Kooxaha ka ciyaara horyaalka Barclays Premier League Liverpool iyi Manchester City ayaa hugaanka u haaya loolanka loogu jiro da’yarka garabka uga ciyaara kooxda Crystal Palace ee Wilfried Zaha, sida ay ogaatay shabakada Goal.com.

Kooxaha ugu waa weyn horyaalka England ayaa diiwaan gashaday 19 jirkaan tayada leh waxayna sugayaan inay usoo bandhigaan xiisahoodu ku aadan.

Arsenal ayaa sidoo kale dooneysa inay u xaluulato xidiga ka mid ah Under-21 xulka Ingiriiska, laakiin sida ay ogaatay Goal.com kooxda Gunners ayaa xidigaan u tixgelineysa miisaaniyad yar maadaama ay kasoo kexeysaneyso koox ka ciyaarta horyaalka hoose.

Zaha ayaa fure u ahaa kooxdiisa tan iyo markii uu  17 jirsaday wuxuuna ku hugaamiyey afar guul oo isku xigta, isagoona dhaliyey min laba gool labadiisii ciyaarood ee u dambeysay.

Arsenal ayaa xidigaan u aragta bedelka xidiga gadoodka ah ee Theo Walcott, halka Liverpool ay dooneyso inay ku dhisto baahideeda mustaqbalka weerarka Fog, Sky Blue ayaana ah koox uu saameynku yeeshay kuraygaani.

Palace, ayaana laga yaabaa inay madaxiisa dul dhigto aduun dhan 12.5 milyan oo euro, maadaama uu yahay xidig wax tar miiran ah.

DNA Profiling, DNA Testing, DNA Typing, Genetic Fingerprinting Waa hal baaritaan oo dhawr magac leh.

Baaritaankaan aadka u sarreeya oo ay adeegsadaan culumada ku takhasusay climiga dambibaarista (Forensic Scientists) waxaa looga gol leeyahay in lagu ogaado qofka DNA-diisa u goonida ah maadaama qeyb ka mid ah DNA-da uu eebbe qof waliba u gooni yeelay.

Baaritaanka Aabanimada iyo Hooyanimada (Paternal & Maternal Testing)
Baaritaankaan ayaa waxii ka sii farcama qeyb lagu ogaanayo xiriirka ka dhaxeyn kara laba qof oo waalid isku ah.

Baaritaanka haddii la baarayo aabaha cunuga waxaa loo yaqaannaa (Paternal Test) hooyadane waxaa loo yaqaannaa (Maternal Test).
Fikradda baaritaanka waa in la is barbar dhigo labada DNA ee la baarayo kadibna laga soo saaro mid DNA-da ka mid ah in ay ka timid midda kale oo laga soo koobiyeeyay.

Haddii aan kuu sii faafaahiyo DNA-da waxaa loo qeybiyaa marka halkaan la joogo labo

1- Mitochondrial DNA – Tani waxay ka socotaa hoooyada waxa ayna taraysaa kaliya in labada qof ee la baarayo ay xidid yihiin (hooyannimo ma sheegeyso).
2- Nuclear DNA – Tani waxay ka socotaa dhinaca aabaha waxa ayna taraysaa in labada qof ee la baarayo ay is dhaleen iyo in kale.

Sidaa darteed waxaa badanaa la baaraa aabanimada markaa ka dibne baaritaanka hooyada wuu xoojinayaa.

Haddii dhallaanka uu yahay wiil, aad ayay u sahlantahaya in aabihiis la helo iyadoo laga tix raacayo koromosoomka “Y” maadaama aabaha kaliya uu ka qaato.

W/D: Xiriirka Caafimaadka Soomaaliyeed

somalidoc.com

Kooxaha Manchester United iyo Real Madrid ayaa ugu sita liiska kooxaha ugu iibinta badan maaliyadooda, iyadoo koox weliba ay shantii sano ee lasoo dhaafay caalamka u iib geysay 1.4 milyan oo maaliyado Rasmi ah.

Red Devils iyo Los Blancos ayaa ah labada koox ee ka mid ah sedax kooxood oo dhaafay hal milyan oo maaliyad iib geyn ah intii u dhexeysay 2007-08 iyo 2011-12, halka booska sedaxaad ay degtay kooxda baasas qurxoon ee Barcelona taasoo iyaduna iibsatay 1.15 maaliyado rasmi ah.

Horyaalka Barclays Premier League ayaa afar koox ku leh kooxaha ugu badan ee maaliyado laga iibsado sano walba waana Manchester United, Chelsea, Liverpool iyo Arsenal, Halka Horyaalka Italian Serie A, ay majaraha u hayaan Juventus, Inter iyo AC Milan. Horyaalka aan ka dhicin ee Bundesliga Germany waxaa matalaaya kooxda lagu niinaaso Bavarians ee Bayern Munich, FC Hollywood ayaana ah koox ka mid ah kooxaha sanadii laga iibsado maaliyadaha ugu badan caalamka.

Waxaa sameeyey maaliyadahaan tobanka koox ee ugu sareysa midkood shirkada ku caan baxay qalabka Ispoortiga ee Adidas ama Nike, iyadoo Shirkada waliba ay dhinac u ridatay shan koox oo ka mid ah liiskaan.

Liiska Tobanka koox ee loogu iibsiga badan yahay maaliyadahooda waa sidaan:

*Ogow maaliyadaha la xisaabshay waa kuwa rasmiga loo iibiyey.

Kooxda Chelsea ayaa indheheedu qabteen weeraryahanka kooxda Marseille Loic Remy, waxayna Blues qorsheyneysaa inay Bisha Janaayo kasoo dhaqaajiyaan dalka France, ka dib markii uu daawaday qaab ciyaareedka Loic wakiil ka socda Chelsea.

Wargeysyada kasoo baxa dalka France ayaa intooda badab shaaciyey in Chelsea iyo Marseille ay ka heshiiyeen qiimaha macquulka ah ee uu Remy ugu baqooli karo Stamford Bridge Stadium, waxaana lagu soo waramayaa in Remy uu kula biiri doono kooxda ka dhisan galbeedka London aduun lacageed dhan 15 milyan oo euro.

Xidiga dalka France Remy ayaa horaan diirada u saarnaa kooxda Tottenham iyo kooxda kale ee ka dhisan isla magaalada London ee Arsenal.

Ciyaaryahanka qadka dhexe ee kooxda Manchester United Anderson ayaa saadaaliyey in kooxdu ay lumin doonto “30 ilaa 40 boqolkiiba”  heerkooda marka uu Sir Alex Ferguson ka fariisto shaqada kubada cagta.

Ciyaaryahanka heerka caalami ee dalka Brazil Anderson ayaa lacag xoog leh Man Utd 2008dii uga soo biiray kooxda FC Porto, wuxuuna qabiirka hugaamiya Red Devils ku sheegay mid aabe u ah dhamaan ciyaartoyda kooxda.

“Manchester United waa Alex Ferguson. Marka uu soo dhameeyo shaqadiisa kubada cagta waxay kooxdu lumin doontaa [30 ilaa 40 boqolkiiba] wax badan ayaa isaga ku dhisan,” ayuu xidigu u sheegay TV-ga Grande Are ee xaruntiisu tahay dalka Portugal.

“Waxa uu aabe u yahay dhamaan ciyaartoyda, waa qof aad loo ixtiraamo, marka uu ciyaaraha ka fariistana kubada cagta caalamka ayaa dareemi doonta.

“Had iyo jeer wuu I caawiyaa waxaana ka qaatay sameyn weyn, wuxuu noogu yimaadaa tababarka wuxuuna doonayaa inuu ogaado sida uu yahay xaalka ciyaartoydiisa iyo qoysaskooda.”

24 jirkaan ayaa dhowaanahaan la daalaa dhacaayey dhaawacyo wuxuuna keliya toban kula saftay sanadii lasoo dhaafay.

Ferguson oo jirsaday da’da 70 ayaa shaqada maamulka Old Trafford qabtay 6dii November, 1986dii, wuxuuna kooxdiisa kula guuleystay 12 horyaal oo Premier League ah, shan FA Cup, afar League Cup iyo laba Champions League.

Ogbonna ayaa horay loola xiriirinaayey kooxaha xafiiltama ee Manchester United iyo Manchester City, laakiin waxaa hada wararka xanta ahi sheegayaan inay daafaca dhexe ee dalka Italy xiiseyneyso kooxda ka dhisan Anfield Stadium ee Liverpool.

24 jirkaan ayaa lasoo sheegayaa inuu u furan yahay inuu ku biiro Barclays Premier League, laakiin wuxuu qirtay inuusan ka maageyn kooxdiisa uuna ku farax san yahay.

“Waa iska caadi in lala ila xiriiriyo Liverpool, mid ka mid ah kooxaha ugu waa weyn caalamka, aad ayeyna caan u tahay,” ayuu Ogbonna u sheegay Sky Sports.

“Si kastaba, qandaraaskeyga Turino wuxuu dhamaanayaa 2016ka waxaana jeclahay inaan la joogo kooxda. Laakiin waxna ma ogaan kartid.”

Ogbonna ayaa si fiican uga soo dhex muuqday horyaalka Italian Serie A taaso keentay inay xiiseeyaan kooxaha ugu shidan horyaalka Ingiriiska.

Xasan Sheekh Maxamuud  Madaxwaynaha Soomaaliya oo ku sugan Magaalada Kampala ee Dalka Uganda ayaa xalay kulan la qaatay Jaaliyada Soomaalida ee dalkaas ku nool.

Madaxweynaha dalka Soomaaliya ayaa kulanka uu la qaatay jaaliyada wuxuu ku qotomay taageero jaaliyada ay umuujinayaan isbedelka dhanka hogaanka ah ee ka dhacay dalka Soomaaliya iyo sida ay u arkaan.

Qaar kamid ah dadkii uu kulanka la qaatay Madaxweynaha dalka Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa waxa ay kawada hadleen arimaha dalka Soomaaliya iyo sidii dib udhiska dalka ay kaga qeyb qaadan lahaayeen.

Wuxuu Madaxweynaha dalka Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud  jaaliyada ujeediyay qudbad ballaaran oo uu kaga hadlaayo arimo dhowr ah oo ku aadan dalka Soomaaliya.

Madaxwaynaha ayaa sheegay in jaaliyada Soomaalida ee dalka Ugandha looga baahan yahay inay ka qeyb qaataan dib udhiska dalka Soomaaliya iyo ka qeybqaadashada horumarka dalka ka socda.

Uga dambayn waxaa uu Madaxwaynaha u sheegay in dalka la xasilin doono waqti dhowna dadka qurba joogta ah dalkooda ay dib ugu soo noqon doonaan.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Somalia ayaa booqasho ku jooga dalka Uganda, halkaasi oo uu kaga qeyb galayo sanad guuradii 50-aad ee kasoo wareegtay xoriyadda dalkaas.

Madaxweynaha ayaa magaalada Kampala kula kulmay madax ka socota caalamka oo kala duwan oo isugu jira African iyo reer galbeed.

Haddaba daawo sawirrada kulmada Madaxweynaha.

Wararka naga soo garaya Magaalada Muqdisho ee Xarunta Wadanka Somalia ayaa waxaay tibaxayaan in Dowlada Somalia ay Magaalada Kismaayo u soo dirayso Ciidamo  ka tirsan Dowlada Somalia oo iskugu jira  Milatary police iyo Nabadsugida.

Ciidamadan oo garaya hal guuto  ayaa waxaa horkicidoona  Taliyahay Guutada kowaad ee Ciidamada Xogga Somalia Gen. Cabdilahi  Cali Canood  waxaaana Ciidamadan  badankood ka soo jeedan Gobolada Jubboyinka iyo Gedo.

Ciidamadaan ayaa waxaay saldhig ka sameynsan doonan Xeerada Ciidamada ee Luglow  ee Duleedka Magaalada Kismaayo waxaana si toos ah logu biirin doona  Ciidamo ka tirsan kuwa Dowlada oo ayagu  wayihii danbe ku sugna Gobolada Jubboyinka.

Dowlada Somalia  ayaa waxaay dadaal  ugu jirta sidi Maamul  Rayiid ah ugu sameyn lahad Magaalada Kismaayo ee Xarunta Gobolka Jubbada Hoose balse waxaa arinkaasi si weyn uga horyimid Dowlada Kenya oo ayado Abaabulaysa in Maamul ayada hoos taga laga dhiso Magaalada Kismaayo.

Balse Dowlada Somalia ayaa wali ku adkaysanaya in ay ayadu xaq u ledahay in ay dhisto Maamulka Magaalada Kismaayo oo ah Magaalo ka mid ah Wadanka Somalia.

Muranka ka tagaan Maamul usameynta Jubboyinka iyo Gedo ayaa waxaa  maanta Magaalada Kampala uga wada hadlay Madaxweynaha Somalia iyo Madaxweynaha Kenya  waxana kulankaasi fududeeeyay  Madaxweynaha Uganda Musaveni Waxana Madaxweyne Musaveni u aminsan yahay in Maamulka Gobolada Somalia lo madax baneeyo Dowlada Somalia.

Arimahan oo dhan ayaa waxaay dhacayaan xili shir uu Magaalada Muqdisho uga socdo beelaha Daga gobolada Jubboyinka  ee kala ah

1)Beesha Sade

2)Beesha Gaaljecel

3)Beesha Shiikhaal.

4) Beesha Cawrmale

5)Beelaha Direed.

6)Jareerweyne

Waxaayna dhamaan beelahaasi ka codsadeen  Dowlada Fadaraalka  Taliska Amisom iyo UNPOS in Magaalada Kismaayo lo diiro Ciidan ka madaxbanan Ciidamada Kenya oo ay beelahaasi ku edeyeen in aysan dhex dhexaad ka ahayn Arimaha Jubboyinka .

——————————–

Maxamed Cabdi Cali

Muqdiso-Somalia

Qarax qasaaro gaystay ayaa  Maanta waxaa Ciidamada Dowlada iyo Amisom loogu gaystay Magaaalada Kismaayo ee Xarunta Gobolka Jubabada Hoose.

Ciidamada ayaa waxaa qaraxa lagula eegtay Xaafada Calanley oo kamid ah Xaafadaha Magaalada Kismaayo Xili ay howgalo halkaas ka wadeen.

2 ruux ayaa ku dhintay qaraxa labo kalana waa ay ku dhaawacmeen .

Qaraxa ayaa la sheegay inuu ahaa Miinada Dhulka lagu aaso kaas oo loo dhigay Ciidanka Dowlada Iyo Amisom bartamaha Magaalada.

Marka laga soo tago labada Dhimashada waxaaa jira Askar ka tirsanaa kuwii qaraxa lala eegtay oo ku dhintay qaraxa lakiin lama oga tirada ay dhanyihiin.

Katbaka kooxda Real Madrid Iker Casillas ayaa sheegay inuu ninka ay isku kooxda yihiin ee Cristiano Ronaldo ka door bidi lahaa weeraryahanka kooxda Barcelona Lionel Mess, hadii uu sameynaayo dooqiisa u dhexeeya labada ciyaaryahan.

kooxda Jose Mourinho ayaa barbaro 2-2 ah la gashay Barca kulankii El Clasico wuxuuna tababaraha reer Portugal ku sifeeyey labada ciyaaryahan inay ka yimaadeen caalam kale, laakiin taas bedelkeeda Casillas ayaa ka dooran lahaa kabtanka xulka Portugal xidiga dalka Argentina.

“Cristiano ayaan ka door bidi lahaa Messi sababtoo ah waa ciyaaryahan sano walba nasiiya wax weyn waana ciyaaryahan aan maalin walba isla joogno,” ayuu Casillas u sheegay Cadena Cope.

“Waan garanayaa, waan garanayaa wuxuu yahay, waan garanayaa sida uu tababarka u qaato, waan garanayaa wax uu doonayo, waana garanayaan sidoo kale meesha uu doonayo.”

Arsenal ayaa qiratay inaysan Bank-geeda u jebin doonin si ay u ceshtaan Theo Walcott oo qandaraaskiisa kooxdu ka dhacaayo sanada soo aadan.

23 jirkaan reer England ayaa kooxda uga tegi kara si xor ah dhamaadka xilli ciyaareedka ka dib markii uu ka biyo diiday qandaraas cusub oo uu kooxda isbuucii uga qaadan lahaa 75 kun oo ginni.

Wakiilka Walcott ayaan la hadli doonin  Arsenal inta uu ciyaaryahanku soo gudanaayo waajibkiisa xulka England, iyadoona marar hore lagu guul darreystay wax is afgarad ah.

Laakiin gudoomiyaha Gunners Peter Hill-Wood ayaa qirtay inaysan kooxdu Bank-geeda u jebiun doonin mushaarka isbuuclaha ah ee Walcott, kaaso wax ka yar 12 bilood uu ka dhiman yahay andarasskiisu.

“Waxaan leenahay hab maamul mushaar isbuucle ah mana qorsheyneyno inaan u jebino qofna,” ayuu u sheegay Daily Star.

“Waxaan sameynay dalabyo kuwaas oo aan fileyno inaysan aheyn kuwo la aqbalaayo taasna way dhamaaneysaa. Waxaan ku fikireynaa inay tahay dalab mas’uuliyadeed.

“Waqtigaan qoyskiisa ayaa nala hadlaaya waxaana rajo ka qabnaa in la xaliyo. Laakiin ha I weydiin goorta ay noqoneyso, sababtoo ah waxba kama ogi.

“Waxaan rajo ka qabaa in xalku uu noqdo saxiix. Ma garanayo hadii aysan sidaas ku socon.”

Kooxaha ay xafiiltamaan ee Manchester City iyo Chelsea ayaa diyaar u ah inay Walcott ka dhaqaajiyaan bariga London sidoo kale Liverpool iyo Tottenham ayaa isha ku haaya.

Kaka ayaa daaha ka qaaday inuu ku farax sanyahay labadii kulan ee uu ku bilowday ciyaaraha Real Mardi wuxuuna sheegay inuu sidoo kale rajo ka qabo xulkiisa.

Ciyaaryahankii sanadii 2007 ku guuleysatay abaal marinta Ballon d’Or ayaa lala xiriirinaayey inuu xagaaga ka tegegaayo Santiago Bernabeu, laakiin wuu ku adkeystay inuu kooxdiisa iska sii joogo.

Seleccao ayaa looga yeeray laba sano ka dib, isagoo ka mid ah xulka Brazil ee la ciyaaraya wadamada Iraq iyo Japan.

“Diyaar ayaan u ahay inaan soo laabto, waana ku farax sanahay soo laabashadeysa,” ayuu u sheegay saxaafada. “Waxaan dareemayaa xoganaan fiican iyo farsamo.

“Inta badan ku dhowaad sanad dhaawac ayaan ahaa waxaana tababarka u qaadanayaa si wanaagsan anigoo fursado badan ka helaaya kooxda koowaad ee Real Madrid.”

Frank Lampard ayaa lagu baadi goobayaa inuu isbuucii qaato 250 kun oo ginni.

Ciyaaryahanka qadka dhexe ee xulka England ayaa waxaa u gacan haatinaaya kooxda uu u ciyaaro ciyaaryahankii ay isku kooxda ahaan Jireen Didier Drogba ee Shanghai Shenghua, sidoo kale iyadoo ay baadi goobeyso kooxda ka dhisan caasimada oo ay xafiiltamaan ee Beinjing Guoan.

Waxayna labada koox diyaar u yihiin inay bishii jeebkiisa ku shubaan hal milyan oo ginni.

Lamprad oo 34 jir ah ayaa la hadli kara koox walba oo caalamka ka dhisan bisha Janaayo wuuxuna xor noqonayaa xagaaga soo aadan marka uu dhamaado qandaraaskiisa Blues.

Wuxuu ku socdaa wadadii uu kaga tegi lahaa Stamford Bridge ka dib 11 sano, iyadoo uu ogyahay sharciga kooxda ee ah in 30 jir loo ogoyahay keliya hal sano oo qandaraas ah.

Lampard ayaa 36 milyan oo ginni ku aruursan kara sedax sano oo qandaraas ah oo uu la galo kooxda Shiinaha ee uu u ciyaaro saaxiibkiis Drogba.

Wuxuuna doonayaa inuu galo waqtigiisa lacag xamaalka, Sun Sport ayaa werineysa in sidoo kale looga baaqayo kooxda uu u ciyaaro David Beckham ee LA Galaxy.

Ashley Cole ayaa ku yiri xiriirika kubada catga ingiriiska ee marka magacooda laasoo gaabsho loo yaqaan FA “bunch of t***s” mar uu isticmaalayey akoonkiisa Twitter, isagoo uga dan lahaa inuu muujiyo taageerada uu u hayo kabtanka Chelsea John Terry kasoo lagu heystay inuu hadalo cunsuri ah u adeegsaday Anton Ferdinand.

Bernstein oo la hadlaayey BBC-da ayaa sheegay inuu ciyaaryahanku bixiyey raali gelin shaqsi ah ka dib markii uu aalada bulshada ku adeegsaday hadaloo aan habooneyn.

“Hadeer wuxuu bixiyey raali gelin jimcadii markii aan is aragnayna si shasi ah ayuu ii raali geliyey,” ayuu yiri Bernstein. “Wuxuu noo muujiyey ixtiraam dhab ah. Wuxuuna noo sheegay dhabtii inuu aad uga xun yahay.

“Xor ayuu u yahay inuu u ciyaaro England ciyaaraha soo aadan. Waxay quseysaa tababaraha hadii uu ciyaarsiinayo iyo hadii kale.”

Ciyaaryahanka qadka dhexe ee kooxda Juventus Arturo Vidal ayaa cadeeyey inuu ku faraxsan yahay joogistiisa Italy, isagoona sheegay inuu ku farxi lahaa inuu inta mustaqbalkiisa ka dhiman joogo Serie A.

Ciyaaryahanka heerka caalami ee dalka Chile ayaa suuqa xanta ah lagula xiriirinaayey inuu ku biirayo midkood kooxaha Manchester United iyo Real Madrid, laakiin wuxuu ka dhaqwaajiyey inuu waqtigaan ciyaarayo kubadii ugu wanaagsaneyd abid.

“Ma aanan ku fikirin wax tegitaan ah,” ayuu u sheegay fifa.com. “Waan ku celinayaa – Waan ku farax sanahay halkaan waxaana hadii ay noqoto aan ku qarash gareynayaa inta ka dhiman mustaqbalkeyga ciyaareed. Anigoo u sameynaya inaan ku farax sanahay.

“Wax walba waa ay wanaagsanaayeen markii aan ka ciyaarayey Germany oo aan la joogay [Bayer Leverkusen], laakiin hada waxaan u ciyaarayaa mid ka mid ah kooxaha ugu taariikhda wanaagsan kubada cagta.”

Waxaa magaalada Kampala ee xarunta dalka Uganda gaaray madaxweynaha Somalia Xasan Shekh Maxamuud oo marti qaad ka hellay sida uu sheegay Dhigiisa dalka Uganda Yuweri Musevani waxana uu ka qeyb galayaa munaasabad sanad guurada 50-aad ee kasoo wareegay markii xurnimada dalka Uganda ay ka qaateen dalka ingiriiska.

Madaxweynaha Somalia safarka uu ku aaday Kampala kaliya ma ahan inuu ka qeyb galo xurnimada Uganda laakin waxaa jira siro qarsoon oo ku aadan safarkiisa.

Madaxweyne Prof.Xasan Sheekh ayaa marka laga tago ka qeyb galka munaasabadda sanad guurada waxaa jira kulan gaar ah oo uu la yeelanayo Yuweri Musavani waxaana kulankaas uu yahay mid si qarsoodi ah ku dhacaya oo looga hadlayo arrimo dhowr ah sida Kenya iyo Ethiopia oo haatan culees siyaasadeed uu kala kulmayo Yuweri Musavani oo odey ka ahaa xureeynta Somalia.

Waxaa jira loolan siyaasadeed oo Uganda kala kulmayso dalka Kenya oo ciidamadayda ay gudaha u soo galeen Somalia sanadkii lasoo dhaafay isla markasna ay gacanta ku dhigeen magaalo dekadeedka Kismaayo halkaas oo ay haatan gacanta si buuxda ugu hayaan ciidamada dalka Kenya.

Yuweri Musavani ayaa arrinta walaaca ku hayso waxaa ay tahay inay Kenya gudaha u soo galisay ciidamo tira ahaan ku dhow kuwa Uganda ka joogay Somalia isla markaasna ay la wadaagto Magaca Amisom taas oo ay u sii dheertahay in dalkeeda lagu soo dhisayo maamul la sheegay in loo sameenayo gobolada Jubbooyinka+inay ceelal shidaal ay ka samaysanayso isla markaasna ay rabto inay beel gaar ah u dhiibto maamulka dekadda iyo magalada Kismaayo si ay saamayn ugu sii lahaato dalka Somalia.

Dhanka  kale,Yuweri Musavani wuxuu kaloo ka walaacsan yahay dalka Ethiopia oo 21-kii sanno kadib burburka dalka Somalia saamayn military iyo mid siyaasadeed ku lahayd dalka Somalia waxaana jiray in dhawaan ciidamo Amisom ah oo la geeyay Baladweyne ay diideen ciidamada itoobiya isla markasna isaga baxay magaalada iyagoo muujinayay inay isla joogeen labada ciidan.

Etoobiya waxay doonaysaa in arrimaha Somalia iyada lagala tashto oo ay hogaanka u hayso si lamid ah xiliyadii maamuladii iyo dowladihi hore Somalia soo maray 21-ka sanno isla markasna doonayso inay meesha ka saarto Uganda oo hormuud u ah ciidamada amisom ee nabad ilaalinta Somalia.

Yuweri Musavani ayaa doonaya inuu xiriir wanaagsan la samaysto dhiggiisa Somalia  Prof. Xasan Sheekh waxaana jira in rag u kala dab qaadaya labada mas’uul ay meesha ku jiraan waxaana wararka ay sheegayan in Prof.Food Cadde oo wax kusoo bartay Dalka Uganda jaamacad ku taalla isla markaasna saaxiibo dhow ay yihiin Xasan Sheekh uu yahay shaqsiga ka shaqeenaya inuu adkeeyo xiriirka labada madaxweyne.

Prof. Food Cadde ayaa ah nin muddo ku noola dalka Uganda isla markaasna wax kusoo bartay oo shahaadada Master-ka dhaqaalaha ku qaatay jaamacad ku taalla dalka Uganda,waa nin qabiil ahaan kasoo jeeda Beesha Dir,waana nin siyaasad ahaan kasoo horjeedo dalalka dariska ah ee Kenya iyo Ethiopia isla markasna raba inuu meesha ka saaro dalalkaas iyo saamaynta ay ku leeyihiin Somalia.

Waxaa kaloo jira in xafladda Sanad guurada Uganda uu kasoo qeyb galaayo madaxweynaha dalka Masar Maxamed Morsi oo siyaasad ahaan si weyn ugu soo horjeedo dalka Ethiopia iyo danaha ay Somalia ka leedahaya ayaa shir hordhac waxaa xarunta madaxtooyada Uganda ku yeelan doonno madaxweynayaasha Somalia iyo Masar Xasan sheikh iyo Maxamed Morsi waxana ay ka wada hadli doonan arrimaha siyasadda Somalia iyo sidii siyaasad ahaan Masar gacan u siin lahayd waxaa kaloo looga hadlayaa xaaladda Magaalada Kismaayo iyo Kenya oo maamul u samaynayso jubbooyinka.

Kadib kulanka labada Mas’ul ee dalalka Somalia iyo Masar ayaa waxa jiraya kulan saddex geesood ah oo xarunta madaxtooyada ku dhexmaraya Maxamed Morsi,Yuweri Musafani iyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Si kastaba Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ah nin siyaasad ahaan aan jeclayn dalalka dariska la ah Somalia kuwaas oo uu u arko inay yihiin caqabadda 1-aad ee dalka.

Hay’adda sirdoonka dalka Denmark PET, ayaa shaaca ka qaaday inay si toos ah ugu lug lahayd dilkii hogaamiyaha Al-Qacidada Yemen Anwar Al-Awlaki, oo lagu dilay weerar diyaaradaha aan cidi duulin ee Mareykanka ay ka fuliyeen dalka Yemen, bishii september ee 2011.

Morten Storm oo ah 36 jir ka tirsan PET oo la shaqeeyay CIA-da Mareykanka, ayaa u sheegay wargeyska Jyllands-Posten, in isaga oo iska dhigay saaxiib wanaagsan uu ku biiray kooxda Awlaki, uuna ku lug lahaa dhacdooyin dhowr ah oo hogaamiyey dilka Awlaki.

“Waxaan ka caawiyaya CIA-da iyo PET inay daba galaan Awlaki, si ay ugu diraan diyaaradda drone-ka oo ay u disho” ayuu yiri Storm.

“Waxa uu ahaa qorshe ay soo hindistay CIA-da” ayuu yiri.

Storm ayaa shaaca ka qaaday in isaga iyo Awlaki ay billaabeen inay farriimo isku dhaafsadaan cajalka Flash drive, horaantii bishii september ee 2011.

“Markii uu fariin iigu soo diray Flash Drive, waxaan u celiyay mid kale oo lagu xiray qalab sheegaya halka uu joogo, kadibna sidaas ayaa CIA-da ku weerartay Awlaki, uuna ku geeriyooday” ayuu yiri Storm.

Storm ayaa kashifay in muddo dheer uu ku noolaa nolol laba wajiile ah. Mid ka mid ah noloshiisa ayaa ahayd wakiil ka tirsan PET oo lagu magacaabo Morten Strom, lana shaqeeya CIA, halka mid kalena ay ahayd Islaami mintid ah oo lagu magacaabo Muraad Storm, oo saaxib la ah Al-Qaeda.

“Dad badan oo qoyskeyga ka mid ah ayaa rumeysnaa inaan muddo lix sano ahaa hogaamiye u go’ay ilsaamiyiinta” ayuu yiri Strom, oo intaas ku daray “Hadda waxa ay ogaadeen inaan la dagaalamayay argagixsada”.

Storm ayaa diinta Islaamka qaatay sanaddii 1997-kii, waxaana uu muddo ku noolaa dalka Yemen, si uu halkaas qur’aanka uga barto.

Sanaddii 2000, ayuu guursaday haweeney Maroccan ah, oo u dhashay wiil sanadii 2002, kaasi oo loogu magac daray Osama.

Waxa ay astaan u ahayd sida uu u jecel yahay Osama Bin Laden, waxaana uu la saaxiibay hogaamiyaha Al-Qacidada Yemen Mr Awlaki oo ahaa American.

Muddo haddii uu la joogay ayuu sheegay inuu dhibsaday fikradda aadka u mayalka adag ee Al-Qacida, taasi oo keentay inuu aamino in waxa loo dagaalamayo aysan ahayn waxa uu isaga mooday.

Xagaagii 2006, ayuu xiriir la sameeyay PET una sheegay inuu ka caawin karo la dagaalanka argagixisada isaga oo ka faa’iideysanaya kalsoonida ay u hayaan.

Waxaa kadib dhacday in CIA-da ay sidoo kale arrinka ku lug yeelato, waxaana jiritaanka iyo howsha uu hayay Mr. Storm, sidoo kale ogaa madaxweyne Obama, kadibna waxaa billowday qorshaha lagu dili lahaa Awlaki oo qaatay waqti dheer.

“Waan ku faraxsanahay shaqada aan qabtay” ayuu yiri.

Si kastaba quburada aragagxisada ayaa ka digay in Storm uu iminka naftiisa ka dhigay bartilmaameed, kadib markii uu shaaca ka qaaday wixii uu sameeyay.

Waxa ay sidoo kale tani halis gelin kartaa dadka caddaanka ah ee iminka xubnaha ka ah Al-Qacida, oo ay suurta gal tahay in laga shakiyo.

Waxaa qoray: Tifaftiraha Caasimada Online, Alaxmed.

Ma naqaan ujeedka ay ka damacsan tahay, hase yeeshee hay’adda xalinta shaqaaqooyinka Caalamiga ee International Crisis Group, ICG, ayaa ka digtay waxa ay ugu yeeraty fara gelinta Turkiga ee Somalia.

Warbixin ay soo saartey hay’addu oo ay ku qiimeyneysey doorka Turkiga ee Somaliya ayey ku sheegtey in dadka Soomaaliyeed ay rajo ka badan waxa ay dowladda Turkiga u qaban karto Soomalida ay ka qabaan inuu Turkigu wax badan ka qaban karo Somaaliya iyagoo taasna sabab uga dhigay kaalmadii bani,aadanimo ee waqtiga muhiimka ahaa ay geeyeen Soomaaliya.

Abdirashid Khaliif Xaashi oo ah Cilmi bare ka tirsan ICG gaar ahaana geeska Afrika ayaa VOA uga warramay caqabadaha ay hay’addu ka dhex arkeen howlaha gargaarka iyo dib u dhiska Turkiga ka wadaan. Dhageyso Wareysiga Abdirashid.