Baydhaba (Caasimada Online) – Guddoomiyaha hay’adda maareynta musiibooyinka qaran ee (SODMA), Maxamuud Macallin oo gaaray magaalada Baydhaba ayaa kulan la yeeshay madaxweynaha Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen).

Maxamuud Macallin ayaa madaxweyne Laftagareen kala hadlay afar qodob oo kala ah wax ka qabashada xaaladaha taagan ee bani’aadannimo, sidii gargaar loo gaarsiin lahaa shacabka Koonfur galbeed iyo u diyaar-garowga sidii loo gacan qaban lahaa dadka ay saameeyaan dagaallada dalka lagu xoreynayo Al-Shabaab iyo door ku lahaanshaha barnaamijyada xasilinta.

Sidoo kale waxaa kulankan lagu soo qaaday dardargelinta mashaariic loogu talagalay Koonfur Galbeed oo ay hay’adda SODMA fulin doonto iyadoo kaashaneysa wasaaradda gargaarka maamulkaasi.

Mashaariicdan intooda badan waxaan maal-geliyay Bankiga Aduunka, oo Soomaaliya ka taageera dhinacyo dhowr ah

Dhinaca kale waxaa kulankaan goobjoog ka ahaa Wasiirka Gargaarka Koonfur Galbeed Cabdinaasir Cabdi Caruush oo dhowaanahan Muqdisho ka waday dhaq-dhaqaaqyo xooggan.

Ugu dambeyn madaxweynaha Koonfur Galbeed ayaa Hay’adda SODMA iyo hoggaankeeda ugu mahad-celiyay howlaha ballaaran ee ay dalka ka waddo, gaar ahaan howlaha bani’aadannimo ee ay ka fulisay deegaannada maamulkaas.

SODMA oo hay’ad ballaaran oo ka tirsan dowladda federaalka ayaa dalka oo dhan ka fuliso mashaariic kala duwan iyo gargaar qaybin, maadaama loogu talagalay wax ka qabashada xaaladaha bani’aadanimada iyo kuwa ka dhasha musiibooyinka, sida fatahaadaha.

Qandala (Caasimada Online) – Sida ay sheegayaan wararka laga helayo deegaanada Puntland, qeymo diyaaradeed ayaa Jimcihii maanta ka dhacay aagga degmada Qandala ee Gobolka Bari.

Duqeymo cirka ah ayaa lala beegsaday saakay aroortii fariismo ay maleeshiyada Daacish ku lahaayeen dhul buuraley ah uu u dhow degmada Qandala.

Dad ku sugan aagaas ayaa Caasimada Online u sheegay in ugu yaraan labo jeer ay duqayntu ka dhacday goobihii ay ku sugnaayeen dagaalyahanada Daacish ee aaggaas Qandala fariisinka ku leh.

Weli lama xaqiijin khasaaraha ka dhashay duqeyntaas, balse goobjoogayaal ayaa Caasimada Online u sheegay in dhulka la bartilmaameedsaday ay deganeed kooxda Daacish.

Maamulka Puntland ayaan weli ka hadal duqeynta maanta ka dhacday gobolka, mana jirto cid kale oo illaa hadda sheegatay masuuliyadda ama bixisay xog faahfaahsan, markii laga reebo dadka deegaanka oo Caasimada Online u xaqiijiyey inay maqleen duqeynta.

Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa toddobaadkii hore sheegatay duqeymo ka dhacay buuraha Calmadow ee gobolka Sanaag, balse Puntland ayaa beenisay jiritaanka weerar ay masuuliyadiida sheegatay dowladda dhexe ee Soomaaliya.

Goor-dambe waxaa la xaqiijiyey in duqeymaha ay sheegtay dowladda federaalka ay buuraleyda Caalmadow ka dhaceen, balse Puntland ayaa beenisay oo sheegtay in dowladda federaalka aysan howlgal ka fuli karin dhulka Puntland.

Beenintaas ayaa timid kadib markii Dowladda Soomaaliya ay sheegatay in duqayn ay iska kaashadeen saaxiibada caalamiga ah, ay ku dileen saddex ka mid ah horjoogeyaasha kooxaha Khawaarijta ah iyo 20 maleeshiyaad ah.

Maxaas (Caasimada Online) – Taliyaha hey’adda NISA Cabdullaahi Sanbaloolshe ayaa maanta degmada Maxaas ee gobolka Hiiraan ka furay shir aayo ka tashi ah oo gogoshiisa uu isagu dhigay.

Taliye Sanbaloolshe ayaa gogoshaas u dhigay jifadiisa hoose ee Cali Madaxweyne ee beesha Xawaadle, isagoo kula taliyey inay aayahooda ka tashadaan oo sameystaan hoggaamiye dhaqameed ay isku raacsan yihiin.

Sanbaloolshe ayaa sheegay in markii hore beeshaan uu Nabadoon u ahaa Cilmi Hagar Guure oo lagu dilay dagaaladii Al-Shabaab iyo beesha Xawaadle ku dhexmaray gobolka Hiiraan.

Taliyaha NISA ayaa shirka Maxaas ka furmay ka sheegay in jufadiisa Cali Madaxweyne ay talo iyo towfiiq lahaayeen markii ay galeen dagaalkii Al-Shabaab, balse hadda aysan jirin wax talo ah.

Sababta wuxuu ku sheegay in markaas uu noolaa Nabadoon Cilmi Hagar oo beesha ku hogaami jiray dagaalka Al-Shabaab, balse markii uu dhintay ay taladii meesha ka baxday ciduna aysan laheyn wax qorshe ah.

Meelaha uu Sanbaloolshe beeshiisa ku dhaliilay waxaa ka mid ah xaaladda magaalada Beledweyne, wuxuu sheegay in aysan jirin cid masuul ka ah amniga magaaladaas, maadaama aysan deganeyn dad talo ka dhaxeyso.

Cabdullaahi Sanbaloolshe ayaa odayaasha iyo siyaasiyiinta beesha Cali Madaxweyne ee Xawaadle ee shirka Maxaas isugu tegay ka dalbaday inay shirkaan ka soo saaraan go’aan ay ku mideysan yihiin, si wax looga bedelo xaaladda ka jirta gobolka Hiiraan.

Sidoo kale, Taliyaha NISA wuxuu beeshiisa ka codsaday inay iska iloobaan wax kasta oo khilaafaad ah oo dhexdooda ka jira, isla markaana ay la yimaadaan talo mideysan oo ay isku maamulaan, beelaha kalena ay kula dhaqmaan.

Hoos ka daawo

Ankara (Caasimada Online) – Saraakiil ka tirsan ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed ayaa tababar aqoon kororsi ah loogu soo xiray dalka Turkiga.

Saraakiishan ayaa muddo halkaasi ku qaadanayay koorsooyin la xariira barashada qibradaha muhiimka u ah ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed ee ku jira halganka dalka looga sifaynayo argagixisada.

Saraakiishan oo la filayo inay dhawaan dalka ku soo laabtaan ayaa la rajaynayaa in ay gacan wayn ka gaysan doonaan horumarinta howl-galada sifaynta ee ciidanka xoogga dalka wadaan ee ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab iyo dhaman howl shaqeedyada kale ee ciidanka xoogga dalka qaranka.

Turkiga ayaa kamid ah dowlahadaha waa weyn ee taageero Soomaaliya, wuxuuna ka qayb qaataa dib u dhis ciidamada qalabka sida ee dalka.

Saraakiishan ayaa door muhiim ah ka qaadan doona dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab ee ka socda gudaha dalka, kaasi oo heer geba-gebo ah uu marayo wejigiisa koowaad, oo kooxda looga xoreeyay deegaano iyo degmooyin muhiim ah oo sanado dhowr ah ku jiray gacantooda.

Maalmo kahor unbey aheyd markii magaalada Muqdisho tababar isticmaalka hubka culus ah saraakiil iyo saraakiil xigeeno ka tirsan ciidanka dhulka xoogga dalka Soomaaliyeed.

Saraakiishan oo laga soo xulay guutooyinka iyo qeybaha ciidanka dhulka xoogga dalka Soomaaliyeed, ayaa muddo la barayay isticmaalka hubka culus oo Llagama maar-maan u ah dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada, xilli uu meel xasaasi ah marayo dagaalka Shabaab.

Berne (Caasimada Online) – Soomaaliya ayaa maanta laga cafiyay deyntii ururka Midowga Boostada Adduunka (UPU), kadib wada-hadallo ka dhacay magaalada Berne ee waddanka Switzerland.

Wasiirka Isgaarsiinta iyo Teknolojiyada XFS Xildhibaan Maxamed Aadan Macalin Cali (Soomaali) ayaa Berne kulan gaar ah kula yeeshay Mr.Masahiko Metoki Agaasimaha Guud ee Midowga Boostada Adduunka (UPU) oo halkaas xaruntooda ah.

Socdaalka Wasiirka ayaa ahaa in Soomaaliya laga cafiyo deynta lagu lahaa oo ku dhow 2 milyan oo doolarka Mareykanka ah oo isugu jirta qaaraanka xubinimada oo dhan Hal Milyan doolar iyo dulsaar aruurey ayaa ka soo billaabatay Sebtember 1982-kii illaa 2018-kii.

Agaasimaha Guud ee UPU, Mr. Masahiko Metoki ayaa si rasmi ah ugu dhawaaqay in Soomaaliya laga cafiyey deyntii lagu lahaa maadaama ay buuxisay Shuruudihii laga rabay.

Deyn-cafinta kadib Soomaaliya waxay si rasmi u noqotay Xubin buuxda oo ka tirsan Midowga Boostada Adduunka (UPU) iyadoo laga qaaday xannibaadii saarneyd.

Wasiirka Isgaarsiinta Xildhibaan Maxamed Soomaali oo sharraxayay qorshaha ay Wasaaraddu u dajisay soo-nooleynta Boostada ayaa sheegay in hawlo badan laga qaban doono dajinta siyaasadihii iyo qorshayaashii lagu hagi lahaa boostada dalka, tababarka iyo tayeynta shaqaalaha boostada, helitaanka agabkii lagu shaqeyn lahaa iyo dib-dhiska xarumihii boostada ee magaalooyinka waaweyn ee dalka.

Ugu dambeyntiina wasiirka ayaa uga mahad-celiyay UPU taageeradii kala duwaneyd ee ay siisay Soomaaliya sanadihii la soo dhaafay, kuwaas oo ay ka mid ahayd inay fududeysay in boostadu ay dalka timaaddo.

Inkasta oo ay xayiraad dalkeena ka saaran tahay in aan dalka dibeddiisa wax u dirno iyadoo wasaaraddu ku hoolantahay in la dhameestiro Qorshahaas.

Nairobi (Caasimada Online) – Madaxweynaha Kenya William Ruto ayaa markii u horeysay ka hadlay muranka ka dhashay lacagta ku baxday diyaarad khaas ah oo uu u isticmaalay safarkii uu ku tegay Mareykanka toddobaadkii tegay.

Ruto ayaa sheegay in kharashka ku baxay diyaaraddaasi ay aheyd $76,000, oo aysan aheyn $1.2 milyan, sida ay weriyeen warbaahinta Kenya.

Ruto ayaa sheegay in dal saaxiib la ah Kenya uu u yaboohay diyaarad raqiis ah kadib markii uu raadin sameeyey islamarkaana uu ka fakaray inuu isticmaalo diyaaradda dalka ee Kenya Airways.

Madaxweynaha ayaa toddobaadkii tegay Mareykanka ku tegay booqasho qaadatay afar maalin, halkaasi oo madaxweynaha Mareykanka ee marti-qaaday Joe Biden oo ku ammaanay “hoggaankiisa geesinimada leh.”

Wafdiga Ruto oo ka koobnaa ilaa 30 qof, oo ay ku jireen fannaaniin, jilayaal iyo majaajiliiste, ayaa ka caraysiiyay shacabka Kenya, sababo la xiriira qiimaha ku baxay, xilli uu isaga ku baaqay in la xakameeyo kharaashaadka.

Madaxweynaha ayaa Khamiistii sheegay inuu aad u ahaa “hoggaamiye mas’uul ah.”

Ruto ayaa goor sii horeysay sheegay inuu isticmaalka diyaarad khaas ah uu ka kharash yaraa inuu ku duulo diyaaradda Kenya Airways, isaga oo aan bixin caddeymo.

Ruto ayaa ku baaqayay in la dhimo kharashaadka ku baxa dowladda tan iyo markii shacabka ay ku cambaareeyeen maamulkiisa inuu kordhiyey canshuurta iyadoo aan la dhimin kharashaadka.

Dawladda ayaa kordhinaysaa cashuuraha badeecadaha aas-aasiga ah sannad maaliyadeedka soo socda iyadoo raadinaysa inay hesho $2.3 bilyan oo dheeraad ah si loo maalgeliyo miisaaniyadda.

Horaantii May, Ruto waxa uu difaacay canshuuraha cusub isagoo yiri: “Ma doonayo in aan madax ka noqdo dal ay ka jirto dhibaato deyn ah. Waa inaan dhimnaa kharashaadkeena.”

Matabaan (Caasimada Online) – Madaxweynaha dowlad-goboleedka HirShabelle Cali Cabdullaahi Xuseen (Guudlaawe) ayaa xalay ka qeyb-galay munaasabad ay soo qaban-qaabiyeen maamulka degmada Matabaan, taas oo ka dhacday xarunta degmada.

Shacabka degmada Matabaan ayaa ka mahad-celiyay taariikhda uu u sameeyay Madaxweynaha dowlad-goboleedka HirShabelle Cali Guudlaawe.

“Waxaad na tusteen heer aan qiyaas laheyn oo la xariira dowladnimada Hirshabeelle. Waxaan hambalyo leeyahay bulshada Geri-jir oo ay u ansixiyeen golaha wasiirrada dowladda HirShabelle degmanimo,” ayuu yiri nadaxweynaha HirShabelle.

Ugu dambeyn madaxweynaha ayaa guul iyo barwaaqo u rajeeyay shacabka uu xalay kula kulmay degmada Matabaan ee gobolka Hiiraan.

Golaha Wasiirrada dowlad-goboleedka HirShabelle ayaa shalay ansixiyay degmanimada Geri-jir, kadib shir aan caadi aheyn oo golaha ku yeeshay degmada Matabaan ee gobolka Hiiraan.

Wasiirka arrimaha gudaha maamulka ayaa golaha geeyay hindise degmo loogu aqoonsanayo Geri-jir oo soo buuxisay shuruudihii degmo-nimo, iyadoo golaha xukuumada ay cod aqlabiyad ah ku ansixiyeen in Gerijir ay kamid noqoto degmooyinka maamulka HirShabelle.

Madaxweyne Cali Guudlaawe ayaa ugu dambeyntiina bogaadiyay maamulka iyo bulshada reer Matabaan ee muujiyay midnimo iyo wadajir kana faa’iideysatay mashaariicda waxtarka u leh bulshada deegaanka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Booliska Soomaaliya ayaa maanta soo xiray Faadumo Sahal Shariif oo caan ka ah baraha bulshada, taasi oo loo haysto falal anshax xumo ah.

Booliska ayaa sheegay in Gabadhaan la horgeyn doono maxkamadda awoodda u leh sida ugu dhaqsaha badan, sida lagu cadeeyey qoraal ka soo baxay Taliska qeybta guud ee booliska gobolka Banaadir.

“Ciidanka booliska gobolka Banaadir gaar ahaan Saldhigga Booliska Hodan ayaa soo xiray eedeysane Fadumo Sahal Shariif 19 jir kuna eedeysan in ay ku kacday falal anshax-xumo ah,” ayaa lagu yiri qoraalka Booliska.

Sidoo kale waxaa lagu yrii “Muwaadin hadii aad la kulanto ama ay kusoo gaarto falal amaanka liddi ku ah la soo xiriir xafiiska Gurmad ee ciidanka booliska Soomaaliyeed.”

Xalay ayey aheyd markii uu booliska soo xiray eedeysane lagu magacaabo Yaxye Xasan Maxamed, kaasi oo isna ku eedeysan in uu ku kacay falal anshax xumo ah.

Wiilkaas uu baraha bulshada ku faafiyey muuqaallo kasoo horjeeda Diinteena suuban ee Islaamka iyo dhaqanka wanaagsan ee umadda Soomaaliyeed,” sida uu sheegay booliska.

Ninkan ayaa bartiisa TikTok ku baahiyey muuqaalo muujinaya dhaqan xumo weyn, isagoo qaadan jiray makarafoon, wuxuuna gabadhaha jidka maraya dhihi jiray “Waan rabaa, xagasha ii laab, waan kuu baahanahay” iyo kelmado kale oo xasaasi ah, muddo dheer ayey dadka reer Muqdisho farta ugu fiiqayeen booliska si ay u soo qabtaan, balse ugu dambeyn caawa ayaa lasoo xiray.

Sidaan oo kale booliska ayaa habeen hore u soo xiray Asmar Daahir Faarax oo isna ku eedeysan falal anshax-darro ah oo baraha bulshada u uku faafiyey, waxaa xabsiga la isugu geeyey dhalinyaradii baraha bulshada ku faafi jirtay muuqaalo mararka qaar dhaqan xumo toos ah muujinaya.

Intooda badan dhalinta lasoo xiray waxay caan ka ahaayeen barta TikTok, waxayna maalmo badan ku jiraan xabsiga, booliska ayaa sheegay in la horgeynayo maxkamad, si loogu soo oogo dacwado la xiriira eedeymaha loo heysto.

Muddo dheer ayaa laga digayey in baraha bulshada ay ku fasahaadiyaan dhalinyaro badan, hadda booliska Soomaaliya wuxuu fahmay shaqadiisa, maadaama uu yahay ilaaliyaha sharciga, waxaana bilowday howl-gal lagu soo afjarayo baahinta anshax-xumada oo dhalinyarada qaar ay caadeysteen.

Geneva (Caasimada Online) – Wasiirka Isgaarsiinta iyo Teknolojiyada XFS Xildhibaan Maxamed Aadan Macalin Cali (Soomaali) ayaa ka qeyb-galaya Madasha WSIS20 oo lagu qabtay sanadkaan magaalada Geneva ee wadanka Switzerland.

Wasiir Maxamed ayaa kulan gaar ah la yeeshay Mrs. Doreen Bogdan-Martin Xoghayaha guud ee Ururka Isgaarsiinta Caalamiga ah ee ITU, kaasi oo kala hadlay arrimo dhowr ah.

Kulankaan oo diiradda lagu saara xoojinta iskaashiga ka dhaxeeya Soomaaliya iyo ITU, ayaa looga hadlay horumarinta Isgaarsiinta iyo Teknoolojiyadda, dhiiri-galinta kor uqaadista xirfadaha dhijitaalka, sare u qaadista ICT-da iyo sidii sharciyo iyo habraac looga samenyn lahaa maamulka garaadka macmalka AI, maadaama si xowli uu ku socdo.

Wasiirka Isgaarsiinta Xildhibaan Maxamed Aadan Macalin ayaa Xoghayaha guud ee ITU la wadaagay guulaha ay Soomaaliya ka gaartay isgaarsiinta iyo teknoolojiyada xilligaana xooga la saaraayo xirfadaha Dhijitaalka.

“Wasaaradda waxa ay go’aansatey in ay kor u qaaddo xirfadaha dhijitaalka, dhallinyarada waxaa la siinayaa tababar ku saabsan xirfadaha lagama maarmaanka u ah suuqa shaqada dhijitaalka,” ayuu yiri wasiirka.

Soomaaliya ayaa dadaal ugu jira dardar-galinta casriyeenta nidaamka dowliga, iyada oo xooga la saaraayo dhijitaalka iyo adeega e-commerce iyo e-government oo xilligaan baahi weyn loo qabo.

Arrintaan ayaa imaneysa xilli uu isa-soo tarayo walaaca ee ku saabsan Garaadka Macmalka ah ama Artificial Intelligence, ee muddooyinkii dambe sida weyn ugu faafayey dunida.

Riyadh (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa fariin qoraal ah u diray dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudiga Amiir Maxamed Bin Salmaan.

Dhambaalka qoraalka ah ee Madaxweynaha Soomaaliya uu diray ayaa ahaa mid uu ku dalbanayey xoojinta xiriirka labada dal ee Soomaaliya iyo Sacuudiga.

Ergayga Madaxweynaha Jamhuuriyadda Danjire Daahir Maxamuud Geelle oo dhambaalkaas loogu dhiibay dowladda Sacuudiga ayaa gaarsiiyey maanta.

Ku xigeenka wasaaradda arrimaha dibadda ee arrimaha siyaasadda ee Boqortooyada Sacuudiga Daljire Sacuud bin Maxamed Al-Sati ayaa maanta kusoo dhaweeyay Danjire Dahir Maxamuud Geele xarunta Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee magaalada Riyadh.

Ergayga ayaa halkaas looga guddoomay dhambaalka Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya uu u diray Boqortooyada Sacuudiga, kaas oo lagu dalbanayey sii xoojinta xiriirka labada dal.

Saaxiibtinimada Sacuudiga waxay Soomaaliya u tahay muhiim, waxaana xusid mudan waligiisba uu wanaagsanaa xiriirka labada dal.

Sidoo kale Sacuudiga ayaa ka mid ah dowladaha sida weyn u taageera Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada dhaqaalaha, kabka miisaaniyadda dowladda, mashaariicda, deeqaha iyo wixii lamid ah.

Dhaxalsugaha uu sida tooska ah ugu socdo dhambaalka Madaxweynaha Maxamed Bin Salmaan ayaa ah nin awood badan, wuxuuna hadda toos u maamulaa dowladda, maadaama uu xanuunsan yahay Boqorka Salmaan oo hadda da’ ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Booliiska Gobalka Banaadir, gaar ahaan Saldhigga Booliiska Degmada Hodan ayaa soo xiray eedeysane lagu magacaabo Yaxye Xasan Maxamed, kaas oo ku eedeysan in uu ku kacay falal anshax xumo ah.

Qoraal ka soo baxay taliska qeybta guud ee booliska ayaa lagu sheegay in wiilkaas uu baraha bulshada ku faafiyey muuqaalo kasoo horjeeda Diinteena suuban ee Islaamka iyo dhaqanka wanaagsan ee umadda Soomaaliyeed.

Eedeysane Yaxye ayaa Taliska Booliska Soomaaliya waxa ay sheegeen in la horgeyn doono maxkamada awooda u leh, sida ugu dhaqsiyaha badan.

Muuqaallo uu bartiisa TikTok ku baahiyey Yaxye ayaa muujinaya dhaqan xumo weyn, wuxuu qaada jiray makarafoon, wuxuuna gabadhaha jidka maraya dhihi jiray “Waan rabaa, xagasha ii laab, waan kuu baahanahay” iyo kelmado kale oo xasaasi ah, muddo dheer ayey dadka reer Muqdisho farta ugu fiiqayeen booliska si ay u soo qabtaan, balse ugu dambeyn caawa ayaa lasoo xiray.

Sidaan oo kale booliska ayaa xalay u soo xiray Asmar Daahir Faarax oo isna ku eedeysan falal anshax-darro ah oo baraha bulshada u uku faafiyey, waxaa xabsiga la isugu geeyey dhalinyaradii baraha bulshada ku faafi jirtay muuqaalo mararka qaar dhaqan xumo toos ah muujinaya.

Intooda badan dhalinta lasoo xiray waxay caan ka ahaayeen barta TikTok, waxayna maalmo badan ku jiraan xabsiga, booliska ayaa sheegay in la horgeynayo maxkamad, si loogu soo oogo dacwado la xiriira eedeymaha loo heysto.

Muddo dheer ayaa laga digayey in baraha bulshada ay ku fasahaadayaan dhalinyaro badan, hadda booliska Soomaaliya wuxuu fahmay shaqadiis, maadaama uu yahay ilaaliyaha sharciga, waxaa bilowday howlgal lagu soo afjarayo baahinta anshax-xumada oo dhalinyarada qaar ay caadeysteen.

Qoraal ka soo baxay booliska ayaa lagu yiri, “Sababta aan xooga u saareyno la dagalaanka Anshax xumada ayaa ah inaan aamisanahay in asluubta bulshada oo la dhiso ay tahay qeyb kamid ah dowladnimada. Waana qeyb kamid ah shaqooyinka Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed, sidaas darteed Waalidiinta Soomaaliyeed iyagana masuuliyad weyn ayaa ka saaran ubadkooda, waana in ay la xisaabtamaan kalana shaqeeyaan Ciidanka Booliiska sidii loo suuli lahaa falalka nuucaas ah.”

London (Caasimada Online) – Hay’adda Amnesty International ayaa sheegtay in xukunnada dilka ah ee adduunka oo dhan ay sare u kaceen sanadka 2023-kii, isla markaana oo ay gaarayaan tiradii ugu badneyd muddo ku dhow toban sano ah, iyadoo sare u kac weyn uu ka jiro dalalka Bariga Dhexe.

Inta la ogyahay 1,153 oo dil toogasho ah ayaa la fuliyay sannadkii hore, kuwaas oo ahaa kuwii ugu badnaa ee laga diiwaan geliyo Guddiga Xuquuqda Adduunka tan iyo sannadkii 2015, iyada oo tiradanina ay korortay in ka badan 30 boqolkiiba marka loo eego 2022.

Iyadoo ay taasi jirto ayaa haddana tirada waddamada dilalka fuliya ay noqdeen kuwii ugu yaraa abid, sida ay sheegtay hay’adda fadhigeedu yahay UK.

Tirooyinkan kuma jiraan “kumanaan qof” oo la sheegay in lagu toogtay Shiinaha, iyo sidoo kale xukunno kale oo la rumeysan yahay in lagu fuliyay Waqooyiga Kuuriya iyo Vietnam, halkaas oo aan laga heyn xog ku filan.

“Waddamada ugu yar ee la diiwaan geliyey ayaa fuliyay tiradii ugu badneyd ee dil ee la ogyahay muddo ku dhow toban sano,” ayay Amnesty International ku tiri warbixinteeda sanadlaha ah ee mawduucan.

Waxa ay arrintan ku sababeeysay kororka “argagax leh” ee xukunnada dilka ah ee ka dhaca Iran, halkaas oo tirooyinka ay kor u kaceen ku dhawaad 50 boqolkiiba sannadkii hore.

Agnes Callamard, oo ah madaxa hawlgallada caalamka ee Amnesty International, ayaa sheegtay in mas’uuliyiinta Iran ay “xoojiyeen xukunada dilka ah ee dambiyada la xiriira daroogada”, iyadoo ciqaabtu ay si aan u dhigmin u saameyneyso bulshooyinka la takooro.

Shiinaha, Sacuudi Carabiya, Soomaaliya iyo Mareykanka ayaa ah afarta waddan ee kale ee sanadkii hore laga fuliyay xukunnadii ugu badanaa.

Dalka Mareykanka, waxaa sare u kacay xukunada dilka ah sanadkii labaad oo xiriir ah. Sannadkii 2022 waxaa la dilay 18 maxbuus hadlka 2023 la dilay ilaa 24.

Shan gobol ayaa fuliyay xukunka dilka ah, kuwaas oo dhamaantood loo adeegsaday cirbadda lagu dhinto.

Warbixinta ayaa sidoo kale tilmaamtay in boqolkiiba 20 ay kordheen tirada xukunnada dilka ah ee laga diiwaangeliyay adduunka oo dhan.

Si kastaba ha ahaatee, tirooyinkan ayaa muujiyay in 16 waddan oo kaliya ay diwaan galiyeen xukunno dil ah, taasoo ah mid aad u hooseysa abid.

Pakistan waxay meesha ka saartay xukunkii dilka ahaa ee lagu xukumi jiray dambiyada la xiriira daroogada, Malaysia waxay meesha ka saartay ciqaabta dilka ah ee qasabka ah ee dambiyada kala duwan.

Beijing (Caasimada Online) – Dowaladda federaalka Soomaaliya oo ka qayb-gashey shirka madasha iskaashiga Shiinaha iyo Carabta ee ka socda magaalada Beijing ee dalka Shiinaha ayaa halkaasi geysay mowqifka dowladda ee xad-gudubka Itoobiya.

Wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Axmed Macalin Fiqi oo maanta khudbad ka jeediyay shirka 10-aad ee heer wasiir ee madashaasi ayaa caddeeyay in dowladda federaalka ay meel adag ka taagan tahay xad-gudubka xukuumadda Abiy iyo damaca guracan ee lasoo shir tagtay.

Wasiirka ayaa cambaareeyay xad-gudubka Itoobiya ee ka dhanka ah madax-banaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya ee ku aadan heshiis beenaadkii ay galeen Abiy Axmed iyo madaxweyne Muuse Biixi.

Heshiiskan oo 1-dii Janaayo ee sanadkaan lagu saxiixay Addis Ababa ayaa waxaa si xooggan uga hortimid dowladda federaalka Soomaaliya, ayadoo dagaal diblumaasiyadeed adag la gashay Itoobiya, kaasi oo cadaadis horleh saaray xukuumadda Abiy oo weli aan ka fuqin damaca guracan ee ku dooneyso badda.

Dowladda Soomaaliya ayaa horey u sheegtay inay dagaal ka xigto inuu dhaqan-gal noqdo heshiiskaasi oo Itoobiya siinaya qeybo kamid ah biyaheeda.

Itoobiya ayaa raadinaysay inay hesho bad tan iyo 1993-kii markii ay ka go’day Eritrea, taasi oo ka dhigtay dal aan bad lahayn.

Waxay u aragtaa heshiiska Somaliland inuu yahay mid lagu dhimi karo ku tiirsanaanta Jabuuti ee dhinaca badda, inkasta oo Mareykanka, Midowga Yurub, Jaamacadda Carabta iyo Masar oo ay ku muransan yihiin Itoobiya biyo xireenka Niilka Buluugga ah ay ka digeen qorshahan inuu sii huriyo colaadda gobolka.

Si kastaba, heshiiskan ayaa meeshii u xumeyd gaarsiiyay xiriirka labada dal, ayada oo dowladda federaalka Soomaaliya ay xiriirkii diblomaasi u jartay Itoobiya, islamarkaana dalka ka cayrisay safiirkii Addis Ababa u fadhiyey Muqdisho.

Baydhabo (Caasimada Online) – Cali Guudow Maadey oo ka tirsanaa Kooxda Al-Shabaab, ayaa maanta isku soo dhiibay ururka 47-aad ee Guutada 8-aad ee Taliska qeybta 60-aad ciidanka xoogga dalka.

Ninkan oo Al-Shabaab dhexdeeda looga garan ogaa Cali Dheer ayaa waxa uu muddo ka tirsanaa kooxda, isagoo ka qeyb qaatay dagaallo ay kooxda ku qaaday gobollo ay kamid yihiin Hiiraan iyo Mudug.

Cali Dheer ayaa sheegay in u tababarro kala duwaan ku soo qaatay goboladda Baay iyo Jubbada Dhexe, isagoo intaas ku daray in u dagaallo dhowr ah oo ka dhacay qeybo kamid ah goboladda Hiiraan, Galgaduud iyo qaar kamid ah Koonfurta Mudug ay argagixisada ku soo qaaday u ka qeyb qaatay.

Haatan ayuu isku soo dhiibay ciidanka xoogga dalka ee ku sugan deegaanka Goof-gaduud Buurey oo ka tirsan gobolka Baay

Cali Guudow Maday ayaa ugu dambeyntiina saaxiibadiis ugu baaqay inay kasoo tagaan duurka ay jiraan oo ay isku soo dhiibaan laamaha amniga dalka.

Dowladda ayaa muddooyinkii dambe soo bandhigaysay xubno ka tirsanaa kooxda oo isku soo dhiibay, kuwaasi oo inta badan sheega in lagu qalday fikrad Diimeed ay salkeeda soo taabteen in aysan waxba ka jirin iyo inay u adkeysan waayeen gulufka ay kooxda wajaheyso.

Si kastaba, Dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab ayaa tan iyo markii uu billowday waxaa kooxda looga saaray deegaano horleh, inkasta oo ay weli ku sugan yihiin qeybo kamid ah dalka, xilli uu dib u dhacay wejiga labaad ee dagaalka oo horey dowladda u sheegtay inay qeyb ka noqonayaan ciidamo ka socda dalalka deriska.