Abuja (Caasimada Online) – Danjiraha cusub ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u fadhiya dalka Nigeria, Maxamed Cismaan Maxamed ayaa si rasmi ah waraaqaha aqoonsiga safiirnimo ugu gudbiyay Madaxweynaha Nigeria, Bola Axmed Tinubu.

Xaflad ballaaran oo ka dhacday madaxtooyada Nigeria ayaa madaxweynuhu ku guddoomay waraaqaha aqoonsiga, isaga oo si diirran u soo dhoweeyay danjiraha cusub ee Soomaaliya.

Madaxweyne Tinubu ayaa muujiyay sida ay Dowladda Nigeria uga go’an tahay xoojinta iyo horumarinta xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee kala dhexeeya Soomaaliya.

Wuxuu carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo wada-shaqeynta dhinacyada mudnaanta leh, sida ganacsiga, amniga, horumarka waara iyo is-dhaafsiga dhaqanka.

Danjire Maxamed Cismaan Maxamed ayaa dhankiisa uga mahadceliyay Madaxweynaha Nigeria soo dhoweynta diirran ee loo sameeyay, isaga oo muujiyay sida ay uga go’an tahay xoojinta xiriirka labada dal.

Wuxuu sheegay in uu ka shaqeyn doono kobcinta iskaashi miro-dhal ah oo dan u ah labada shacab, isla markaana sare u qaadi doona xiriirka diblomaasiyadeed.

Safaaradda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee Nigeria ayaa sidoo kale adkaysay sida ay dowladda Soomaaliya uga go’an tahay horumarinta xiriirrada caalamiga ah ee ku dhisan ixtiraam is-dhaafsi ah, iskaashi wax-ku-ool ah iyo dan-wadaag.

Brussels (Caasimada Online) — Midowga Yurub ayaa ansixiyay xirmo dhaqaale oo gaaraysa 75 milyan oo Euro, una dhigay 88 milyan oo dollar, taas oo loogu talagalay howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya, si loo xoojiyo awoodda ciidamada taageeraya xoogagga Soomaaliyeed ee dagaalka kula jira ururka Al-Shabaab.

Tallaabadan ayaa ururka Midowga Yurub ka dhigeysa deeq-bixiyaha ugu weyn ee Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM). Tani waxay sidoo kale ka dhigan tahay in wadarta guud ee taageerada Midowga Yurub uu siiyay howlgalladii kala dambeeyay ee Midowga Afrika ee Soomaaliya tan iyo sanadkii 2007-dii ay gaartay ku dhawaad 2.8 bilyan oo Euro.

Golaha Midowga Yurub ayaa sheegay in dhaqaalahan cusub, oo lagu ansixiyay hoos-imaadka Sanduuqa Nabadda ee Yurub, uu inta badan dabooli doono gunnooyinka ciidamada, qalabka aan halista ahayn iyo adeegyada kale ee la xiriira ciidamada.

Brussels ayaa intaas ku dartay in taageeradani ay ujeeddadeedu tahay in lagu xoojiyo diyaargarowga howlgalka AUSSOM, lagana caawiyo ilaalinta dadka rayidka ah ee ku sugan deegaannada ay halista ka geysan karaan Al-Shabaab iyo kooxaha kale ee hubeysan, iyadoo la xaqiijinayo in la dhowro xuquuqda aadanaha iyo sharciga caalamiga ah ee bini’aadannimada.

Ergeyga Midowga Yurub u qaabilsan Midowga Afrika, Javier Niño Pérez, ayaa sheegay in tallaabadani ay muujineyso in ururku uu fulinayo ballanqaadyadii lagu sameeyay shirkii madaxda Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ee bishii Nofembar 2025 lagu qabtay magaalada Luanda.

“Waxaan si wadajir ah u ballanqaadnay inaan xoojinno howlgallada nabadeed ee ay hormuudka ka yihiin Afrikaanka, waana fulineynaa taas,” ayuu yiri Pérez, isagoo raaciyay in ay muhiim tahay in la xoojiyo amniga shacabka Soomaaliyeed iyo guud ahaan gobolka.

Dhankiisa, Wakiilka Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika, Bankole Adeoye, ayaa soo dhaweeyay deeqdan, isagoo ku tilmaamay mid ka turjumeysa go’aan wadajir ah oo lagu horumarinayo nabadda, amniga iyo maamul wanaagga dimuqraadiga ah. Wuxuu sidoo kale bogaadiyay dalalka ciidamada ku deeqay, isagoo ku ammaanay naf-hurnimada baaxadda leh ee ay ka muujiyeen Soomaaliya.

Dhaqaalahan ayaa imaanaya kadib bilooyin ay jireen walaac xooggan oo laga qabay sida loo sii maalgelinayo howlgalka.

War-murtiyeed soo baxay bishii Diseembar 2025, ayaa Golaha Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika wuxuu ku muujiyay walaac qoto dheer oo ku aaddan farqiga dhaqaale ee joogtada ah ee wajahaya howlgalka AUSSOM.

In kasta oo goluhu uu ku ammaanay Guddiga Midowga Afrika in ay 20 milyan oo doolar oo ka timid faa’iidada Sanduuqa Nabadda u qoondeeyeen miisaaniyadda sanadka 2025, haddana waxay dalbadeen in la helo maalgelin ku filan, la saadaalin karo, oo dhowr sano ah. Mas’uuliyiinta Afrika ayaa si isdaba joog ah uga digay in ballanqaadyada kumeel-gaarka ah ay howlgallada amniga ee xasaasiga ah u nugleeyaan carqalado.

Howlgalka AUSSOM ayaa si rasmi ah u beddelay Howlgalkii Kumeel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) 1-dii Janaayo 2025, kadib oggolaansho ka yimid Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, waxaana waqtigiisa la kordhiyay ilaa bisha Diseembar 2026. Qaybta milateriga ee howlgalkan ayaa wejigiisa koowaad ku billowday ciidamo gaaraya ilaa 12,626 askari.

Waajibaadka howlgalka ayaa waxaa ka mid ah inuu taageero ciidamada dowladda Soomaaliya ee la dagaallamaya Al-Shabaab iyo dagaalyahannada xiriirka la leh kooxda Daacish (ISIS), in la sugo amniga magaalooyinka muhiimka ah ee dadku ku badan yihiin, iyo in si tartiib-tartiib ah mas’uuliyadda amniga loogu wareejiyo hay’adaha dowladda Soomaaliya marka la gaaro sanadka 2029.

Si kastaba ha ahaatee, caqabadaha dhanka amniga ayaa weli ah kuwo aad u sarreeya. In kasta oo in ku dhow labaatan sano la waday dagaal ka dhan ah kooxaha hubeysan, ururka Al-Shabaab ayaa weli gacanta ku haya dhul baaxad leh oo miyi ah, wuxuuna sii xajistay awoodda uu weeraro uga fulin karo magaalooyinka waaweyn ee dalka.

Madrid (Caasimada Online) – Dhalinyaro Soomaaliyeed ayaa ku geeriyootay badda u dhexeysa dalalka Spain iyo Algeria, kadib markii ay qalibantay doon ay la socdeen xilli ay isku dayayeen inay si tahriib ah ku galaan qaaradda Yurub.

Wararka ayaa sheegaya in dhalinyaradan oo tiradoodu gaareysay 17 ruux ay wajahayeen xaalad adag oo badda ah, taas oo ugu dambeyn sababtay in doontii ay saarnaayeen ay roganto.

Dadka geeriyooday ayaa la xaqiijiyay inay isugu jiraan 5 gabdhood iyo 12 wiil, kuwaas oo dhammaantood ahaa dhalinyaro Soomaaliyeed oo rajo ka qabay inay nolol ka helaan dibadda.

Sidoo kale, Safiirka Soomaaliya ee Algeria ayaa sheegay in uu markii dambe la xiriiray Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Algeria, taas oo u xaqiijisay in koox muhaajiriin Afrikaan ah ay ku dhinteen gobol xeebeed qiyaastii 100 kiiloomitir (60 mayl) dhanka galbeed kaga beegan caasimadda Algiers.

Danjire Yuusuf ayaa sheegay inuu saacadihii hore ee Khamiista u safray magaalada Bou Ismail ee dalka Algeria, isagoo halkaas gaaray abaare 6-dii subaxnimo. “Waxaan booqday laba isbitaal oo ku yaalla gobolka, halkaas oo aan ku soo arkay meydadka,” ayuu sii raaciyay.

Safaaradda Soomaaliya ee dalka Algeria ayaa muddooyinkii dambe wadday dadaallo joogto ah oo lagu xakameynayo tahriibka, isla markaana lagu wacyigelinayo dhalinyarada Soomaaliyeed.

Safaaraddu waxay xustay in dadaalladaas ay qeyb weyn ka qaateen hoos u dhigidda tirada dhimashada, inkastoo dhacdadan cusub ay dib u muujisay halista wali jirta.

Dhacdadan murugada leh ayaa mar kale iftiimisay khatarta weyn ee ku xeeran safarrada tahriibka, gaar ahaan kuwa loo maro badda oo inta badan sababa dhimasho iyo musiibooyin bani’aadamnimo.

Marinka u dhexeeya Waqooyiga Afrika iyo dalka Spain ayaa ah mid ka mid ah jidadka inta badan ay adeegsadaan muhaajiriinta isku dayaya inay galaan qaaradda Yurub, safarkaas oo inta badan loo adeegsado doonyo la saaray rarkii loogu talagalay mid ka badan oo aan u qalmin inay bad maraan.

Shilalka doonyaha ayaa si joogto ah uga dhaca marinnadan, gaar ahaan aagga galbeedka Badda Mediterranean iyo marinnada Badweynta Atlantic-ga, halkaas oo sanad walba kumannaan tahriibayaal ah ay naftooda halis u geliyaan si ay uga baxsadaan colaado, saboolnimo iyo dhibaatooyin la xiriira isbeddelka cimilada.

Muhaajiriinta Soomaalida ayaa ka mid ah dadka si isa soo taraysa ugu dhiirrada safarradan khatarta ah, iyagoo ka cararaya amni-darrada, fursadaha dhaqaale oo kooban iyo xaaladaha abaaraha ee muddada dheer ragaadiyay dalkooda hooyo.

Ilaa iyo hadda, mas’uuliyiinta dowladda Algeria ma aysan soo saarin faahfaahin buuxda oo ku saabsan masiibadan ugu dambeysay, oo ay ku jiraan tirada guud ee rakaabka saarnaa doonta ama qaabka rasmiga ah ee ay doontu ku degtay.

Si kastaba, waxaa la filayaa in saacadaha soo socda la shaaciyo magacyada iyo sawirrada qaar ka mid ah dadka geeriyooday, kadib markii xogta la gaarsiiyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.

Dhacdadan ayaa noqotay mid si weyn uga naxday bulshada Soomaaliyeed, iyadoo mar kale la is weydiinayo sida xal waara loogu heli karo tahriibka halista badan.

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa wada howlgallo lagu baadigoobayo Dr. Faarax Cabdi Maxamed, oo ka mid ahaa dhakhaatiirta hay’adda MSF ee ka howlgasha Isbitaalka Guud ee Gaalkacyo, kaas oo ay afduubatay koox hubeysan.

Dr-ka ayaa maalintii labaad ku jira gacanta kooxda afduubatay, iyadoo Wasaaradda Caafimaadka Puntland ay si kulul u cambaaraysay afduubka loo geystay.

War-saxaafadeed ka soo baxay wasaaradda ayaa lagu muujiyay sida uga xun yihiin dhacdadan, iyagoo tilmaamay mid khatar ku ah badqabka iyo shaqada bahda caafimaadka ee u adeegta bulshada Soomaaliyeed.

Wasaaradda ayaa tilmaamtay in Dr. Faarax Cabdi Maxamed uu ahaa xirfadle caafimaad oo muddo dheer si daacadnimo iyo hufnaan leh ugu adeegayay bulshada, isaga oo door muuqda ka qaatay badbaadinta nolosha shacabka ku nool gobolka Mudug.

Sidoo kale, wasaaraddu waxay caddeysay in afduubka loo geystay dhakhtarka uu yahay fal ka baxsan bini’aadantinimada, isla markaana si toos ah uga hor imaanaya qiyamka iyo anshaxa bulshada Soomaaliyeed.

Waxay intaas ku dartay in falalkan oo kale ay cabsi gelin karaan bahda caafimaadka, isla markaana wiiqi karaan adeegyada muhiimka ah ee ay bulshada u hayaan, xilli ay baahi weyn u qabaan adeegyada caafimaad.

Wasaaradda Caafimaadka Puntland ayaa ugu baaqday maamulka gobolka Mudug iyo hay’adaha amniga inay si degdeg ah u xaqiijitan sii deynta Dr. Faarax, isla markaana la horkeeno cadaaladda cid kasta oo ku lug leh afduubka.

Ugu dambeyntiina, wasaaraddu waxay ku boorrisay bulshada deegaanka inay la shaqeeyaan hay’adaha amniga, si loo dedejiyo badbaadinta dhakhtarka, loogana hortago falal amni darro oo noocan oo kale ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Golaha Xukuumadda Dowlad-goboleedka Jubaland ayaa war-saxaafadeed ka soo saaray xaaladda siyaasadeed ee dalka, kadib kulan ay maanta ku yeesheen magaalada Kismaayo.

Golaha Wasiirrada Jubaland ayaa si qoto dheer uga hadlay hubanti la’aanta ka taagan dalka iyo dhammaadka muddo-xileedyada hay’adaha Dowladda Federaalka.

Golaha ayaa caddeeyay in 14-kii April 2026 si rasmi ah u dhammaatay muddadii sharci ee Xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya. Sidoo kale waxay si cad u sheegeen in muddo-xileedka Madaxweynaha Jamhuuriyadda uu ku egyahay 15-ka bisha May ee soo socota.

Xukuumadda Jubaland ayaa ka digtay in xaaladdan ay horseedi karto firaaq dastuuri ah oo halis gelin kara xasilloonida dalka, isla markaana saameyn ku yeelan kara howlaha hay’adaha federaalka, haddii aan si degdeg ah loo helin xal siyaasadeed oo mideysan

Waxaa kale oo ay si adag uga digeen faragelin kasta oo ka imaan karto dowlado shisheeye, taas oo ay ku tilmaameen mid dhaawici karta madax-bannaanida siyaasadeed ee Soomaaliya, isla markaana sii hurin karta xiisadaha jira.

Golaha ayaa ugu baaqay dhammaan dhinacyada siyaasadda iyo daneeyayaasha kala duwan inay ka shaqeeyaan badbaadinta nidaamka sharciyadda iyo heshiisyadii horey loo gaaray, si looga fogaado qalalaase hor leh oo dalka dib ugu celin kara marxalado adag.

Sidoo kale, Jubaland ayaa sheegtay in xalka kaliya ee looga gudbi karo xaaladda taagan uu yahay wadatashi dhab ah iyo is-afgarad siyaasadeed oo loo dhan yahay, si loo xaqiijiyo xasillooni waarta iyo sii jiritaanka hay’adaha dowliga ah.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka:

Golaha Xukuumadda Dowlad-goboleedka Jubaland oo maanta, 23-ka Abriil 2026, ku yeeshay magaalada Kismaayo kulankoodii caadiga ahaa, ayaa si qoto dheer uga dooday xaaladda hubanti la’aanta ah ee dalku wajahayo, iyo dhammaadka muddo-xileedka sharciyadda ee hay’adaha Federaalka.

Goluhu wuxuu caddeynayaa in, sida uu dhigayo qodobka 60-aad ee Dastuurka Kumeelgaarka ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ay 14-kii Abriil 2026 dhammaatay muddadii sharci ahaaneed ee Xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka.

Sidoo kale, muddo-xileedka Madaxweynaha Dowladda Federaalka wuxuu ku egyahay 15-ka bisha May ee soo socota.

Golaha Xukuumadda Dowlad Goboleedka Jubaland waxay aaminsan yihiin in dhammaadka muddadaas sharciyeed uu si siman u taabanayo dhammaan hay’adaha Federaalka, isla markaana ay jirto khatar ka dhalan karta firaaqa jira oo keeni kara qalalaase amni iyo hoos u dhac ku yimaada howlaha Hay’adaha Federaalka ah.

Golaha Xukuumaddu waxay si adag uga digayaan faragelin kasta oo ka timaadda dowlado shisheeye oo wax u dhimaysa madax-bannaanida siyaasadeed ee dalka, iyagoo xusay in tallaabooyinka noocaas ahi ay sii xumeyn karaan xaaladda jirta, isla markaana dalka u horseedi karaan burbur iyo kala qeybsanaan hor leh.

Golaha Xukuumadda Jubaland waxay ugu baaqayaan dhammaan daneeyayaasha kala duwan iyo saaxiibada Soomaaliya inay si wadajir ah uga shaqeeyaan badbaadinta sharciyada iyo heshiisyada ay gaareen shacabka Soomaaliyeed, isla markaana la helo xal loo dhan yahay oo lagaga gudbo marxaladdan adag.

Ugu dambeyn, Goluhu waxa uu hoosta ka xariiqayaa in xal loo dhan yahay oo ku dhisan wadatashi dhab ah iyo is-afgarad siyaasadeed uu yahay dariiqa kaliya ee lagu xaqiijin karo xasillooni waarta iyo sii jiritaanka hay’adaha dowliga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah ayaa ansixiyay lacag dhan €75 milyan oo lagu taageerayo howlgalka nabad-ilaalinta Soomaaliya (AUSSOM), iyagoo markale muujiyay doorkooda hoggaamineed ee taageerada howlgalada uu Midowga Afrika ka wado qaaradda.

Deeqdan cusub ayaa xoojinaysa dadaallada lagu sugayo amniga iyo xasilloonida Soomaaliya, xilli dalka uu wajahayo caqabado amni oo weli u baahan iskaashi caalami ah.

Taageerada Midowga Yurub ayaa kusoo aadeysa xilli howlgalka uu wajahayay culeys dhaqaale. Howlgalkaan ayaa laf-dhabar u ah dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada.

Taageeradan ayaa sidoo kale ka dhigaysa wadarta guud ee Midowga Yurub uu ku bixiyay howlgalada Midowga Afrika ee Soomaaliya ku dhowaad €2.8 bilyan, tan iyo markii la bilaabay taageeradan labaatankii sano ee la soo dhaafay.

Danjiraha Midowga Yurub u fadhiya Midowga Afrika, Javier Niño Pérez ayaa sheegay in tallaabadan ay qeyb ka tahay fulinta ballanqaadyadii lagu gaaray shirkii AU–EU ee ka dhacay magaalada Luanda, kaas oo diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga labada dhinac.

“Midowga Yurub mar kale wuxuu caddeynayaa inuu yahay lammaane lagu kalsoonaan karo. Waa muhiim in la xoojiyo amniga dadka Soomaaliyeed iyo guud ahaan gobolka,” ayuu yiri Pérez, isagoo tilmaamay muhiimadda ay leedahay joogtaynta taageerada.

Dhankiisa, Wakiilka Midowga Afrika ee Arrimaha Siyaasadda, Nabadda iyo Amniga, Bankole Adeoye ayaa si diirran u soo dhoweeyay taageeradan dhaqaale, isaga oo sheegay inay wax weyn ka tari doonto howlaha howlgalka AUSSOM.

Adeoye ayaa sidoo kale bogaadiyay dalalka ciidamada ku biiriyay howlgalka, isagoo xusay inay door muhiim ah ka qaataan dadaallada lagu xasilinayo Soomaaliya iyo la dagaallanka kooxaha hubeysan.

Iskaashigan u dhexeeya Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa lagu tilmaamay mid istiraatiiji ah, kuna dhisan ajendaha horumarineed ee Afrika ee 2063, kaas oo hiigsanaya qaarad nabad ah, barwaaqo ah oo isku filan.

Dhanka kale, Madaxa Siyaasadda Arrimaha Dibadda ee Midowga Yurub, Kaja Kallas ayaa kulan la yeelatay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahmoud Ali Youssouf, iyagoo ka wada hadlay xoojinta nabadda iyo amniga Afrika iyo saameynta sii kordheysa ee colaadaha caalamiga ah.

Kulankan ayaa sidoo kale lagu falanqeeyay sidii loo adkeyn lahaa iskaashiga labada dhinac, loona dardargelin lahaa dadaallada lagu wajahayo khataraha amni ee ka jira Afrika, gaar ahaan Geeska Afrika oo Soomaaliya ay qeyb muhiim ah ka tahay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xamza Cabdi Barre ayaa maanta si rasmi ah u daah-furay mashruuca xoojinta adkeysiga magaalooyinka iyo is-dhexgalka bulshooyinka barakacayaasha ah, kaasi oo muhiim u ah horumarinta nolosha bulshada nugul.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in mashruucan uu diiradda saarayo hagaajinta nolosha iyo xoojinta is-dhexgalka bulshooyinka barakacayaasha iyo kuwa martigeliya.

Sidoo kale waxa uu xusay in uu qayb weyn ka qaadan doono xoojinta nabadda, amniga, iyo kobaca dhaqaale ee dalka.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa muujiyay sida dowladda Soomaaliya uga go’an tahay in la helo xal waara oo lagu taageerayo dadka danyarta ah, gaar ahaan kuwa ay saameeyeen barakaca iyo duruufaha adag.

Mudane Xamza ayaa tilmaamay in dadka Soomaaliyeed ee degan Doolow oo qeyb ahaan uu quseeyo mashruucan ay soo mareen dhibaatooyin badan oo ay sababeen burburkii iyo abaarihii kala dambeeyay ee dalkeenna soo maray, balse ay yihiin dad gob ah oo waqtiga adag saameeyay.

“Maanta laga bilaabo waxay heli doonaan nolol wanaagsan oo barwaaqo ah, xukuummadda Dan-Qaranna ayaa xoogga saari doonto sidii looga hirgalin lahaa mashaariic wax-ku-ool ah,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamza Cabdi Barre.

Mashruucan ayaa xoogga saaraya u adkaysiga isbeddelka cimilada iyo la-qabsiga saameyntiisa, iyada oo la fulinayo barnaamijyo dib-u-dejin ah, shaqo-abuur, iyo xirfad-barid kor loogu qaadayo awoodda bulshada, waxa uunna taageerayaa horumarinta beeraha, xoolaha, iyo dhiirrigelinta ganacsiyada yaryar si loo kobciyo dhaqaalaha dalka.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta magaalada Muqdisho kasoo dejisay 174 dhalinyaro oo laga soo celiyay dalka Liibiya, kadib markii ay la kulmeen duruufo aad u adag.

Mas’uuliyiin uu hoggaaminayo Wasiir Ku-xigeenka Wasaraadda Arrimaha Dibadda, Xasan Maxamed Cali ayaa garoonka Aadan Cadde ee Muqdisho ku soo dhaweeyay dhalinyarada Soomaaliyeed ee laga soo celiyay Liibiya.

Dhalinyaradan ayaa la sheegay inay soo mareen xaalado adag oo dhinaca bani’aadantinimada ah, oo ay ka mid ahaayeen xabsi, jirdil iyo nolol aad u liidata.

Dib u soo celinta muwaadiniintaan waxaa hoggaaminayay Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah, iyadoo qayb ka ah dadaallada joogtada ah ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ku caawinayso muwaadiniinta Soomaaliyeed ee ku dhibaataysan dibadda, isla markaana lagu yareynaayo dhibaatooyinka ay wajahaan.

Tan waxay sidoo kale daba socota booqashadii uu Wasiirka Waraaradda Arimaha Dibadda Soomaaliya, Cabdisalaan Cabdi Cali ku tagay Liibiya, taas oo gacan ka geysatay xoojinta iskaashiga dib loogu soo celinayo muwaadiniinta Soomaaliyeed si ammaan ah.

Howl-galka soo celinta waxaa fuliyay Waaxda Arrimaha Qurbajoogta, iyadoo lala kaashanayo hay’adda International Organization for Migration (IOM), Midowga Yurub ee Soomaaliya iyo Safaaradda Soomaaliya ee Liibiya.

Muwaadiniintan ayaa markii ay yimaadeen Muqdisho waxaa la siiyay gargaar degdeg ah oo ay ka mid yihiin daryeel caafimaad, hoy ku meel gaar ah iyo taageero nafsiyeed, waxaana loo diyaarinayaa barnaamijyo dib u dhexgal bulsho ah, si noloshooda ay dib ugu bilaabaan.

Wasaaradda Arimaha Dibadda ayaa mar kale xaqiijisay sida ay uga go’an tahay ilaalinta muwaadiniinta Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogaan, iyo wax ka qabashada sababaha keenaya tahriibka sharci darrada ah iyadoo la ballaarinayo fursadaha gudaha dalka.

Garoowe (Caasimada Online) – Wasiirka arrimaha gudaha Maamul-goboleedka Puntland, Mudane Cabdi Xirsi Cali (Qarjab) oo jeediyay khudbad xasaasi ah ayaa si kulul uga hadlay marxaladda kala guurka ee Soomaaliya, gaar ahaan dhammaadka muddo xileedka hay’adaha Dowladda Federaalka.

Qarjab ayaa shaaca ka qaaday in dalka u galayo xaalad mugdi ah, isla markaana aan la saadaali karin waxa dhacaya, haddii la gaaro 15-ka May oo uu ku egyahay muddo xileedka madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, inkastoo dowladdiisa ay ku doodeyso muddo kordhin hal sano ah oo lagu caddeeyay dastuurka cusub ee ay meel-mariyeen labada Gole ee Baarlamaanka.

Wasiirka arrimaha gudaha Puntland oo walwal badan muujinayo ayaa farriin u diray shacabka maamulkaasi, isaga oo ugu baaqay inay dagaal u diyaar garoobaan, isla markaana ay la shaqeeyaan madaxdooda.

“Dowladda aynu dhisanay oo aan ku khasaarnay waxaa u dhiman 20 iyo dhowr cisho, Xildhibaannadiina waqtigii waa ka dhamaayay meel ay caawa u socotana lama yaqaano bal si uubaa wax noqonayaan aan diyaar garowno”. ayuu yiri wasiirka arrimaha gudaha dowlad-goboleedka Puntland.

Cabdi Xirsi Cali (Qarjab) ayaa si cad dadka ugu sheegay inay diyaarsadaan hubkooda, ayna u diyaar garoobaan difaac, haddii lasoo aado dhanka Puntland.

“Qof weliba oo qorigiisa dhulka ka yiilay ha sifeysto saliid ha marsado difaacna ha u diyaar garoobo”. ayuu mar kale yiri Wasiir Qarjab.

Waxaa kale oo uu wasiirku intaasi kusii daray “Annaga oo aan rabsho bilaabeyn ayaa waxaa la rabaa inaynu sidaas u wada diyaar garowno inaynu talo wada yeelano ayaa la rabaa inaynu is-cafino ayaa la rabaa”.

Hadalkan waxaa ka horreeyay mid kale oo shalay kasoo yeeray wasaaradda kalluumaysiga iyo khayraadka badda ee Puntland, kadib markii ay shaaca ka qaadday in ay qaadi doonto tallaabooyin ka dhan ah Soomaalida iyo ajaaniibta ku lugta leh kalluumaysiga sharci-darrada ah ee ka socda xeebaha Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladaha Soomaaliya iyo Shiinaha ayaa qaaday tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo iskaashigooda iyadoo Arbacadii si rasmi ah ay labada dal u daah-fureen Xarunta Cilmi baarista iyo  Casriyeynta Shiinaha oo laga hirgeliyay Machadka Diblomaasiyadda ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah Soomaaliya.

Arrintan ayaa muujineysa tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo xiriirka laba geesoodka ah ee sii kobcaya, sida lagu sheegay bayaan kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

Daah-furka xarunta cusub waxaa ka qeyb galay Xoghayaha Joogtada ah ee Wasaaradda Arimaha Diabadda  Mudane Xamza Haadow iyo Safiirka Shiinaha ee Soomaaliya, Mudane Wang Yu, iyo marti sharaf kale oo muhiim ah.

Aasaaska Xarunta Cilmi baarista iyo Casriyeynta Shiinaha waxay ka tarjumayaa dadaalka wadajirka ah ee lagu horumarinayo is weydaarsiga aqoonta, kordhinta is fahamka labada dal, iyo dhiirrigelinta cilmi baaris wadajir ah oo ku saabsan arrimaha istaraatiiji ah.

Sidoo kale, Machadka Diblomaasiyadda, oo ah xarunta ugu muhiimsan ee tababarka iyo cilmi baarista Wasaaradda Arimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga, ayaa door weyn ka ciyaara diyaarinta diblomaasiyiinta Soomaaliyeed, isagoo sidoo kale xoojinaya  ka qaybgalka Soomaaliya ee heer caalami iyada oo loo marayo waxbarasho, cilmi baaris siyaasadeed, iyo iskaashi caalami ah.

Dhinaca kale, Safiirka Shiinaha u qaabilsan Soomaaliya, Dr Hodan Cismaan oo qoraal soo saartay ayaa faah-faahinsay ka bixisay muhiimadda xaruntan cusub, iyadoo si weyn ugu bogaadisay labada dowladood.

?Waxaan hambalyo iyo bogaadin u diraysaa Machadka Diblomaasiyadda ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya, munaasabadda taariikhiga ah ee lagu daah-furay Xarunta Daraasaadka Casriyeynta Shiinaha” ayay tiri Danjire Hodan Cismaan.

Waxay intaas kusii dartay “Tallaabadan qiimaha badan waxay xambaarsan tahay macne fog oo ka baxsan furitaanka xarun cusub, maadaama ay astaan u tahay heerka sii kobcaya ee xiriirka Soomaaliya iyo Shiinaha, isla markaana ay muujinayso sida ay Soomaaliya uga go’an tahay fahamka waayo-aragnimada horumarineed ee dalalka saaxiibka la ah”.

Ugu dambeyn Hodan ayaa xustay in xaruntan ay noqon doonto madal muhiim u ah cilmi-baaris, is-weydaarsi aqooneed, iyo diyaarinta jiil cusub oo diblomaasiyiin iyo aqoonyahanno Soomaaliyeed ah oo si qoto dheer u fahamsan isbeddellada caalamka iyo fursadaha iskaashi ee jira.

“Waxaan ku kalsoonahay in hindisahan muhiimka ahi uu sii xoojin doono iskaashiga istiraatiijiga ah ee Soomaaliya iyo Shiinaha, kanaalin doono aqoon, faham iyo xiriir miro-dhal ah oo waara. Hambalyo mar kale” ayay qoraalkeeda kusoo gabagabeysay.

Baydhaba (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya oo weli mashquulsan xaaladda Koonfur Galbeed, kadib isbeddelkii ay ka sameysay magaaada Baydhaba ayaa haatan bilowday inay hub ka dhigis ku sameyso qaar kamid ah mas’uuliyintii taabacsanaa maamulkii Lafta-gareen ee ku haray magaaladaasi, si loo xakameeyo dhaq-dhaqaaqyada ka socda halkaasi.

Ciidamada dowladda ayaa bilaabay inay beegsadaan mas’uuliyiinta Koonfur Galbeed, iyadoo ujeedada lagu sheegay hub uruurin, si loo xaqiijiyo amniga.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, waxaa hubka lagala wareegay wasiir ku xigeenkii amniga Koonfur Galbeed Maxamed Yuusuf, iyada oo sidoo kale laga qaaday ciidanka ilaalada u ahaa, kadib markii la tuhmay mas’uulkaas oo kamid ahaa raggii horay ula soo shaqeeyay Cabdicasiis Lafta-gareen.

Wararka ayaa intaas kusii daraya in shalay sidoo kale xabsi guri la galiyay duqa Baydhaba Cabdullahi Watiin, iyadoo sidoo kalena laga qaaday ilaaada.

Watiin ayaa dhawaan dib ugu laabtay Baydhaba, kadib dadaallo ay sameysay Villa Somalia, waxaana uu la kulmay madaxweyne Xasan Sheekh oo ay ku ballameen in shaqadii uu halkeeda kasii wado, si aan loo dareemin habacsanaan.

Dhaq-dhaqaaqyadan ayaa u muuqdo kuwa ay dowladda ku xakamayneyso xaaladda kacsan ee Koonfur Galbeed, ka gadaal markii ciidamadii taabacsanaa Lafta-gareen ay maalmo kahor ku dhawaaqeen in dowladda dhexe aysan doorasho ka qaban karin magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay.

Intaas kadib waxaa bilowday dhaq-dhaqaaqyo ciidan oo iska soo horjeedo, taas oo keentay in ciidamadii Koonfur Galbeed u cararaan gobolka Gedo, halkaas oo ay geeyeen hubka iyo gaadiidka ay wateen.

Xiisaddan ayaa kusoo beegmeysa xilli ay dowladda qorsheysanayso inay maamulka Koonfur Galbeed ka qabato doorashooyin qof iyo cod ah, taas oo ay diidan yihiin ciidamada taabacsan madaxweynihii hore Cabdicasiis Lafta-gareen.