshuurro aan joogto ahayn iyo duulimaadyada oo aan si rasmi ah loogu wargelin hakinta safarrada.

Sida laga soo xigtay xogta 2023, Kenya waxay Soomaaliya ka soo dhoofsatay badeecado qiimahoodu gaarayo 45.2 milyan oo shilin ($348,000), oo ay ka mid yihiin kalluunka, xoolaha, sisinta, miraha, xabagta dabiiciga ah, saliidaha lagama maarmaanka ah, iyo biraha dib loo warshadeeyo.

Dadaallada xasilinta dhaqaalaha Soomaaliya

Inkasta oo ay jiraan caqabado siyaasadeed, haddana dowladda Soomaaliya waxay dadaal ugu jirtaa xasilinta dhaqaalaha iyo soo jiidashada maalgeshiga shisheeye, sida uu sheegay Wasiir Faarax, oo ku baaqay in la sugo sharciyada ganacsiga.

“Shirkan ganacsi wuxuu ku soo beegmay xilli muhiim ah, iyadoo Soomaaliya ay gashay waqti cusub oo rajo iyo horumar leh. Wuxuu sare u qaadi doonaa iskaashiga ganacsi iyo maalgeshi ee labada dal, wuxuuna xoojin doonaa xiriirka dhaqaale ee dhinacyo badan oo dan wadaag ah,” ayuu yiri Wasiirka Ganacsiga Soomaaliya.

Dr. Kiboro ayaa sheegay in la joojiyo dhoofinta dharka iyo kabaha la isticmaalay, isagoo ku baaqay in badeecadahaas lagu soo saaro gudaha Afrika.

“Waa maxay sababta aan weli u soo dhoofsaneyno dhar la isticmaalay halka aan ka soo saari lahayn gudaha Afrika? Waa inaanu joojinaa soo dejinta dhar duug ah oo ka yimaada Shiinaha ama Yurub,” ayuu yiri Dr. Kiboro.

Wuxuu xusay: “Afrika waxay leedahay dad gaaraya 1.4 bilyan, kuwaas oo intooda badan ay yihiin dhallinyaro. Horumarka Afrika wuxuu ku xiran yahay in dalalka qaaraddu ay si toos ah isugu ganacsadaan.”

Wuxuu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in la eego siyaasadaha dowladda ee xaddidaya ganacsiga xorta ah, wuxuuna yiri: “Ma jiro sabab aanan suuf u beeri karin.”

“Qiimaha korontada ee Kenya waa mid ka mid ah kuwa ugu sarreeya caalamka. Ma garanayo xaaladda Soomaaliya, balse ma horumari karno warshadaha illaa aan hoos u dhigno qiimaha tamarta,” ayuu yiri Dr. Kiboro.

Soomaaliya iyo Kenya oo xoojinaya iskaashiga ganacsiga

Safiirka Soomaaliya ee Kenya, Jibriil Ibraahim Cabdulle, ayaa xusay in labada dal ay wadaagaan dano badan oo muhiim u ah kobcinta ganacsiga.

“Bandhiggan ganacsi wuxuu muujinayaa xiriirka sii xoogeysanaya ee u dhaxeeya Soomaaliya iyo Kenya, kuwaasoo ay isku xiraan taariikh, dhaqan, iyo ruux ganacsi oo dhiirrigelinaya kobaca gobolka,” ayuu yiri Safiir Jabriil.

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu ugu baaqay shirkadaha Kenyan-ka ee ka howlgala Muqdisho inay kala duwaan ganacsigooda.

“Maadaama ay Soomaaliya tahay dal aan dayn lahayn, waxay hadda haysataa kalsooni caalami ah oo sii xoogeysanaysa, taasoo ay xoojisay siyaasad istiraatiiji ah oo kor u qaadeysa koboca dhaqaalaha. Dalkayagu wuxuu hodan ku yahay kheyraad dabiici ah, oo ay ka mid yihiin saliid, gaas, kalluumeysi, iyo tamarta la cusboonaysiin karo, waxaana barbar socda bulsho da’yar oo firfircoon oo diyaar u ah horumar.”

Guddoomiyaha Gobolka Garissa, Nathif Jamah, ayaa cambaareeyay warbixinaha taban ee laga faafiyo Soomaaliya, isagoo warbaahinta ugu baaqay inay gacan ka geysato dhiirrigelinta sawir togan oo ku saabsan dalka.

Toddobaadka Ganacsiga Kenya-Soomaaliya 2025 waa sii amba-qaadkii Shirka Maalgashiga Soomaaliya iyo Bandhigga 2024, oo sidoo kale ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Nation Media Group iyo Wasaaradda Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha Soomaaliya, iyo Xafiiska Horumarinta Maalgashiga Soomaaliya. Shirkaasi wuxuu ka dhacay Muqdisho.

Bandhigga ganacsiga ee sanadkan wuxuu soconayaa inta u dhaxaysa 26 ilaa 28 Febraayo, waxaana ka qeyb galaya ugu yaraan 76 shirkadood iyo ganacsato ka kala socda qeybaha kala duwan ee dhaqaalaha Kenya iyo Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdirashiid Xiddig oo ka tirsan Golaha Shacabka, kana soo jeeda Jubbaland, ayaa si adag uga hadlay xildhibaannadii laga soo celiyey garoonka Aadan Cadde, isagoo shaaciyey cawaaqibka ay ka dhaxli doonto xukuumadda uu hoggaamiyo Xamsa.

Xiddig ayaa sheegay in qorshahooda uu yahay in safarkii laga hor istaagay xildhibaannadii u socday Kismaayo loo ciqaabo, xilkana looga qaado raggii ka dambeeyey, isagoo u hanjabay xukuumadda.

“Dad badan oo masuuliyado kala duwan haya ayaa xilkooda ku waayi doona wixii shalay ka dhacay garoonka. In xildhibaan la hor istaago waxay u dhigantaa in Baarlamaanka dhan la hor istaagay,” ayuu yiri.

Xildhibaan Cabdirashiid Xiddig ayaa sheegay in go’aankii shalay safarka looga baajiyey xildhibaannada uu noqon doono kii ugu dambeeyey ee xildhibaan looga hor istaago safarkiisa.

“Xayiraadda saaran Jubbaland waxaan ku soo afjari doonaa mooshinkan, waana uga mahadcelineynaa guddoomiyaha in ajendaha uu noogu daray mooshinkan. Is-hortaagii shalay wuxuu noqon doonaa kii ugu dambeeyey ee qof reer Jubbaland ah lagu dhaco,” ayuu yiri Xiddig.

Xildhibaan Cabdirashiid Xiddig ayaa sidoo kale ku goodiyey in kulamada Baarlamaanka aan looga hadli doonin wax kale ilaa kiiskan laga xaliyo oo cid mas’uuliyadda dusha laga saaro.

“Waxaan la tacaalaynaa nidaam qowleysato ah oo fashilmay, kuwaas oo doonaya inay dadka ku ciqaabaan aragtidooda yar ee doorasho qof iyo cod ah, iyagoo dadkii ay codka ka doonayeen haddana ciqaabaya,” ayuu yiri.

Cabdirashiid Xiddig ayaa si toos ah u sheegay in qorshaha raggani – oo uu ula jeedo xukuumadda – aysan u shaqeyn doonin doonistooda qabashada doorasho qof iyo cod ah. “Waan fashilin doonaa kooxdaan,” ayuu yiri.

Hadalkaan Xildhibaan Cabdirashiid Xiddig wuxuu ka sheegay shir jaraa’id oo afaafka hore ee xarunta Golaha Shacabka uu ku qabtay, kadib markii uu maanta kooram la’aan u baaqday kulankii Golaha oo mooshin la geeyey.

Mooshinka ayay xildhibaannadan ku dalbadeen faahfaahin ku saabsan sababta labo xildhibaan looga soo celiyey garoonka, iyadoo loo diiday safar ay doonayeen inay ku tagaan Kismaayo, oo cunaqabatayn ay saartay dowladda federaalka.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha dalka Itoobiya, Abiy Axmed Axmed iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa goordhow kasoo dagay garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, halkaas oo si weyn loogu soo dhaweeyay.

Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa garoonka ugu tegay Abiy iyo wafdigiisa, halkaas oo uu sidoo kale salaan sharaf uga qaatay cutubyo gaar ah oo ka tirsan ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed oo loo diyaariyay soo dhaweyntiisa.

Qoraal kooban oo kasoo baxay Villa Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in ujeedka safarka Abiy Axmed uu yahay dhammeystirka heshiiska labada dal iyo sidii bog cusub loogu furi lahaa xiriiirka diblumaasiyadeed ee ka dhexeeya Muqdisho iyo Addis Ababa.

“Safarka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed oo booqasho rasmi ah ku yimid magaalada Muqdisho ayaa qeyb ka ah isku soo dhowaanshaha iyo bogga cusub ee u furmaya labada dal, dhanka Iskaashiga, is-qaddarinta iyo in gobolka xasilooni lagu soo dabbaalo, kadib hal sanno oo xiriirka labada dal ay caqabado hareeyeen” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidoo kale ra’iisul wasaaraha Itoobiya ayaa wada-hadallo gaar ah xarunta madaxtooyada kulan yeelan doono madaxweyne Xasan Sheekh oo ay ka wada-hadli doonaan arrimaha dhex yaalla labada dal oo ay ugu muhiimsan tahay marin-biyoodka ay dooneyso Itoobiya.

Imaashaha ra’iisul wasaare Abiy ee Muqdisho ayaa kusoo aadayo, iyada oo dhowaan laba jeer uu madaxweyne Xasan Sheekh uu tegay magaalada Addis Ababa, halkaas oo ay labada mas’uul ku yeesheen wada-hadallo lagu dhameystiray heshiiskii Ankara.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa saaka magaalada Muqdisho ka socota qaban qaabadii ugu dambeysay ee soo dhaweynta wafdiga ra’iisul wasaaraha dalka Itoobiya Abiy Axmed oo kusoo jeedo Soomaaliya, kadib casuumaad uu ka helay dowladda federaalka.

Ammaanka ayaa aad ah loo adkeeyay, iyada oo dowladda Soomaaliya ay heegan sare gelisay ciidamada ammaanka oo lagu soo daadiyay inta badan waddooyinka caasimada.

Ciidamada oo wata gaadiidka dagaalka ayaa diyaar u ah inay xaqiijiyaan amniga guud, maadaama uu imaanayo wafdi culus, waxayna bilaabeen dhaq-dhaqaaqyo guud.

Sidoo kale waxaa la xiray inta badan waddooyinka muhiimka ah, iyada oo la joojiyay isku socodka gaadiidka, xittaa meelaha qaar ayaa loo diidayaa dadka lugeynaya.

Sawirrada Abiy Axmed iyo madaxweyne Xasan ayaa sidoo kale lagu dhajiyay bartamaha magaalada, iyada oo soo dhaweyn heer sare loo sameynayo ra’iisul wasaaraha Itoobiya.

Labada mas’uul ayaa ku kulmi doono xarunta Villa Soomaaliya oo saaka laga dareemayo mashquul xooggan iyo u diyaar garowga imaanshaha Abiy Axmd.

Ra’iisul wasaaraha Itoobiya ayaa la kulmo doono madaxweyne Xasan, iyaga oo ka wada-hadli doono arrimo xasaasi ah oo ku aadan xiriirka labada dal iyo heshiiska ay dhowaan gaareen.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, hoggaamiyeyaasha labada waddan ayaa sii amba qaadi doono wada-hadalladooda ku aadan heshiiskii Ankara ee lagu soo afjaray xiisaddii badda, waxaana haatan qorshaha Itoobiya uu yahay inay hesho marin biyood, iyada oo soo mareyso dowladda federaalka Soomaaliya.

Imaashaha ra’iisul wasaaraha dalka Itoobiya ee Muqdisho ayaa kusoo aadeyso, iyada oo dhowaan laba jeer uu madaxweyne Xasan Sheekh uu tegay magaalada Addis Ababa, halkaas oo ay labada mas’uul ku yeesheen wada-hadallo lagu dhameystiray heshiiskii Ankara.

Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa haatan sameynaya iskaashi ballaaran, kaas oo bog cusub u furayo labada dal, waxaana sidoo kale Itoobiya loo ogolaaday howlgalka AUSSOM