Laascaanood (Caasimada Online) – Fahiima Yuusuf Cabdullaahi (Quuje) oo kamid ahayd xildhibaannada baarlamaanka dowlad-goboleedka Waqooyi Bari ayaa ku dhawaaqday inay iska casishay xilkii ay ka haysay baarlamaankaas.

Qoraal ay soo saartay Fahiima Quuje ayay ku sheegtay inay si rasmi ah uga tagtay xilkii iyo xubinnimadii Baarlamaanka Waqooyi Bari ee ay beesheeda ku meteleysay.

Waxay sidoo kale caddeysay inay ka tanaasushay aragtidii Soomaali-weyn, iyadoo shaacisay inay dib ugu laabatay “qarankeedii Somaliland”, sida ay hadalka u dhigtay.

Fahiima ayaa qoraalkeeda ku xustay in go’aankan uu yahay mid ay si buuxda uga fiirsatay, isla markaana ay faahfaahinta sababaha ku kalifay ay bulshada la wadaagi doonto maalmaha soo socda.

Go’aankan ayaa kusoo beegmaya xilli dad badan ay isweydiinayaan waxa sababay inay si lama filaan ah u beddesho mowqifkeedii siyaasadeed, maadaama ay hore uga tirsanaan jirtay baarlamaanka Waqooyi Bari.

Fahiima ayaa si weyn loogu xasuustaa kaalintii ay ku lahayd xilligii dagaalkii Goojacadde, oo ahaa dagaal sababay in ciidamada Somaliland laga saaro gobolka Sool.

Si kastaba, Fahiima ayaa haatan ku wajahan tahay magaalada Hargeysa, halkaas oo la filayo in si weyn loogu soo dhaweeyo, iyadoo dib ugu biireysa maamulka Somaliland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Nin muddo ku dhow shan sano loogu raad-joogay dil ka dhacay magaalada Columbus ee gobolka Ohio ayaa laga soo qabtay Soomaaliya, kadib hawlgal ay iska kaashadeen hay’ado amni oo Mareykan iyo Soomaali ah.

Hay’adda U.S. Marshals Service ayaa Khamiistii ku dhawaaqday in Hanut Abdulle, oo 23 jir ah, laga soo gacan-geliyay magaalada Muqdisho, kadibna loo celiyay Mareykanka si uu u wajaho dacwad dil ah.

Abdulle ayaa lagu wareejiyay booliska magaalada Columbus, waxaana loo haystaa inuu ku lug lahaa toogashadii lagu dilay Bryce Persang oo 24 jir ahaa, sanadkii 2021-kii.

Waxaa lagu soo oogay hal dacwad oo dil ah, iyadoo hay’adaha Mareykanku sheegeen inuu dalka ka baxsaday wax yar kadib dhacdada.

Toogashadii Columbus

Dhacdada ayaa dhacday 16-kii September 2021, markaas oo booliska loogu yeeray xaafad ku taalla Floral Circle South, kadib markii la soo sheegay rasaas.

Markii ay goobta gaareen, askartu waxay Persang ka dhex heleen kursiga rakaabka ee gaari nooca Honda Fit ah, isaga oo qaba dhaawac rasaas ah.

Waxaa loola cararay isbitaal ku yaalla deegaanka, balse wuxuu markii dambe u geeriyooday dhaawicii soo gaaray.

Aabbaha dhalay Persang, Steve Persang, oo bishii November 2021 ka hadlay geerida wiilkiisa, ayaa sheegay inuu mar walba ka fikiro qofkii uu noqon lahaa haddii uusan dhiman.

“Waxaan is-weydiiyaa nooca aabbe ee uu noqon lahaa ama nooca nin ee uu isu beddeli lahaa,” ayuu yiri.

Wuxuu sidoo kale farriin u diray dadkii ka dambeeyay dilka wiilkiisa.

“Runtii waxaan rajeynayaa in la idin qabto, isla markaana aad bixisaan wixii aad sameyseen, si u dhiganta wixii lagu sameeyay wiilkeyga,” ayuu yiri Steve Persang.

Laba tuhmaneyaal

Booliska Columbus ayaa bishii June 2022 Abdulle iyo Tahir Said, oo hadda 24 jir ah, u aqoonsaday tuhmaneyaasha toogashada.

Kooxda U.S. Marshals Southern Ohio Fugitive Apprehension Strike Team, oo loo soo gaabiyo SOFAST, ayaa baaritaanka la wareegtay kadib markii ay la xiriirtay hooyada dhibbanaha.

Baarayaasha ayaa markii dambe ogaaday in Abdulle uu Mareykanka ka baxsaday wax yar kadib dilka, taas oo keentay raad-raac caalami ah oo lagu doonayay in lagu helo.

Hooyada Persang, Katherine Persang, ayaa Khamiistii sheegtay inay marar badan u muuqatay in helitaanka caddaaladdu uu ahaa riyo aad u fog.

“Waxaa jiray waqtiyo badan oo aan dareemayay in inaan caddaalad u helo wiilkeyga ay ahayd riyo aan la gaari karin,” ayay tiri.

Saraakiisha ayaa sheegay in Abdulle lagu soo qabtay iskaashi dhex maray Waaxda Caddaaladda Mareykanka, FBI-da iyo Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

Michael D. Black, oo ah U.S. Marshal-ka degmada koonfureed ee Ohio, ayaa sheegay in iskaashiga hay’adahaasi uu muhiim u ahaa helitaanka iyo soo celinta tuhmanaha.

“Iskaashigan wuxuu muhiim u ahaa in Soomaaliya laga helo oo lagu soo qabto ninkan baxsadka ahaa, kadibna dib loogu soo celiyo si uu caddaaladda u wajaho,” ayuu yiri.

Abdulle hadda wuxuu sugayaa inuu maxkamad horyimaado, iyadoo dacwadda loo haysto ay la xiriirto dilka Persang.

Tahir Said, oo ah tuhmanaha labaad ee kiiska, ayaa weli baxsad ah. Saraakiisha Mareykanka ayaa rumeysan inuu isaguna ku sugan yahay Soomaaliya.

Dhiibista Soomaali kale 

Wareejinta Hanut ayaa imaneysa xill ay dowladda Soomaaliya sidoo kale Mareykanka ku wareejisay Cabdikariim Cabdullaahi Iidle, oo lagu eedeeyay inuu ka mid ahaa shaqsiyaadkii ugu muhiimsanaa musuq-maasuqii weynaa ee Feeding Our Future, kadib toddobaadyo ay jireen caqabado sharci iyo cadaadisyo la xiriiray in loo gacan geliyo Washington.

Cabdikariim, oo 42 jir ah, ayaa Khamiistii la geeyay gobolka Minnesota, kadib markii Wasaaradda Cadaaladda Mareykanka ay sheegtay inuu si sharci ah isugu dhiibay Soomaaliya.

Dowladda Mareykanka ma aysan ku tilmaamin tallaabadan “dhiibis dambiile” ama extradition, mana aysan faahfaahin habka sharci ee lagu wareejiyay, maadaama Soomaaliya iyo Mareykanka aysan lahayn heshiis rasmi ah oo dambiilayaasha la isugu gudbiyo.

Saraakiil ka tirsan FBI-da iyo hay’adda dambi-baarista canshuuraha Mareykanka ee IRS ayaa Cabdikariim ka soo galbiyay Soomaaliya, kadib wada-shaqeyn dhex martay laamaha Mareykanka, Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka Soomaaliya iyo Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

Cabdikariim, oo deggenaa magaalada Burnsville ee gobolka Minnesota, ayaa wajahaya 31 dacwadood oo ay ku jiraan shirqool lagu sameeyay khiyaano dhanka isgaarsiinta ah, laaluush la xiriira barnaamijyada dowladda iyo lacag-dhaqid.

Waxaa lagu wadaa inuu Jimcaha maanta ah markii ugu horreysay kasoo hor-muuqdo garsoore federaal ah oo ku sugan Minnesota.

Dacwadaha loo haysto weli waa eedeymo, waxaana sharciga Mareykanka uu u aqoonsan yahay qof aan dambi lahayn ilaa maxkamad ay ku caddeyso.

Garoowe (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Danab, Jeneraal Jimcaale Jaamac Takar ayaa caawa dib ugu laabtay magaalada Garoowe, kadib heshiis hordhac ah oo lagu gaaray wada-hadallo la sheegay inay u dhaxeeyeen isaga iyo Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni.

Wararka laga helayo Garoowe ayaa sheegaya in soo laabashada Jeneraal Jimcaale ay timid kadib dadaallo dhex-dhexaadin ah oo ay wadeen guddi ka soo jeeda gobolka Nugaal.

Guddigan ayaa muddooyinkii dambe waday kulamo iyo wada-tashiyo lagu doonayay in lagu soo afjaro ismari-waaga siyaasadeed iyo kan amni ee u dhexeeyay labada dhinac.

Ilo xog ogaal ah ayaa sheegay in wada-hadalladii u dambeeyay ay horseedeen is-afgarad hordhac ah, inkastoo aan weli si rasmi ah loo shaacin heshiis faahfaahsan oo ay labada dhinac kala saxiixdeen. Ilo-wareedyadu waxay tilmaamayaan in weli ay socdaan wada-xaajoodyo lagu dhameystirayo qodobada harsan.

Sida ay sheegayaan ilo ku dhow wada-hadallada, qodobada laga wada hadlay waxaa ka mid ahaa in Jeneraal Jimcaale uu ka tanaasulo xiriirro iyo qorshayaal ciidan oo la sheegay inuu la lahaa Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyadoo dhanka kalena ciidamadiisa loo xaqiijinayo xuquuqdooda iyo daryeelkooda gudaha Puntland.

Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in Madaxweyne Deni uu ka shaqeynayo in Jeneraal Jimcaale loo aqoonsado darajada ciidan ee ugu sarreysa ee uu mudan yahay. Dhinacyada ayaa la sheegay inay isku aragti ka noqdeen in sugidda amniga Puntland ay tahay masuuliyad wada saaran dhammaan shacabka iyo hay’adaha ammaanka.

Dhex-dhexaadinta khilaafkan ayaa waxaa hormuud ka ahaa guddi uu garwadeen ka yahay Madaxweynihii hore ee Puntland, Senator Cabdiraxmaan Maxamed Faroole. Guddigan ayaa door muuqda ka qaatay isu soo dhoweeynta labada dhinac iyo abuuridda jawi lagu sii ambaqaadi karo wada-hadallada.

Inkastoo horumar laga sheegay wada-xaajoodyada, haddana wararka ayaa tilmaamaya in ay weli jiraan qodobo u baahan in labada dhinac ay isku fahmaan ka hor inta aan lagu dhawaaqin heshiis kama dambeys ah. Waxaa la filayaa in kulamo kale ay maalmaha soo socda ka dhacaan Garoowe si loo dhameystiro wada-hadallada.

Jeneraal Jimcaale Jaamac Takar oo dhawaan la sheegay in loo magacaabay Taliyaha Qeybta 54-aad ee ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, inkastoo si rasmi ah loo shaacin magacaabistiisa. Arrintan ayaa qeyb ka ahayd qodobada si weyn looga hadal hayay intii uu socday khilaafka.

Jeneraal Jimcaale ayaa sidoo kale Garoowe ku leh ciidamo la sheegay inay mushaar ka qaataan Dowladda Federaalka Soomaaliya, taas oo muddooyinkii dambe abuurtay dood siyaasadeed iyo mid amni. Si kastaba, dhinacyada ayaa muujinaya rajo laga qabo in wada-hadallada socda ay horseedaan heshiis waara oo soo afjara khilaafka, isla markaana xoojiya wada-shaqeynta dhinaca amniga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay in natiijooyinka ugu horreeya ee sahminta ceelka shidaalka ee Curad-1 la filayo in la helo dhammaadka sannadkan, iyadoo shirkadda shidaalka qaranka Turkiga ee Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ay sii wado qodista ceelkan.

Ceelka Curad-1 oo ku yaalla qiyaastii 372 kiiloomitir waqooyi-bari kaga beegan Muqdisho, ayaa noqday ceelkii ugu horreeyay ee si rasmi ah looga qodo badda Soomaaliya. Mashruucan ayaa loo arkaa tallaabo taariikhi ah oo Soomaaliya u qaaday dhinaca sahminta iyo baarista khayraadka shidaalka ee ku jira baddeeda.

Qodista ceelkan ayaa timid kadib markii la soo gaba-gabeeyay sahmin dhulgariir oo casri ah (3D Seismic Survey) oo laga sameeyay saddex baloog oo badeed. Xogta laga helay sahmintaas ayaa lagu ogaaday meelo loo arkay inay leeyihiin fursado wanaagsan oo shidaal iyo gaas laga heli karo, taasoo sababtay in la guda galo qodista Curad-1.

Sida qorshuhu yahay, ceelka ayaa la filayaa inuu gaaro qoto dhan ku dhowaad 7,500 mitir, halka qodistiisuna ay qaadan karto ilaa 288 maalmood. Taas ayaa ka dhigeysa mid ka mid ah ceelasha shidaalka ee badda ugu qoto dheer ee haatan laga qodayo caalamka, iyadoo hawlgalku u baahan yahay farsamooyin casri ah iyo qalab heer sare ah.

Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed ayaa sheegay in howlaha qodista ay si habsami leh u socdaan, isla markaana la dhammeystiray falanqeynta xogihii hore ee sahminta. Wuxuu xusay in hadda diiradda la saarayo baaritaanka iyo qiimeynta ceelka Curad-1 si loo ogaado nooca iyo baaxadda khayraadka ku jira.

Wasiirka ayaa sidoo kale tilmaamay in dowladda ay rajeynayso in natiijooyinka ugu horreeya ee qodista la helo dhammaadka sannadkan, inkastoo uu carrabka ku adkeeyay in geeddi-socodka qiimeynta ceelka uu u baahan yahay baaritaanno farsamo oo dhammaystiran ka hor inta aan la soo saarin gunaanad rasmi ah.

Haddii ceelka Curad-1 laga helo kayd shidaal oo ganacsi ahaan loo soo saari karo waxay noqon doontaa helitaankii ugu horreeyay ee noocaas ah ee Soomaaliya. Arrintaas ayaa si weyn u beddeli karta mustaqbalka waaxda tamarta, waxayna furi kartaa fursado cusub oo maalgashi, shaqo-abuur iyo koboc dhaqaale oo dalka u horseeda ilo dakhli oo waara.

Si kastaba, ilaa iyo hadda ma jiro war rasmi ah oo xaqiijinaya in ceelka laga helay shidaal ama gaas ganacsi ahaan loo soo saari karo. Natiijada kama dambaysta ah ayaa la filayaa in lagu dhawaaqo marka la soo gaba-gabeeyo qodista iyo dhammaan baaritaannada farsamo ee lagu qiimeynayo waxa ku jira ceelka Curad-1.

Washington (Caasimada Online) – Madaxweyne ku-xigeenka Mareykanka JD Vance ayaa sheegay in maalqabeenkii dambiyada galmada lagu helay Jeffrey Epstein eegeeriyodoay uu xiriir la lahaa heerarka ugu sarreeya ee hay’adaha sirdoonka Mareykanka iyo Israel.

Vance ayaa hadalkan ku sheegay wareysi uu Isniintii siiyay barnaamijka Joe Rogan, isaga oo sheegay in xiriirrada Epstein aysan ku koobneyn siyaasiyiin iyo maalqabeenno, balse ay gaarsiisnaayeen gudaha hay’adaha sirdoonka.

“Wuxuu si cad xiriir ula lahaa heerarka sare, kuwa ugu sarreeya ee sirdoonka Mareykanka,” ayuu Vance yiri. “Wuxuu sidoo kale si cad xiriir ula lahaa heerarka ugu sarreeya ee sirdoonka Israel.”

Markii Rogan uu sheegay in dadka intooda badan ay rumeysan yihiin in Epstein uu xiriir la lahaa Mossad, oo ah hay’adda sirdoonka dibadda ee Israel, Vance ayaa ku jawaabay: “Mossad ama CIA, ama dowlad-hoosaad kale oo ku dhex jira Mareykanka, Israel ama dal kale — ama labadaba.”

Vance, oo isku tilmaamay qof muddo dheer ka shakiyay xaqiiqada ka dambeysa kiiska Epstein, ayaa sheegay in xiriirrada uu Epstein ku lahaa Israel ay si gaar ah ugu xirnaayeen xubno ka tirsan garabka bidixda dhexe ee nidaamka siyaasadeed iyo amni ee dalkaas.

Wuxuu si gaar ah u xusay ra’iisul wasaarihii hore ee Israel Ehud Barak.

“Ma ahayn qof si weyn ugu xirnaa garabka midigta dhexe ee siyaasadda Israel,” ayuu yiri Vance.

Tuhunka hay’adaha sirdoonka

Muddo dheer waxaa jiray hadal-heyn ku saabsan in Epstein uu xiriir la lahaa ama u shaqeynayay sirdoonnada Israel, Mareykanka ama xitaa Ruushka.

Epstein, oo lagu helay dambiyo galmo, wuxuu xiriir la lahaa dad badan oo maalqabeenno, siyaasiyiin iyo shaqsiyaad awood leh ah, kuwaas oo qaarkood uu ku martigelin jiray jasiiraddiisa gaarka ah.

Dadka lala xiriiriyay waxaa ka mid ahaa madaxweynihii hore ee Mareykanka Bill Clinton, maalqabeenka taageera Israel, Les Wexner, siyaasiga Britain Peter Mandelson iyo Andrew Mountbatten-Windsor, oo ah wiilka boqoraddii Britain, Elizabeth.

Xiriirradaas ballaaran ayaa dhaliyay tuhun ah in Epstein uu sannado badan uruurinayay xog xasaasi ah oo wax u dhimi karta dadka awoodda leh ee uu la macaamilayay.

La-taliye ka tirsan dowladda India, oo horraantii sanadkan la weydiiyay inuu rumeysan yahay in Epstein uu hanti ama wakiil u ahaa Mossad, ayaa ku jawaabay: “Boqolkiiba boqol.”

Si kastaba, ma jirto caddeyn kama dambeys ah oo xaqiijineysa in Epstein uu si rasmi ah ugu shaqeynayay hay’ad sirdoon.

Faylasha Epstein ayaa, hase yeeshee, muujinaya inuu dhaqaale siiyay ururro Israel ah, oo ay ku jiraan Friends of the Israel Defense Forces iyo ururka Jewish National Fund.

Dukumiintiyada ayaa sidoo kale muujinaya xiriir uu la lahaa xubno ka tirsan hay’adaha sirdoonka dibadda ee Israel.

Qoraal ay FBI-da diyaarisay bishii October 2020 ayaa sheegay in mid ka mid ah ilaha xogta siiya hay’adda uu rumeysnaa in Epstein uu ahaa wakiil ay Mossad adeegsanaysay.

Dokumiintiga ayaa sidoo kale Epstein ku tilmaamay qof loo tababaray basaasnimo, si uu ugu shaqeeyo sirdoonka Israel.

Olole ka dhan ah heshiiska Iran

Wareysiga Joe Rogan, Vance ayaa sidoo kale ka hadlay olole uu sheegay in si qarsoodi ah oo dhaqaale badan lagu bixiyay loogu talagalay in lagu carqaladeeyo wadahadallada Mareykanka iyo Iran.

Vance, oo hadalladiisa loo fasirtay inuu isu diyaarinayo inuu Donald Trump beddelo isla markaana isu sharaxo madaxtinimada Mareykanka doorashada 2028, ayaa sheegay inuu hoggaamiyay wadahadallada Iran.

Wadahadalladaas ayaa horseeday is-afgarad ay labada dal kala saxiixdeen bishii hore, balse heshiiska ayaa burburay, Mareykanka iyo Iran-na waxay mar kale bilaabeen inay is-weydaarsadaan weerarro.

“Waxaa jira dad saameyn ku leh Mareykanka oo lacag lagu siiyo inay weeraraan heshiiska,” ayuu yiri Vance, isaga oo sheegay in dhaqaalaha qaarkii uu ka yimid Israel.

Madaxweyne ku-xigeenka ayaa tixraacay warbixin ay toddobaadkan daabacday majaladda Time, taas oo faahfaahisay olole saameyn siyaasadeed oo Israel ay ku bartilmaameedsatay taageerayaasha dhaqdhaqaaqa MAGA.

Brad Parscale, oo ahaa la-taliyihii dhanka dijitaalka ee ololihii madaxtinimada Donald Trump ee 2020, ayaa la sheegay inuu bishii qaato 1.5 milyan oo dollar si uu ololahaas u maamulo.

Vance ayaa sheegay in warbixinta Time ay magacyadooda xustay dad lacag ka helay shaqsi hore uga tirsanaa ololaha Trump, kaas oo isaguna dhaqaale ka helayay xubno ka tirsan dowladda Israel.

“Dadkaas ayaa si aad ah ii weeraraya,” ayuu yiri.

Vance ayaa intaas ku daray inuu si buuxda u ogyahay in xubno ka tirsan dowladda Israel ay doonayeen inay Mareykanka ka leexiyaan siyaasadda wadahadalka Iran.

“Waxaan ogahay, si aan shaki ku jirin, inay jireen dad ka tirsan dowladda Israel oo isku dayayay inay naga leexiyaan siyaasaddaas, sababtoo ah waxay doonayeen in ololaha militari uu sii socdo,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay inay jiraan dad aad u taageersan dagaalka oo ka tirsan nidaamka Mareykanka, kuwaas oo weeraray heshiiska Iran, qaarkoodna isku dayay inay burburiyaan.

Vance ayaa sheegay inuu dadkaas mar walba weydiiyo qorshaha kale ee ay soo jeedinayaan.

‘Dhex-dhexaadiye macquul ah’

Madaxweyne ku-xigeenka ayaa isku tilmaamay “dhexdhexaadiye macquul ah” oo ku dhex jira doodda xooggan ee Mareykanka ka taagan ee taageerada iyo diidmada Israel.

Wuxuu sheegay in marar badan lagu eedeeyay inuu neceb yahay Yuhuudda, eedeyntaas oo uu ku tilmaamay mid aan macquul ahayn.

Markii la weydiiyay in Mareykanku geli lahaa dagaalkii ugu dambeeyay ee Iran haddii aysan jirin saameynta Israel, Vance ayaa ku jawaabay: “Haa, waan rumeysanahay.”

Si kastaba, wuxuu sheegay in Donald Trump uu si madax-bannaan u aaminsan yahay in Iran aan loo oggolaan karin inay hesho hub nukliyeer ah.

“Waxaan u maleynayaa in madaxweynaha, isaga oo aan ku xirneyn saameyn kasta oo Israel ka timaadda, uu si xooggan u rumeysan yahay in Iran aysan yeelan karin hub nukliyeer ah, aniguna taas waan ku raacsanahay,” ayuu yiri.

Vance ayaa sidoo kale diiday tuhunka sheegaya in Israel ay Trump ku cadaadineyso faylasha Epstein ama xog kale oo xasaasi ah.

“Fikradda ah in Donald Trump la handadayo waa mid aniga waalli ila ah,” ayuu yiri.

Garoowe (Caasimada Online) – Waxaa saaka degmada Jariiban ee gobolka Mudug laga fuliyay xukun qisaas ah oo lagu riday Ibraahim Kooshin oo ahaa ninkii lagu helay dilka Allaha u naxariistee Taliyihii Saldhigga Booliiska degmada Jariiban, Gaashaanle Guuleed Cabdulqaadir Kadleeye.

Xukunka ayaa la fuliyay kadib markii uu si deg-deg u soo maray dhammaan marxaladihii garsoorka, isla markaana ay isku afgarteen qoyska marxuumka iyo qoyska eedeysanaha.

Ibraahim Kooshin ayaa ciidamada ammaanku gacanta ku dhigay saacado yar kadib markii uu dhacay dilka taliyaha. Kadib baaritaanno iyo dacwad maxkamadeed, hay’adaha garsoorka Puntland ayaa ku riday xukun dil ah oo qisaas ah, kaas oo saaka si rasmi ah looga fuliyay degmada Jariiban.

Qoyska Marxuum Guuleed Kadleeye ayaa sheegay inay ku qanacsan yihiin caddaaladda la marsiiyay kiiska, iyagoo tilmaamay in fulinta xukunka ay qayb ka tahay xaqiijinta caddaaladda iyo ka hortagga falalka noocan oo kale ah. Waxay sidoo kale ku baaqeen in qof kasta oo geysta dil bareer ah si degdeg ah sharciga loo horgeeyo.

Waxay u mahadceliyeen ciidamada ammaanka Puntland oo si degdeg ah u soo qabtay eedeysanaha, inkastoo uu isku dayay inuu baxsado kadib markii uu geystay falka. Sida ay sheegeen, tallaabadaasi waxay muujisay sida ay ciidamada uga go’an tahay la dagaallanka dambiyada culus.

Fulinta xukunka qisaasta ayaa soo afjartay kiiska dilka Taliyihii Saldhigga Booliska degmada Jariiban, kaas oo toddobaadyadii la soo dhaafay si weyn looga hadal hayay deegaannada Puntland, maadaama uu ku lug lahaa sarkaal ka tirsanaa ciidamada ammaanka.

Allaha ha u naxariistee, Gaashaanle Guuleed Cabdulqaadir Kadleeye wuxuu ka mid ahaa ciidamadii Gorgor ee tababarka ku soo qaatay Turkiga xilligii dowladdii Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo. Waxa uu ka tirsanaa saraakiishii dhowaan loo kala diray degmooyinka Puntland si loo xoojiyo amniga iyo howlaha booliska.

Marxuumka ayaa muddooyinkii u dambeeyay hormuud ka ahaa dadaallada lagu sugayay amniga degmada Jariiban, gaar ahaan la dagaallanka hubka sharci darrada ah, ka hortagga falalka amni-darrada ah iyo xoojinta howlaha Booliiska ee degmada.

Degmada Jariiban ayaa sidoo kale saldhig u ah ciidamo dhowaan laga qoray Dowladda Federaalka Soomaaliya, waxaana mararka qaar laga soo sheegaa dhaq-dhaqaaqyo uu maamulka Puntland ku tilmaamay kuwo amniga lid ku ah, oo si joogto ah ay ula tacaalaan ciidamada ammaanka.

Fulinta xukunkan ayaa ku soo beegmaysa xilli Puntland ay adkeyneyso tallaabooyinka lagula dagaallamayo dambiyada culus iyo falalka amni-darrada ah. Mas’uuliyiinta ammaanka ayaa marar badan ku celceliyay in qof kasta oo ku lug yeesha falal noocan oo kale ah la horgeyn doono caddaaladda, si loo xoojiyo kalsoonida shacabka ee nidaamka garsoorka iyo amniga.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka tacsiyeeyay geerida Allaha u naxariistee Wasiirkii Gaashaandhigga Jamhuuriyadda Jabuuti Marxuum Xasan Cumar Maxamed.

Madaxweynaha ayaa tacsi tiiraanyo leh u diray Madaxweynaha Jamhuuriyadda Jabuuti, Ismaaciil Cumar Geelle, dowladda, shacabka aan walaalaha nahay ee Jabuuti iyo qoyska uu ka baxay Wasiirkii Gaashaandhigga Jamhuuriyadda Jabuuti.

Xasan Sheekh ayaa xusay in marxuumku uu ahaa masuul qaran oo door muuqda ka soo qaatay horumarinta hay’adaha difaaca, adkeynta amniga iyo xoojinta doorka Jamhuuriyadda Jabuuti ee nabadda iyo xasilloonida Geeska Afrika.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale tilmaamay in Marxuum Xasan Cumar Maxamed uu si dhow uga qeyb qaatay dadaallada lagu taageerayay Soomaaliya, isaga oo door muhiim ah ku lahaa iskaashiga amni ee labada dal.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa adkeeyey in Soomaaliya ay garab taagan tahay Jamhuuriyadda Jabuuti xilligan murugada leh, isaga oo tilmaamay xiriirka qotoda dheer ee walaalnimo, iskaashi iyo wax wada-qabsi ee ka dhexeeya labada dal iyo labada shacab.

Xasan Cumar Maxamed ayaa shalay la xaqiijiyay geeridiisa. Wasiirka ayaa xilka Wasiirka Gaashaandhigga Jabuuti soo hayay, tan iyo sanadkii 2019, waxaana mar kale loo magacaabay isla xilkaas markii la dhisay xukuumadda cusub ee Jabuuti sanadkan 2026.

Sidoo kale wuxuu door muuqda kasoo qaatay hoggaaminta iyo horumarinta ciidamada qalabka sida ee dalka Jabuuti.

Jabuuti (Caasimada Online) – Dowladda Jamhuuriyadda Jabuuti iyo Midowga Yurub ayaa si rasmi ah u kala saxiixday heshiis la xiriira howl-galka badda ee EUNAVFOR ASPIDES, kaas oo lagu tilmaamay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dhinac ee dhinacyada amniga, difaaca iyo xasilloonida gobolka.

Heshiiska ayaa dejinaya qaab-dhismeedka sharci ee hagaya joogitaanka iyo howlaha ciidamada iyo shaqaalaha Midowga Yurub ee loo dirayo taageeridda howl-galka ASPIDES gudaha Jabuuti.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeedka labada dhinac, heshiiska ayaa sidoo kale xoojinaya iskaashiga dhinaca amniga badda iyo dadaallada lagu ilaalinayo xasilloonida Badda Cas iyo guud ahaan gobolka.

Howl-galka EUNAVFOR ASPIDES waa howlgal difaac oo badeed oo uu Midowga Yurub u aas-aasay ilaalinta maraakiibta ganacsiga iyo xaqiijinta xorriyadda isu-socodka maraakiibta ee Badda Cas. Howl-galkan ayaa door muhiim ah ka qaata sugidda amniga mid ka mid ah marin-biyoodka ganacsiga ee ugu mashquulka badan caalamka, xilli ay sii kordhayaan khataraha amni ee gobolka.

War-saxaafadeed ay si wadajir ah u soo saareen Dowladda Jabuuti iyo Midowga Yurub ayaa lagu sheegay in saxiixa heshiiskan uu ka tarjumayo heerka kalsoonida iyo iskaashiga ka dhexeeya labada dhinac, isla markaana uu muujinayo sida ay uga go’an tahay ilaalinta nabadda, amniga iyo wada-shaqeyn miro dhal ah.

“Saxiixa heshiiskan wuxuu ka tarjumayaa kalsoonida labada dhinac iyo sida ay uga go’an tahay nabadda, amniga iyo iskaashi wax ku ool ah. Waxa kale oo uu muujinayaa in iskaashigoodu ku saleysan yahay qiyam iyo mabaadi’ ay wadaagaan, sida ixtiraamka sharciga caalamiga ah, xasilloonida gobolka iyo iskaashiga dhinacyada badan,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeedka.

Labada dhinac ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay in Midowga Yurub uu weli yahay lammaane istaraatiiji ah oo muhiim u ah Jamhuuriyadda Jabuuti. Waxay tilmaameen in goobta juqraafiyeed ee gaarka ah ee Jabuuti iyo kaalinta ay ka qaadato nabadda iyo amniga gobolka ay ka dhigayaan waddan muhiim u ah wax ka qabashada caqabadaha amni ee wadajirka ah.

Warbixinta ayaa sidoo kale lagu xusay in iskaashiga labada dhinac uu door weyn ka ciyaarayo ilaalinta xorriyadda isu-socodka maraakiibta, sugidda amniga marin-biyoodka Badda Cas iyo taageeridda ganacsiga caalamiga ah, maadaama marinkaasi uu muhiim u yahay isu-socodka badeecadaha adduunka.

Jamhuuriyadda Jabuuti iyo Midowga Yurub ayaa ugu dambeyn muujiyay rajada ay ka qabaan in heshiiskan uu sii xoojin doono xiriirka labada dhinac, isla markaana uu gacan ka geysan doono xaqiijinta himilooyinka wadajirka ah ee la xiriira amniga, xasilloonida gobolka iyo horumar waara. Waxay sidoo kale ballanqaadeen inay sii wadi doonaan wada-shaqeynta ku saleysan is-aaminaad iyo dan wadaag.

Garoowe (Caasimada Online) – Degmada Dangorayo ee gobolka Nugaal ayaa maanta lagu soo bandhigay boqolaal ciidan oo ay abaabuleen dadka deegaanka, kuwaas oo la sheegay inay ka qeyb qaadan doonaan sugidda amniga iyo ilaalinta deegaannada degmada.

Munaasabadda lagu soo bandhigay ciidamada ayaa waxaa ka qeyb galay mas’uuliyiin ka tirsan Puntland, saraakiil ciidan iyo qeybaha kala duwan ee bulshada.

Mas’uuliyiintii ka hadlay munaasabadda ayaa sheegay in ciidamada cusub ay door muhiim ah ka qaadan doonaan xoojinta amniga deegaanka, iyagoo xusay in sidoo kale la wadi doono dadaallo lagu doonayo in ciidamadan ay xuquuqdooda ka helaan maamulka Puntland ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni.

Munaasabadda ayaa waxaa sidoo kale ka qeyb-galay saraakiil caan ka ah Puntland oo xilal sare hore uga soo qabtay ciidamada, waxaana ka mid ahaa Gen. Siciid Maxamed Xirsi (Siciid Dheere), Gen. Cabdi Xasan Xuseen (Cabdi Yare) iyo Gen. Muxuyadiin Axmed Muuse. Saraakiishan ayaa la sheegay inay dhiirrigelin u jeediyeen ciidamada cusub iyo bulshada deegaanka.

Muddooyinkii dambe waxaa deegaannada Puntland ku soo badanayay ciidamada ay sameystaan beelaha iyo bulshada deegaanka, kuwaas oo qaarkood markii dambe ay dowladdu qaramaysay, halka kuwo kalena ay ku dhawaaqeen inay ku biireen ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Kororka ciidamada deegaanka ayaa ku soo beegmaya xilli ay Puntland wajahaysay caqabado amni oo kala duwan, kuwaas oo sababay in bulshooyinka deegaannada qaarkood ay qaataan doorka sugidda ammaankooda.

Dhanka kale, ciidamada Daraawiishta Puntland ayaa muddooyinkii dambe marar kala duwan ka cabanayay dib u dhac ku yimaada mushaaraadkooda. Cabashooyinkaas ayaa mararka qaarkood sababay gadood iyo inay ciidamada xiraan waddooyin muhiim ah, iyagoo dalbanaya in la siiyo xuquuqdooda.

Soo bandhigista ciidamada Dangorayo ayaa imanaysa xilli maamulka Puntland waddo dadaallo uu ku xoojinayso amniga iyo awoodda ciidamadeeda.

Waxaa la filayaa in maalmaha soo socda ay caddaato sida ciidamadan cusub loogu dari doono qorshaha guud ee sugidda amniga iyo in dowladda Puntland ay qaadi doonto tallaabooyin ku saabsan aqoonsigooda iyo xuquuqdooda.

Tehran (Caasimada Online) – Dowladda Iran ayaa kooxda Xuutiyiinta Yemen ku amartay inay u diyaar garoobaan carqaladeynta ama xiritaanka marin-biyoodka muhiimka ah ee Badda Cas, haddii Mareykanku weeraro xarumaha korontada iyo tamarta ee Iran, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah.

Saddex ilo-wareed oo la hadlay wakaaladda Reuters ayaa sheegay in qorshahan looga hadlay gudaha hoggaanka sare ee Iran, isla markaana fariinta loo gudbiyay Xuutiyiinta, oo ka mid ah kooxaha gobolka ee sida dhow ula safan Tehran.

Laba sarkaal oo sare oo Iranian ah iyo il kale oo gobolka ku sugan ayaa sheegay in Xuutiyiinta dhowaan lagu wargeliyay inay u diyaargaroobaan tallaabadan. Hase yeeshee, lama caddeyn qaabka fariinta loo gudbiyay iyo inay ka dambeysay hanjabaaddii madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee ahayd in la weerari karo kaabayaasha korontada Iran.

Wasaaradda arrimaha dibadda Iran iyo afhayeen u hadlay Xuutiyiinta ayaan si degdeg ah uga jawaabin codsiyo warcelin ah.

Gantaallo iyo diyaarado drone ah

Il ku dhow Xuutiyiinta ayaa sheegay in kooxdu dhammaystirtay diyaar-garow ay ku weerari karto maraakiibta isticmaasha Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Sida uu sheegay ishaasi, Xuutiyiintu waxay gantaallo iyo diyaarado drone ah geeyeen dhulka buuraleyda Yemen ee ku teedsan magaalada dekedda leh ee Xudeyda iyo aagagga ka sarreeya Gacanka Cadmeed.

Kooxda ayaa hadda sugeysa amar lagu billaabo weerarrada, ayuu yiri il-wareedka, iyadoo marin-biyoodka Bab al-Mandab uu yahay bartilmaameedka ugu muhiimsan.

Bab al-Mandab waa marin ciriiri ah oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, waxaana maalin kasta isticmaala maraakiibta shidaalka iyo kuwa ganacsiga ee isaga kala goosha Aasiya, Bariga Dhexe iyo Yurub.

Isha ku dhow Xuutiyiinta ayaa sidoo kale sheegtay in xubno ka tirsan Ilaalada Kacaanka Iran, gaar ahaan kuwa ku sugan Yemen, ay door ku yeelan doonaan go’aaminta waqtiga la bilaabayo howlgalka lagu carqaladeynayo marin-biyoodka.

Haddii Xuutiyiintu weerarro ka bilaabaan Bab al-Mandab, waxay halis gelin kartaa waddada keliya ee weyn ee beddelka u noqotay marin-biyoodka Hormuz, oo dagaalka Iran iyo Mareykanka awgiis ay hadda aad u yaraadeen dhaqdhaqaaqyada maraakiibta.

Laba marin oo isku mar halis galaya

Xiisadda cusub ayaa cabsi weyn ku abuurtay suuqyada tamarta, maadaama marin-biyoodka Hormuz uu horey u xirmay, halka Badda Cas ay noqotay waddada ugu muhiimsan ee loo weeciyay qayb ka mid ah shidaalka Khaliijka.

Dagaalka hadda socda ayaa billowday 28-kii Febraayo, markii Israel iyo Mareykanku weerarro ku qaadeen Iran. Tehran ayaa jawaab ahaan xirtay Hormuz, oo dagaalka ka hor ay mari jireen qiyaastii shan meelood meel shidaalka iyo tamarta dunida.

Xabbad-joojin jilicsan oo ay Tehran iyo Washington gaareen bishii Juun ayaa markii dambe burburtay, taasoo dib u soo celisay duqeymaha, weerarrada gantaallada iyo cabsida laga qabo dagaal goboleed oo ballaaran.

Haddii isku mar la carqaladeeyo Hormuz iyo Bab al-Mandab, labada marin ee ugu muhiimsan ee shidaalka Bariga Dhexe ayaa hal mar khalkhal geli kara. Arrintaas waxay sare u qaadi kartaa qiimaha shidaalka, kharashaadka gaadiidka badda iyo qiimaha badeecadaha dunida.

Qiyaastii toddoba boqolkiiba tamarta adduunka ayaa hadda la rumeysan yahay inay marto Badda Cas, kaddib markii Sacuudi Carabiya iyo dalal kale ay qayb ka mid ah dhoofintooda ka weeciyeen Hormuz.

Sacuudiga ayaa ku dhowaad 70 boqolkiiba dhoofintiisa tamarta u wareejiyay dekedda Yanbu ee Badda Cas, taasoo dekeddaas iyo marinnada ku xeeran ka dhigeysa bartilmaameed istaraatiiji ah haddii dagaalku sii fido.

Sacuudiga oo walaac muujiyay

Laba ilo-wareed oo ku dhow dowladda Sacuudiga ayaa sheegay in Riyadh ay si dhab ah u qaadaneyso hanjabaadaha ka imaanaya Iran iyo Xuutiyiinta.

Sacuudiga ayaa la sheegay inuu ka warqabo in kooxda Yemen ay hadda si dhow Iran ugala tashaneyso xaaladda Badda Cas iyo dhaqdhaqaaqyada maraakiibta shidaalka.

Xiisadda ayaa sii korortay markii Xuutiyiintu gantaallo ku weerareen Sacuudiga, iyagoo boqortooyada ku eedeeyay inay duqeysay garoon diyaaradeed oo ay maamulaan. Weerarkaasi wuxuu dhaawacay xabbad-joojin aan rasmi ahayn oo muddo afar sano ah ka dhex jirtay labada dhinac.

Torbjorn Solvedt, oo ah falanqeeye sare oo Bariga Dhexe u qaabilsan shirkadda qiimeysa khataraha ee Verisk Maplecroft, ayaa sheegay in isku dhaca cusub ee Xuutiyiinta iyo Sacuudiga uu ku soo beegmay xilli aad u xasaasi ah.

“Haddii dagaalku sii xoogaysto oo uu gaaro kaabayaasha shidaalka iyo maraakiibta Badda Cas, wuxuu halis gelinayaa waddada keliya ee weyn ee beddelka u ah dhoofinta shidaalka gobolka,” ayuu yiri.

Tehran oo kordhineysa cadaadiska

Mid ka mid ah ilaha gobolka ayaa sheegay in hoggaanka Iran uu doonayo inuu Mareykanka ku cadaadiyo kharashka dhaqaale ee ka dhalan kara dagaalka, isagoo halis gelinaya maraakiibta Badda Cas iyo shidaalka Sacuudiga ee mara marin-biyoodkaas.

Isha ayaa sheegtay in carqaladeynta Bab al-Mandab aysan qasab ku ahayn hub casri ah ama gantaallo waaweyn.

“Qof kasta oo haysta qori wuxuu hakad gelin karaa maraakiibta. Uma baahnid gantaallo casri ah si aad u carqaladeyso isu-socodka,” ayuu yiri.

Iran waxay Xuutiyiinta u aragtaa qayb ka mid ah waxa ay ugu yeerto “Dhidibka Iska-caabbinta”, oo ay sidoo kale ku jiraan ururka Xisbullah ee Lubnaan iyo kooxaha hubeysan ee Shiicada Ciraaq.

Qaar ka mid ah kooxahaas ayaa durba ku biiray dagaalka u dhexeeya Tehran iyo Washington, balse Xuutiyiinta ayaan weli si rasmi ah ugu dhawaaqin inay dagaalka si buuxda uga qeyb qaadanayaan.

Mareykanka ayaa muddo dheer Iran ku eedeeyay inay Xuutiyiinta siiso hub, dhaqaale, tababar iyo xog farsamo, oo qaarkeed loo sii mariyo Xisbullah. Tehran ayaa marar badan beenisay eedeymahaas.

Xuutiyiintu waxay intii uu socday dagaalka Gaza weerarro badan ku qaadeen maraakiibta Badda Cas, taasoo ku qasabtay shirkadaha waaweyn ee maraakiibta inay isticmaalaan waddada dheer ee ku wareegta koonfurta Afrika.

Dib ugu soo laabashada weerarradaas, iyadoo Hormuz uu xiran yahay, waxay abuuri kartaa xaalad aan horey loo arag oo labada marin-biyood ee ugu muhiimsan tamarta Bariga Dhexe ay isku mar qalalaase galaan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Gobolka Banaadir, ahna Duqa Muqdisho, Mudane Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo maanta dhagax-dhigay dhismaha Dugsi Hoose iyo Dhexe oo laga hirgelinayo Waaxda Xaaji-Cabdi ee Degmada Gubadley ayaa jawaab kulul siiyay dadka kasoo horjeedo waxqabadkiisa ee inta badan ka dhaliila baraha bulshada ee Internet-ka.

Guddoomiye Muungaab ayaa shaaca ka qaaday in go’aamadiisa ah ay yihiin kuwa dhaxalgal ah, isla markaana wixii uu dhagax-dhigo uu fuliyo, si ay bulshada uga faa’iideysato.

“Waa ogtihiin aniga dhagax-dhigeyga been ma aha, wixii aan dhagax-dhigana waa fulaan,” ayuu yiri guddoomiye Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab).

Duqa Muqdisho oo sidoo kale ka hadlay iskuulka uu maanta ka dhagax-dhigay Degmada Gubadley ayaa sheegay inuu bixin doono waxbarasho lacag la’aan ah, tallaabadaas oo uu tilmaamay inay qayb ka tahay siyaasadda Maamulka Gobolka Banaadir ee lagu xaqiijinayo in dhammaan carruurta caasimaddu helaan waxbarasho tayo leh oo loo siman yahay.

Sidoo kale, wuxuu intaas ku daray in maamulkiisa uu mudnaan gaar ah siinayo horumarinta waxbarashada, maadaama ay tahay tiirka ugu muhiimsan ee lagu dhisi karo bulsho karaan leh, isla markaana dugsigan cusub uu wax weyn ka tari doono baahida waxbarasho ee carruurta iyo dhallinyarada ku nool Deegaanka Xaaji-Cabdi iyo deegaanada ku xeeran, isagoo xusay in maamulka uu sii laba-jibbaari doono hirgelinta mashaariicda horumarineed ee bulshada taabanaya, gaar ahaan kuwa la xiriira waxbarashada, caafimaadka iyo adeegyada aasaasiga ah, si bulshada Caasimaddu u hesho adeegyo tayo leh oo waara.

“Dib-u-dhaca iyo si xun wax-u-raadiska waxaa asal u ah Jahliga. Dadka haddii ay waxbartaan, oo ay ilbaxaan nolosha waxay ku raadsanayaan qaab wanaagsan,” ayuu yiri  Muungaab, isaga oo ka hadlayay muhiimadda ay leedahay waxbarashada.

Waxaa kale oo uu xaqiijiyay, sida ay uga go’an tahay maalgelinta iyo horumarinta adeegyada waxbarashada, isaga oo xusay in dhismaha xarumaha waxbarasho uu saldhig u yahay kobcinta aqoonta, diyaarinta jiil karti leh iyo xaqiijinta horumar waara oo ay bulshada Soomaaliyeed ka wada faa’iidaysato.

Munaasabadda dhagax-dhigga waxaa goob-joog ka ahaa Agaasimaha Guud ee Agaasinka Waxbarashada Maamulka Gobolka Banaadir, Mudane Cabdiraxmaan Cali Maxamed, Agaasimayaal ka tirsan Maamulka Gobolka Banaadir, mas’uuliyiin heer gobol iyo degmo, odayaal, waxgarad iyo qaybaha kala duwan ee bulshada deegaanka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Soomaaliya oo maanta shirkoodii todobaadlaha ahaa ku yeeshay magaalada Muqdisho ayaa ku ansixiyay heshiiska is-afgaradka ee Soomaaliya iyo Boqortooyada Sacuudi Carabiya, kaas oo ku aadan dhanka iskaashiga deegaanka.

Heshiiskan is-afgaradka ah (MoU) ee u dhexeeya labada dal ayaa waxaa horay u saxiixay Wasaaradaha Deegaanka ee labada dowladood, waana mid muhiim ah, sida ay shaacisay Xukuumadda Soomaaliya.

Haddaba hoos ka akhriso nuxurka heshiiska Soomaaliya iyo Sacuudiga?

✅ Golaha Wasiirrada ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta ansixiyay Heshiiska Is-afgaradka (MoU) ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Boqortooyada Sacuudi Carabiya, kaas oo ay hore u kala saxiixdeen Wasaaradaha Deegaanka ee labada dal.

✅Heshiiskan wuxuu xoojinayaa iskaashiga labada dal ee dhinacyada ilaalinta deegaanka, la-tacaalidda isbeddelka cimilada iyo horumarinta xalal waara.

✅ Wuxuu sare u qaadi doonaa is-weydaarsiga khibradaha, cilmi-baarista iyo dhismaha awoodaha hay’adaha ee labada dhinac.

✅ Heshiisku wuxuu dhiirrigelinayaa hirgelinta mashaariic wadajir ah oo la xiriira ilaalinta deegaanka, dib-u-soo-celinta dhulka iyo horumarinta adkeysiga cimilada.

✅ Wuxuu abuuri doonaa fursado cusub oo lagu kobcinayo iskaashiga farsamo, maalgashiga cagaaran iyo horumar waara.

✅ Ugu dambeyn, kulanka Golaha Wasiirrada ayaa si rasmi ah loogu ansixiyay Heshiiska Is-afgaradka, kaas oo qayb ka ah dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ee lagu xoojinayo iskaashiga caalamiga ah ee ilaalinta deegaanka iyo wax ka qabashada isbeddelka cimilada.

Baydhaba (Caasimada Online) – Hogaamiyaha Koonfur Galbeed Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (AadanMadoobe) oo maanta ka qeybgalay kala fadhiga 1-aad kulankiisa 5-aad ee Baarlamaanka maamulkaas oo lagu dhaariyay xubnaha cusub ee Golihiisa Wasiirrada ayaa si adag uga hadlay xaaladaha ammaan ee ka jira magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay.

Sheekh Aadan Madoobe oo diray hanjabaad culus oo la xiriirta amniga guud ayaa sheegay inay qaadayaan tallaabooyin deg-deg ah oo wax looga qabanayo nabad-gelyada, iyada oo laga jawaabayo cabashada kasoo yeereyso shacabka.

“Dhibaatada taagan oo ay kamid tahay amni darrada iyo cabashada jidadka xiran waxaan ku dadaali doonaan in caqabadahaas shacabka Koonfur Galbeed laga dulqaado, uguna shaqeyno si daacadnimo ah,” ayuu yiri Aadan Madoobe.

Sidoo kale, Madaxweynaha oo ku hadlay luqad adag ayaa yiri “Looma dul-qaadan doono amni darro, waxaan wadnaa qorshe lagu adkeynayo nabadda”.

Hanjabaadda Sheekh Aadan Madoobe ayaa kusoo aaday saacado uun, kadib markii xalay ciidamada taabacsan madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen ay weerar culus ku qaadeen qaybo kamid ah magaalada Baydhaba, halkaas oo uu ka dhacay dagaal foolka fool ah.

Ciidamada Lafta-gareen oo deggan bannaanka magaalada ayaa weerarkooda ku bilaabay madaafiicda goobta, iyaga oo toos u beegsaday saldhig ciidamada Gorgor iyo kuwa Boolis Milataaro ku leeyihiin xaafadda Al-faras oo ka tirsan laanta Horseed ee degmada Baydhaba.

Dagaalka labada dhinac oo qaatay ku dhawaad hal saac oo xiriir ah ayaa waxyeelo ay kasoo gaartay dad shacab ah oo ay ku jiraan carruur iyo haween, kuwaas oo la dhigay isbitaalka guud. Sidoo kale waxaa jira khasaare kale oo soo gaaray qaar kamid ah askarta dagaalantay, inkastoo aan tiro ahaan si rasmi ah loo xaqiijin karin.

Si kastaba, dagaalka xalay ayaa kusoo aaday, xilli dhawaan si rasmi ah loo caleema saaray Hoggaamiyaha Koonfur Galbeed, Sheekh Aadan Madoobe, kadibna uu soo magacaabay Golihiisa Wasiirrada oo maanta uun la dhaariyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hantidhowraha Guud ee Qaranka, Mudane Axmed Ciise Guutaale oo maanta ka qayb-galay shirka todobaadlaha ah ee Golaha Wasiirrada Xukuumadda Soomaaliya ayaa u gudbiyay warbixin xasaasi ah oo ku aaddan hawlaha baarista ee sanadaha 2024 iyo 2025-ka.

Warbixinta ayaa lagu soo bandhigay natiijooyinka muhiimka ah ee ka soo baxay baarista uu sameeyay xafiiska Hantidhowrka, arrimaha u baahan jihaynta iyo tallaabooyinka maamul.

Guutaale ayaa sidoo kale Golaha Wasiirrada la wadaagay horumarka laga gaaray ballaarinta baaxadda baarista, kororka warbixinnada la soo saaray, iyo gudbinta warbixinnada sanadlaha ah ee muddada uu sharcigu dhigayo.

Sidoo kale wuxuu adkeeyay muhiimadda dardargelinta fulinta talo-bixinnada baarista, xoojinta awoodaha saraakiisha idman, soo saarista habraac mideysan oo lagu maamulayo xilwareejinta hay’adaha dowladda, sare-u-qaadidda isla-xisaabtanka mashaariicda, iyo xoojinta hubinta adeeg-bixiyeyaasha la shaqeeya mashaariicda dowladda.

Xafiiska Hantidhowrka Guud ee Qaranka ayaa dhanka kale bogaadiyay ansixinta Hindise-Sharciyeedka Sharciga Dhismaha Hay’adda Dakhliga Qaranka, oo ka mid ah arrimaha uu Xafiisku hore ugu soo jeediyey talo ahaan.

Axmed Ciise Guutaae ayaa sidoo kale Golaha Wasiirrada Soomaaliya uga mahad-celiyay meel-marinta hindise-sharciyeedkan iyo dadaalka ay ku xoojinayaan maamulka dakhliga, hufnaanta maaliyadeed iyo isla-xisaabtanka

Intaas kadib, Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya ayaa uga mahadceliyey Xafiiska Hantidhowraha Guud warbixinta uu soo bandhigay isaga oo adkeeyay muhiimadda fulinta talo-bixinnada baarista, xoojinta maamulka maaliyadda guud, iyo in hay’adaha dowladda ay qaadaan tallaabooyinka lagama maarmaanka u ah wax-ka-qabashada arrimaha la soo bandhigay.

Waxaa kale oo uu Ra’iisul Wasaaruhu tilmaamay muhiimadda ay leedahay in natiijooyinka baarista loo beddelo tallaabooyin maamul oo la fulin karo, si loo ilaaliyo hantida qaranka, loo xoojiyo isla-xisaabtanka, loona horumariyo tayada adeegyada dadweynaha.

Baydhaba (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay weerar ay mar kale ciidamada daacadda u ah Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen ku qaadeen magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay, iyada oo uu xigay dagaal toos ah.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa innoo sheegay in xalay saq-dhexe ciidamada Lafta-gareen ay dhanka waqooyi kasoo weerareen magaalada, iyaga oo beegsaday saldhig ciidamada Gorgor iyo kuwa Boolis Milataaro ku leeyihiin xaafadda Alfaras oo ka tirsan laanta Horseed ee magaalada Baydhaba.

Dagaalka ayaa ku bilowday madaafiicda goobta, waxaana xigay iska hor imaad toos ah oo dhexmaray labada dhinac, kaas oo sababay dhimasho iyo dhaawac.

Wararka ayaa sheegaya in dagaalka oo qaatay ku dhawaad hal saac ay waxyeelo kasoo gaartay dad shacab ah oo ay ku jiraan carruur iyo haween, kuwaas oo la dhigay isbitaalka guud.

Sidoo kale waxaa jira khasaare kale oo soo gaaray qaar kamid ah askarta dagaalantay, inkastoo aan tiro ahaan si rasmi ah loo xaqiijin karin.

Xaaladda ayaa maanta deggan, mana jiro illaa iyo hadda wax war ah oo kasoo baxay laamaha amniga Koonfur Galbeed oo ku aadan dagaalkaasi.

Ciidamada weerarka qaaday oo horay looga saaray gudaha Baydhaba ayaa muddooyinkan isku uruursanayay deegaannada hoos yimaada magaalada, halkaas oo marar badan ay kasoo qaadeen weerarro arbushaad ah, waxaase ka hortegay ciidamada dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Si kastaba, dagaalkan ayaa kusoo aaday, xilli dhawaan si rasmi ah loo caleema saaray hoggaamiyaha cusub ee Koonfur Galbeed, Sheekh Aadan Madoobe oo kusoo baxay doorashadii horay uga dhacday gudaha magaalada Baydhaba.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta yeeshay kulan ay ku ansixiyeen magacaabis iyo dalacsiin la xiriirta hay’adaha dowladda, kuwaas oo isugu jira xilal diblomaasiyadeed iyo maamulka rugta ganacsiga Soomaaliyeed.

Golaha ayaa cod aqlabiyad ah ku ansixiyay magacaabista Cabdifataax Maxamed Ibraahim oo loo magacaabay xilka danjire, iyadoo tallaabadan ay qayb ka tahay xoojinta howlaha diblomaasiyadda Soomaaliya.

Sidoo kale, Golaha Wasiirrada ayaa go’aamiyay in Shaafici Nuur Calas loo dallacsiiyo darajada danjirenimo, taas oo muujinaysa kalsoonida dowladda ay ku qabto waayo-aragnimadiisa iyo doorka uu ka qaatay adeegga diblomaasiyadeed.

Dhanka kale, Golaha Wasiirrada ayaa magacaabay guddoomiyaha ku-meel-gaarka ah ee rugta ganacsiga Soomaaliyeed, kadib markii si rasmi ah loo kala diray maamulkii hore ee rugta.

Xilka guddoomiyaha KMG ah ee rugta ganacsiga Soomaaliyeed ayaa loo magacaabay Yaasiin Maxamuud Cibaar, kaas oo hoggaamin doona rugta inta laga soo dhisayo maamul cusub oo waafaqsan habraacyada iyo shuruucda u degsan.

Magacaabistan ayaa la filayaa inay dardar-geliso dib-u-habeynta rugta ganacsiga Soomaaliyeed, iyadoo dowladda ay sheegtay inay muhiimad gaar ah siinayso tayeynta hay’adaha ganacsiga iyo kor u qaadidda adeegyada ay u fidiyaan ganacsatada Soomaaliyeed.

Yaasiin Cibaar ayaa si rasmi xilka kala wareegi doona guddoomiyihii rugta ganacsiga Soomaaliyeed, Maxamuud Cabdi Cali Gabeyre, kaas oo xilka ka qaaday Golaha Wasiirrada Soomaaliya.

olaha wasiir

Garoowe (Caasimada Online) – Ciidanka Booliska Puntland ayaa shaaciyay in gacanta lagu dhigay nin ku eedeysan dilka Taliyihii Saldhigga Booliska degmada Jariiban ee gobolka Mudug, Gaashaanle Guuleed Cabdulqaadir Kadleeye oo lagu dilay weerar ka dhacay degmadaas.

Sida ay sheegeen saraakiisha Booliska Puntland, eedeysanaha oo lagu magacaabo Ibraahim Axmed Kooshin ayaa lagu qabtay howlgal ay ciidamada boolisku fuliyeen, kaas oo ay ka qayb qaateen odayaasha dhaqanka ee deegaanka.

Booliska ayaa sheegay in ninkan laga soo qabtay gudaha magaalada Jariiban, wax yar kadib markii uu ka baxsaday goobta dilka. Waxaana soo qabashadiisa gacan weyn ka geystay ehelladiisa.

Booliska Puntland ayaa caddeeyay in eedeysanaha loo gudbin doono hay’adaha garsoorka ee awoodda u leh, si loo mariyo hannaanka caddaaladda ee Puntland. Waxay sheegeen in baaritaannada kiiska ay weli socdaan, isla markaana la ururinayo dhammaan xogaha la xiriira dhacdada.

Qoraal rasmi ah oo ka soo baxay Taliska Booliska Puntland ayaa lagu yiri “Taliska qaybta Booliska gobolka Mudug ayaa gacanta ku dhigay eedeysane Ibraahim Axmed Kooshin, kaas oo lagu eedeeyay inuu ka dambeeyay dilkii Taliyihii Saldhigga Degmada Jariiban, Alle ha u naxariistee G/le Guuleed Kadleeye.”

Booliska ayaa intaas ku daray in qabashada eedeysanaha ay suurtagashay kadib iskaashi dhex maray ciidamada ammaanka iyo odayaasha dhaqanka ee deegaanka.

Taliye Guuleed Kadleeye ayaa muddooyinkii dambe si weyn ugu howlanaa la-dagaallanka hubka sharci darrada ah iyo kooxaha burcad-badeedda ah ee ka howlgala deegaannada xeebaha gobolka Mudug.

Dilka taliyaha ayaa gilgilay bulshada degmada Jariiban iyo guud ahaan gobolka Mudug, iyadoo mas’uuliyiin iyo shacabka deegaankuba ay ka tacsiyeynayaan geerida sarkaalkan oo lagu tilmaamay inuu door muuqda ku lahaa sugidda amniga degmada.

Dhacdadan ayaa ku soo beegmaysa xilli Puntland ay xoojisay dadaallada lagu sugayo amniga deegaannadeeda iyo la-dagaallanka hubka sharci darrada ah, burcad-badeedda iyo falalka kale ee amniga lidka ku ah.

Si kastaba, Mas’uuliyiinta amniga ayaa sheegay in baaritaanka kiiskan uu socdo, isla markaana caddaaladda la horkeeni doono cid kasta oo lagu helo inay ku lug lahayd dilka taliyaha.