Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa faah-faahin dheeraad ah ka bixisay dhacdo aragagax leh oo la xiriirta dhalinyaro Soomaali ah oo ku geeryooday xeebaha u dhexeeya dalalka Aljeeriya iyo Spain.

Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka, Maxamuud Macallin oo shir jaraa’id qabtay ayaa sheegay in ugu yaraan 17 dhalinyaro ah oo ku dhinteen mashaqadaas, isla markaana ay wadaan dadaadallo dheeri ah.

“Badda u dhexeysa Spain iyo Algeria waxaa ku geeriyooday illaa 17 dhalinyaro ah oo Soomaaliyeed oo runtii xeebtaas ku tahriibayay dadkaas sida aan xogta ku helnay 12 kamid ah waa wiilal, halka 5 kalena ay yihiin gabdho, waxayna da’dooda u dhexeysaa 18 illaa 30 sano” ayuu yiri Maxamuud Macallin.

Sidoo kale, wuxuu fariin u diray waalidiinta dhalinyaradaas, isaga oo ugu baaqay  in ay la soo xariiraan hay’adda, si ay helaan warbixin dhamaystiran.

“Waxaan haynaa sawirrada marxuumiinta Ilaahey ha u naxariisto waxaan dooneynaa oo halkan aan u joognaa in aan helino macluumaad intaas ka dheeri ah waxaan ka codsaneynaa in waalidiinta ay nala soo xiriiraan, si aan u ogaano inta dhimatay warbixintana la’isugu hagaajiyo” ayuu sii raaciyay.

Dhanka kale, Guddoomiyaha SoDMA ayaa guud ahaan dhalinyarada Soomaaliyeed uga digay halista tahriibka, isaga oo sheegay in sanadahan ay sii kordheen, maadaama dad badan ay ku geeriyoodeen biyaha.

“Dhalinyarada Soomaaliyeed waxaan u sheegeynaa xaaladahaan waa nagu bateen in ay ka taxadaraan tahriibka waa adag yahay waana dhib badan yahay waa halis”. ayuu mar kale yiri guddoomiyaha Hay’adda SoDMA.

Badda Mediterranean-ka ayaa sii ahaaneysa marin halis badan oo ay tahriibayaal badan isticmaalaan, iyaga oo doonaya in ay gaaraan qaaradda Yurub. Qof walba oo safar halis ah gelaya waxa uu xambaarsan yahay rajo nololeed, balse mararka qaar rajooyinkaas waxa ay ku dhammaadaan geeri iyo go’doon.

Si kastaba, ha’ahaatee, Musiibadan waxay mar kale iftiiminaysaa baahida loo qabo xal waara oo ku saabsan tahriibka dhalinyarada, si looga hortago in noloshooda khatarta gelinayaan iyaga oo raadinaya nolol ka wanaagsan tan dalka. Dowladda, bulshada caalamka, iyo hay’adaha samafalka ayaa loo baahan yahay inay si wadajir ah u wajahaan arrinkan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo maanta ka qayb-galay caleema saarka Ugaaska guud ee Beesha Murusade Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullahi Ugaas Xaashi Ugaas Faracadde ayaa si deg-deg ah uga jawaabay baaq kasoo yeeray mucaaradka oo ku aadan in la dhex dhexeediyo iyaga iyo Madaxweynaha.

Madaxweynihii hore ee dalka Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo madasha ka hadlay ayaa shaaca ka qaaday in siyaasiyiintu ay heshiin waayeen, sidaas daraadeedna ay dalbanayaan inay soo kala dhexgalaan odayaasha dhaqanka, si xal loogu helo is-mariwaaga ka taagan hannaanka doorashooyinka dalka.

“Waxaan rabaa codsi aan wakiil uga aha saaxibadey oo ku aadan duubabka codsigaag oo ah in duubabka aysan bixin illaa la’iska arko oo talada siyaasadeed meel la’isla dhigo” ayuu yiri Madaxweynihii oee dalka.

Sidoo kale wuxuu kusii daray “Waxaan u baahanahay duubabka inay la wareegaan howsha siyaasiyiinta waa is indha buuxi waayeen waa la’is arkay waa la wada fariistay waxba waa la’isu keeni waayay marka duubabow taladii waa la’idinku soo celiyay wixii toosan adkeeya waxaan toosneen meesha ka saara”.

Intaas kadib waxaana isna hadalka qaatay Madaxweyne Xasan Sheekh oo munaasabadda ku sugnaa, wuxuuna sheegay inuu soo dhaweynayo hadalkaas, isaga oo ugu baaqay dhaqanka inay doorkooda qaataan.

“Dhaqanka Soomaaliyeedow waa joogtaan maanta waana fursad ee qofkii khaldan gacanta qabta, kan saxanna garab istaaga”. ayuu yiri Xasan.

Madaxweynaha ayaa sidoo kale sheegay in aysan jirin xaalad sababi karta in dalka uu burburo, balse siyaasaddu leedahay is-rii xriix, ayna iska dhamaan doonto

“Dab kama kace looma baahno dowladnimadeena waa kortay siyaasaddu is jiid jiid iyo is riix riix waa leedahay annaga kan naga dhex jiro ma ah mid burburin, dumin ama balaayo dhaceyso waana dabeecad ay siyaasadda wadato wayna hagaageysaa” ayuu markle yiri Madaxweyne Xasan Sheekh.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Mudane Axmed Macallin Fiqi ayaa maanta qaabilay wafdi heer sare ah oo ka socday Xarunta Ilaalinta Rayidka ee xilliyada colaadaha (CIVIC), oo uu hoggaaminayay Agaasimaha Afrika ee hay’adda, Mudane Vianney Bisimwa.

Intii uu socday kulanka Fiqi iyo Bisimwa ayaa kala saxiixday Heshiis Is-afgarad oo lagu xoojinayo wada-shaqeynta ku aaddan ilaalinta bed-qabka rayidka, yareynta waxyeellada shacabka xilliyada hawl-gallada ciidan, iyo horumarinta hab-raacyo waafaqsan xeerarka dalka iyo sharciga caalamiga ah ee bani’aadannimada.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa sheegtay in Soomaaliya ay noqotay dalkii ugu horreeyay Afrika ee dhaqan-geliya siyaasad noocan ah.

Sidoo kale, waxaa qoraalka lagu caddeeyay in heshiiska uu mudnaan siinayo siyaasadda qaran ee ilaalinta bed-qabka rayidka xilliyada howwl-gallada ciidan iyo marka ay jiraan colaadaha hubeysan.

“Heshiiskan ayaa taageeraya hirgelinta Siyaasadda Qaran ee Ilaalinta Bed-qabka Rayidka xilliyada Hawl-gallada Ciidan iyo Colaadaha Hubeysan, taas oo Soomaaliya ka dhigeysa dalkii ugu horreeyay Afrika ee dhaqan-geliya siyaasad noocan ah. Waxa kale oo uu heshiisku xoojinayaa tababarka, wacyigelinta iyo awood-dhiska Ciidamada Qalabka Sida, si loo xaqiijiyo in hawl-gallada loo fuliyo si waafaqsan sharciga, xirfad sare, taxaddar, isla-xisaabtan iyo ilaalinta karaamada rayidka”. ayaa lagu yiri bayaanka.

Dhanka kale, Wasiir Axmed Macallin Fiqi oo madasha ka hadlay ayaa xusay in Wasaaradda Gaashaandhigga ay muhiimad gaar ah siineyso ilaalinta bed-qabka rayidka, isagoo xusay in siyaasaddan ay ka tarjumeyso sida ay Dowladda Federaalka Soomaaliya uga go’an tahay in dhammaan hawl-gallada amniga lagu hago ilaalinta nolosha, karaamada, xuquuqda iyo bed-qabka shacabka Soomaaliyeed.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray in ay ka go’an tahay xoojinta ilaalinta bed-qabka rayidka, kor u qaadista kormeerka iyo isla-xisaabtanka hawl-gallada ciidan, iyo la-shaqeynta hay’adaha qaranka, bulshada rayidka iyo saaxiibbada caalamka, si dib-u-habeynta hay’adaha amniga Soomaaliya loogu saleeyo hannaan waafaqsan sharciga, isla markaana ku dhisan mas’uuliyad iyo kalsooni dadweyne.

Saxiixa heshiiska waxaa dhanka Wasaaradda goobjoog ka ahaa Xoghayaha Joogtada ah ee Wasaaradda, Mudane Yuusuf Cali Maxamed, Agaasimayaasha Guud ee Wasaaradda; halka dhanka Xarunta CIVIC ay ka socdeen Agaasimaha CIVIC ee Soomaaliya, Mudane Ahmed Ibrahim, Danjire Maman Sambo Sidikou, S/Gaas Bashir Yuusuf, iyo mas’uuliyiin kale oo ka kala socday labada dhinac.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre iyo Ra’iisul wasaarihii hore ee dalka Maxamed Xuseen Rooble ayaa maanta iska dhex weeraray xafladdii lagu caleema saaray Ugaaska guud ee Beesha Murusade Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullahi Ugaas Xaashi Ugaas Faracadde oo maanta lagu qabtay magaalada Muqdisho.

Rooble oo weerarka bilaabay ayaa sheegay in uu sii dhimaanayo muddo xileedka dowladda, ayna madaxweyne Xasan Sheekh u hartay wax ka yar 20 maalmood, isla markaana aysan weli caddeyn jihada uu aadayo dalka.

“Waxaan leeyahay dalkan maanta saaxibkey Xamza iyo odeygiisa waxaa u haray 19 maalmood iyo lix saacadood sifiican dhagaha u furay ee sida sharafta lahayd oon shalay tusbaxa idin-kuugu dhiibay fadlan soo dhawaada”. ayuu yiri Rooble.

Intaas kadib waxaa hadalka qaatay oo jawaabay Ra’iisul wasaare Xamza oo isna goobjoog ahaa munaasabadda, wuxuuna sheegay in weli fursad ay haystaan, ayna ku dhaqmayaan farsamooyin iyo xeelad, sida uu hadalka u dhigay.

“Saaxibkey Rooble oo madaafiic yaryar meesha ka tuuray waxaan leeyahay meel kasta oo la tegaa hadal-bey leedahay marka meeshan hadal siyaasadeed maleh laakiin laba kalimo haddii aan ka iraahdo intii yiri mid waxaa leeyahay war la qabaa xiiso maleh midka kalena waxaan leeyahay saacaddu haddii ay kaa istaagto waxay u baahan tahay hagaajin” ayuu ku jawaabay Xamza.

Munaasabadda lagu caleema saarayUgaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullahi Ugaas Xaashi Ugaas Faracadde ayaa kulmisay muxaafad, mucaarad waxaana sidoo kale ka qayb-galay madaxweyne Xasan oo guul u rajeeyay Ugaaska cusub.

Soomaaliya ayaa hadda ku jirto marxalad xasaasi ah, iyadoo dowladda iyo mucaaradka isku hayaan sida loo wajahayo hannaanka doorashooyinka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay waxaa maanta si rasmi ah looga daah-furay qorshahay isbeddalka iyo siyaasadda Koonfur Galbeed, maadaama la galayo doorashooyin isku sidkan.

Hoggaamiyaha ku meel gaarka ah ee Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaafuray Qorshaha Isbeddelka Koonfur Galbeed iyo Siyaasadda Xalka Waara, isagoo goobta ka jeediyay khudbad xasaasi ah.

Sidoo kale, waxaa munaasabadda ka qeyb galay Wasiiro iyo xildhibaano ka tirsan dowladda, wakiillo ka socday bulshada rayidka iyo bahwadaagta caalamiga ah.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Madaxtooyada Koonfur Galbeed ayaa lagu sheegay in qorshahan uu muhiim u yahay dowlad dhiska iyo hirgelinta nabad waarta.

“Qorshahan cusub ayaa diiradda saaraya xoojinta dowlad-dhiska, horumarinta adeegyada bulshada, kobcinta dhaqaalaha, iyo hirgelinta nabad waarta. Sidoo kale waxa uu qorshuhu qeexayaa istiraatiijiyad cad oo lagu wajahayo caqabadaha amni, dhaqaale, iyo bulsho ee ka jira deegaannada Koonfur Galbeed soomaaliya”. ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale Hoggaamiyaha KMG ah Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaa madasha ka sheegay in qorshahan uu yahay mid horseedi doona isbeddel dhab ah isla markaana uu saldhig u noqon doono horumar waara oo ay gaaraan shacabka Koonfur Galbeed.

Waxaa kale oo uu ugu baaqay shacabka iyo daneeyayaasha kala duwan in ay ka qeyb qaataan hirgelinta qorshahan si loo xaqiijiyo mustaqbal xasilloon oo horumar leh.

Koonfur Galbeed ayaa hadda wajaheysaa marxaad kala guur ah, waxaana la’isku diyaarinayaa doorashada madaxweynaha iyo tan baarlamaanka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Xasan Yare oo ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya oo wareysi siiyay Somali Cable Tv ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda siyaasadee ee dalka, gaar ahaan is-mariwaga ka taagan hannaanka doorashooyika dalka.

Xasan Yare ayaa shaaca ka qaaday in mar kale dib loogu laaban doono Teendhada Afisyoone, si loo soo doorto madaxweyne cusub.

“Teendhada la’iskuma diidano ee qaabka loo aadaayo ayaa la’isku haystaa mooyaane teendho waa la aadayaa” ayuu yiri Xildhibaanku.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in Baarlamaanku codeyn doono, lagulana kala bixi doono codadka xildhibaannada labada Gole.

“Codka waa la ridayaa shaki yuu kaa gelin 329 xildhibaan way codeynayaan waqtiga ayaa sheegi doono”. ayuu mar kale yiri Xildhibaan Xasan Yare.

Hadalkan ayuu xildhibaanku ka sheegay munaasabadda caleema saarka Ugaaska Murusade Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullahi Ugaas Xaashi Ugaas Faracadde oo maanta lagu qabtay magaalada Muqdisho. Munaasabadda oo ah mid ballaaran ayaa kulmisay muxaafad, mucaarad iyo inta badan dhaqanka Soomaaliyeed oo isaga kala yihim gayiga Soomaaliyeed.

Madasha waxaa kasoo wada muuqday, Madaxweynihii hore ee dalka Shariif Sheekh Axmed, Ra’iisul wasaareyaashii hore ee dalka, Ra’iisul wasaare ku xigeenka Soomaaliya Saalax Axmed Jaamac, Guddoomiyaha Aqalka Sare, Cabdi Xaashi Cabdullahi, Wasiirro, Xildhibaanno iyo marti sharaf kale.

“Caleema-saarka Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullaahi waa munaasabad dhaqan oo ka caagan wax kasta oo aan ku kala aragti duwanahay, dhaqankeenu waa mid nool oo isku xira guud ahaan umadda Soomaaliyeed”. ayuu yiri Ra’iisul wasaarihii hore Xasan Cali Khayre oo goobta ka hadlay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ee caasimada dalka Soomaaliya waxaa haatan ka socota munaasabadda caleema saarka Ugaaska Murusade Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullahi Ugaas Xaashi Ugaas Faracadde, waxaana ka qayb-galaya madax, siyaasiyiin, dhaqanka iyo qaybaha bulshada.

Munaasabadda oo ah mid ballaaran ayaa kulmisay muxaafad, mucaarad iyo inta badan dhaqanka Soomaaliyeed oo isaga kala yihim gayiga Soomaaliyeed.

Madasha waxaa kasoo wada muuqday, Madaxweynihii hore ee dalka Shariif Sheekh Axmed, Ra’iisul wasaareyaashii hore ee dalka, Ra’iisul wasaare ku xigeenka Soomaaliya Saalax Axmed Jaamac, Guddoomiyaha Aqalka Sare, Cabdi Xaashi Cabdullahi, Wasiirro, Xildhibaanno iyo marti sharaf kale.

Ra’iisul wasaarihii hore ee dalka, Xasan Cali Khayre oo goobta ka hadlay ayaa soo dhaweeyay dhammaan ka qayb-galayaasha, wuxuuna sheegay in xafladda ay ka caagan tahay siyaasad iyo arrimaha la’isku diidan yahay ee ka taagan dalka.

“Caleema-saarka Ugaas Cabdirisaaq Ugaas Cabdullaahi waa munaasabad dhaqan oo ka caagan wax kasta oo aan ku kala aragti duwanahay, dhaqankeenu waa mid nool oo isku xira guud ahaan umadda Soomaaliyeed”. ayuu yiri Khayre.

Sidoo kale, wuxuu boggaadiyay doorka dhaqanka Soomaaliyeed ee ku aadan dib-u-heshiisnta dalka iyo dowlad dhiska Soomaaliya.

“Dhaqanka Soomaaliyeed waxay udub dhexaad yihiin dowlad dhiska Soomaaliya, dib-u-heshiisiinta bulshada iyo wadajirka Ummadda” ayuu sii raaciyay.

Waxaa kale oo munaasabadda laga jeediyay hadallo u badan dardaaran ku socda Ugaaska Beesha Murusade ee maanta lagu caleema saaray magaalada Muqdisho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mas’uuliyiin ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa beeniyey warar si weyn loo faafiyay oo sheegayay in Muqdisho ay ka mamnuucday maraakiibta xiriirka la leh Israa’iil inay maraan marin-biyoodka Bab al-Mandab, iyagoo caddeeyay inuusan jirin go’aan noocaas ah oo la qaatay.

Mas’uuliyiintan ayaa tilmaamay in sheegashadan ay salka ku hayso fasiraad khaldan oo laga bixiyay hadallo uu jeediyay safiirka Soomaaliya u fadhiya dalka Itoobiya iyo Midowga Afrika.

Ilo-wareedyo ka tirsan Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha iyo Madaxtooyada Villa Somalia oo la hadlay Caasimada Online ayaa xaqiijiyay in aysan waxba kala socon go’aan, wareegto ama amar badeed oo arrintan la xiriira.

Waxay carrabka ku adkeeyeen in aysan jirin hay’ad federaal ah oo ku dhawaaqday mamnuucid ama soo saartay habraacyo hawlgal oo lagu xaddidayo maraakiibta lala xiriirinayo Israa’iil ee mara Bab al-Mandab ama marin kasta oo caalami ah.

Warbaahinta dowladda Iiraan iyo xarumo warbaahineed oo fadhigoodu yahay Yemen ayaa ahaa kuwii ugu horreeyay ee baahiyay wararkan, iyagoo ku andacooday in Soomaaliya ay “xirtay” marinka Bab al-Mandab si ay uga aarsato aqoonsiga ay Israa’iil siisay maamulka Somaliland.

Haddallo si khaldan loo fasiray

Danjire Cabdullaahi Warfaa ayaa jeediyay hadallo dhaliyay sheegashadan, isagoo ka digay in faragelinta shisheeye ee madax-bannaanida Soomaaliya ay yeelan karto cawaaqib-xumo, oo ay ku jiraan xannibaado suurtagal ah oo la xiriira marinnada istaraatiijiga ah ee badda.

Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa sheegay in hadallada Warfaa ay ahaayeen digniin siyaasadeed oo ku aaddan difaaca wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, balse aysan ahayn ku-dhawaaqis rasmi ah oo go’doomin ah. Waxay xuseen in qaar ka mid ah warbaahinta shisheeye iyo baraha bulshada ay si khaldan u soo bandhigeen hadalladan, iyagoo ka dhigay go’aan toos ah oo dowladda Soomaaliya ay ku beegsanayso maraakiibta Israa’iil.

Ma jirto hay’ad dowladeed oo Soomaaliyeed oo ku dhawaaqday siyaasad noocaas ah, mana jirto hay’ad qaabilsan arrimaha badda oo soo saartay ogeysiis lagu mamnuucayo in maraakiibta xiriirka la leh Israa’iil ay maraan marinka Bab al-Mandab.

Sheegashadan ayaa sidoo kale wajaheysa caqabad weyn oo dhanka xaqiiqada ah. Marinka Bab al-Mandab wuxuu kala baraa Yemen iyo dalalka Jabuuti iyo Ereteriya, mana aha marin ku yaalla Soomaaliya.

Soomaaliya maamusho midna labada dhinac ee marin-biyoodkan, mana laha awood qaran oo ay ku xaddidi karto isku-socodka maraakiibta ee halkaas. Falanqeeyayaasha arrimaha badda ayaa tilmaamaya in Soomaaliya ay sidoo kale ka maqan tahay awooddii ciidamada badda, kuwa cirka iyo gantaallada ee loo baahnaa si loo soo rogo ama loo fuliyo go’doomin ka dhan ah mid ka mid ah marinnada badda ee ugu xasaasisan adduunka.

Wararkan xaqiiqada ka fog ayaa soo baxaya xilli ay sii kordhayaan xiisadaha diblomaasiyadeed, kaddib markii Israa’iil ay noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah ugu aqoonsada Somaliland dowlad madax-bannaan bishii Diseembar 2025, tallaabo ay Soomaaliya ku cambaaraysay in ay tahay weerar sharci-darro ah oo lagu qaaday madax-bannaanideeda iyo wadajirkeeda dhuleed.

Israa’iil ayaa bishan sii qoto dheereysay khilaafka, kaddib markii ay Michael Lotem u magacawday safiirkeedii ugu horreeyay ee aan fadhigiisu ahayn Somaliland. Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa si kulul u cambaaraysay magacaabistaas, iyadoo ku tilmaantay xadgudub toos ah oo ka dhan ah qaranimada iyo midnimada Soomaaliya.

Dhacdo burcad-badeednimo

Dhacdo kale oo ka gaar ah tan, Hay’adda Howlgallada Ganacsiga Badda ee Boqortooyada Ingiriiska (UKMTO) ayaa sheegtay in laba doonyood oo yaryar oo hubeysan ay ku soo dhawaadeen markab xamuul ah oo qiyaastii 83 mayl-badeed u jira koonfur-bari degmada Eyl ee Soomaaliya.

Mid ka mid ah doonyaha ayaa u soo jirsatay 600 oo mitir, taas oo ku qasabtay shaqaalaha markabka inay ridaan rasaas digniin ah. Doontii laga shakiyay ayaa dib u soo riday rasaas kahor inta aysan iska laaban. Mas’uuliyiinta ayaa xaqiijiyay in dhammaan shaqaalihii markabka ay nabad qabaan.

Mas’uuliyiin Soomaali ah iyo korjoogayaasha arrimaha badda ayaa sheegay in dhacdadan aanay la xiriirin khilaafka diblomaasiyadeed ee Somaliland ama wararka beenta ah ee ku saabsan Bab al-Mandab.

Waxay xuseen in dhacdadani ay u muuqato mid la xiriirta falalka burcad-badeednimada ee sanadaha badan ka jiray xeebaha Soomaaliya, beddelkii ay ka tarjumi lahayd tallaabo cusub oo badeed oo ay dowlad taageereyso, taas oo la xiriirta xiisadda gobolka ee taagan.

Marinka Bab al-Mandab ayaa weli ah mid ka mid ah marin-biyoodyada ugu xasaasisan adduunka, isagoo isku xira Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya. Qalalaase kasta oo halkaas ka dhaca wuxuu saameeyaa isku-socodka u dhexeeya Aasiya, Yurub iyo Bariga Dhexe, oo ay ku jiraan shixnadaha shidaalka, gaaska iyo konteenarada.

Marinkan ayaa markii horeba wajahayay cadaadis weyn oo kaga imaanayay weerarada Xuutiyiinta ay ku hayaan maraakiibta ganacsiga ee Badda Cas, taas oo ku qasabtay maraakiib badan inay ka weecdaan marinkan oo ay beddelkeeda ku wareegaan koonfurta qaaradda Afrika.

War kasta oo ku saabsan xannibaad cusub oo aaggaas ah ayaa halis u ah inay sii geliso baqdin shirkadaha maraakiibta, kuwa ceymiska iyo dowladaha gobolka ee durba la tacaalaya xasillooni-darrada bilihii la soo dhaafay ka taagnayd Badda Cas.

Si kastaba, mas’uuliyiinta Muqdisho ayaa caddeeyay in muhiimadda koowaad ay weli tahay difaaca madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya iyadoo loo marayo waddooyinka diblomaasiyadeed iyo kuwa sharciga ah, ee aysan ahayn in la furo iska-hor-imaad badeed oo aysan ku dhawaaqin, awoodna u lahayn inay fuliyaan. 

Baydhabo (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Gudaha, Dowladaha Hoose iyo Dib-U-Heshiisiinta Koonfur Galbeed Soomaaliya, Maxamed Isaaq Ismaan (Fanax) oo wareegto soo saaray ayaa maamul cusub u magacaabay magaalada Baydhaba oo ay haatan ka socdaan dhaq-dhaqaaqyo siyaasadeed oo ku aadan doorashada kusoo foodka leh Maamulka Koonfur Galbeed.

Wasiirka ayaa Cabdiraxmaan Ibraahim Aadan (Sate) u magacaabay inuu noqdo Gudoomiyaha Degmada Baydhabo, ahna duqa magaalada, sida lagu caddeeyay wareegtada.

“Wasiirka waxaa go’aamiyay qodobka 1aad: Maanta tr. 25 April 2026 wuxuu magacaabay gudd. Degmada Baydhabo ahna duqa magaalada. Cabdiraxmaan Ibraahim Aadan (Sate) Guddoomiyaha Degmada Baydhabo, ahna duqa magaalada”. ayaa lagu yiri wareegtada.

Sidoo kale, wasiirka ayaa faray laamaha amniga iyo maamulka gobolka Baay inay la shaqeeyaan mas’uulka cusub ee lasoo magacaabay, si uu u guto waajiaadka shaqo ee loo igmaday xiligaan xasaasi ah.

“Waxaan maamulka Gobolka Baay iyo dhammaan laamaha amniga Degmada Baydhabo la farayaa inay fuliyaan wareegtada. Magacaabistan waxey dhaqan galeysaa markuu saxiixo Wasiirka Arrimaha Gudaha Dowladda Koonfur Galbeed” ayaa mar kale lagu yiri qoraalka.

Guddoomiyaha iyo duqa cusub ee loo magacaabay Baydhaba ayaa beddalaya Cabdullahi Watiin oo kamid ahaa saaxibadii aadka ugu dhawaa madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Laftagareen oo haatan dibad joog ah.

Watiin ayaa maalmo kahor lagu sameeyay hub ka dhigis, kadib markii looga shakiyay inuu si hoose ula shaqeynayay maamulkii hore, gaar ahaan ciidankii Lafta-gareen ee maalmo kahor gaaray qaybo kamid ah gobolka Gedo.

Dhaq-dhaqaaqyadan ayaa u muuqdo kuwa ay dowladda ku xakamayneyso xaaladda kacsan ee Koonfur Galbeed, kadib markii ciidamadii taabacsanaa Lafta-gareen ay maalmo kahor ku dhawaaqeen in dowladda dhexe aysan doorasho ka qaban karin magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay.

Minneapolis (Caasimada Online) – Waaxda Caddaaladda ee dalka Mareykanka ayaa sheegtay in nin 23 jir ah oo kasoo jeeda gobolka Minnesota, asalkiisana Soomaali yahay, lagu xukumay siddeed sano iyo bar xabsi federaal ah, kadib markii lagu helay inuu isku dayay inuu u safro Soomaaliya si uu uga barbar dagaallamo kooxda isugu yeerta Dowladda Islaamka (Daacish).

Xukunka Cabdisatar Axmed Xasan oo dhacay Arbacadii ayaa ku soo beegmaya xilli milateriga Mareykanka iyo ciidamada maamul-goboleedka Puntland ay wadaan olole ballaaran oo ka dhan ah garabka Daacish ee Geeska Afrika, taas oo si xawli ah u koreysa, noqotayna goob ay u soo hayaamaan dagaalyahannada shisheeye.

Garsooraha Maxkamadda Federaalka Mareykanka ee degmada Minnesota, Donovan W. Frank, ayaa Cabdisatar ku xukumay 102 bilood oo xabsi ah, taas oo ay weheliso 15 sano oo si dhow loola socon doono dhaqdhaqaaqiisa marka uu xabsiga ka soo baxo. Ninkan ayaa horay u qirtay inuu dambiile yahay, isagoo qiray inuu isku dayay inuu taageero maaddi ah siiyo urur argagixiso oo shisheeye.

Xeer-ilaaliyeyaasha federaalka ayaa dalbaday in lagu xukumo 17 sano, iyagoo ku dooday in isku-daygiisa ku aaddan ku-biiritaanka kooxdaas uu ahaa mid joogto ah, qorsheysan, oo aan ka-noqosho lahayn. Dhanka kale, qareennada difaacayay ayaa weydiistay in lagu xukumo shan sano, iyagoo xusay inuusan cid kale qorin, lacag u dirin dibadda, ama uusan ku guuleysan safarkiisa.

Christopher Dotson, oo ah wakiilka gaarka ah ee hay’adda dambi-baarista Mareykanka (FBI) u qaabilsan xafiiska Minneapolis, ayaa bayaan uu soo saaray ku sheegay in Cabdisatar Xasan uu qaaday tallaabooyin dhab ah oo uu isku dayay inuu ugu biiro uguna taageero Daacish. Wuxuu kooxdaas ku sifeeyay urur argagixiso shisheeye oo naxariis daran, mas’uulna ka ah dhimashada kumannaan qof oo aan waxba galabsan. Sarkaalkan ayaa intaas ku daray in xukunkani uu waddada ka saarayo shakhsi damac argagixiso ku jiray, uuna farriin cad u dirayo ciddii isku dayda inay gacan siiso kooxahaas.

Dokumiintiyada maxkamadda ayaa muujinaya in Cabdisatar uu bilaabay daawashada iyo akhriska dacaayadaha Daacish iyo kooxaha kale ee xagjirka ah horraantii sanadkii 2024. Wuxuu markii dambe u sheegay baarayaasha federaalka in xagjirnimadiisu ay sii xoogeysatay kadib markii uu qarxay dagaalka Israa’iil iyo Xamaas bishii Oktoobar 2023.

Waxaa lagu eedeeyay inuu soo dejistay muuqaallo iyo qoraallo dhiirrigelinaya rabshado oo ka yimid garabka warbaahinta ee Daacish. Sidoo kale, eedeymaha ayaa sheegaya inuu helay buug-gacmeedyo ku qoran luuqadda Carabiga oo faahfaahinaya sida loo sameeyo walxaha qarxa ee awoodda badan sida C4 iyo maadada ‘urea nitrate’. Wuxuu sidoo kale baaritaan ku sameeyay xirfadaha tababarka toogteyaasha (snipers), isagoo la xiriiray iskuul dhanka internet-ka ah oo bixiya farsamada hubka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee drones-ka.

Markii la gaaray bishii Nofembar 2024, wuxuu xiriir joogto ah la yeeshay xubno Daacish u qaabilsan qorista dagaalyahannada oo ku sugan Soomaaliya. Sida ay sheegeen xeer-ilaaliyeyaasha, wuxuu xubnahaas ugu yeeri jiray “taliye” iyo “adeer”, isagoo weydiistay caawimaad si uu u gaaro deegaannada ay kooxdu maamusho.

Kadib markii uu ka tagay shaqadiisii, lacagtiisiina uu kala baxay bankiga, ayuu bishii Diseembar 2024 iibsaday tikit hal jiho ah oo uu ku tagayo Soomaaliya, isagoo internet-ka ku soo qoray: “Waxaan iska dhiibayaa Daacish markiiba.”

Sirdoonka FBI-da ayaa isha ku hayay isku-daygiisii ugu horreeyay ee uu doonayay inuu uga dhoofo garoonka diyaaradaha ee Minneapolis 13-kii Diseembar 2024, balse halkaas ayaa laga celiyay markii la ogaaday inuusan wadan dal-ku-gal (Visa).

Laba toddobaad kadib, ayuu markale isku dayay, isagoo u duulay magaalada Chicago si uu uga raaco diyaarad caalami ah. Saraakiisha Kastamka iyo Ilaalada Xuduudaha (CBP) ayaa qabtay kahor inta uusan diyaaradda fuulin, waxaana boorsadiisii gacanta laga helay shahaadadiisii dhalashada, waraaqihiisii jinsiyadda iyo shahaadadiisii dugsiga sare.

In kasta oo uu markii hore beeniyay inuu lahaa ujeeddo xun, haddana markii dambe wuxuu qirtay taageerada uu u hayo Daacish iyo rabitaankiisa ku aaddan dhismaha khilaafada Islaamiga ah. Wuxuu u sheegay saraakiisha dowladda inuusan aaminsaneyn dimoqraadiyadda, isagoo ku dooday in nidaamka caddaaladda Mareykanku uu yahay argagixisada dhabta ah.

Isku-dayga Cabdisatar ee ahaa inuu gaaro furimaha dagaalka ayaa ku soo beegmay isbeddel weyn oo ku yimid shabakadda caalamiga ah ee Daacish. In kasta oo inta badan Soomaaliya ay awood ku leedahay kooxda Al-Shabaab oo gacan-saar la leh Al-Qaacida, garabka Daacish ee Soomaaliya ayaa labadii sano ee la soo dhaafay si weyn isku soo abaabulay, iyagoo boqollaal dagaalyahanno shisheeye ah ku soo dhoweeyay saldhigyadooda.

Horraantii sanadkii 2025, ciidamada ammaanka Puntland iyo Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa qaaday “Hawlgalka Hillaac” si ay xoogaggan uga saaraan godadka buuraha Cal Miskaad iyo Golis ee ay ku dhuumaaleystaan. Xukuumadda Washington ayaa hadda u aragta garabkan Soomaaliya inay yihiin khatar toos ah oo ku wajahan amniga gudaha Mareykanka, taas oo dhalisay in Mareykanku uu si xooggan u kordhiyo duqeymaha xagga cirka ah ee gobolka Bari intii lagu jiray sanadkii 2025 ilaa iyo hadda bishan Abriil ee sanadka 2026-ka.

In kasta oo uu ku guuldareystay inuu gaaro buuraha Soomaaliya, Cabdisatar ayaa sii waday inuu soo bandhigo aragtiyo xagjir ah markii uu dib ugu laabtay Minnesota. Bishii Janaayo 2025, wuxuu si fagaare ah u ammaanay shakhsigii fuliyay weerar baabuur oo ay Daacish dhiirrigelisay oo ka dhacay magaalada New Orleans, kaas oo ay ku dhinteen 14 qof, tobanaan kalena ay ku dhaawacmeen. Wuxuu ninkaas ku tilmaamay “Mujaahid” iyo “geesi laayay Mareykan.”

Dabayaaqadii bishii Febraayo 2025, toddobaadyo un kahor inta aan la xirin, wuxuu baraha bulshada soo geliyay muuqaallo muujinaya isagoo gaarigiisa wata xilli habeen ah, islamarkaana dhabtiisa ay saaran tahay toorey aad u dheer, gacantana ku haya calanka madow ee Daacish oo uu isagu sameystay. Markii ay FBI-da xireen 27-kii Febraayo 2025, waxaa laga helay isla tooreydii, halka calankiina uu u saarnaa gaarigiisa dhexdiisa.

Sarkaalka FBI-da ayaa soo gebagebeeyay in ninkani uu u dabbaaldegay dhimashada dadkii lagu laayay New Orleans, markii uu awoodi waayay inuu safro-na uu billaabay faafinta dacaayadaha Daacish iyo Al-Shabaab si uu ugu dhiirrigeliyo dadka kale inay la dagaallamaan dowladda Mareykanka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka oo kulan gaar ah la yeeshay safiirka Turkiga ee Soomaaliya, Alper Akta ayaa ka hadlay xaaladda cakiran ee dalka, iyaga oo dalab culus u gudbiyay xukuumadda Ankara.

Xildhibaan Cabdiraxmaan Shakuur oo kamid ah xubnaha mucaaradka ee dhaq-dhaqaaqa ka wada Muqdisho ayaa ka warbixiyay kulanka ay la yeesheen Danjire Alper Akta, isaga oo sheegay inay kala hadleen doorka Turkiga ee siyaasadda Soomaaliya, si uu dhex-dhexaad uga noqdo xiisadda taagan.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay inay ka dalbadeen inay soo farogeliyaan is-mariwaaga taagan, ayna heshiis ka keenaan madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, si looga wada-hadlo arrimaha la’isku hayo ee siyaasadda dalka.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray in Turkiga ay kala hadlen in diyaaradihiisa aan loo isticmaalin siyaasad iyo in lagu beegsado siyaasiyiinta mucaaradka ah, maadaama ay sii kordhayaan dhaq-dhaqaaqyada ka socda gudaha caasimada.

“Waxaan ka dalbanay Turkiga in diyaaradahiina lasoo tabal caareystay horaaa kuwa live ah noo yimaadeen wax qaadi waayeen ee dalkan heshiis ayaa lagu joogaa hee ninka odeyga ah haddaa saameyn ku leedihiin heshiis ka keena” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame.

Guddoomiyaha Xisbiga Wadajir oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in mucaarad ahaan ay doonayaan in meesha laga saaro Xasan Sheekh Sheekh, iyada oo la ilaalinyo dowladnimada, si aysan u burburin.

“Annaga waxaa rabnaa kow in Xasan Sheekh uu dowladda naga dumin mida labaad inaa iska qabano”. ayuu mar kale yiri Warsame.

Si kastaba, dhaq-dhaqaaqyada ay mucaaradka haatan ka wadaan Muqdisho ayaa kusoo aadayo, xilli Soomaaliya ay wajaheyso xaalad hubanti la’aan ah, isla markaana aan weli la’isku fahmin hannaanka doorashooyinka dalka.

Boosaaso (Caasimada Online) – Koox burcad badeed ah ayaa afduubtay markab qaada shidaalka oo ay saarnaayeen 17 qof oo shaqaale ah, xilli uu marayay meel ka baxsan xeebaha Soomaaliya, sida ay xaqiijiyeen dhowr sarkaal oo dhanka amniga ah.

Markabkan oo lagu magacaabo Honour 25, ayaa la wareegay gacan-ku-hayntiisa lix nin oo hubeysan goor dambe oo Arbacadii ah, xilligaas oo uu qiyaastii 30 mayl-badeed u jiray xeebta.

Illaa saddex sano ka hor, falalka burcad-badeednimada ayaa u muuqday kuwo gabi ahaanba ka ciribtirmay biyaha Badweynta Hindiya oo horay ugu caan baxay afduubka, balse dib ayay arrintaas u soo laabatay iyadoo inta badan la beegsanayo doonyaha kalluumeysiga iyo maraakiibta xamuulka.

Afduubka markabkan shidaalka ee ku wajahnaa caasimadda Soomaaliya ee Muqdisho ayaa la filayaa inuu kordhiyo walaaca laga qabo sicir-bararka, iyadoo qiimaha shidaalku uu saddex jibbaar kor u kacay tan iyo markii uu billowday dagaalka u dhexeeya isbaheysiga Mareykanka iyo Israa’iil oo dhinac ah iyo Iiraan.

Saraakiil amni oo ka tirsan maamul-goboleedka Puntland ayaa BBC u sheegay in markabku uu siday shidaal dhan 18,500 oo fuusto.

Sida lagu daabacay shabakadda la socodka maraakiibta ee ShipAtlas, markabka la afduubtay ayaa 20-kii Febraayo ka ambabaxay dekedda magaalada Berbera ee maamulka Somaliland, wuxuuna gaaray meel u dhow xeebaha Isutagga Imaaraadka Carabta waxyar uun kaddib markii ay colaaddu qaraxday gobolka.

Khariidadda socdaalka ayaa muujinaysa in markabku uu ku wareegayay biyaha u dhow afaafka hore ee Marinka Hormuz, kahor inta uusan 2-dii Abriil dib u soo laaban isagoo kusoo jeeda magaalada Muqdisho.

Markabkan oo hadda ku jira gacanta burcad-badeedda, isla markaana ay saaran yihiin 17 shaqaale ah oo isugu jira 10 u dhashay Pakistan, afar Indonesian ah, hal Hindi ah, hal u dhashay Sri Lanka iyo hal qof oo kasoo jeeda dalka Myanmar, ayaa lagu xirtay meel u dhow xeebta Soomaaliya ee u dhexaysa magaalooyinka kalluumeysiga ee Xaafuun iyo Bander Beyla.

Ilo wareedyo ayaa sheegaya in shan nin oo kale oo hubeysan ay tan iyo xilligaas dusha ka fuuleen markabka Honour 25 si ay ugu biiraan kooxdii hore.

Saraakiisha ayaa aaminsan in afduubeyaashu ay kasoo shiraacdeen deegaan fog oo u dhow Bander Beyla, inkastoo aan si dhab ah loo ogeyn qaabka ay ugu suurtagashay inay dhexda u galaan oo ay la wareegaan markabkan weyn ee shidaalka.

Illaa iyo hadda, maamulka Soomaaliya iyo Ciidamada Badda ee Midowga Yurub (EUNAVFOR), oo qaabilsan howlgallada la-dagaallanka burcad-badeedda ee biyaha Soomaaliya, midna kama uusan soo saarin wax bayaan ah oo ku aaddan afduubkan u dambeeyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka oo ay wehliyaan qaar ka mid ah dhalinyarada magaalada Muqdisho ayaa mudaharaad ka dhan ah dowladda ku qabtay xarunta xisbiga Himilo Qaran.

Siyaasiyiinta qeybta ka ahaa mudaharaadka waxaa ka mid ah madaxweyne hore Shariif Sheekh Axmed, siyaasiga Cabdiraxmaan Cabdishakuur, Cabdiraxmaan Caynte, Cabdiqaadir Cosoble iyo mas’uuliyiin kale.

Mas’uuliyiinta ayaa watay istiikaro ay ku yaallaan sawirrada Sacdiyo Macalin Cali, Najiib Cali Cosoble iyo Sharmaarke Maxamuud Axmed oo ka mid ah dhalinyarada xisbiga Himilo Qaran, kuwaas oo dhammaantood u xiran dowladda.

Madaxweyne hore Shariif iyo mas’uuliyiinta kale ayaa ku dhawaaqay inay garab taagan yihiin Sacdiyo oo ahayd gabar dhalinyaro ah oo bajaajle ahayd, isaga oo dalbaday in si degdeg ah looga sii daayo xabsiga.

“Waxaan faraynaa hay’adaha garsoorka iyo amniga inay si degdeg ah xorriyaddeeda dib ugu soo celiyaan Sacdiyo,” ayuu yiri Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Intaas kadib, mas’uuliyiinta mucaaradka iyo dhalinyarada Soomaaliyeed ayaa yeeshay kulan looga hadlayay xaaladda dalka, iyadoo kulankan uu qeyb ka yahay wada-tashiyada ay mucaaradku ka wadaan magaalada Muqdisho.

Mucaaradka ayaa sheegay in habka loola dhaqmay Sacdiyo uu dhaawac weyn ku yahay sumcadda dowladnimada iyo hay’adaha sharciga, iyagoo xusay in aanu jirin wax sharci ah oo loo maray xariggeeda, isla markaana aysan jirin dacwad cad oo loo haysto.

Sidoo kale waxay si weyn u dhaliileen hoggaanka dalka, oo ay ku eedeeyeen inay muujinayaan tabar-darro siyaasadeed iyo dulqaad la’aan marka ay timaado aragtiyada ka duwan kuwa dowladda, taas oo ay sheegeen inay halis ku tahay dimuqraadiyadda iyo xorriyadda hadalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee hay’adda NISA, Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe oo bixiyay wareysi cusub ayaa faah-faahin ka bixiyay dhiibistii Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbi-dhagax), oo xilligii dowladdii Farmaajo loo gacan geliyay Itoobiya.

Sanbaloolshe ayaa sheegay in uusan kaalin ku laheyn dhiibista Qalbi-dhagax, balse uu kasoo badbaadiyay qorshe dil ah oo loogu maleegayay Gaalkacyo, uuna sidaas ku keenay magaalada Muqdisho.

“Qalbi-dhagax waa soo badbaadshay, diyaarad ayaa u diray, Saadaq Joon ayaa la hadlay oo yaqaanay meesha, waa la keenay ninkii oo xabsiga ayaa la soo geliyay. Inta aan anaga iyo Farmaajo is arkin ayay Itoobiyaanka waxay u tageen oo culeys ayay saareen,” ayuu yiri.

Waxa uu intaas kusii daray “Meesha (Gaalkacyo) in lagu dilo ama Cabdiweli loo geeyo Qalbi-dhagax ayaa la rabay. Aniga mar haddaan Xamar keenay go’aankiisa dowlad ayaa ila leh, oo Madaxweyne, Ra’iisul Wasaare iyo xukuumad ayaa joogta.”

Taliyihii hore ayaa si toos ah uga gaabsaday cidda laheyd mas’uuliyadda dhiibista, balse wuxuu tilmaamay in Madaxweyne Farmaajo ay Itoobiyaanka culeys saareen. “Aniga haddaan Xamar keenay mas’uuliyadiisa waa iga wareegtay, saan ayaa loo dhiibay iyo hebel baa dhiibay….”

Ugu dambeyntiina, Sanbaloolshe ayaa sheegay inuu ka shaleysan yahay sidii ay arrinta Qalbi-dhagax u maareeyeen, inkastoo uu sheegay in badbadaadada naftiisa Alle sakodii uu sabab u ahaa.

2022 ayey aheyd markii Golaha Wasiirada Soomaaliya oo uu markaas hogaaminayay Ra’iisul Wasaare Maxamed Xuseen Rooble uu xad-gudub u aqoonsaday dhiibistii Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbi-dhagax).

Xukuumaddii Rooble ayaa xilligaas ansixisay in laga laabto go’aan ay gaartay xukuumaddii Kheyre sanadkii 2017-kii, kaasi oo Soomaaliya ay ururka ONLF ugu aqoonsatay urur argagixiso.

Xasan Cali Kheyre oo xukuumaddiisa ay markaas dhiibtay Qalbi-dhagax iyo madaxweyne Farmaajo ayaa labaduba hadda doonaya in madaxweyne loo doorto.

Hoos ka daawo muuqaalka

Baydhabo (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi ayaa Madaxtooyada kulan kula yeeshay guddoomiyaha xisbiga Sincad, Maxamuud Khaliif Jabiye oo uu wehliyay musharraxa xisbiga ee maamulka, Cabdifataax Maxamed Ibraahim (Geesey).

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray sidii loo dardargelin lahaa howlaha doorashooyinka dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo ay shaqo xooggan ka socoto, sida ay sheegtay Madaxtooyada Koonfur Galbeed.

Hoggaamiye Jibriil ayaa ku ammaanay xisbiga qaran ee Sincad sida ay ugu diyaarsan yihiin ka qeybgalka doorashada Koonfur Galbeed.

Sidoo kale, wuxuu xusay muhiimadda ay leedahay in laga wada shaqeeyo xasilloonida iyo maamul-wanaagga dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Guddoomiyaha xisbiga Sincad, Maxamuud Khaliif Jabiye ayaa dhankiisa ka mahadceliyay kulanka, isagoo tilmaamay in guddiga doorashooyinka ay ku howlan yihiin sidii ay si degdeg ah ugu qabsoomi lahaayeen doorasho loo siman yahay.

28-ka bishan April ayaa loo ballansan yahay in maamulka Koonfur Galbeed ay ka dhacaan doorashooyin isku sidkan oo qof iyo cod ah, sida uu horey u shaaciyay guddiga doorashooyinka qaran.

Si kastaba, dowladda ayaa dooneysa in xildhibaannada ku soo baxa doorashooyinka maamulka ay doortaan hoggaamiyaha Koonfur Galbeed, xilli uu muran xooggan ka taagan yahay hannaanka ay ku yimaadeen guddiga doorashooyinka iyo muddo-xileedka Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Tel Aviv (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa sheegay inuu ku jiro “xaalad caafimaad oo aad u wanaagsan”, kaddib markii warbixintiisa caafimaad ee sanadlaha ah lagu shaaciyay in dhowaan laga soo saaray buro kansar ah.

Qoraal uu bartiisa xiriirka bulshada ee X soo dhigay Jimcaha maanta ah, ayuu Netanyahu ku sheegay in intii lagu jiray baaritaannadiisa caafimaad ee joogtada ahaa, kuwaas oo dabo-socday qalliin guuleystay oo horay loogu sameeyay weynaansho ku yimid qanjirka borostaatada (prostate) balse aan kansar ahayn, ay dhakhaatiirtu ku arkeen buro kansar ah oo weli ku jirta heerkeedii bilowga.

Wuxuu intaas raaciyay in daweynta uu qaatay ay “meesha ka saartay dhibaatadii jirtay, isla markaana aanay reebin wax raad ah”.

Netanyahu ayaa tilmaamay inuu isagu codsaday in dib loo dhigo baahinta warbixintiisa caafimaad, si aan loo shaacinin xilli uu heerkii ugu sarreyay marayay dagaalka Mareykanka iyo Israa’iil ay kula jiraan Iiraan. Wuxuu xusay inuu tallaabadaas u qaaday si uu uga hortago in xukuumadda Tehran ay ka faa’iideysato oo ay faafiso “dacaayado been abuur ah oo intaas ka badan oo ka dhan ah Israa’iil”.

Hoggaamiyaha Israa’iil ayaa xusay in qalliinkii ugu horreeyay ee qanjirka borostaatada ee weynaaday balse aan halista ahayn lagu sameeyay qiyaastii sanad iyo bar ka hor. Tan iyo xilligaas, wuxuu ku jiray la-socod caafimaad oo joogto ah, waxaana baaritaankii ugu dambeeyay lagu ogaaday “bar yar oo ka yar hal sentimitir”.

“Waxaan ila soo darastay xaalad caafimaad oo fudud oo ku saabsan qanjirka borostaatada, taas oo gabi ahaanba la daweeyay, arrintaasi way i dhaaftay,” ayuu yiri.

Qoraalkiisa dheer, ayuu Netanyahu sidoo kale ku xusay inuu isagu doortay inuu degdeg isku daweeyo sababtoo ah, sida uu hadalka u dhigay: “Marka xogta ku saabsan khatar suurtagal ah la i siiyo waqtigii ku habboonaa, waxaan rabaa inaan isla markiiba wax ka qabto.”

Wuxuu raaciyay: “Tani waa xaqiiqo marka la eego heer qaran iyo sidoo kale heer shakhsiba”.

Marka la eego da’da Netanyahu oo ah 76 jir, kansarka qanjirka borostaatada ayaa ah mid aad ugu badan ragga, lamana aaminsana inuu leeyahay khatar degdeg ah haddii la ogaado xilli hore.

Ragga da’da ah ee badankooda, xanuunkan ayaa u kora si aad u gaabis ah, taas oo aad hoos ugu dhigeysa suurta-galnimada inuu sababo dhimasho, marka la barbar dhigo xaaladaha kale ee caafimaad ee la xiriira da’da.