Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa sii xoogeysanaya guuxa mooshinka culus ee ka dhex socda baarlamaanka Soomaaliya, kaas oo lasoo wariyay in qaar kamid ah xildhibaannada baarlamaanka ay ka wadaan ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, mooshinkan ayaa ujeedka uu yahay in lagu daah-furo kulamada ugu horreeya ee Kalfadhigga 6-aad ee baarlamaanka labadiisa gole oo furmi doono 22-ka bishaan oo ku beegan maalinta Sabtida ah ee soo socota.

Xildhibaannada wada mooshinka oo u badan kuwa mucaaradka ee kasoo horjeedo qorshaha Villa Soomaaliya ee qof iyo codka ah ayaa ku eedeynaya ra’iisul wasaaraha iyo xukuumaddiisa fadhiidnimo iyo inuu gabay shaqadii loo igmaday ee golaha fulinta.

Hadal-heyn xooggan ayaa ka dhalatay mooshinkan oo guuxiisa haatan si weyn loo dareemayo, waxaana sidoo kale barbar socda qorshe kale oo ay Villa Soomaaliya ku burburineyso mooshinka, si ay uga hortagto xilka tuurista ra’iisul wasaare Xamza.

Madaxweynihii hore ee HirShabelle, Cali Cabdullahi Cosoble oo wareysi gaar ah siiyay Telefishinka Somali Cable ayaa ka hadlay aragtidiisa ku aadan mooshinkan, wuxuuna ku tilmaamay arrin fawdo ah oo la doonayo in la’isaga horkeeno madaxweynaha iyo ra’iisul wasaaraha.

“Aniga waxaan leeyahay qof weliba shaqadeeeda ha aqoonsato, baarlamaan intay leeyihiin Xamza ayaanu rideynaa ma oga miyaa baarlamaankii ninbaa xaqiray oo guddoomiyihii baarlamaanka kasoo eryay Puntland u diiday inay tegto kaa mala xisaabtami karaan miyaa? ayuu yiri Madaxweynihii hore ee maamulka HirShabelle.

Cosoble ayaa si weyn u ammaanay Xamza, wuxuuna tilmaamay in muddada uu joogo xafiiska uu qabtay shaqo wanaasgan sidoo kalena uu daacad u yahay madaxweynahiisa.

“Ra’iisul wasaare Xamza waxaan leeyahay muddada aad ra’iisul wasaaraha ahayd runtii waxaad muujisay karti, dowlad aqoon-nimo waxaad muujisay 100% madaxweynihii ad is dhaarsateen ee aad ka wada shaqeyneyseen horumarka dalka in aad sidii ahayd ula shaqeyneyso, jidkaaga ku soco” ayuu mar kale yiri siyaasiga Cali Cabdullahi Cosoble.

Hoos ka daawo wareysiga oo dhammeystiran:-

Ankara (Caasimada Online) – Diblomaasiyiinta sare ee Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa Talaadadii yeeshay wejigii ugu horreeyay ee wadahadallo farsamo ah oo lagu raadinayo xalka khilaaf ka dhashay heshiis dhexmaray Itoobiya iyo Somaliland, sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Turkiga.

Turkiga ayaa dhex-dhexaadinaya dalalkan Geeska Afrika, iyadoo laga walaacsan yahay in xiisadda oo sii korortay ay horseedi karto isku dhac cusub oo ka dhaca gobolka horeyba xaaladiisa u kacsaneyd.

Xiisadda ayaa kacday kaddib markii Itoobiya, oo aan lahayn bad, ay sannadkii hore la saxiixatay Somaliland heshiis is-afgarad ah oo ay dhul xeebeed kaga kireysaneyso si ay saldhig ciidan badeed uga sameysato.

Sida lagu heshiiyey, Itoobiya ayaa noqonaysa dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada madax-bannaanida Somaliland. Soomaaliya, si kastaba ha ahaatee, waxay ku dooday in heshiiskan uu xadgudub ku yahay madax-bannaanideeda iyo midnimada dhuleed ee dalka.

Bishii December, hoggaamiyeyaasha Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa ku kulmay Turkiga, halkaas oo ay ku heshiiyeen in la billaabo wadahadallo farsamo oo lagu raadinayo heshiis suurtagal ah, kaas oo dammaanad qaadaya madax-banaanida dhuleed ee Soomaaliya, isla markaana u ogolaanaya Itoobiya inay hesho marin badeed.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Turkiga ayaa sheegtay in wafdiyada ay kala hoggaaminayeen Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Gedion Timothewos, iyo Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar, ay yeesheen wejigii ugu horreeyay ee wadahadallo farsamo ah oo ka dhacay caasimadda Turkiga ee Ankara.

“Labada dhinac waxay muujiyeen sida ay uga go’an tahay fulinta qodobada iyo ruuxda Bayaanka Ankara,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Turkiga, oo xiganeysa heshiiskii la gaaray bishii December. “Wafdiyadu waxay billaabeen dadaallo lagu xaqiijinayo aragtidaas.”

Wareegga labaad ee wadahadallada ayaa lagu wadaa inuu dhaco bisha Maarso, sida lagu sheegay bayaanka wasaaradda.

Turkiga ayaa Soomaaliya ku leh maal-gashi ballaaran, oo ay ka mid tahay saldhigga ugu weyn ee ciidan ee uu dibadda ka dhistay.

Somaliland ayaa sheegtay in ka go’day Soomaaliya in ka badan 30 sano ka hor, hase yeeshee lama aqoonsanin xornimadeeda, mana ay aqoonsana Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay.

Itoobiya, oo lagu qiyaaso inay leedahay dad ka badan 120 milyan, waa dalka ugu dadka badan caalamka ee aan lahayn bad.

Stockholm (Caasimada Online) – Maxkamad ku taalla Sweden ayaa xukuntay afar nin oo lagu helay inay ka tirsanaayeen kooxda Daacish (ISIS), iyaga oo ku lug lahaa hawlo ay ka mid yihiin qorista xubno cusub, faafinta fikradaha kooxda, iyo tababarada hubka. Maxkamaddu waxay raggan ku xukuntay xabsiyo u dhexeeya saddex sano ilaa lix sano iyo bar.

Bayaan ay soo saartay, Maxkamadda Degmada Nacka waxay sheegtay in falalka kala duwan ee raggan, oo dhammaantood ah muwaadiniin Swedish ah, ay caddeyn u ahaayeen in ay ka tirsanaayeen kooxda Islaamiga ah ee Daacish ee Soomaaliya intii u dhaxeysay 2023 iyo 2024.

“Howlahooda waxa ka mid ahaa qorista xubno cusub oo kooxda ku biira, faafinta afkaartooda, tababarka hubka, iyo bixinta talooyin la xiriira ururka,” ayaa lagu yiri bayaanka maxkamadda.

Saddex ka mid ah raggan ayaa sidoo kale lagu soo eedeeyay inay qorsheynayeen fal argagixiso oo ka dhici lahaa gudaha Sweden sanadihii 2023 iyo 2024 iyagoo magaca Daacish ku howlgalaya, balse maxkamaddu wey sii daysay eeddaas, sida lagu sheegay go’aanka maxkamadda.

“Maxkamaddu ma aysan arkin caddeyn ku filan oo muujinaysa qorshe cad oo lagu fulin lahaa weerar argagixiso,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Ragga la xukumay ayaa kala ah;

• Omar Yasser Ahmed Atia, 21 jir.
• Daniel Elias Johansson, 25 jir.
• Rasmus Erik Johansson, 23 jir.
• Elyas Mohamed Hakamali, 63 jir.

Dacwad-oogeyaasha ayaa bishii December maxkamadda u gudbiyay dacwadda, iyaga oo sheegay in saddexda nin ay damacsanaayeen inay dilaan ama waxyeelleeyaan dad kale, balse ma shaacin bartilmaameed gaar ah.

Qareenka u doodayay Omar Yasser Ahmed Atia, oo 21 jir ah, laguna xukumay lix sano iyo bar, ayaa sheegay in macaamilkiisa rafcaan ka qaadan doono xukunka.

Qareenka Rasmus Erik Johansson, oo 23 jir ah, laguna xukumay shan sano iyo bar, ayaa diiday inuu faallo ka bixiyo go’aanka maxkamadda.

Qareennada Elyas Mohamed Hakamali, oo 63 jir ah, laguna xukumay saddex sano, iyo Daniel Elias Johansson, oo 25 jir ah, laguna xukumay lix sano, ayaan si degdeg ah uga jawaabin codsiyada faallo weydiinta.

Jowhar (Caasimada Online) – Golaha wasiirada dowlad goboleedka HirShabelle ayaa xalay kulan deg-deg ah ku yeeshay magaalada Jowhar ee xarunta gobolka Shabeelaha Dhexe, kaas oo uu guddoomiyay madaxweyne Cali Cabdullaahi Xuseen (Guudlaawe).

Kulankan oo ahaa mid xasaasi ah ayaa waxaa diirrada lagu saaray dagaalka ka dhanka ah Khawaarijta iyo sidii looga ciribtiri lahaa guud ahaan deegaanada HirShabelle.

Ugu horreyn golaha ayaa warbixin guud ka dhageystay wasaaradda amniga oo faah-faahin dheeri ah ka bixisay xaaladda amni ee guud ahaan HirShabelle, waxana ay tilmaamtay in howlgalladii ugu dambeeyay laga gaaray guulo wax ku ool ah.

Wasaaradda ayaa sidoo kale xustay in dagaalka ay ku biireen ciidamada Daraawiishta HirShabelle, qeybna ay ka ahaayeen howgalka ciidanka Xoogga iyo kuwa deegaanka.

Sidoo kale waxaa shirka inta uu socday lagu gorfeeyay isbeddelka cimilada iyo abaaraha ka jira deegaanada qaar ee HirShabelle ee saameynta ku yeelatay dadka iyo duunyada.

Dhanka kale, wasiirka arrimaha guddaha HirShabelle ayaa la wadaagtay golaha wasiirrada qaabka ay u dhacday doorrashada golaha Deegaanka ee degmada Mahadaay iyo sida ay haatan ugu howlan yihiin doorashada golaha deegaanka ee degmada Balcad.

Waxaa kale oo shirka lagu ansixiyey degmo-nimada Biyo-cadde oo ay soo gudbisay isla wasaaradda arrimaha gudaha iyo dowladdaha Hoose.

Ugu dambeyn Madaxweynaha Dowladda Hirshabeelle oo soo xiray kulanka deg-degga ahaa ayaa shacabka ugu baaqay inay is-caawiyaan bisha barakeysan ee Ramadaan.

Ceelbuur (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Galgaduud ayaa sheegaya in maanta degmada Ceelbuur ay ka taagan tahay xiisad culus oo u dhexeysa dadka deegaanka iyo maleeshiyaadka Al-Shabaab ee weli gacanta ku haya degmadaas.

Xiisaddan ayaa daba socota weerar ay maalin ka hor dadka deegaanka ku qaadeen guri uu Ceelbuur ka deganaa horjoogaha waxa ay kooxdu ugu yeerto “Xisbada,” oo lagu magacaabo Yaxye Laba Madax.

Howlgalka ayaa si gaar ah loogu beegsaday guriga horjoogahan, oo ku dheggan saldhigga degmada Ceelbuur, waxaana kooxda lagu gaarsiiyay khasaare culus oo isugu jira dhimasho iyo dhaawac, sida ay sheegtay dowladda federaalka Soomaaliya.

Horjooge Yaxye Laba Madax ayaa la soo wariyay in dhaawac halis ah uu soo gaaray, kadib markii dadka deegaanka ay ku beegsadeen xilli uu ku sugnaa hoygiisa.

Xaaladda degmada ayaa weli kacsan, waxaana shacabka Ceelbuur ay haatan wadaan abaabul ay isaga dulqaadayaan dhibaatada ay kala kulmaan kooxaha Khawaarijta.

Guddoomiyaha degmada Ceelbuur, Nuur Xasan Guutaale, oo ka hadlay xaaladdan soo korortay, ayaa shaaca ka qaaday in dadka kasoo jeeda degmada ay bilaabeen dagaal lagu xoreynayo deegaankooda, ayna ku bogaadinayaan dadaalka ay ugu jiraan la dagaallanka maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Sidoo kale, Nuur Guutaale ayaa ka dalbaday dowladda Soomaaliya inay ka gacan siiso dagaalka ay kula jiraan argagixisada, si looga xoreeyo degmada Ceelbuur.

“Shacabkii ayaa adkeysan waayay, go’aanna ku qaatay inay Al-Shabaab iska dulqaadaan. Waa in ay dowladda lasoo garab istaagtaa taageero nooc walba leh, waxaana jirta rajo wanaagsan in Al-Shabaab magaalada laga saari doono,” ayuu yiri guddoomiyaha Ceelbuur.

Si kastaba, howl-gallada ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab oo bilihii dambe hoos u dhac ku yimid ayaa haatan dib u dardar galay, iyadoo dagaal lagu qaaday jihooyin dhowr ah, kuwaas oo qaarkood guulo wax ku ool ah laga gaaray.

Washington (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Talaadadii shaaciyey in ay suurtagal tahay inuu bishan la kulmo Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin, isagoo sidoo kale iska dhaga-tiray walaaca Ukraine ee ah in laga reebay wada-hadallada Mareykanka iyo Ruushka ee ka dhacay Sacuudiga si loo soo afjaro dagaalka Ukraine.

“Laga yaabo,” ayuu Trump ku jawaabay markii la weydiiyay inuu weli filayo inuu bishan la kulmo Putin, xilli uu soo gabagabeynayay shir jaraa’id oo ka dhacay Mar-a-Lago, gurigiisa ku yaalla Palm Beach, Florida.

Xoghayaha Arrimaha Dibadda ee Mareykanka Marco Rubio, oo warbaahinta uga warbixiyay wada-hadalladii Mareykanka iyo Ruushka ee Riyadh, ayaa sheegay in labada dhinac aysan weli go’aamin taariikh rasmi ah oo loogu talagalay shir-madaxeed dhex mara Trump iyo Putin si ay uga wadahadlaan arrimaha Ukraine.

Trump ayaa markii ugu horreysay ka hadlay wada-hadallada Mareykanka iyo Ruushka ee Riyadh, halkaas oo wafdi Mareykan ah uu la yeeshay Ruushka wadahadallo ku saabsan Ukraine.

Isagoo ka jawaabaya walaaca Kyiv ee ah in laga reebay wada-hadalladaas, Trump wuxuu sheegay in Ukraine ay fursad u haysatay inay heshiis la gasho Ruushka saddex sano ka hor si looga hortago duullaanka Moscow.

“Maanta waxaan maqlay, ‘oh, nala ma casuumin.’ Hagaag, saddex sano baad halkaas joogtay, waa inaad soo afjartay… xitaa waa inaanu dagaalku bilaaban. Waxaad heli kartay heshiis,” ayuu yiri Trump.

Putin ayaa billaabay dagaalka

Sean Savett, oo hore u ahaa afhayeenka Golaha Amniga Qaranka ee Aqalka Cad xilligii Madaxweyne Joe Biden, ayaa baraha bulshada ku qoray in Ruushka uu bilaabay dagaalka.

“Waxay u muuqataa in Trump uu si buuxda u qaatay dacaayadda Putin,” ayuu yiri. “Xusuusin qof walba u baahan yahay: Putin ayaa dagaalka bilaabay isaga oo aan wax sabab ah u haysan, ciidamadiisana waxay dambi dagaal ka geysteen Ukraine. Ruushka ayaa mas’uul ka ah sii socoshada dagaalkan.”

Trump ayaa si adag ugu dhaliilay Biden habka uu u maareeyay arrimaha Ukraine. Biden wuxuu dadaal badan geliyay hub siinta Ukraine si ay isaga difaacdo duullaanka Ruushka.

“Waxaan aaminsanahay in awood aan u leeyahay soo afjaridda dagaalkan,” ayuu Trump yiri.

Wuxuu sidoo kale sheegay in Ukraine ay tahay inay doorasho qabato. “Arrintani wax shaqo ah kuma lahan Ruushka, waa arrin aniga iyo wadamo kale badan ay qabaan,” ayuu yiri.

Trump wuxuu intaa ku daray inuusan ka hor imaan doonin haddii dalalka Yurub ay rabaan inay ciidamo nabad-ilaalin ah u diraan Ukraine.

Hoggaamiyeyaasha Yurub ayaa wada-hadallo ka yeeshay suurtagalnimada dirista ciidamo nabad-ilaalin ah si ay u bixiyaan dammaanad amni haddii heshiis nabadeed la gaaro.

“Inay ciidamo halkaas joogaan wey fiican tahay, mana diidi doono arrintaas,” ayuu Trump yiri.

Zelenskiy oo ka baaqday Riyadh

Dhanka kale, Madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelenskiy ayaa dib u dhigay safarkiisii uu ku tegi lahaa Sacuudiga si uusan “sharciyad” ugu yeelin shirkii Talaadada ka dhacay Riyadh ee Mareykanka iyo Ruushka, sida ay ilo-wareedyo xog ogaal ah u sheegeen Reuters.

Isagoo Talaadadii ka hadlayay Turkiga, Zelenskiy wuxuu sheegay inuu dib u dhigay safarkiisii boqortooyada Sacuudiga, kaas oo horey loogu qorsheeyay Arbacada, ilaa 10-ka Maarso, isaga oo xusay inuusan rabin “isku aad aan la rabin.”

“(Ukraine) ma rabto in lagu daro wax kasta oo ka dhacay Riyadh si sharciyad loo siiyo,” ayuu yiri mid ka mid ah ilo-wareedyada.

Zelenskiy wuxuu Ankara ka sheegay inaan lagu casuumin shirkii Talaadada dhex maray wafdiyada Mareykanka iyo Ruushka, kuwaas oo ay hoggaaminayeen wasiirrada arrimaha dibadda ee labada dal.

Mareykanka iyo Ruushka waxay kulanka kaddib sheegeen inay isku raaceen inay sii wadaan dadaallada lagu joojinayo dagaalka Ukraine.

“Ma rabno in cid kale wax noo go’aamiso annaga oo aan meesha joogin… Ma jiro go’aan la gaari karo oo ku saabsan soo afjaridda dagaalka Ukraine anaga oo aan lagala tashan,” ayuu yiri Zelenskiy.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, oo xafiiska la wareegay 20-kii Janaayo, ayaa marar badan ballan qaaday inuu si degdeg ah u soo afjari doono dagaalka. Wuxuu ku adkaystay in si degdeg ah loo billaabo wada-hadallo nabadeed, hase yeeshee hadallada saraakiishiisa sare waxay dhaliyeen su’aalo ku saabsan waxa uu qorsheynayo.

Xoghayaha Difaaca Mareykanka Pete Hegseth ayaa toddobaadkii hore NATO u sheegay in ay tahay riyo aan macquul ahayn in Ukraine ay xubin ka noqoto NATO iyadoo heshiis lala galayo Ruushka, wuxuuna ku tilmaamay riyada Ukraine ee ah in ay dib u hesho xuduudaheeda caalamiga ah “yool aan suurtagal ahayn.”

Hegseth wuxuu u muuqday inuu dib uga laabtay hadalladiisa maalinta xigtay, balse hadalladiisa ayaa walaac ka dhaliyay Ukraine, maadaama ay dareemeen in Mareykanka uu go’aanno ka gaari karo mustaqbalkooda iyaga oo aan lagala tashan.

Trump wuxuu toddobaadkii hore wacay Zelenskiy iyo Putin, taas oo walaac ku abuurtay xulafada Yurub ee Kyiv, iyaga oo ka baqaya in laga saaro geeddi-socodka nabadda.

Geneva (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa dadaal xooggan ugu jirta sidii ay xubin rasmi ah uga noqon lahayd Ururka Ganacsiga Adduunka (WTO).

Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka XFS Saalax Axmed Jaamac, iyo wafdi ballaaran uu hoggaaminayo ayaa magaalada Geneva u jooga ka miro-dhalinta arrintan, iyagoo halkaasi kula kulmay Agaasimaha Guud ee Ururka Ganacsiga Adduunka (WTO), Dr. Ngozi Okonjo-Iweala.

Kulankan ayaa daba socday wada-hadalladii bilowga ahaa ee Isniintii dhexmaray Soomaaliya iyo WTO, kuwaas oo lagu furay hannaanka ay Soomaaliya uga mid noqonayso ururkan caalamiga ah.

Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka ayaa ku nuuxnuuxsaday sida ay dowladda uga go’an tahay in hannaankan laga miro-dhaliyo, si Soomaaliya ay xubin rasmi ah uga noqoto WTO.

Dr. Ngozi Okonjo-Iweala ayaa dhankeeda ballan-qaaday in ururku siin doono Soomaaliya taageero farsamo, si ay ugu guuleysato hannaanka xubinnimada ururka.

Wada-hadalladan oo ay Soomaaliya muddo sugaysay ayaa muhiim u ah dadaallada dalka ee lagu horumarinayo iskaashiga ganacsi iyo kobcinta dhaqaalaha.

Ku biirista WTO waxay Soomaaliya u sahlaysaa helitaanka suuqyo ganacsi oo caalami ah, xoojinta maalgashiga shisheeye, iyo fududeynta ganacsiga caalamiga ah.

Soomaaliya ayaa horay uga mid noqotay ururrada goboleed sida East African Community (EAC) iyo Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA), kuwaas oo muhiim u ah xoojinta iskaashiga dhaqaale ee gobolka.

Sidoo kale sanadkan 2025, Soomaaliya waxay xubin rasmi ah ka noqotay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, taas oo muujinaysa doorka firfircoon ee dowladda Soomaaliya ay ka ciyaarayso arrimaha caalamiga ah.

Boosaaso (Caasimada Online) – Warar dheeraad ah ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay duqeyn culus oo xalay ka dhacday aagga buuraha Cal-Miskaad ee gobolka Bari, halkaas oo ay ka socdaan howlgallo ay Puntland ku qaaday xubnaha Daacish.

Weerarka oo ahaa mid si aad ah loo soo qorsheeyay lagu beegsaday god wayn oo ay isku uruursanayeen maleeshiyaadka kooxda, una u dhow deegaanka Sheebaab, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay Taliska Howlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland.

Warsaxaafadeedka ayaa lagu sheegay in howlgalkan dhanka cirka ah ay si wadajir ah isaga kaashadeen Puntland iyo Imaaraadka, jab culus-na lagu gaarsiiyay Daacish.

Sidoo kale waxaa qoraalka lagu sheegay in duqeynta lagu lagu dilay in ka badan 10 xubnood oo ay ku jiraan saraakiil sar sare oo ka tirsanaa maleeshiyaadka kooxda.

“Duqeyn waxaa maanta lagu dilay in ka badan 11 xubnood oo ka tirsan Argagixisada Daacish, kuwaasi oo isku urursanayay God u dhow Sheebaab – Calmiskaad. Waxaa duqeynta fuliyey saaxiibada Puntland ee Imaaraadka” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dowladda Isu Tegga Imaaraadka Carabta ayaa haatan kaalin wayn oo muuqata ka qaadaneysa dagaalka ka dhanka ah kooxda Daacish ee ka socda dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari, waxayna horay sidaan oo kale duqeymo uga fulisay aagga Calmiskaad.

Duqeyntii ugu dambeysay ayuu Imaaraadka Carabta dhowaan ka gaystay deegaanka lagu magacaabo Darar-madoobe, waxaana lagu dilay illaa 12 ka tirsanaa kooxda Daacish, iyada oo sidoo kale lagu gubay gaari xamuul ah oo ay adeegsaneysay kooxda.

Marka laga tego Imaaraadka, waxaa isagunna dagaalkan qayb ka ah Mareykanka oo duqeymo diyaaradeed ka fuliya Puntland, kuwaas oo khasaare lagu gaarsiiyay Daacish.

Si kastaba, Madaxweynaha dowlad-goboleedka Puntland Mudane Siciid Cabdullaahi Deni ayaa dhowaan albaabada u furay cid weliba oo gacan ka geysaneysa howlgallada ka dhanka ah Daacish ee maalmaha badan ka socda dhulka buuraleda ah ee gobolka Bari.

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal culus oo maanta ay si wadajir ah u qaadeen ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa dadka deegaanka, kaas oo ka dhacay koonfurta gobolka Mudug.

Howlgalka oo ahaa mid qorsheysan ayaa waxaa lagu beegsaday kooxda Al-Shabaab, wuxuuna si gaar ah uga dhacay aagga deegaanka Bacaadwayne ee gobolkaasi, sida ay sheegtay dowladda Soomaaliya oo warsaxaafadeed kasoo saartay weerarkaasi.

Qoraalka dowladda ayaa waxaa lagu sheegay in ciidamada huwanta ay beegsadeen fariisimo ay dagaalyahannada Shabaab ku lahaayeen halkaasi, jab culusna la gaystay.

“Howlgal qorsheysan oo Ciidanka Xoogga Dalka iyo kuwa Deegaanka ay ka fuliyeen magaalada Bacaadwayne ee Koonfurta gobolka Mudug ayaa lagu beegsaday fariisimo Khawaarijtu ku baadaysay dadka shacabka ah” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale qoraalka ayaa intaasi kusii daray in howlgalka lagu dilay horjoogayaal iyo maleeshiyaad kooxda ka tirsanaa oo ku dhuumaaleysanayay goobta la weeraray.

“Howlgalka ayaa lagu beegsaday horjoogayaal iyo malayshiyaad halkaa muddo si dhuumaalaysi ah ugu dhibaateenaysay dadka shacabka ah, kuwaasi oo ciidamadu ay cagta mariyeen fariisinkii Khawaarijta” ayaa lagu yiri mar kale lagu yiri qoraalka.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay Al-Shabaab oo ku aadan howlgalkaasi maanta ka dhacay Mudug ee ay guusha ka sheegatay dowladda dhexe.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo laga dareemayaa qaybo badan oo kamid ah koonfura Mudug oo hoostaga Galmudug.

Gobollada dhexe ayaa  kamid ah gobollada ay weli ka socdaan howlgallada xoreynta ah, waxaana badanaa ku dagaalama ciidamada huwanta iyo Khawaarijta Al-Shabaab.

Boosaaso (Caasimada Online) – Puntland ayaa weli sii wada dagaalka adag ee ay kula jirto kooxda Daacish, waxaana ciidamdeeda ay kusii siqayaan godadka waa wayn ee ku hoos yaalla buuraha hoostooda ee gobolka Bari, halkaas oo uu ka socda howlgal xoreyn ah.

Ciidamada Puntland ayaa illaa iyo hadda dagaalkan ka gaaray guullo waa wayn, taas oo keentay in si weyn gudaha iyo dibadda laga taageero, maadaama ay tirtirayaan argagixisada.

Taliyaha qaybta Booliska ee Gobolka Bari, Gaashaanle Sare Cabdiqaadir Jaamac Dirir oo maanta la hadlay warbaahinta ayaa shaaciyay xog cusub iyo xeelad Puntland u horseeday guusha dagaalka ay haatan kula jirto Daacishta ku sugan aagga Calmiskaad.

Cabdiqaadir Jaamac Dirir ayaa sheegay in marka laga tego dagaalka tooska ah ay hay’adaha ammaanka Puntland diiradda saareen arrimaha gudaha, si looga hortago dhagarta ay soo maleegaan xubnaha argagixisadaha ee kooxda Daacish, isaga oo tilmaamay in laga hortegay weeraro qaraxyo ah oo la doonayay in dhibaato lagu gaysto.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in lasoo qabtay dad badan oo lacago usoo uruurin jiray Daacish, taasina ay keentay in la jabiyo kooxda, lana awood tiro.

“Waxan rabaaa inaan idinku bishaareeyo dagaalka buurta laga wado mid ka xooggan ayaan gudaha ka wadnaa, waxaan qabanay kuwa badan uu dakhliga u ururin jiray, waxaan qabanay kuwa badan oo gudaha qaraxyo dhigi jiray si ay dhagar u sameeyaa”, ayuu yiri Taliyaha qaybta booliska gobolka Bari G/sare Cabdulqaadir Jaamac Dirir.

Dhinaca kale wuxuu taliyuhu ku baaqay in lasii xoojiyo howlgalkan, isaga oo sidoo kale shacabka ku amaanay wada shaqeynta ay la leeyihiin ciidamada ammaanka.

“Halganbaa ku jirna, waxaa muhiim ah inaan kor usii qaadno oo lasii laba jibaaro saadka, guushana waxba nooga ma dhino” ayuu hadalkiia sii raaciyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee hay’adda nabad-sugidda Soomaaliya, Fahad Yaasiin Xaaji Daahir oo qoraal soo saaray ayaa ka fal-celiyay tallaabadii uu shalay qaaday madaxweyne Xasan oo weeraray xubnaha mucaaradka.

Madaxweynaha oo khudbad ka jeediyay furitaanka isbitaal laga hirgeliyay degmada Hodan ayaa u jawaabay siyaasiyiinta mucaaradka ah, isaga oo si cad u beeniyay eedeymahooda sheegaya in dowladdiisu ay waddo jid uu dalka u horseedayo jahawareer, isagoo hadalladaas ku tilmaamay kuwo marin-habaabin ah oo waxyeello leh.

“Siyaasiyiinta sheegaya in musiibo soo dhowdahay, albaabbada cadaabta la furayo, waa dad aan caadi ahayn, oo maskaxiyan xanuunsan oo u baahan in la daaweeyo,” ayuu yiri, isagoo si toos ah ugu jawaabay dhaliilaha la xiriira in maamulkiisu noqday mid kelitalis ah oo xaddidaya xorriyadda siyaasadeed.

Intaas kadib waxaa soo hadlay Fahad Yaasiin Xaaji Daahir oo ku taliyay arrin yaableh, isaga oo soo jeediyay in isbitaalka cusub ee Hodan Hospital laga furo qayb u gooni ah dhimirka iyo cudurrada keena isku dhex yaaca, sida u hadalka u dhigay.

“Anigoo tixraacaya hadalka Madaxweynaha ee ahaa qofkii Madaxda wax ka sheega isbitaal hala geeyo oo nafsiyan haloo baaro, waxaan soo jeedinayaa in isbitaalka cusub ee Hodan Hospital laga furo qayb u gooni ah dhimirka iyo cudurrada keena isku dhex yaaca” ayuu ku yiri qoraal kooban oo uu Fahad soo dhigay bartiisa Twitter-ka.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Qeybtaas waxaa lagu baarayaa xaalada caafimaad ee Madaxda Qaranka iyo Hoggaamiyeyaasha Mucaaradka, kadibna natiijada baaritaankaas loo fasaxo iney dadweynaha daalacdaan”.

Arrintan ayaa daba socota eedeyn uu dhowaan jeediyay siyaasiga mucaaradka ah Cabdullaahi Sheekh Xasan, kaasoo ku andacooday in xukuumadda Xasan Sheekh Maxamuud ay si hoose u abaabushay ciidan gaar ah oo gaaraya 10,000 oo askari si ay u bartilmaameedsato siyaasiyiinta ka soo horjeeda.

Si kastaba, Xiisadda siyaasadeed ayaa cirka isku shareertay iyadoo la isku diyaarinayo doorashada 2026, xilli xisbiyada mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada ay qaadaceen howlaha diyaarinta doorashada ee ay waddo guddiga doorashooyinka.

Ankara (Caasimada Online) – Magaalada Anakara ee caasimada dalka Turkiga waxaa maanta si rasmi ah uga bilowday wada-hadallo farsamo oo xasaasi ah, isla markaana u dhexeeya mas’uul sar sare oo ka kala socda dalalka dariska ee Soomaaliya iyo Itoobiya.

Wada-hadalladan ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa dhaqan-gelinta heshiiskii Ankara ee ay horay u gaareen labada dhinac ee ku aadanaa xal u helista muranka badda.

Wararka ayaa sheegaya in wada-hadallada hadda socda si gaar ah looga arrinsanayo codsiga Itoobiya ee ku aaddan soo gelista badda Soomaaliya, iyada oo soo mareyso dowladda federaalka Soomaaliya, si ay u hesho marin biyood ganacsi oo sharci ah.

Wasiirka Warfaafinta Soomaaliya Daa’uud Aweys oo qayb ka ah guddiga farsamo ee ay dirtay dowladda Soomaaliya ayaa sheegay in wada hadaladan lagu qaada dhigayo sidii loo fulin lahaa heshiisyadii laga gaaray wada xaajoodyadii hore ee ka dhacay Ankara.

“Waxaan qeyb ka ahay Wafdiga Soomaaliya ee u yimid Ankara si aan uga qeyb galno wejigii koowaad ee wada-hadallada farsamo ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Itoobiya, kaas oo ujeeddadiisu tahay sahminta sidii loo dhaqangelin lahaa heshiiskii Ankara” ayuu yiri.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay  raaciyay “Soomaaliya waxaa ka go’an in ay abuurto nabadda, xoojinta iskaashiga, iyo dhismaha xiriirka diblumaasiyadeed ee ku dhisan is-faham iyo ixtiraam”.

Kulamadan ayaa daba socda wada-hadalladii labada geesoodka ahaa ee ay dhowaan madaxweyne Xasan Sheekh iyo Ra’iisul wasaare Abiy Axmed ku yeesheen magaalada caasimada ah ee Addis Ababab, kuwaas oo isku raacay in la sii amba qaado wada-hadalka ay Itoobiya ku dooneyso inay cagta soo saarto biyaha dalkeenna Soomaaliya.

Si kastaba, Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa haatan si weyn isugu soo dhawaaday, waxaana labada dal ay yeesheen wada-hadallo kala duwan oo foolka fool ah, kana kala dhacay magaalooyinka Addis Ababa iyo Muqdisho oo ay isku arkeen madaxda sare ee labada dowladood ee dariska ah.

Hargeysa (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa laga helayaa dhacdo argagax leh oo maanta ka dhacday gudaha magaalada Hargeysa ee caasimadda Somaliland, kaddib markii taliye ciidan si arxandarro ah loogu dilay magaaladaasi.

Wararka ayaa sheegaya in taliyihii saldhigga degmada Maxamed Mooge, oo lagu magacaabi jiray Gaashaanle Cabdi Cali Nuur, lagu dilay mindi ama toorrey, kaddib markii uu si gaadmo ah weerar ugu soo qaaday askari ka mid ahaa ilaaladiisa.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, askariga dilka geystay waxaa taliyihiisa kala dhaxeeyay khilaaf hoose, isaga oo kaddib si gaadmo ah toorrey ugu dhuftay. Taliyaha ayaa markii hore dhaawacmay, balse ugu dambeyn u geeriyooday dhaawicii soo gaaray.

Ilaa iyo hadda faahfaahin rasmi ah lagama bixin waxa uu salka ku hayay khilaafka askariga iyo taliyihiisa ee sababay in la dilo marxuum Gaashaanle Cabdi Cali Nuur, oo ka mid ahaa saraakiisha firfircoon ee ciidamada booliska Somaliland.

Taliska Booliska Somaliland oo war kasoo saaray dhacdadan ayaa ka tacsiyeeyay geerida taliyaha, wuxuuna sidoo kale sheegay in eedeysanaha gacanta lagu hayo, isla markaana si deg deg ah loo horgeyn doono cadaaladda.

“Alle naxarisitii janno haka waraabiyo marxuum Gaashaanle Cabdi Cali Nuur, oo ahaa Taliyihii Saldhiga Maxamed Mooge ee Magaalada Hargeysa, kaas oo maanta shaqadiisa ku guda jiray si argagax leh loo dilay , waxaana dilka gaystay Askari ka tirsan isla Saldhiga Maxamed Mooge , Eedaysanaha ayaa hadda ku jira gacanta Ciidanka, waxaana si degdeg ah loogu horgayn doonaa Maxkamadda Ciidamada” ayaa lagu yiri qoraalka.

Booliska ayaa sidoo kale sheegay inay baaris ku wadaan dhacdada, iyaga oo xusay in natiijada dib looga shaacin doono, si shacabka loola wadaago xogta dhabta ah.

Hadal-heyn xooggan ayaa ka dhalatay dilka taliyaha, waxaana dadka ay su’aalo ka keenayaan waxa keeni kara in askari dable ah uu si arxandarro ah u dilo taliyihiisa.

Somaliland waxaa mararka qaar ka dhaca dilal kala duwan, waxaana ugu dambeeyay dil shalay ka dhacay magaalada Burco. Si kastaba ha ahaatee, ciidamada ammaanka ee maamulkaasi ayaa inta badan ka daba taga dambiilayaasha, soona qabta.

Jowhar (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeelaha Dhexe ayaa sheegaya in maanta ciidamada dowladda iyo kuwa dadka deegaanka ay howlgallo culus oo lagu beegsaday Al-Shabaab ay ka fuliyeen qaybo kamid ah gobolkaasi.

Howgallada oo lagu xoreeyay deegaanno dhaca jiinka wabiga Shabelle ayaa lasoo wariyay in ciidamadu ay sidoo kale jab culus ku gaarsiiyeen kooxaha Khawaarijta.

Ciidamada huwanta ayaa gudaha u galay deegaanno ay kamid yihiin Kiliga Maxamed Diirshe, Raas Qaboobe, Jameeco, Shanloow, Dhagaxoow, Yaaqle, Farbarako, Damileey iyo kuwa kale oo ku yaala jiinka wabiga Shabeelle, horay ay ugu sugnaayeen Shabaab.

Qoraal kooban oo kasoo baxay dowladda ayaa waxaa lagu sheegay in inta uu socday howlgalka la dilay xubno ka tirsanaa Al-Shabaab ah, ayna ku jiraan horjoogayaal iyo maleeshiyaad, inkastoo aysan sheegin saraakiisha tirada rasmiga ah ee la khaarijiyay.

Sidoo kale waxaa nolosha lagu soo qabtay xubno kale oo usoo gacan galay ciidamada dowladda iyo kuwa Macawiisleyda, sida lagu sheegay warsaxaafadeedka.

“Howlgalada Khawaarijta looga sifeynayo deegaanada dhaca Jiinka wabiga Shabeelle ayey dardar galiyeen Ciidanka Xoogga Dalka iyo kuwa deegaanka iyadoo Argagixisada jab culus lagu gaarsiiyay howlgalka, isla markaana laga dilay maleeshiyaad badan, gacantana lagu dhigay dhagarqabayaal kale” ayaa lagu yiri qoraal dowladda dhexe.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo laga dareemayaa aagga degmada Mahadaay oo haatan ay ka socdaan howlgallo xoreyn ah oo ay iska kaashanayaan dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka HirShabelle.

Shabeelaha Dhexe ayaa kamid ah meelaha lagu jabiyay Al-Shabaab, wejigii koowaad ee dagaalka, iyada oo lagu xoreeyay dhul ballaaran oo ay kamid tahay degmada Aadan Yabaal oo muddo dheer talis wayn u hayad maleeshiyaadka argagixisada ah.