Magaalada Muqdisho waxaa kusoo kordhay qaab cusub iyo xeelado casri ah oo ay adeegsanayaan kooxo tuugo ah oo u abaabulan dhaca shacabka. Arrintan ayaa dhalisay walaac xooggan, kadib markii laamaha amniga iyo Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ay diiwaangeliyeen tiradii ugu badneyd ee dhibaneyaal lagu dhacay magaca hay’adaha amniga dowladda, gaar ahaan Hay’adda Nabad-sugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee NISA.

Kooxahan dhaca geysta ayaa si xeeladeysan u beddelay hababkii ay horay wax u dhici jireen, sida adeegsiga mindiyaha ama bistooladaha, iyagoo hadda u wareegay xeelado cusub oo dad badan lagu khalday.

Waxay kula dhaqmayaan sidii askar ka tirsan Hay’adda Nabad-sugidda iyo Sirdoonka Qaranka ee NISA, taas oo qofka ka qaadeysa shakiga, kuna kallifeysa inuu u hoggaansamo amarrada la siinayo.

Kooxahan ayaa bartilmaameedsada dadka wata taleefannada qaaliga ah ama qof kasta oo loo arko inuu haysto lacag. Waxay ku joojiyaan sababo la xiriira baaris amni ama tuhun ay ku sheegaan inuu la xiriiro Al-Shabaab.

Wareysi iyo su’aalo weydiin kadib, waxay dhibanaha ku amraan inuu wareejiyo taleefankiisa iyo lambarka sirta ah, si ay — sida ay sheegayaan — u eegaan farriimaha ku jira taleefanka. Taas ayaa u sahasha inay ogaadaan lambarka sirta ah ee taleefanka iyo adeegga lacagta ee EVC, ama ay ka qaataan boorsada iyo wixii lacag ah ee uu haysto.

Dhibanaha ayaa inta badan si iskiis ah ugu wareejiya taleefanka ama boorsada, maadaama uu u haysto inay yihiin ciidamo ka tirsan dowladda. Halkaas ayaana looga qaataa lacagta ugu jirta taleefanka iyo wixii kale ee uu watay.

Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida iyo qaybaha booliska ee Muqdisho ayaa xaqiijiyey in cabashooyinka ugu badan ee xilligan soo gaaraya ay yihiin kuwo la xiriira dad lagu dhacay magaca NISA.

Kooxahan inta badan ma xirtaan dirays rasmi ah, balse waxay ku labbistaan dhar shacab oo u eg habka ay u labbistaan xubnaha hay’adda nabad-sugidda, iyagoo ka faa’iideysanaya cabsida ama ixtiraamka ay shacabku u hayaan ciidamada dowladda.

Si aad isaga ilaaliso in lagu khaldo ama lagu dhaco, waxaa habboon inaad qaaddo tallaabooyin ay soo jeediyeen laamaha amniga iyo Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida. Tallaabooyinka muhiimka ah waxaa ka mid ah:

1- Ha raacin qof dhar shacab ah xiran oo kugu amraya inaad gaari ama mooto raacdo, haddii uusan ku tusin aqoonsi rasmi ah.

2- Ha u dhiibin taleefankaaga, gaar ahaan isagoo furan, qof aadan hubin aqoonsigiisa.

3- Ku adkeyso in baaritaan kasta lagu sameeyo goob ay joogaan ciidamo rasmi ah oo boolis ah ama bar-koontarool la yaqaan.

4- Isku day inaad xasuusato wejiga, dharka ama lahjadda qofka kula hadlaya.

5- Ha argagixin, maadaama tuugadu ay inta badan ka faa’iideystaan cabsida qofka si ay u dhacaan.

Laamaha amniga ayaa ku baaqay in muwaadin kasta oo la kulma fal noocan ah uu si degdeg ah ugu wargeliyo saldhigga booliska ugu dhow ama uu garaaco lambarrada gurmadka degdegga ah.

Dacwooyinka ugu badan ee xilligan horyaalla laamaha amniga iyo Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ayaa waxaa ka mid ah kiisas la xiriira dad shacab ah oo lagu dhibaateeyey magaca NISA.

Ali Muhiyaddiin
Caasimada Online

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho, Mudane Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa maanta dhagax dhigay mashruuc lagu hirgelinayo afar waddo oo laami ah oo ku yaalla degmada Hodan ee Gobolka Banaadir, kuwaas oo muhiim u ah reer Muqdisho.

Dhismaha waddooyinkan ayaa qayb ka ah qorshaha maamulka Gobolka Banaadir ee lagu horumarinayo kaabayaasha dhaqaalaha, dib-u-casriyeynta waddooyinka iyo kor-u-qaadidda bilicda Caasimadda.

Guddoomiyaha Gobolka oo munaasabadda ka hadlay ayaa sheegay in maamulkiisa uu mudnaan gaar ah siinayo hirgelinta mashaariic waaweyn oo lagu tayeynayo waddooyinka, bullaacadaha iyo adeegyada kale ee aas-aasiga u ah nolosha bulshada.

Sidoo kale wuxuu intaas ku daray in mashruucan uu ujeeddadiisu yahay xoojinta isu-socodka gaadiidka iyo dadweynaha, sare u qaadid tayada adeegyada bulshada, iyo sidii loo abuuri lahaa kaabayaal casri ah oo wax ka tari doona horumarka iyo koboca dhaqaale ee degmada iyo guud ahaan Caasimadda.

Duqa Muqdisho ayaa sidoo kale faray shirkadaha bixiya adeegyada bulshada in aysan dib u dhigin ama carqaladeyn fulinta mashruucan, waxa uuna carrabka ku adkeeyay in cid kasta ay la jaanqaaddo qorshaha horumarinta caasimadda, islamarkaana ay si buuxda ula shaqeyso Maamulka Gobolka Banaadir si mashaariicda adeegga bulshada loogu hirgeliyo waqtigii loogu talagalay, iyadoo la ilaalinayo danta guud iyo bilicda magaalada.

Afarta waddo ee uu maanta dhagax dhigay Duqa Muqdisho ayaa ah jid-cadayaal, iyada oo haatan loo beddalayo laamiyo muhiim ah, si ay u fududeeyaan isku socodka, sidoo kalena qayb uga qaataan ah bilicda caasimada.

Si kastaba, Maamulka Gobolka Banaadir ayaa maalmahan dambe waday qorsheyaal waa wayn oo lagu hormarinayo caasimada, waxaana dib loo dhisay waddooyin muhiim ah iyo xarumo dadweyne oo ku yaal magaalada Muqdisho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wada-hadallada u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhinacyada mucaaradka ayaa maanta galaya wajigii labaad, iyada oo ay garwadeen ka yihiin Turkiga iyo Wakiilada Beesha Caalamka.

Wararka ayaa sheegaya in barqanimada maanta lasii amba qaadi doono wada-hadallada oo diiradda lagu saarayo xaaadda cakiran ee dalka, gaar ahaan muranka ka taagan wax ka beddelka dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka dalka.

Sida uu muujinayo jadwalka oo ay aragtay Caasimada Online, kulanka koowaad oo dhex-mari doono wakiilada Villa Somalia iyo guddiga ka socda Nabad iyo Nolol ee uu soo magacaaba Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullahi Farmaajo, kaas oo dhici doono 10:00am, iyada oo goobjoog ay ahaan doonaan dhex-dhexaadiyeyaasha, si u dhagaystaan doodaha labada dhinac.

Sidoo kale, kulan labaad ayaa qorshuhu yahay in 1:00pm ay yeeshaan wakiilada ka socda Villa Somalia iyo xubnaha Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, kaas oo isna diiradda lagu saari doono is mariwaaga labada kooxdood.

Wajiga labaad ee wada-hadallada maanta loo ballansan yahay ayaa loo arkaa mid muhiim ah, iyada oo ujeedka ugu wayn uu yahay sidii loo gaari lahaa is afgarad siyaasadeed oo dhex-mara Dowladda Federaalka iyo mucaaradka.

Wada-hadallada oo soo bilowday 7-dii Luulyo ayaa ku socdo jawi deggan, iyada oo labada dhinac ay si qoto dheer uga wada-hadlayaan arrimaha siyaasadeed ee dalka, waxaana doodaha ay yihiin kuwa furan oo la filayo in xal lagu gaaro.

Si kastaba, Wada-hadalladan ayaa imanaya xilli mucaaradku uu dhowaan soo bandhigay hindise ku saabsan nooc doorasho oo uu aaminsan yahay in dalka laga qaban karo, halka Dowladda Federaalka ay weli ku adkeysaneyso hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, iyadoo ku tilmaantay inay tahay hannaan awoodda dib ugu celinaya shacabka.

Kulamada socda ayaa sidoo kale kusoo beegmaya xilli uu weli taagan yahay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka, kaas oo horey u sababay xiisado amni iyo iska horimaadyo ka dhacay magaalada Muqdisho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Shaqada iyo Arrimaha Bulshada ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, Prof. Saalim Caliyow ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay wafdi heer sare ah oo ka socday urur-goboleedka IGAD.

Wafdiga ayaa booqasho shaqo ku tegay wasaaradda, si loo sii xoojiyo iskaashiga u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo IGAD ee dhinacyada shaqada, socdaalka shaqaalaha iyo isdhexgalka gobolka.

Kulanka dhexmaray wasiirka iyo wafdiga ayaa diiradda lagu saaray xoojinta wada-shaqeynta labada dhinac, iyadoo si gaar ah looga hadlay hirgelinta baratakoolka xorriyadda isu-socodka dadka ee gobolka IGAD (The Protocol on Free Movement of Persons in the IGAD Region).

Sidoo kale, waxaa kulanka lagu falanqeeyay horumarinta maamulka socdaalka shaqaalaha, fududeynta isu-socodka sharciyeysan ee shaqaalaha, ilaalinta xuquuqda shaqaalaha iyo abuurista fursado shaqo oo horseeda koboc dhaqaale iyo isdhexgal bulsho oo gobolka ah.

Wasiirka shaqada iyo arrimaha bulshada ayaa uga mahadceliyay wafdiga booqashadooda iyo taageerada joogtada ah ee ay siiyaan Soomaaliya, isagoo sheegay in wasaaraddu ay ka go’an tahay xoojinta xiriirka ay la leedahay IGAD iyo hay’adda shaqada adduunka (ILO).

Prof. Saalim Caliyow ayaa xusay in wada-shaqeynta hay’adahan ay muhiim u tahay hirgelinta siyaasado iyo barnaamijyo kor u qaadaya shaqo-abuurka, fududeynaya socdaalka shaqaalaha ee ammaan, nidaamsan oo sharciyeysan, isla markaana taageeraya horumar waara.

Kulankan ayaa ka tarjumaya dadaallada joogtada ah ee wasaaradda shaqada iyo arrimaha bulshada ay ugu jirto xoojinta iskaashiga heer gobol iyo heer caalami, si loo horumariyo suuqa shaqada, loo ilaaliyo xuquuqda shaqaalaha, loona abuuro fursado dhaqaale oo ay ka faa’iideystaan muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed oo war-saxaafadeed ka soo saaray wada-hadalladii ay Muqdisho kula yeesheen Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegay in kulamadu ku qabsoomeen jawi isfaham, ayna sii socon doonaan si loo gaaro heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

War-saxaafadeedka ayaa lagu sheegay in wakiillo ka socday Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed ay 7-dii Luulyo 2026 ku kulmeen magaalada Muqdisho. Golaha ayaa xusay in kulanka uu ahaa mid furan, isla markaana labada dhinac ay si qoto dheer uga wada-hadleen arrimaha siyaasadeed ee dalka

Sida lagu sheegay bayaanka, labada dhinac waxay isku raaceen in dib loo bilaabo wada-hadallada rasmiga ah ee labada dhinac, iyadoo ujeeddadu tahay in la gaaro heshiis siyaasadeed oo dhammaystiran, kaas oo xoojinaya nabadda, xasilloonida siyaasadeed iyo midnimada Soomaaliya.

Golaha Mustaqbalka ayaa sidoo kale si gaar ah ugu mahadceliyey Jamhuuriyadda Turkiga doorkeeda ku aaddan fududeynta wada-hadallada, isagoo ku tilmaamay Ankara inay si hufan u dhex-dhexaadinaysay geeddi-socodka wada-hadallada.

War-murtiyeedkan ayaa ku soo beegmaya iyadoo kulankii shalay aysan ka qeyb-gelin maamullada Puntland iyo Jubbaland. Labada maamul ayaa hore u sheegay inay saluugsan yihiin doorka dhex-dhexaadinta ee Dowladda Turkiga. Hase yeeshee, Golaha Mustaqbalka ayaa si cad u ammaanay kaalinta Ankara.

Wada-hadalladan ayaa u dhexeeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo mucaaradka, oo ay qeyb ka yihiin Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed iyo madasha Nabad iyo Nolol. Kulamadan ayaa la filayaa inay sii socdaan maalmaha soo socda.

Wararka ayaa sheegaya in wareegga xiga ee wada-hadallada loo qorsheeyey inuu qabsoomo maalinta berri ah, iyadoo la filayo inay markan goob-joog ama dhexdhexaadiye ka noqdaan wakiillo ka socda beesha caalamka, si loo dardar-geliyo dadaallada lagu doonayo in lagu gaaro is-afgarad siyaasadeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa markii ugu horreysay si rasmi ah uga hadashay wada-hadallada magaalada Muqdisho uga bilowday dowladda iyo mucaaradka, kaas oo ay garwadeen ka tahay beesha caalamka.

Bayaan kasoo baxay Wasaaradda Warfaafinta Soomaaliya ayaa lagu sheegay in kulanka uu socday saacado badan, isla markaana diiradda lagu saaray arrimaha siyaasadda dalka, gaar ahaan hannaanka doorashooyinka iyo qodobbada ay ku kala aragti duwan yihiin dowladda iyo mucaaradka.

Sida lagu sheegay bayaanka, labada dhinac waxay isku afgarteen in la sii wado wada-hadallada loo dhan yahay, iyadoo ujeeddadu tahay in xal looga gaaro arrimaha taagan, laguna xoojiyo xasilloonida siyaasadeed, amniga iyo horumarka dalka.

“Kulanka wuxuu kusoo dhammaaday jawi isfaham, waxaana lagu ballamay in ay sii socdaan shirarka, iyadoo la raadinayo xasilloonida siyaasadeed iyo tan amni,” ayaa lagu yiri bayaanka ay soo saartay Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Dowladdu waxay sidoo kale uga mahadcelisay dowladda Turkiga doorka ay ka qaadatay fududeynta wada-hadallada, iyadoo ku ammaantay dadaallada Ankara ee lagu dhiirrigelinayo isu soo dhowaanshaha dhinacyada siyaasadda Soomaaliya.

Wada-hadalladan ayaa imanaya xilli mucaaradku uu dhowaan soo bandhigay hindise ku saabsan nooc doorasho oo uu aaminsan yahay in dalka laga qaban karo, halka Dowladda Federaalka ay weli ku adkeysaneyso hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, iyadoo ku tilmaantay inay tahay hannaan awoodda dib ugu celinaya shacabk.

Kulamadan ayaa kusoo beegmaya xilli uu weli taagan yahay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka, kaas oo horey u sababay xiisado amni iyo iska horimaadyo ka dhacay magaalada Muqdisho.

Dowladda Turkiga iyo qaar ka mid ah saaxiibbada caalamiga ah ee Soomaaliya ayaa wada dadaallo lagu doonayo in labada dhinac ay ku gaaraan heshiis siyaasadeed oo ku saabsan arrimaha doorashooyinka iyo qodobbada kale ee la isku hayo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidanka Kumaandooska Danab ee Xoogga Dalka Soomaaliyeed oo kaashanaya Ciidamada Ammaanka Jubbaland ayaa waaberigii maanta howlgal qorsheysan ka fuliyey deegaanka Baqdaad ee hoostaga degmada Badhaadhe ee gobolka Jubbada Hoose.

Howl-galka ayaa lagu beegsaday fariisimo iyo goobo ay ku sugnaayeen maleeshiyaadka Al-Shabaab, kuwaas oo la sheegay inay halkaas ka abaabulayeen falal amni-darro ah.

Sida lagu sheegay war-saxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya, howl-galka ayaa lagu dilay laba horjooge iyo 14 xubnood oo ka tirsanaa Al-Shabaab, kuwaas oo lagu tilmaamay inay ka qeyb qaadan jireen weerarro ka dhan ah shacabka iyo ciidamada.

Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in ciidamada ay nolol ku qabteen laba horjooge oo kale oo ka tirsan Al-Shabaab, kuwaas oo la filayo in laga helo xog la xiriirta dhaqdhaqaaqyada kooxda.

Intii uu howl-galka socday, ciidamada ayaa gacanta ku dhigay hub, rasaas iyo qalab ciidan oo ay kooxdu u adeegsan jirtay weerarrada iyo falalka amni-darrada ah ee ay ka fuliso gobolka.

Dowladdu waxay sheegtay in howl-galka uu qeyb ka yahay dadaallada joogtada ah ee lagu wiiqayo awoodda Al-Shabaab, iyadoo ciidamada ay sii xoojinayaan howlgallada ka socda deegaannada ay weli ku sugan yihiin xubnaha kooxda.

Ciidanka xoogga dalka ayaa sheegay inay sii wadi doonaan howl-gallada lagu ciribtirayo Al-Shabaab, si loo xoreeyo deegaannada ay weli ku dhuumaaleysanayaan, loona xaqiijiyo amniga iyo xasilloonida guud ahaan dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha, Cabdikariim Axmed Xasan ayaa magaalada Sharma El-Sheikh ee Jamhuuriyadda Carabta ee Masar kaga qayb-galay Madasha 10-aad ee Guddiyada Doorashooyinka Afrika oo ay isugu yimaadeen madaxda hay’adaha doorashooyinka ee dalalka qaaradda.

Madasha ayaa sanadkan diiradda lagu saaray sidii muwaadiniinta Afrikaanka ah ee ku nool dalalka dibadda loogu suurtagelin lahaa inay si buuxda uga qayb qaataan doorashooyinka dalalkooda, iyada oo la xoojinayo ka-qaybgalka qurbo-joogta ee geeddi-socodka dimuqraadiyadda.

Intii uu socday shirka, madaxda guddiyada doorashooyinka ayaa ka dooday diyaarinta shuruucda lagama maarmaanka u ah hirgelinta codbixinta qurbo-joogta, iyo sidoo kale hababka farsamo ee u sahlaya inay codadkooda ka dhiibtaan safaaradaha iyo qunsuliyadaha dalalkooda ee ku yaalla waddamada ay deggan yihiin.

Soomaaliya ayaa ka mid ah dalalka Afrika ee leh qurbo-joogta ugu badan ee ku nool daafaha caalamka, taasoo ka dhigaysa arrinta ka-qaybgalka qurbo-joogta ee doorashooyinka mid muhiim u ah qorsheyaasha lagu horumarinayo nidaamka doorashooyinka dalka.

Ka-qaybgalka Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka ee madashan ayaa la sheegay inuu qayb ka yahay dadaallada lagu dhisayo hannaan hufan oo u oggolaanaya muwaadiniinta Soomaaliyeed ee dibadda ku nool inay mustaqbalka ka qayb qaataan doorashooyinka dalka.

Mudadii uu ku sugnaa Sharma El-Sheikh, Cabdikariim Axmed Xasan ayaa sidoo kale ka qayb galay shirka guddoomiyeyaasha guddiyada doorashooyinka Afrika, halkaas oo lagu soo bandhigay warbixinno ku saabsan doorashooyinkii ugu dambeeyay ee ka qabsoomay dalal kala duwan oo Afrikaan ah, iyo caqabadaha iyo guulaha laga gaaray maamuliddooda.

Guddoomiyaha ayaa madasha ka jeediyay warbixin uu ku faahfaahiyay horumarka doorashooyinka Soomaaliya, isagoo si gaar ah uga hadlay doorashooyinkii goleyaasha deegaanka iyo golaha wakiillada ee ka qabsoomay gobolka Banaadir iyo dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, iyo tallaabooyinka ay Soomaaliya qaaday si loo xoojiyo geeddi-socodka dimuqraadiyeynta iyo hirgelinta doorashooyin loo dhan yahay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Dhuusamareeb ee caasimada Galmudug waxaa maanta si rasmi ah uga bilowday ololaha doorashada ee maamulkaasi, kadib markii heshiis buuxa laga gaaray xiisaddii u dhexeysay Madaxweyne Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor) iyo kooxda Villa Soomaaliya.

Caasimada Dhuusamareeb oo dhawaan martigelin doonto wafuud kala duwan waxaa maanta gaaray xubno ka socda Xisbiga JSP ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, kuwaas ololahooda ka bilaabaya deegaannada Galmudug.

Wafdigan oo ka baxay Muqdisho ayaa waxaa hoggaaminayo Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Urur Siyaasadeedka Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP), Xuseen Maxamed Nuur (Dhagaweyne), kaas oo sheegay in ujeedkooda uu yahay inay olole sameeyaan, ayna xafiisyo ka furtaan maamulka Galmudug.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in safarkooda ay ku gaari doonaan dhammaan deegaannada la qorsheeyay inay ka dhacaan doorashooyin qof iyo codka ah ee laga qabanayo gobollada dhexe, gaar ahaan Galgaduud iyo Mudug.

“Waxaan nahay mas’uuliyiintii ugu sarreysay Xisbiga Cadaaladda iyo Wadajirka (JSP) ujeedada aan Dhuusamareeb usoo gaarnay waa in uu bilowday ololihii iyo daah-furka xafiisyada xisbiga ee Galmudug, waxaa noo qorsheysan inaa gaarno dhammaan 11-ka degmo iyo deegaannada kale ee loo asteeyay inay ka dhacdo doorashada qof iyo codka,” ayuu yiri Xuseen Maxamed Nuur.

Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Ururka JSP, Mudane Xuseen Maxamed Nuur (Dhagaweyne) ayaa sidoo kale sheegay in ay shacabka usoo bandhigi doonaan qorshahooda, wuxuuna ka codsaday inay codka siiyaan xisbigooda.

“Waxaan rajeynaynaa inaan wada guuleysano oo shacabka Galmudug ay dhammaantood u codeyn doonaan Ururka Cadaaladda iyo Wadajirka, dalku wuxuu u jeesytay doorasho qof iyo cod ah,” ayuu mar kale yiri Xuseen.

Galmudug ayaa qaadeysa dhabihii ay martay Koonfur Galbeed Soomaaliya oo dhawaan laga qabtay doorashooyin isku sidkan, oo dhaliyay isbeddal ka dhacay maamulkaasi, maadaama lagu soo doortay hoggaan cusub.

Si kastaba, JSP ayaa musharraxeeda Galmudug u xulatay Liibaan Axmed Xasan (Shuluq) oo maalmihii dambe waday dhaqdhaqaaq iyo olole xooggan, isaga oo sidoo kale la fariistay Madaxweyne Qoor Qoor oo yimid Muqdisho.

Garoowe (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Maamulka Puntland, haatana ah Senator ka tirsan Golaha Aqalka Sare ayaa weerar afka ah ku qaaday Dowladda Federaalka ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh.

Faroole ayaa shaaca ka qaaday in xilligan dowlad sharci ah ka jirin Muqdisho, isla markaana dastuurkii dalka iyo shuruucdii kaleba lagu tuntay.

Sidoo kale, wuxuu ku eedeeyay dowladda Xasan Sheekh inay burburin ku hayso nidaamka federaalka balse Puntland ay ka nabad qabto, sida uu hadalka u dhigay.

“Dowlad sharci ah kama jirto Xamar, maamulladii kalena waa la juujuubay. Puntland ee meesha ka nabad qabta dalka,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Faroole.

Waxaa kale oo uu farriin u diray shacabka Puntland oo uu ugu baaqay inay maamulkooda la shaqeeyaan, si loo adkeeyo nabadda deegaanka.

“Waxaan u sheegaynaa shacabka reer Puntland meeshan nabad baa lagu deggan yahay. Nabad baan ka rabnaa ciddii xumaan soo waddana iyada Alle haku celiyo,” ayuu mar kale yiri Madaxweynihii hore ee maamulka Puntland.

Hadalkan ayuu Cabdiraxmaan Faroole ka sheegay kulan ay yeesheen waxgaradka gobolka Nugaal, kaas oo diiradda lagu saaray xaaladda siyaasadeed, mid amni, iyo sidii loo adkeyn lahaa midnimada Puntland.

Si kastaba, hadalkan ayaa kusoo aadaya, xilli haatan Dowladda Federaalka ay dhaq-dhaqaaqyo ka waddo meelo kamid ah Puntland, taas oo keentay in ay sii laba kacleyso xiisadda u dhexeysa xukuumadda Saciid Deni iyo Villa Somalia.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dowladdii KMG ahayd Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo wareysi gaar ah siiyay Telefishinka Universal ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda dalka, gaar ahaan khilaafka weli kala dhexeeya Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya.

Sheekh Shariif oo wax laga waydiiyay dagaalkii dhawaan ka dhacay Muqdisho ayaa bixiyay xog cusub, isaga oo shaaciyay in dhinacyo kale ay ku gacan siiyeen dagaalka ay la galeen ciidamada dowladda oo si gaar ah uga dhacay xaafado ka tirsan degmooyinka Cabdicasiis iyo Howlwadaag ee Gobolka Banaadir.

Shariifka ayaa sheegay in iyagu wateen kaliya ilaaladooda, balse ay dagaalka ay kusoo biireen rag kale oo ay qaraabo iyo saaxibo yihiin, ayna ka caawiyeen in ciidamada dowladda ay iska caabiyaan, maadaama uu qarxay dagaal toos ah.

“Ciidanka horta annaga nala socday waa ilaaladeynii ciidan kale oo meesha joogay ma jirin dad deggan meesha oo qaraabanimo ama saaxibnimo ay nagala dhexeyso oo u arkaayay in nala dulminaayo oo iyagana qayb ka qaatay dagaalka way jireen, laakiin annaga meesha waxaan la tagnay waxay ahaayeen ilaaladeen oo weliba qaar halkaan uga tegnay,” ayuu yiri Shariif.

Sidoo kale, wuxuu tilmaamay in ay ku baxsadeen difaacyo ay lahaayeen guryaha ay daganaayeen, kuwaas oo uu tilmaamay in markii horeba loo sameeyay in lagu baxsado haddii uu culays yimaada, sida uu hadalka u dhigay.

“Guryaha aan annaga dageynay dabcan magaalada maadaama uu culays badan ka jiro waxaa loo sameeyay meelo gabaad ah oo haddii culays yimaado looga gamba karo ee wax la sameeyay xilliga uu dagaalka socday ma jirin,” ayuu raaciyay.

Dhanka kale, Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo wax laga waydiiyay halka uu ku dambeeyay dibadbixii mucaaradka ayaa sheegay in aysan weli ka tanaasulin, isla markaana uu yahay xaq dastuuri ah, ayna qaban doonaan.

“Banaanbaxa weli kama tanaasulin xuquuq dastuuri ah waayay qof walba xaq ayuu u leeyahay inuu ra’yigiisa cabbiro oo si nabad ah bannaanka ugu soo baxo,” ayuu mar kale yiri wareysiga ku yiri madaxweynihii hore ee dalka.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo weli halkeedii ay tahay xiisadda Villa Somalia iyo mucaaradka, waxaase haatan bilowday wada-hadallo u dhexeeya labada dhinac oo ay garwadeen ka tahay Beesha Caalamka, si xal loo gaaro.

Garowe (Caasimada Online) – Waan-waan ay wadeen guddi ka socday gobolka Nugaal iyo taliyaha guutada 54-aad ee dowladda Soomaaliya u soo magacowday Puntland ayaa ku dhammaatay natiijo la’aan, kadib markii guddigaasi uu magaalada Laascaanood kula kulmay Jen. Jimcaale Jaamac Takar.

Caasimada Online ayaa ogaatay in kulamo ka dhacay magaalada Laascaanood, oo dhex maray guddi ka socday gobolka Nugaal, gaar ahaan magaalada Garoowe, iyo Jen. Jimcaale, looga wada hadlay sidii loo dejin lahaa xiisadda ka taagan Garoowe.

Xiisaddan ayaa ka dhalatay diidmada maamulka Saciid Deni ee ku aaddan in Jen. Jimcaale uu gudaha u galo magaalada Garoowe, xilli dowladda federaalka Soomaaliya ay u soo magacowday inuu hoggaamiyo ciidamada qaybta 54-aad ee ku sugan deegaannada Puntland.

Jen. Jimcaale ayaa Laascaanood u yimid inuu uga sii gudbo xerooyinka ciidamada dowladda federaalka ka mid noqday ee ku sugan gobollada Nugaal iyo Mudug, balse maamulka Puntland ayaa ka hor yimid safarkiisa.

Maamulka Saciid Deni ayaa shuruud ku xiray gelitaanka Jen. Jimcaale ee Garoowe, isagoo ku adkeysanaya in haddii uu doonayo inuu magaalada soo galo uu marka hore iska casilo xilka dowladda federaalka u magacowday, ama uu warbaahinta ka caddeeyo inaysan jirin magacaabistaas.

Ergo iyo guddi dhexdhexaadin ah oo dalab ka siday xukuumadda Deni ayaa la kulmay Jen. Jimcaale, balse wada-hadalladaasi ayaa fashilmay. Jeneraalku wuxuu sheegay inuusan ka tanaasuleyn mas’uuliyadda ay dowladda federaalka Soomaaliya u igmatay.

Ergadii ka socotay Garoowe ayaa dib ugu laabatay magaalada, iyadoo aan wax natiijo ah oo la isku qanci karo ka soo qaadin Jen. Jimcaale, kaas oo ku adkeysanaya inuu tegi doono Garoowe, islamarkaana aysan jirin cid ka hor istaagi karta.

Xiriir ay Caasimada Online la sameysay xafiiska warfaafinta Puntland ayaa lagu sheegay in Jen. Jimcaale uusan soo geli karin magaalada Garoowe iyo guud ahaan deegaannada Puntland, isagoo wata magacaabista ciidan ee dowladda federaalka Soomaaliya.

Ismari-waagan ayaa abuuray cabsi iyo xiisad hor leh, waxaana magaalada Garoowe laga dareemayaa dhaqdhaqaaqyo ciidan. Sidoo kale waxaa si weyn loo adkeeyay baraha kontorool ee laga soo galo magaalada.

Dhinaca kale, madaxweynaha Puntland, Saciid Cabdullaahi Deni, ayaa Talaadadii magaalada Garoowe kula kulmay maamullada degmooyinka, isagoo kala hadlay arrimaha amniga iyo dardargelinta howlaha horyaalla maamulka.

Arrintan ayaa ku soo aadeysa iyadoo maamulka Puntland uu dhawaan ku dhawaaqay in qof xil ka haya dowladda federaalka Soomaaliya uusan soo geli karin xuduudaha iyo garoomada Puntland. Maamulka ayaa sidoo kale xaddiday dhaqdhaqaaqyada ciidamada ku hubeysan gaadiidka dagaalka.

Xiisadda Jen. Jimcaale ayaa hadda u muuqata inay sii ballaarineyso khilaafka siyaasadeed iyo midka amni ee u dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Puntland, kaas oo muddooyinkii dambe si weyn uga muuqday arrimaha maamulka, ciidamada iyo awoodda dowladda dhexe ee gudaha Puntland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ee Caasimada Soomaaliya waxaa mar kale ka bilowday wada-hadallo xasaasi ah oo u dhexeeyo Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo mucaaradka, kuwaas oo ay garwadeen ka tahay Beesha Caalamka.

Wada-hadallada oo shalay si gaar gaar ah ku bilowday ayaa waxaa diiradda lagu saarayaa sidii xal waara looga gaari lahaa muranka siyaasadeed ee taagan, gaar ahaan hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka KMG ah.

Villa Soomaaliya ayaa weli ku adkeysaneysa doorashooyin qof iyo cod ah, halka mucaaradka ay iyana soo bandhigeen nooc doorasho oo cusub oo ay sheegeen inay ku faah-faahin doonan wada-hadallada hadda bilowday, si looga heshiiyo.

Haddaba maxaa laga filan karaa wada-hadallada Dowladda Federaalka iyo mucaaradka?

Mukhtaar Maxamed Cali oo ah falanqeeye arrimo siyaasadeed ayaa sheegay in laba mid ay noqon doonto in wada-hadalku guuleysto ama in lagu kala kaco oo ay iska tegto Beesha Caalamka oo hadda qaadaneysa door dhex-dhexaadnimo ah.

“Laba arrin ayaan is leeyahay waa kasoo bixi karaan in la’is afgarto oo wax la’isku raaco waa kasoo bixi kartaa iyo in lagu kala kaco oo Beesha Caalamkana iska tegto, Soomaalidana la yiraahdo waa isku madax banaan tihiin,” ayuu yiri Mukhaar oo la hadlay Idaacadda Kulmiye ee magaalada Muqdisho.

Sidoo kale, wuxuu farriin u diray labada dhinac oo uu ugu baaqay inay tanaasul sameeyaan, ayna isugu yimaadaan meel dhexe, maadaama uu dalka ku jiro marxalad xasaasi ah.

“Waxaan filayaa in la heshiiyo oo meel dhexe la’isugu yimaado tartiib loo wada fariisto, haddii taasi dhici waysana waxaan leeyahay Ummadda Soomaaliyeed buur Allaha u bixiyo,” ayuu mar kale yiri Mukhtaar Maxamed Cali.

Si kastaba, Lama oga sida ay wax noqon doonaan, waxaase laga war sugayaa natiijada kasoo baxday wada-hadallada socda ee ay hormuudka u tahay Beesha Caalamka.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto xilli xasaasi ah oo kala guur ah, waxaana sidoo kale taagan xaalado bani’aadanimo oo uu abaahan in si deg-deg ah looga jawaabo.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si kulul u cambaareysay weerar argagixiso oo maanta Talaado ah ka dhacay gudaha magaalada Dimishiq ee caasmadda dalka Suuriya.

Weerarka oo qaraxyo loo adeegsaday ayaa ka dhacay meel aan ka fogeyn hoteelka Four Seasons oo uu degay Madaxweynaha Faransiiska, Emmanuel Macron oo haatan booqashadii u horreysay ku jooga Dimishiq. Qaraxyada oo laba ahaa ayaa la sheegay inay u muuqdaan kuwa la dhigay goobaha ay ka dhaceen, waxaana Macron xilligaas uu ku sugnaa madaxtooyada Suuriya, oo uu wadahadallo kula lahaa madaxweyne Axmed Sharac, sida ay ku warrantay wakaaladda AP.

Bayaan kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Xukuumadda Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in Dowladda Federaalka ay ka xuntahay weerarka oo dhaliyay khasaare kala duwan, iyada oo tacsi u dirtay dhammaan dhibanayaasha iyo dadka uu saameeyay weerarka.

Soomaaliya ayaa sheegtay inay si cad uga soo horjeedo weerarrada noocaan oo kale ah, waxayna tilmaamtay inay taageereyso dadaallada caalamiga ah ee lagula dagaalamayo argagixisada.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si kulul u cambaareyneysaa weerarkii argagixisanimo ee lala beegsaday caasimadda Suuriya ee Dimishiq. Dowladda Soomaaliya waxay si cad u diiddan tahay argagixisada iyo xagjirnimada rabshadaha ku dhisan nooc kasta iyo muuqaal kasta oo ay yeeshaan, iyadoo mar kale adkaynaysa sida ay uga go’an tahay taageeridda dadaallada caalamiga ah ee lagula dagaallamayo argagixisada iyo horumarinta nabadda, amniga iyo xasilloonida,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in xilligan adag ay garab taagan tahay dowladda Suuriya, iyada oo mar kale xaqiijisay taageeradeeda ku aadan amniga iyo xasiloonida dalkaasi.

“Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay muujinaysaa garab istaaggeeda buuxa oo ay la garab taagan tahay Dowladda iyo shacabka walaalaha ah ee Jamhuuriyadda Carabta Suuriya, waxay tacsi tiiraanyo leh u diraysaa dhammaan dhibbanayaasha iyo dadka uu saameeyay weerarkaan argagixisanimo, waxayna u rajaynaysaa dhaawacyada in alle siiyo caafimaad degdeg ah,” ayaa mar kale lagu yiri bayaanka Wasaaradda Arrimaha Dibadda.

Sidoo kale, waxay ay Dowladda Soomaaliya ku baaqday in sharciga la horkeeno dhammaan kuwii ka dambeeyay weerarkaasi.