Muqdisho (Caasimada Online) – La-taliyihii hore ee Amniga Qaranka Soomaaliya, Xuseen Macallin ayaa sheegay in mustaqbalka amniga iyo jiritaanka dowladnimada Soomaaliya ay ku xiran yihiin awoodda dowladda Soomaaliyeed ay u yeelaneyso inay si madax-bannaan u xaqiijiso amniga dalka, isagoo ka digay in dowladnimo ku tiirsan ciidan shisheeye aysan noqon karin mid waarta.

Xuseen Macallin ayaa sheegay in ciidamada iyo taageerada caalamiga ah ay door muhiim ah ka soo qaateen sugidda amniga Soomaaliya muddo dheer, balse xilligii la gaari lahaa isku-filnaanshaha amniga uu dib uga dhacay sidii la filayay. Wuxuu xusay in dowladda looga baahan yahay qorshe cad oo lagu yareynayo ku tiirsanaanta ciidamada shisheeye.

“Dowladnimada ma dul saarnaan karto cid ama ajnabi. Waa nasiib-darro in shaqadii loo baahnaa inaan ka maaranno aanan sidii loo baahnaa u qaban,” ayuu yiri Xuseen Macallin, isaga oo muujiyay walaaca uu ka qabo dib u dhaca ku yimid dhismaha awoodaha amniga dalka.

La-taliyihii hore ee Amniga Qaranka ayaa sheegay in xaaladda maanta taagan aan lagu eedeyn karin shacabka Soomaaliyeed, balse mas’uuliyadda ugu weyn ay saaran tahay dowladihii kala dambeeyay ee dalka soo maray, kuwaas oo laga sugayay inay dhisaan ciidan qaran iyo hay’ado amni oo awood u leh inay si buuxda ula wareegaan sugidda amniga.

Wuxuu tilmaamay in dib u dhaca ku yimid dib-u-dhiska ciidamada qalabka sida iyo hay’adaha kale ee amniga uu sababay in Soomaaliya ay weli u baahato taageero militari iyo mid farsamo oo dibadda ah.

Sida uu sheegay la-taliyihii hore ee amniga, haddii aan la sixin arrintaas, waxaa adkaan doonta in dalka uu gaaro isku-filnaansho dhinaca amniga ah.

Xuseen Macallin ayaa sidoo kale sheegay in dib u dhaca joogtada ah ee dhinacyada amniga iyo horumarka uu niyad-jab ku abuuro bulshada, isagoo xusay in shacabka ay ka daaleen caqabadaha soo noqnoqda iyo rajada dib u dhacday ee la xiriirta xasilloonida dalka.

“Shacabka marka ay arkaan daalka, dhaqaale xumada iyo in wax walba dib uga dhacayaan, waxay qaadaan niyad-jab. Waxa keenaya arrintaas waa inaanan hawshii nalaga rabay sidii saxda ahayd u qaban,” ayuu hadalkiisa ku daray.

Hadalka Xuseen Macallin ayaa ku soo aadaya xilli ay sii xoogeysanayaan doodaha ku saabsan mustaqbalka howl-galka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) iyo qorshaha Dowladda Federaalka ee la wareegidda mas’uuliyadda amniga dalka, iyadoo ay weli jiraan caqabado la xiriira awoodda ciidamada Soomaaliyeed iyo khatarta Al-Shabaab.

Doodaha la xiriira ku tiirsanaanta ciidamada shisheeye ayaa muddooyinkii dambe si weyn u taagna, iyadoo Dowladda Federaalka ay ku cel-celisay inay waddo qorshe lagu dhisayo ciidan qaran oo awood u leh inuu si buuxda u sugo amniga dalka.

Si kastaba, khubarada amniga ayaa aaminsan in gaaritaanka yoolkaas uu u baahan yahay maalgelin joogto ah, dib-u-habeyn hay’adeed iyo qorshe muddo dheer ah.

Dallas (Caasimada Online) — Sarkaal sare oo ka tirsan Machadka George W. Bush ayaa Mareykanka ugu baaqday inuusan si degdeg ah uga bixin taageerada amniga Soomaaliya, iyadoo ka digtay in tallaabo aan si taxaddar leh loo qorsheyn ay wiiqi karto dadaalladii caalamiga ahaa ee muddada dheer lagu taageerayay dalka.

Elizabeth Kennedy Trudeau, oo ah agaasimaha siyaasadda caalamiga ah ee machadka, ayaa sheegtay in Washington ay tahay inay madaxda Soomaaliya ku cadaadiso inay qaadaan mas’uuliyad dheeraad ah, balse aysan burburin nidaamka taageerada ee ay weli ku tiirsan yihiin ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika.

Hadalkan ayaa lagu daabacay maqaal ay soo saartay Xarunta Madaxtooyada George W. Bush, xilli maamulka madaxweyne Donald Trump uu qorsheynayo inuu dhammaadka 2026 joojiyo taageerada Mareykanka ee howlgalka Qaramada Midoobay ee saadka iyo adeegyada siiya ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya.

Maqaalku ma ahayn bayaan shaqsi ah oo ka soo baxay madaxweynihii hore George W. Bush, balse xilka sare ee Trudeau ay ka hayso machadka ayaa dooddeeda miisaan dheeraad ah siinaya.

Taageero shuruud leh

Trudeau ayaa sheegtay in Mareykanku uusan khasab ku ahayn inuu kala doorto laba waddo oo keliya: inuu Soomaaliya siiyo “lacag aan shuruud lahayn” ama inuu gebi ahaanba isaga tago.

Waxay qirtay in Washington ay ka daashay khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya, tabar-darrada hay’adaha dowladda iyo gaabiska ku yimid qorshihii ay ciidamada Soomaaliya si buuxda ugula wareegi lahaayeen amniga dalka.

Hase yeeshee, waxay ku doodday in la dagaallanka argagixisada iyo dhismaha dowladnimadu ay u baahan yihiin qorshe taxaddar leh, halkii taageerada hal mar la joojin lahaa.

Waxay soo jeedisay in Mareykanku sii wado taageerada ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika, balse uu ku xiro shuruudo cad oo la cabbiri karo.

Shuruudahaas waxaa ka mid noqon kara dib-u-habeyn lagu sameeyo hay’adaha amniga, isla-xisaabtan dhaqaale iyo in dowladda Soomaaliya ay kordhiso saamiga ay ku bixiso maalgelinta iyo maareynta amniga.

Trudeau waxay sheegtay in taageerada caalamku ay tahay inay xoojiso awoodda Soomaaliya, halkii ay noqon lahayd gargaar aan dhammaad lahayn oo dalka ku sii haya ku-tiirsanaan dibadeed.

Waxay sidoo kale ku adkeysatay in madaxda Soomaaliya looga baahan yahay inay si tartiib ah ula wareegaan kharashaadka, maamulka iyo joogteynta hay’adaha amniga.

Si kastaba, waxay ka digtay in taageerada la joojiyo ka hor inta aysan hay’adaha Soomaaliya awoodin inay kaligood shaqeeyaan, taas oo abuuri karta firaaq amni.

Cadaadiska Washington

Mareykanka ayaa horraantii bishan Midowga Afrika ku wargeliyay inuusan wixii ka dambeeya dhammaadka 2026 taageeri doonin howlgalka Qaramada Midoobay ee adeegyada saadka siiya AUSSOM.

Washington waxay sheegtay inaysan si toos ah uga hor imaan doonin kordhinta muddada howlgalka Midowga Afrika, balse aysan aqbali doonin in la sii wado nidaamka hadda jira ee ay Qaramada Midoobay ku bixiso adeegyada saadka iyo howlgalka.

AUSSOM, oo ka kooban ku dhowaad 12,000 oo askari, ayaa si weyn ugu tiirsan Qaramada Midoobay marka ay timaaddo cunto, biyo, shidaal, gaadiid, adeegyo caafimaad iyo qalab kale oo muhiim ah.

Diblomaasiyiin ayaa ka digay in howlgalka uu wajahayo dhibaato weyn haddii aan la helin hay’ad ama dalal kale oo beddela taageeradaas.

Afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa sheegay in Washington ay ku dhowaad laba bilyan oo dollar ku bixisay howlgalka taageerada Qaramada Midoobay iyo kii ka horreeyay, balse aysan arkin natiijo u dhiganta kharashkaas.

“Ma ahan inaan sii maalgelinno howlgal aan gaarin ujeeddooyinkiisa muhiimka ah,” ayuu yiri afhayeenku.

Mareykanka ayaa madaxda Soomaaliya ku eedeeyay inay khilaafaadka siyaasadeed u oggolaadeen inay wiiqaan dagaalka ka dhanka ah kooxaha hubeysan.

Khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamullada Puntland iyo Jubaland ayaa sidoo kale adkeeyay iskaashiga siyaasadeed iyo midka amni.

Midowga Afrika ayaa isna marar badan sheegay in kala-qaybsanaanta siyaasadeed ay carqalad ku tahay dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, wuxuuna ku baaqay wadahadal ay yeeshaan dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo siyaasiyiinta mucaaradka.

Cabsida firaaq amni

AUSSOM waxay ciidamada Soomaaliya ka taageertaa dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, oo weli gacanta ku haysa deegaanno badan oo miyi ah oo ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.

Kooxdu waxay si joogto ah u fulisaa qaraxyo, dilal qorsheysan iyo weerarro ka dhan ah xarumaha dowladda, saldhigyada ciidamada iyo goobaha ay shacabka ku badan yihiin.

AUSSOM waxay bishii Janaayo 2025 beddeshay howlgalka ATMIS, iyadoo qorshuhu yahay in ciidamada Soomaaliya si tartiib ah ula wareegaan masuuliyadda amniga.

Saraakiisha Midowga Afrika ayaa ku celceliyay in howlgalka uu u baahan yahay maalgelin joogto ah oo la isku halleyn karo, iyagoo ka digay in dhaqaale-yaraantu ay halis gelin karto guulihii amni ee la gaaray.

Waxay sidoo kale ugu baaqeen beesha caalamka inaysan Soomaaliya ka tegin ka hor inta aysan ciidamadeedu awoodin inay difaacaan deegaannada laga saaro kooxaha hubeysan.

Trudeau waxay sheegtay in goobta istaraatiijiga ah ee Soomaaliya, oo ku dhow Gacanka Cadmeed iyo marinnada ganacsi ee Badda Cas, ay xasilloonida dalka ka dhigeyso arrin ka baxsan Soomaaliya oo keliya.

Waxay xustay in Soomaaliya ay 2023 ku guuleysatay barnaamijkii deyn-cafinta, kaas oo laga tirtiray ku dhowaad 4.5 bilyan oo dollar, kaddib sanado dib-u-habeyn dhaqaale ah.

Waxay arrintaas ku tilmaantay tusaale muujinaya in isbeddel lagu gaari karo marka taageerada caalamiga ah lagu daro dib-u-habeyn gudaha ah.

Hase yeeshee, waxay sheegtay in khilaafaadka siyaasadeed, dowladnimada tabarta daran iyo dagaalka socda ay weli halis ku yihiin horumarka dalka.

Fariinteeda ugu weyn ayaa ahayd in Washington ay adeegsato awooddeeda dhaqaale iyo diblomaasiyadeed si ay madaxda Soomaaliya uga hesho ballanqaadyo cad, iyadoo isla markaasna ilaalineysa taageerada lagama maarmaanka u ah in dalka uusan gelin xaalad amni oo ka sii daran.

Waxay ku doodday in kala-guur hufan oo si wanaagsan loo maareeyo uu ka kharash yar yahay in caalamku dib ugu soo laabto Soomaaliya marka xaaladdu mar kale faraha ka baxdo.

Qaahira (Caasimada Online) – Waxaa sii xoogeysanaya khilaaf ka taagan wada-hadallada sii-deynta shaqaalaha markabka MT EUREKA oo ay ku jiraan siddeed muwaadiniin Masri ah, kuwaas oo muddo ka badan 70 maalmood lagu hayo markabka oo ku sugan agagaarka xeebaha Puntland.

Kiiskan ayaa dhaliyay eedeymo is-khilaafsan oo ku saabsan sida loo maareynayo dadaallada lagu doonayo sii-deynta shaqaalaha, iyadoo Guddoomiyaha Ururka Saraakiisha Badaha ee Masar, Al-Rubaan Al-Sayyid Al-Shadhli Al-Najjar uu ka digay in faafinta xogta la xiriirta wada-xaajoodyada iyo qaddarka madax-furashada ay dhaawici karto dadaallada socda.

Wuxuu sheegay in wararka lagu baahiyo warbaahinta iyo baraha bulshada ay adkeyn karaan wada-hadallada lagu doonayo in shaqaalaha si nabad ah lagu sii daayo.

Mas’uulkan ayaa ku baaqay in kiiska loo daayo hay’adaha dowladda iyo hay’adaha amniga ee ku howlan wada-xaajoodyada, isagoo carrabka ku adkeeyay in arrimahan lagu maareeyo waddooyinka rasmiga ah. Sida uu sheegay, ka fogaanshaha faafinta xogaha xasaasiga ah waxay sare u qaadi kartaa fursadaha lagu gaari karo xal.

Dhanka kale, Akram oo ah aabbaha mid ka mid ah badmaaxiinta la haysto ayaa sheegay in xaaladda caafimaad iyo tan nafsiyeed ee shaqaalaha markabka ay sii xumaaneyso maalinba maalinta ka dambeysa. Wuxuu sheegay in qoysasku ay ka walaacsan yihiin badqabka ehelladooda, maadaama muddadii lagu hayay markabka ay sii dheeraaneyso.

Akram ayaa si toos ah ugu eedeeyay milkiilaha markabka inuu dib u dhigayo bixinta lacagta lagu heshiiyay si loo sii daayo shaqaalaha. Dib u dhacaas ayuu sheegay inuu sabab u noqday in afduubka uu sii dheeraado, isagoo ku baaqay in si degdeg ah loo dhammeystiro tallaabooyinka lagu sii deynayo shaqaalaha.

Sidoo kale wuxuu dhaliilay hay’ad uu sheegay inay sheegatay inay metesho adeegyada badda, isagoo ku eedeeyay inay si aan mas’uuliyad lahayn u shaacisay qaddarka madax-furashada. Wuxuu ku dooday in tallaabadaasi ay sii adkeysay wada-xaajoodyadii socday, isla markaana ay saameyn taban ku yeelatay dadaallada lagu doonayo in shaqaalaha lagu sii daayo.

Akram ayaa intaa ku daray inuu shaki ka qabo warar sheegaya in gargaar lacageed loo diray shaqaalaha markabka, isagoo dalbaday in baaritaan rasmi ah lagu sameeyo arrintaas si loo caddeeyo xaqiiqada jirta iyo halka ay ku dambeysay lacagaha la sheegay.

Milkiilaha markabka ayaan weli si rasmi ah uga jawaabin eedeymaha loo jeediyay. Dhanka kale, dadaallada diblomaasiyadeed iyo wada-xaajoodyada lagu doonayo in lagu sii daayo shaqaalaha ayaa weli socda, iyadoo qoysaska badmaaxiinta iyo mas’uuliyiinta Masar ay rajeynayaan in xal degdeg ah laga gaaro kiiskan, si shaqaaluhu ay ugu laabtaan dalkooda iyagoo nabad qaba.

Muqdisho (Caasimada Online) – Allaha u naxariistee waxaa maanta geeriyooday Wasiirkii Gaashaandhigga dalka Jabuuti, Xasan Cumar Maxamed Burhaan, sida ay warbaahinta u xaqiijiyeen mas’uuliyiinta dalkaasi oo tacsi u diray qoyskiisa, ciidamada qalabka sida iyo dhammaan shacabka Jabuuti.

Dowladdu ma shaacin sababta rasmiga ah ee ka dambeysa geeridiisa, waxaase la filayaa in goordhow ay faah-faahin ka bixiso geerida wasiirka.

Marxuum Xasan Cumar ayaa xilka Wasiirka Gaashaandhigga Jabuuti soo hayay, tan iyo sanadkii 2019, waxaana mar kale loo magacaabay isla xilkaas markii la dhisay xukuumadda cusub ee Jabuuti sanadkan 2026.

Sidoo kale wuxuu door muuqda kasoo qaatay hoggaaminta iyo horumarinta ciidamada qalabka sida ee dalka Jabuuti.

Dhinaca kale, Dowladda Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa ka dowladda iyo shacabka Jabuuti uga tacsiyeysay geerida ku timid Wasiirka Gaashaandhigga dalkaas oo kamid ahaa wasiirrada sida dhow ula shaqeeyay.

Wasiirka Difaaca Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi oo isagu soo saaray qoraalka ayaa ku tilmaamay marxuumka mas’uul qaran oo muddo dheer si hagar la’aan ah ugu adeegay dalkiisa, door muuqdana ka qaatay hoggaaminta iyo horumarinta hay’adaha difaaca ee Jabuuti, iyo xoojinta taageerada dalkiisu u fidiyo dadaallada dib-u-soo-celinta nabadda iyo xasilloonida Soomaaliya.

Waxaa kale oo uu tacsi u diray qoyska, ehellada, Dowladda Jamhuuriyadda Jabuuti, Ciidamada Qalabka Sida ee dalkaas, iyo ciidamada Jamhuuriyadda Jabuuti ee qaybta ka ah hawlgalka AUSSOM, isagoo Alle uga baryay inuu marxuumka hoygiisa ka dhigo Jannatul Firdowsa, qoyskiisa, ehelladiisa iyo guud ahaan shacabka Jabuutina ka siiyo samir iyo iimaan.

Washington (Caasimada Onlien) — Qaar ka mid ah dalalka Carabta ee Khaliijka ayaa Mareykanka iyo dowladaha Yurub si hoose ugu sheegay in aysan gebi ahaanba kasoo horjeedin bixinta kharash la xiriira ilaalinta marinnada maraakiibta ee Marinka Hormuz, balse ay si adag u diidan yihiin in Iran awood u yeelato maamulidda ama xakameynta marin-biyoodkaas istiraatiijiga ah.

Saraakiil Mareykan iyo kuwo gobolka ah oo arrintan la socda ayaa Middle East Eye u sheegay in dalalka Khaliijku ay kala saarayaan laba arrimood: bixinta kharash lagu xaqiijinayo badbaadada maraakiibta iyo in Tehran loo oggolaado awood ay ku go’aamin karto cidda mari karta Hormuz.

Farriimahaas qarsoon ayaa imanaya xilli dagaalka Mareykanka iyo Iran uu mar kale xoogaystay, maraakiib ganacsina lagu weeraray biyaha u dhow Cumaan, taas oo sare u qaaday walaaca laga qabo hakad ku yimaada dhoofinta shidaalka iyo gaaska Khaliijka.

“Dalalka Khaliijka qaarkood lacagta la bixinayo dhib weyn uma arkaan. Dhaqaale ahaan saameyn muuqata kuma yeelaneyso. Waxa ay doonayaan waa xasillooni,” ayuu yiri sarkaal Mareykan ah oo la hadlay Middle East Eye.

Sarkaal kale oo gobolka ah ayaa sheegay in waxa dalalka Khaliijku ka cabsi qabaan aysan ahayn lacagta, balse ay tahay in Iran ay hesho awood ay markasta ku joojin karto ama ku fasixi karto maraakiibta.

“Ma doonayaan in Iran ay yeelato awoodda ugu dambeysa ee lagu go’aaminayo cidda soo geli karta ama ka bixi karta marin-biyoodka,” ayuu yiri sarkaalku.

Qorshihii Donald Trump

Farriimaha ay dowladaha Khaliijku gaarsiiyeen caasimadaha reer Galbeedka ayaa laga yaabaa inay sharxayaan sababta madaxweyne Donald Trump uu dib ugu soo celiyay fikradda ah in Mareykanka dhaqaale lagu siiyo ilaalinta Marinka Hormuz.

Trump ayaa Isniintii, 13-ka July, sheegay in Mareykanku isu aqoonsan doono “ilaaliyaha Marinka Hormuz”, isaga oo soo jeediyay in Washington ay hesho lacag u dhiganta boqolkiiba 20 qiimaha badeecadaha mara marin-biyoodka.

Waxa uu si gaar ah u magacaabay Sacuudiga, Imaaraadka Carabta, Qatar, Bahrain iyo Kuwait, isaga oo sheegay in dalalkaas ay tahay inay qeyb ka bixiyaan kharashka ciidamada Mareykanka ee ilaalinaya maraakiibta.

Hase yeeshee, hadalka Trump ayaa u muuqday mid ka hor imaanaya mowqifkii xoghayaha arrimaha dibadda Mareykanka Marco Rubio, kaas oo bishii June sheegay in sharciyada caalamiga ahi aysan dowladna u oggolaan inay canshuur ama lacag marin ku soo rogto marin-biyood caalami ah.

Trump ayaa Talaadadii, 14-ka July, ka laabtay qorshihii khidmada boqolkiiba 20-ka ahaa, isaga oo sheegay in dalalka Khaliijku beddelkeeda ballanqaadeen heshiisyo ganacsi iyo maalgashi oo waaweyn oo ay la galaan Mareykanka.

“Waxaan go’aansaday inaan lacagtii boqolkiiba 20-ka ahayd ku beddelo heshiisyo ganacsi iyo maalgashi oo ay dalalka Khaliijku ka sameynayaan Mareykanka,” ayuu Trump ku qoray bartiisa Truth Social.

Waxa uu sidoo kale sheegay in madaxda Khaliijku ay diyaar u yihiin inay Mareykanka geliyaan maalgashi “heer aan hore loo arag”.

Go’aanka cusub ayaa meesha ka saaraya khidmad rasmi ah oo maraakiibta lagu soo rogo, balse ma beddelayo aragtida Trump ee ah in Washington ay dhaqaale ku hesho ilaalinta marin-biyoodka.

Trump ayaa sheegay in aysan caddaalad ahayn in Mareykanku kaligiis bixiyo kharashka ilaalinta waddo ay isticmaalaan Shiinaha, dalalka Aasiya, shirkadaha maraakiibta Yurub iyo dalalka Khaliijka.

Marinka Hormuz wuxuu isku xiraa Khaliijka iyo Badda Carabta, waxaana caadi ahaan mara qiyaastii shan meelood meel shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee caalamka lagu kala iibsado. Hakad kasta oo ku yimaada wuxuu si degdeg ah u saameyn karaa qiimaha tamarta iyo dhaqaalaha caalamka.

Marin-biyoodku wuxuu ugu yaraan 21 mayl-badeed u dhexeeyaa xeebaha Iran iyo Cumaan, halka sharciga badaha uu dowladaha xeebaha leh u oggolaanayo inay sheegtaan ilaa 12 mayl-badeed oo biyahooda ah.

Heshiiska Qaramada Midoobay ee Sharciga Badaha wuxuu dhigayaa inaan markab lacag looga qaadi karin oo keliya sababta uu u marayo biyaha dal, balse lacag lagu qaadi karo adeeg gaar ah oo dhab ahaan markabka loo qabtay, iyadoo aan maraakiibta lagu kala soocin. 

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Soomaaliya, Saalax Axmed Jaamac ayaa weerar ku qaaday siyaasiyiinta mucaaradka oo uu sheegay inay isku dayayaan inay isu muujiyaan kuwo go’aamin kara mustaqbalka doorashooyinka Soomaaliya.

Saalax ayaa sheegay in go’aanka ku saabsan nooca doorasho ee dalka ka dhaceysa uu yahay mid u yaalla shacabka Soomaaliyeed, isla markaana aysan jirin cid gaar ah oo awood u leh inay go’aamiso hannaanka doorashooyinka dalka.

Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa ku dooday in awoodda go’aaminta doorashada ay leedahay oo keliya shacabka Soomaaliyeed, halka siyaasiyiintaasi aysan lahayn awood ay ku go’aamiyaan hannaanka doorashada.

“Kuwa waxaad arkeysaan waxay leeyihiin doorashada dalka ayaan go’aamineynaa, haddana waxba kuma dhex jiraan,” ayuu yiri Saalax, oo weerar afka ah ku qaaday siyaasiyiinta mucaaradka ee ka soo horjeeda dowladda.

Mudane Saalax ayaa sheegay in qodobka ugu weyn ee la isku hayo uusan ahayn qabashada doorashada lafteeda, balse uu yahay nooca doorasho ee Soomaaliya ay qaadaneyso, isagoo xusay in arrintaasi ay tahay doodda dhabta ah ee u dhexeysa dowladda iyo siyaasiyiinta mucaaradka.

“Waa in la isweydiiyo nooca doorasho aan rabno; ma tii odayaasha gacanta ugu jirtay mise doorasho ay shacabka si toos ah ugu doortaan qofka ay rabaan? Taasi waa dooda u dhexeysa mucaaradka iyo dowladda,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay ra’iisul wasaare ku-xigeenka.

Wuxuu sheegay in Dowladda Federaalka ay aaminsan tahay in shacabka Soomaaliyeed ay xaq u leeyihiin inay codkooda ku soo doortaan hoggaankooda, halkii lagu sii jiri lahaa nidaamyadii hore ee ku saleysnaa doorasho dadban, isagoo xusay in dowladda ku howlan hirgelinta hannaan doorasho oo shacabka fursad u siinaya inay si toos ah u doortaan madaxda ay doonayaan.

Hadalka Saalax ayaa ku soo aadaya xilli ay weli socdaan doodaha siyaasadeed ee la xiriira hannaanka doorashooyinka dalka, iyadoo Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ay weli ku kala aragti duwan yihiin nooca doorasho ee Soomaaliya ka qabsoomeysa.

Si kastaba, arrinta doorashada ayaa weli ah mid ka mid ah qodobbada ugu xasaasisan ee horyaalla siyaasadda Soomaaliya, iyadoo la sugayo in wada-xaajoodyada socda ay dhinacyadu ku gaaraan is-afgarad ku saabsan hannaanka doorashooyinka dalka.

Ankara (Caasimada Online) – Shirkadda caalamiga ah ee maraakiibta iyo gaadiidka xamuulka ee MAERSK ayaa ku dhawaaqday inay dhaqan-gelinayso lacag dheeraad ah oo lagu kordhinayo qiimaha xamuulka ka yimaada Turkiga ee loo soo raro Soomaaliya.

Lacagtan oo loo yaqaan Peak Season Surcharge (PSS) ayaa lagu dabaqi doonaa konteenarrada la soo raro, iyadoo shirkaddu soo bandhigtay qiimaha cusub ee lagu kordhinayo noocyada kala duwan ee konteenarrada.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed ay MAERSK soo saartay, konteenarka cabbirkiisu yahay 20 fiit waxaa lagu kordhin doonaa $200, halka konteenarrada cabbirkoodu yahay 40 iyo 45 fiit lagu kordhin doono $300.

Shirkaddu waxay sheegtay in lacagahan dheeraadka ah lagu dabaqi doono dhammaan xamuulka cusub ee ka soo baxaya Turkiga kuna wajahan Soomaaliya.

MAERSK ayaa sidoo kale caddeysay in go’aankan uu si rasmi ah u dhaqan-geli doono 28-ka Luulyo, 2026. Waxay intaas ku dartay in lacagta cusub aysan saameyn doonin dalabaadkii hore loo diiwaangeliyay, balse ay quseyn doonto oo keliya xamuulka la dalbado wixii ka dambeeya taariikhdaas.

Lacagta loo yaqaan Peak Season Surcharge (PSS) waa khidmad dheeraad ah oo ay shirkadaha maraakiibtu inta badan soo rogaan xilliyada ay sare u kacdo baahida adeegyada xamuulka. Ujeeddadeedu waa in lagu daboolo kharashaadka dheeraadka ah ee ka dhasha isbeddellada ku yimaada suuqyada maraakiibta iyo gaadiidka badda.

Khubarada gaadiidka badda ayaa sheegaya in PSS badanaa la soo rogo marka ay yaraadaan maraakiibta xamuulka qaada, dekeduhuna ay la kulmaan ciriiri iyo mashquul badan. Sidoo kale, kororka degdegga ah ee dalabaadka xamuulka, sare u kaca qiimaha shidaalka ama dib u dhaca safarrada ayaa ka mid ah sababaha shirkadaha ku qasba inay kordhiyaan khidmadaha noocan ah.

Inkasta oo MAERSK ay shaacisay lacagaha cusub iyo waqtiga ay dhaqan-gelayaan, haddana shirkaddu si rasmi ah uma aysan sheegin sababta gaarka ah ee ka dambeysa go’aankan.

Si kastaba, waxaa weli jira culaysyo dhanka isu-socodka ganacsiga caalamiga ah, kuwaas oo ay sabab u yihiin isbeddellada ka taagan suuqyada tamarta iyo xiisadaha amni ee ka jira Bariga Dhexe. Arrimahaasi waxay saameyn ku yeesheen qiimaha shidaalka iyo howlaha maraakiibta, inkastoo MAERSK aysan si toos ah ugu xiriirin go’aankeeda xaaladahaas.

Go’aankan ayaa la filayaa inuu saameyn ku yeesho ganacsatada Soomaaliyeed ee badeecadaha ka soo dhoofsada Turkiga, maadaama qiimaha dheeraadka ah uu kordhin karo kharashaadka soo dejinta. Taasi waxay ugu dambeyn saameyn ku yeelan kartaa qiimaha badeecadaha lagu iibiyo suuqyada gudaha, haddii ganacsatadu u gudbiyaan kharashaadkaas macaamiisha.

Boosaaso (Caasimada Online) – Madaxweynaha Dowlad-goboleedka Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni ayaa markii ugu horreysay ka hadlay xiisadda ka taagan dekedda Boosaaso, taas oo sababtay in ganacsatada ay joojiyaan shaqadii dekedda.

Deni ayaa caddeeyay in maamulka Puntland uusan wax canshuur cusub ah ku soo rogin ganacsatada, balse ay dib-u-habeyn iyo cusboonaysiin ku sameysay khidmadaha adeegyada laga qaado maraakiibta isticmaasha dekedda Boosaaso.

Waxa uu sheegay in Puntland ay mudnaanta koowaad siisay horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha, gaar ahaan dekedaha, garoomada diyaaradaha iyo isku xirka waddooyinka, si loo abuuro jawi ganacsi oo xooggan, loona kordhiyo wax-soo-saarka iyo maalgashiga, isagoo tilmaamay in ballaarinta dekedda Boosaaso ay laf-dhabar u tahay qorshaha dowladda ee lagu kobcinayo dhaqaalaha Puntland.

Sida uu sheegay madaxweynuhu, wararka la isla dhexmarayo ee sheegaya in canshuurta dekedda la kordhiyay aysan waxba ka jirin. Wuxuu sheegay in isbeddelka la sameeyay uu quseeyo oo keliya khidmadaha adeegyada laga qaado maraakiibta shisheeye ee badeecadaha keena dekedda, halka canshuurihii rasmiga ahaa ee dowladda ay sidoodii u sii jiraan.

Deni ayaa xusay in dib-u-eegista khidmadahaasi ay ahayd arrin muddo qorsheysneyd, balse dib loo dhigay sababo la xiriiray duruufaha dhaqaale ee dalka iyo dadaallada maamulka ee lagu garab istaagayay ganacsatada xilliyadii adkaa.

Wuxuu sheegay in hadda la gaaray waqtigii la waafajin lahaa khidmadahaasi baahiyaha adeegyada dekedda iyo horumarinteeda.

Madaxweynaha Puntland ayaa sidoo kale been abuur ku tilmaamay wararka sheegaya in dekedda Boosaaso ay xiran tahay ama shaqadeedu istaagtay. Wuxuu ku dooday in howlaha dekeddu ay si caadi ah u socdaan, maraakiibtuna ay weli ku soo xirtaan dekedda, shidaalkuna uu si joogto ah uga soo dago, halka howlaha dhoofinta iyo soo dejintuna aysan hakad gelin.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in albaabada ay xireen qaar ka mid ah ganacsatada waaweyn ee magaalada Boosaaso aysan ka dhignayn in dekeddu shaqadii joojisay, isagoo xusay in adeegyada dekedda ay weli socdaan, isla markaana maamulka dekeddu uu gudanayo waajibaadkiisa maalinlaha ah.

Deni ayaa sheegay in maamulka Puntland uu diyaar u yahay wada-shaqeyn iyo wada-tashi lagu xallinayo wixii tabashooyin ah ee jira, iyadoo la ilaalinayo danaha guud.

“Dhamaan dhinacyada ay arrintu khuseyso waa inay ka fogaadaan faafinta wararka aan la hubin iyo xogaha marin-habaabinta ah ee abuuri kara jahawareer,” ayuu yiri hoggaamiyaha maamulka Puntland.

Madaxweynaha ayaa carrabka ku adkeeyay in maamulka ay ka go’an tahay ilaalinta ganacsiga iyo dhiirrigelinta maalgashiga, isla markaana aysan jiri doonin tallaabo dhaawaceysa kobaca dhaqaalaha, isagoo xusay in casriyeynta dekedaha, garoomada diyaaradaha iyo waddooyinka ay muhiim u yihiin tartanka dhaqaale iyo soo jiidashada maalgashiga gudaha iyo kan dibadda.

Hadalka Deni ayaa ku soo beegmaya xilli ay cirka isku shareertay cabashada ganacsatada waaweyn ee isticmaasha dekedda Boosaaso, kuwaas oo maalmahan sameeyay shaqo-joojin ay uga soo horjeedaan lacagaha ay sheegeen in lagu kordhiyay adeegyada dekedda.

Ganacsatadu waxay ku doodayaan in kororkaasi uu sare u qaadayo kharashaadka ganacsiga, isla markaana uu saameyn ku yeelanayo qiimaha badeecadaha.

Muranka u dhexeeya maamulka Puntland iyo ganacsatada ayaa saameyn ku yeeshay dhaq-dhaqaaqii ganacsiga ee magaalada Boosaaso, iyadoo xarumo ganacsi oo waaweyn ay maalmo badan albaabada u xiran yihiin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa booqasho ku tagay safaaradda dowladda Qatar ee magaalada Muqdisho, si uu uga tacsiyeeyo geerida ku timid Allaha u naxariistee Amiirkii hore ee Qatar, Marxuum Sheekh Hamad bin Khalifa Al Thani.

Ra’iisul Wasaaraha oo uga tacsiyeeyay Amiirka dowladda Qatar Sheekh Tamim bin Hamad Al Thani, shacabka iyo dowladda walaaalaha ah ee Qatar ayaa sheegay in dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed ay murugada geerida Amiirkii hore ay la-qeybsanayaan walaalahooda Qatar.

Mudane Xamza ayaa xusay in shacabka Soomaaliyeed ay dareensan-yihiin xiriirka walaaltinimo ee kala dhexeeya shacabka iyo dowladda Qatar, sidaas darteedna ay la qeybsanayaan murugada iyo tacsida.

Waxa uuna Alle uga baryey marxuumka in uu hoygiisa ka dhigo Jannatul Firdowsa, Amiirka Dowladda Qatar, qoyska reer Al-Thani iyo guud ahaab shacabka Qatarna. uu Samir iyo iimaan ka siiyo.

“Waxa aan qirsanahay doorka shariifka ah ee dowladda iyo shacabka Qatar ay ku leeyihiin garab istaagga walaalahooda Soomaaliyeed iyo guud ahaan shucuubta Carbeed. Tani waxay ka tarjumaysa sida ay shacabka iyo dowladda Sooomaaliyeed u dareemeen xanuunka geerida ku timid Amiirkoodii hore ee Qatar,” ayuu yiri ra’iisul wasaare Xamza.

Dowladda Soomaaliya ayaa si weyn Qatar ugu muujisay garab istaageeda, xilli ay ku jirto maalmo baroor-diiq qaran ah. Calanka Soomaaliya ayaa Isniintii hoos loo dhigay kadib geerida Amiirkii hore ee dalka Qatar Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani.

Sheekh Hamad Al Thani ayaa Qatar hoggaaminayay intii u dhexeysay 1995 illaa 2013. Intii uu talada hayay, wuxuu hormuud ka noqday isbeddello waaweyn oo dalkaas ka hirgalay, kuwaas oo sare u qaaday doorka Qatar ee gobolka iyo caalamkaba.

Sannadkii 2013 ayuu Sheekh Hamad Bin Khalifa Al Thani si iskiis ah xilka ugu wareejiyay wiilkiisa, Amiir Tamim Bin Hamad Al Thani oo weli haya xukunka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Madaxweynaha cusub ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya, Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe) ayaa maanta macsalaameeyay Wasiirradii hore ee maamulka, isaga oo kuwa cusubna hordhigay 4 qodob oo xasaasi ah.

Aadan Madoobe oo kulan gaar ah la yeeshay golaha xukuumaddii hore ayaa uga mahadceliyey doorkii ay ka soo qaateen dhismaha iyo horumarinta dowladnimada Koonfur Galbeed, isaga oo xusay in dowladdu ay ka faa’iideysan doonto khibradaha iyo talooyinka masuuliyiinta hore si loo dardargeliyo adeegyada bulshada iyo horumarka guud ee dowladnimada.

Dhankooda Wasiiraddii hore ayaa bogaadiyey hoggaanka cusub, iyaga oo muujiyey sida ay uga go’an tahay inay la shaqeeyaan, kana qeyb qaataan dadaallada lagu xoojinayo nabadda, dib-u-heshiisiinta, midnimada bulshada iyo horumarka deegaannada Dowladda Koonfur Galbeed.

Sidoo kale, Hoggaamiyaha Koonfur Galbeed ayaa kulan kale oo gaar ah la yeeshay Wasiirrada cusub ee Koonfur Galbeed ee uu dhowaan magacaabay, isaga oo kala hadlay dardar-gelinta howlaha horyaalla xukuumadda iyo hirgelinta qorshayaasha horumarineed ee Dowladda Koonfur Galbeed.

Waxaa kale oo kulanka  diiradda lagu saaray xoojinta wada-shaqeynta Golaha Wasiirrada, dardargelinta adeegyada bulshada, adkeynta maamul-wanaagga, isla markaana la isku waafajiyo qorsheyaasha Wasaaradaha si ay u noqdaan kuwo wax ku ool ah oo ka jawaaba baahiyaha shacabka Dowladda Koonfur Galbeed.

Intaas kadib Aadan Madoobe ayaa Golihiisa Wasiirrada kula dardaarmay 4 qodob oo xasaasi ah, kuwaas oo kala inay si hufan oo daacadnimo leh u gutaan waajibaadkooda, sidoo kale mudnaan in ay siiyaan deegga bulshada, isla-xisaabtanka, iyo fulinta barnaamijyada horumarineed ee Dowladda.

Ugu dambeyn, Wasiirrada magacaaban ayaa uga mahadceliyey Hoggaamiyaha kalsoonida uu siiyey, waxayna ballanqaadeen inay si wadajir ah uga shaqeyn doonaan horumarinta hay’adaha Dowladda, kor u qaadidda adeegyada bulshada, iyo xaqiijinta himilooyinka Dowladda Koonfur Galbeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Maamul Goboleedka HirShabelle, Cali Cabdullaahi Cosoble oo qoraal kooban soo saaray ayaa ka hadlay xaaladda Puntland, isaga oo farriin u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Cali Cosoble oo kamid ah siyaasiyiinta taabacsan Villa Soomaaliya ayaa ugu baaqay Madaxweynaha Soomaaliya inuu mudnaanta koowaad siiyo xal u helidda xaaladda siyaasadeed iyo amni ee ka jirta deegaannada Puntland, isaga oo si gaar ah uga dalbaday inuu badbaadiyo Hooyada Federaalka.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in hadallo iyo faan siyaasadeed aanay xal u noqon karin caqabadaha ka jira Puntland, balse loo baahan yahay ficil muuqda oo lagu wajahayo arrimaha siyaasadeed ee taagan.

Waxaa kale oo uu carrabka ku dhuftay in xilligan adag lo baahan yahay in la qaado tallaabooyin wax ku ool ah oo lagu xasillinayo Puntland, sida uu hadalka u dhigay.

“Madaxweyne Xasan Sheekh, Puntland badbaadin ayay u baahan tahay. Faan been ah waxba ma taro ee haloo hooyo Puntland,” ayuu yiri Cali Cosoble.

Hadalkan ayaa imanaya xilli uu weli jiro khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Puntland, kaas oo saameeyay wada-shaqeyntii labada dhinac.

Khilaafkaas ayaa salka ku haya arrimo la xiriira wax-ka-beddelka dastuurka, nidaamka doorashooyinka, iyo awood-qaybsiga dowladda.

Arrimahan ayaa sidoo kale keenay in dhaq-dhaqaaqyo laga dareemo gudaha Puntland, kadib markii la sheegay in dowladda dhexe ay ciidamo ka qoratay deegaanno kamid ah maamulkaas, iyada oo tallabadaas uu ka horyimid Saciid Deni

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Mudane Cabdisalaan Cabdi Cali (Dhaay) oo shir muhiim ah ka furay Muqdisho ayaa ka hadlay arrimo ku aadan xaaladda siyaasadeed ee dalka, gaar ahaan khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo dhinacyada mucaaradka.

Wasiir Cabdisalaan ayaa qiray in haatan dalka kuu jiro marxalad adag,isla markaana uu jiro is-jiidjiid dhinaca siyaasadda, balse laga gudbi doono.

“Siyaasaddu marka ay mareyso marxaladaha maanta oo kale aan joogno waxaa iska jiid-jiid laakiin iyada lafteyda waxay muujineysaa biseyl siyaasadeed inuu jiro,” ayuu yiri Wasiir Cabdisalaan Dhaay.

Sidoo kale, wuxuu soo hadal qaaday wada-hadallada u socda labada dhinac ee ay garwadeenka ka tahay Beesha Caalamka, isaga oo rajo wanaagsan ka muujiyay in kulmada socda ay guuleysan doonaan, laguna gaari doono natiijo wax ku ool ah.

“Meel wanaagsan ayuu marayaa wada-hadalka u dhexeeya Dowladda iyo Mucaaradka oo aan rajaynayno inuu wax wanaagsan inooga soo baxo,” ayuu mar kae yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo garabyada mucaaradka ayaa si guud uga mideysan in dalka loo jiheeyo doorasho toos ah, lagana gudbo doorashadii dadbaneyd ee muddada dheer lagu soo dhaqmay. Inkastoo weli ay socdaan wada-hadallo xasaasi ah oo ku saabsan qaabka loo wajahayo doorashooyinka qof iyo codka ah, haddana waxaa taagan khilaafyo siyaasadeed iyo aragtiyo is-diiddan oo ku saabsan hannaanka loo marayo hirgelintooda.

“In go’aan la gaaro oo doorasho la qabto waa iska sahlan tahay wax micno wayna kuma fadhido, laakiin waxaa la gefay doorashada sidee loo hirgelinayaa?, sidee noqoneysaa?, xaggee loo maraa?” ayay tiri Xaliimo Yarey oo ah Guddoomiyihii hore ee Guddigga Doorashooyinka Qaranka.

Soomaaliya ayaa haatan isku diyaarinayso go’aanno muhiim u ah geeddi-socodka dimuqraadiyeynta, dhismaha hay’adaha dowliga ah iyo qabashada doorashooyin dadweyne oo toos ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Faah-faahinno kala duwan ayaa kasoo baxaya howlgallo qorsheysan oo ay iska kaashadeen ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Kumaandooska Danab iyo kuwa Daraawiishta maamulka Jubbaland oo maanta ka dhacay deegaanno ka tirsan gobolka Jubbada Hoose.

Ciidamada oo qaaday howlgal si weyn looga taxadaray ayaa beegsaday fariisimo ay Al-Shabaab ku lahaayeen deegaannada Xawaalo-afwaax, Weelmaarow iyo Lafagari oo ka tirsan gobolkaasi, iyagoo khasaare u gaystay.

Wararka ayaa sheegaya in ciidamada ay gudaha u galeen saddexda deegaan, isla markaana ay burburiyeen godad ay Al-Shabaab ka qoteen halkaasi, kuwaas oo difaacyo u ahaa, waxaana lala simay dhulka.

Sidoo kale, ciidamada ayaa cagta mariyay xarumo iyo saldhigyo ay ku kaydsan jirin agabka oo ku yaalla halkaasi, sida ay shaaciyeen saraakiisha Danab.

Goobaha ay la wareegeen ciidamada ayaa sidoo kale la sheegay in Al-Shabaab ay kasoo abaabuli jireen weerarro qorsheysan, iyada oo ujeedka uu ahaa in laga hortego abaabulka Khawaarijta.

Ciidamada Danab oo ka duulaya amarkii uu bixiyay Madaxweyne Xasan Sheekh oo dhawaan ku dhawaaqay dagaal kama dambeys ah ayaa maalmihii u dambeeyay xoojiyay howlgallada ay ka wadaan koonfurta Soomaaliya, iyaga oo habeen hore xilli saq-dhexe ah gudaha u galay degmada Sablaale ee gobolka Shabeellaha Hosoe, kadibna kusoo dilay 7 xubnood oo uu ku jiro sarkaal sare oo muhiim ah.

Howlgalkaas waxaa ka horreeyay mid kale oo isna ka dhacay deegaanka Hantiwadaag ee Gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo lagu dilay horjooge Cabdisalaan Macallin Abuukar oo kooxda u qaabilsanaa qorista maleeshiyada cusub iyo uruurinta baadda ee ay Al-Shabaab ka qaadaan dad shacabka ah.

Horjooge Cabdisalaan Macallin oo ay ciidamadu si dhow ula socdeen dhaq-dhaqaaqiisa ayaa lagu bartilmaameedsaday howlgal gaar ah oo la fuliyay 10-kii Luulyo 2026, xilli uu ku sugnaa guri ku yaalla deegaanka Hantiwadaag oo ugu dambeyn lagu khaarijiyay.