Muqdisho (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaashaandhigga Dowladda Federaalka Soomaaliya oo bayaan soo saartay ayaa hadashay dhacdo la xiriirta muuqaal lagu baahiyay baraha bulshada oo muujinayo askar la sheegay inay ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka oo ku xadgudbaya calanka Mareykanka, iyada oo muuqaalka laga arkay askarta oo ku istaagaya calanka.

Bayaanka ayaa lagu sheegay in falkaas uu ka hor imaanato anshaxa iyo xifradda ciidanka, waxayna Wasaaraddu sheegtay in uusan ka tarjumeyn aragtida Dowladda Federaalka oo haatan xiriir wanaagsan la leh Mareykanka.

“Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa ogaatay muuqaal lagu faafiyey baraha bulshada oo muujinaya shaqsiyaad xiran dareyska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyagoo ku kacaya fal aan la aqbali karin oo la xiriira calanka Maraykanka. Falkaasi wuxuu ka hor imanayaa qiyamka, anshaxa iyo xirfadda Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, mana matalayo aragtida Wasaaradda Gaashaandhigga ama Dowladda Federaalka Soomaaliya,” ayaa lagu yiri qiraalka.

Sidoo kale, waxay Wasaaraddu sheegtay in lasoo xiray dadkii ku lugta lahaa falkaas ee baahiyay muuqaalka lagu xumeynayo xiriirka labada dal, waxaana haatan ku socda baaritaanno dheeraad ah, sida lagu sheegay qoraalka.

“Dadka ku lugta leh arrintan waa la xiray, waxaana socda baaritaan lagu ogaanayo duruufihii ku xeernaa dhacdada iyo in la go’aamiyo tallaabooyinka sharci iyo anshax ee ku habboon,” ayaa mar kale lagu yiri bayaanka.

Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale intaas ku dartay in si weyn ay u qadarinayso iskaashigeeda amni ee muddada dheer kala dhexeeya Maraykanka, isla markaana ay ilaalineyso xiriirka Muqdisho iyo Washington.

Mareykanka ayaa kamid ah dalalka waa wayn ee taageerada siiya Soomaaliya, iyada oo bayaanka lagu xusay doorkiisa ku aadan la dagaallanka Al-Shabaab.

“Wadashaqeyntaas ayaa door muhiim ah ka qaadatay la dagaallanka Al-Shabaab iyo Daacish (ISIS), iyo xoojinta hay’adaha amniga Soomaaliya. Wasaaradda Gaashaandhiggu waxay mar kale caddeynaysaa ixtiraamka ay u hayso shacabka iyo calanka Maraykanka, iyo sidoo kale iskaashiga waara ee ka dhexeeya labada dal,” ayaa lagu soo gabagabeeyay warsaxaafadeedka.

Baydhaba (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha Koonfur Galbeed Soomaaliya, Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Aadan Madoobe) Ayaa xalay magacaabay Golihiisa Wasiirrada cusub, kadib wareegto uu soo saaray.

Golaha Wasiirrada cusub Koonfur Galbeed ayaa ka kooban 26 wasiir, 3 wasiiru dowle iyo 22 wasiir ku xigeen, sida ku cad liiska uu shaaciyay Aadan Madoobe.

Xubnaha la soo magacaabay waxaa u badan Xildhibaanno ka tirsan Golaha Wakiilada Koonfur Galbeed, halka tiro kalena laga keenay bannaanka.

Sidoo kale, xubnaha kusoo baxay liiska la shaaciyay ayaa ah dhalinyaro, qaarkood shaqooyin kala duwan kasoo qabtay Dowladda Federaalka iyo Koonfur Galbed.

Madaxweynaha Koonfur Galbeed ayaa wasiirada uu soo magacaabay kula dardaarmay inay si daacadnimo leh u gutaan waajibaadka loo igmaday, maadaama ay horyaallaan shaqooyin adag, lagana rabo isbeddal dhab ah.

Tallaabadan ayaa noqoneysa tii ugu dambeysay ee lagu soo dhammaystirayo hay’adaha Koonfur Galbeed, kadib markii uu isbeddal ka dhacay Baydhaba, kaas oo meesha looga saaray maamulkii uu hoggaaminayay Lafta-gareen.

Horay Sheekh Aadan Madoobe ayaa usoo magacaabay saraakiisha amniga ee maamulkiisa, si wax looga qabto xaaladaha ammaan ee ka jira halkaasi.

Hoos ka akhriso liiska Golaha Wasiirrada Koonfur Galbeed;-

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa ansixisay heshiis is-afgarad ah oo ay la gashay Masar, kaas oo lagu ballaarinayo iskaashiga labada dal ee dhinacyada dekedaha iyo gaadiidka badda, xilli Qaahira ay sii xoojinayso xiriirkeeda dalalka ku teedsan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

Heshiiska, oo golaha wasiirrada Soomaaliya uu ansixiyey Khamiistii, ayaa dejinaya qaab ay si toos ah ugu wada shaqeynayaan Wasaaradda Gaadiidka Masar iyo Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda Soomaaliya.

Wasiirka Dekedaha iyo Gaadiidka Badda Soomaaliya, Cabdulqaadir Maxamed Nuur, ayaa sheegay in heshiisku uu qeyb ka yahay dadaalka dowladda ee lagu horumarinayo dekedaha dalka, laguna ballaarinayo xiriirka Soomaaliya ay la leedahay dalalka iyo hay’adaha ka shaqeeya gaadiidka badda.

“Heshiiskani wuxuu xoojinayaa iskaashiga caalamiga ah ee gaadiidka badda iyo dekedaha, wuxuu horumarinayaa mudnaanta istaraatiijiyadeed ee dalka, wuxuuna taageerayaa Qorshaha Isbeddelka Qaranka,” ayuu yiri wasiirka.

Waxa uu intaas ku daray in heshiisku uu sare u qaadayo kaalinta Soomaaliya ee ganacsiga iyo isu-socodka badda ee gobolka iyo caalamka, isla markaana uu gacan ka geysan karo casriyeynta kaabayaasha dekedaha dalka.

Xiriir ka gudbaya ganacsiga

Inkastoo heshiiska cusub si rasmi ah loogu soo bandhigay mid diiradda saaraya gaadiidka badda, dekedaha iyo horumarinta kaabayaasha, haddana wuxuu kusoo beegmay xilli Soomaaliya, Masar iyo Eritrea ay si weyn isugu soo dhowaanayaan dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo amniga.

Qiyaastii laba bilood ka hor heshiiska Soomaaliya, Masar iyo Eritrea ayaa iyaguna kala saxiixday heshiis gaadiidka badda ah oo lagu xirayo dekedaha labada dal, laguna sameynayo khadad toos ah oo maraakiibta xamuulka ah.

Wasiirka arrimaha dibadda Masar Badr Abdelatty ayaa xilligaas sheegay in heshiiska Eritrea uu bilow u noqonayo isku xirnaanta dekedaha labada dal iyo furitaanka marinno cusub oo ganacsi.

Masar ayaa sidoo kale sheegtay in qorshayaashu aysan ku koobneyn maraakiibta iyo badeecadaha oo keliya, balse ay qeyb ka yihiin iskaashi ballaaran oo ay ku jiraan maalgashi, tamar, dhismooyin, macdan iyo tababarrada farsamada.

Isku soo dhowaanshahan waxaa saldhig u ah aragti ay Masar iyo Eritrea wadaagaan, taas oo ah in amniga iyo maamulka Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ay masuuliyaddiisu gaar u tahay dalalka xeebaha ku leh marin-biyoodkaas.

Qaahira iyo Asmara ayaa si cad uga soo horjeestay in dalal aan xeeb ku lahayn Badda Cas ay door rasmi ah ku yeeshaan nidaamka amni iyo maamul ee halkaas laga hirgelinayo.

Mowqifkaas ayaa si gaar ah u taabanaya Itoobiya, oo ah dal aan bad lahayn, balse sanadihii dambe si xooggan u raadineysay marin toos ah oo ay ku gaarto Badda Cas.

Ra’iisul wasaare Abiy Axmed ayaa marin-badeedka ku tilmaamay arrin “jiritaanka Itoobiya muhiim u ah”, inkastoo uu marar badan sheegay in dowladdiisu ay ku raadineyso wada-hadal iyo hannaan nabadeed.

Itoobiya ayaa marin-badeedkeedii lumisay markii Eritrea ay xorriyaddeeda qaadatay 1993-kii, waxaana inta badan ganacsigeeda dibadda uu hadda maraa dekedaha Jabuuti.

Falcelinta Itoobiya

Dowladda Itoobiya ayaan si wanaagsan u arag dhaqdhaqaaqyada sii kordhaya ee Masar ka waddo dalalka ku hareereysan.

Wasaaradda arrimaha dibadda Itoobiya ayaa bishii May ku eedeysay Masar inay waddo siyaasad lagu carqaladeynayo himilooyinka istaraatiijiyadeed ee Addis Ababa, gaar ahaan dadaalkeeda ku aaddan helitaanka marin toos ah oo badeed.

Afhayeen u hadlay wasaaradda ayaa sheegay in Itoobiya aysan ka laaban doonin raadinta marin-badeed, isaga oo ku adkeystay in ujeeddada Addis Ababa ay tahay mid nabadeed oo lagu doonayo iskaashi dhaqaale iyo horumar wadajir ah.

Masar ayaa dhankeeda ku adkeysaneysa in dal aan xeeb lahayn uusan xaq u lahayn inuu ku lug yeesho maamulka ama ammaanka Badda Cas, inkastoo aysan kasoo horjeedin in Itoobiya ay dekedaha dalalka deriska ah u adeegsato ganacsi, haddii arrintaas lagu gaaro heshiis sharci ah.

Isku soo dhowaanshaha Soomaaliya, Masar iyo Eritrea ayaa si weyn u bilowday kaddib markii Itoobiya iyo Somaliland ay Janaayo 2024 kala saxiixdeen heshiis is-afgarad ah oo la xiriiray marin-badeed ganacsi iyo saldhig ciidan.

Dowladda Soomaaliya ayaa heshiiskaas ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda iyo midnimada dhulkeeda, waxayna billowday olole diblomaasiyadeed oo ay taageero uga raadineysay dalalka gobolka iyo beesha caalamka.

Bishii October 2024, madaxweynayaasha Soomaaliya, Masar iyo Eritrea ayaa shir saddex geesood ah ku yeeshay magaalada Asmara, halkaas oo ay ku adkeeyeen in la ixtiraamo madax-bannaanida, midnimada dhuleed iyo xuduudaha dalalka gobolka.

Waxay sidoo kale isku raaceen xoojinta awoodda ciidamada Soomaaliya, ilaalinta xuduudaha berriga iyo badda, iyo sameynta guddi ay hoggaaminayaan wasiirrada arrimaha dibadda ee saddexda dal.

Inkastoo Soomaaliya iyo Itoobiya ay dabayaaqadii 2024 heshiis dhexdhexaadin ah ku gaareen Ankara, haddana tartanka ku saabsan marin-badeedka Itoobiya iyo saameynta dalalka kale ku leeyihiin Geeska Afrika weli ma dhammaan.

Suweys ilaa Gacanka Cadmeed

Heshiiska dekedaha ee Soomaaliya iyo Masar wuxuu muujinayaa in xiriirka Qaahira, Asmara iyo Muqdisho uu hadda ku fidayo marin istaraatiiji ah oo ka bilaabma Gacanka Suweys kuna dhammaada Gacanka Cadmeed.

Saddexda dal ma aysan ku dhawaaqin isbahaysi rasmi ah, balse wada-shaqeyntooda sii kordheysa ayaa siinaysa awood ay si wadajir ah ugu saameyn karaan arrimaha amniga, ganacsiga, dekedaha iyo siyaasadda gobolka.

Masar waxay sidoo kale ballaarisay joogitaankeeda militari ee Soomaaliya, iyadoo ciidamo iyo qalab u dirtay howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, isla markaana tababar iyo taageero siisa ciidamada Soomaaliya.

Xiriirkaas wuxuu ku soo beegmayaa iyadoo Masar iyo Itoobiya uu weli ka dhexeeyo khilaafka biyo-xireenka weyn ee Itoobiya ka dhistay webiga Nile, halka Itoobiya iyo Eritrea ay iyaguna isku hayaan arrimaha xuduudaha iyo marin-badeedka.

Sidaas darteed, heshiiska cusub ee Soomaaliya iyo Masar ma aha oo keliya qorshe lagu horumarinayo dekedaha. Wuxuu sidoo kale qeyb ka yahay isbeddel ballaaran oo ka socda Geeska Afrika iyo Badda Cas, halkaas oo dekedaha, maraakiibta, ciidamada iyo marin-biyoodyadu ay noqdeen aalado muhiim u ah loolanka awoodda gobolka.

Guriceel (Caasimada Online) – Wafdi militari oo ka socda dowladda Sacuudi Carabiya ayaa booqday laba xero oo ku yaalla magaalada Guriceel ee gobolka Galgaduud, kuwaas oo lagu tababarayo ciidamo hoos taga dowladda federaalka Soomaaliya.

Booqashada ayaa qeyb ka ah barnaamij ay maalgelinayso dowladda Sacuudiga, kaas oo lagu tababarayo cutubyo cusub oo la qorsheynayo inay ku biiraan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Xogaha la helayo ayaa sheegaya in barnaamijku uu gaarsiisan yahay tababarka 5,107 askari, kuwaas oo ku kala sugan labada xero ee uu wafdiga Sacuudigu booqday.

Askartaas waxaa la sheegay inay ku jiraan ku dhowaad 2,000 oo dhalinyaro ah oo laga soo qoray deegaannada Puntland, halka ciidamada kale laga soo ururiyey gobollo kala duwan oo dalka ah.

Tababarka ayaa la qorsheeyey inuu socdo muddo sagaal bilood ah, si ciidamada loo siiyo xirfadaha aasaasiga ah ee militariga, nidaamka hawlgallada iyo tababarrada la xiriira dagaalka.

Wararka ayaa intaas ku daraya in tababarka ay bixinayaan macallimiin militari oo ajaanib ah, kuwaas oo ka kala socda dalalka Romania, Ukraine, Koonfur Afrika iyo Colombia. Dowladda Soomaaliya weli si faahfaahsan ugama hadlin qaabka loo soo xulay tababarayaasha iyo nooca tababarka ay ciidamada siinayaan.

Heshiiska Soomaaliya iyo Sacuudiga

Booqashada wafdiga ayaa ku soo aadeysa dhowr bilood kaddib markii Soomaaliya iyo Sacuudi Carabiya ay kala saxiixdeen heshiis ku saabsan iskaashiga difaaca iyo militariga.

Heshiiskaas oo 9-kii Febraayo 2026 lagu saxiixay magaalada Riyadh ayaa lagu sheegay inuu xoojinayo xiriirka difaaca, tababarka ciidamada iyo iskaashiga dhinacyada ay labada dal danaha wadaagga ah ka leeyihiin.

Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi ayaa heshiiska la saxiixday dhiggiisa Sacuudiga, Amiir Khalid bin Salman, inkasta oo aan si rasmi ah loo shaacin dhammaan qodobbada uu ka kooban yahay.

Barnaamijka ka socda Guriceel ayaa u muuqda mid ka mid ah tallaabooyinka ugu horreeya ee la xiriira hirgelinta iskaashigaas, iyadoo Sacuudigu doonayo inuu ballaariyo kaalintiisa dhinaca amniga Soomaaliya iyo guud ahaan gobolka Geeska Afrika.

Dowladda federaalka ayaa sannadihii lasoo dhaafay heshiisyo tababar iyo taageero militari la gashay dalal dhowr ah, kuwaas oo ay ka mid yihiin Turkiga, Mareykanka, Imaaraadka Carabta, Masar, Eritrea iyo Uganda.

Dalalkan ayaa tababara cutubyo kala duwan oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya, balse marar badan waxaa soo baxa walaac ku saabsan isku-dubarid la’aanta barnaamijyada, kala duwanaanshaha habka tababarka iyo cidda amar siineysa ciidamada marka ay dhameystaan koorsooyinka.

Loollanka saameynta gobolka

Ballaarinta taageerada militari ee Sacuudiga ayaa kusoo beegmeysa xilli ay sii kordhayso tartanka dalalka gobolka iyo quwadaha caalamka ugu jiraan saameynta Soomaaliya.

Soomaaliya waxay ku taallaa goob istaraatiiji ah oo isku xirta Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, waxaana xeebteeda dheer muhiimad gaar ah siinaya dalalka doonaya inay ilaashadaan marinnada ganacsiga iyo amniga badda.

Falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in tababarrada ciidamada iyo maalgelinta mashaariicda amniga aysan ku koobneyn oo keliya dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, balse ay sidoo kale qeyb ka yihiin dadaallada dalalka shisheeye ku doonayaan inay xiriir dhow kula yeeshaan dowladda Soomaaliya.

Barnaamijkan ayaa sidoo kale kusoo aadaya xilli dowladda federaalka ay wajahayo caqabado amni iyo khilaafyo siyaasadeed oo la xiriira hannaanka doorashooyinka iyo xiriirka kala dhexeeya qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada.

Ka mid noqoshada dhalinyaro laga soo qoray Puntland ayaa si gaar ah isha loogu hayaa, maadaama uu weli jiro khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya maamulka Puntland iyo dowladda federaalka.

Ma cadda in ciidamadaas ay dowladda federaalku si toos ah uga qoratay Puntland iyo in deegaankaas ay tegi doonaan kadib tababarka, mana jiro war rasmi ah oo kasoo baxay maamulka Puntland oo ku saabsan askarta la sheegay inay qeybta ka yihiin tababarka Guriceel.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre, ayaa maanta dhagax-dhigay xarunta dhexe ee Wasaaradda Ganacsiga iyo Warshadaha oo dib-u-dhis lagu sameynayo, taas oo qeyb ka ah dadaallada Xukuumadda DanQaran ay ku horumarinayso hey’adaha muhiimka u ah adeegga bulshada iyo kobaca dhaqaalaha dalka.

Xamza oo ka hadlay munaasabadda ayaa sheegay in Wasaaradda Ganacsiga iyo Warshadaha ay laf-dhabar u tahay horumarinta dhaqaalaha dalka, maadaama ay door muhiim ah ka qaadato kobcinta ganacsiga, horumarinta wax-soo-saarka, dhiirrigelinta maalgashiga iyo abuurista jawi ganacsi oo hufan.

“Xarunta Wasaaradda oo muddo 50 sano ah dhisnayd, kana muuqatay duugnimo, dib-u-dhiskeedu waa tallaabo muhiim ah. Wasaaraddani waxa ay kamid tahay wasaaradaha laf-dhabarta u ah Qaranka, waana albaabka loo maro ganacsiga iyo horumarinta wax-soo-saarka dalkeenna,” ayuu yiri Ra’iisul wasaaruhu.

Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa sidoo kale xusay in Dowladda Federaalka ay ka go’an tahay tayeynta kaabeyaasha hey’adaha Qaranka, si loo dardargeliyo adeegyada ay shacabka u hayaan, loona xoojiyo fursadaha ganacsi iyo maalgashi ee dalka.

Ra’iisul wasaaraha dalka ayaa sidoo kale sheegay in maalmaha soo socda dalka laga hirgelin doono warshado waa wayn, isla markaana fursadaas maalgashi ay u furan tahay ganacstada Soomaaliyeed iyo kuwa ajaaniibta ah ee daneynaya inay ka faa’iideystaan fursadaha ka jira dalkeenna’.

“Dalkeennu wuxuu u jihaystay dhanka horumarka iyo kobcinta wax-soo-saarka, waxaana la filayaa in dhawaan ay dalka ka hirgalaan warshado badan oo ay leeyihiin maalgashadeyaal Soomaaliyeed iyo kuwo ajnabi ah oo dalka maalgashanaya.” ayuu sii raaciyay Xamza.

Ugu dambeyn, Ra’iisul Wasaaraha ayaa ku bogaadiyay Wasiirka Ganacsiga iyo Warshadaha, Mudane Jamaal Maxamed Xasan hirgelinta mashruucan dib-u-dhiska ah, isaga oo ku tilmaamay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo awoodda hey’adda iyo adeegyada ay u hayso shacabka Soomaaliyeed.

Xukuumadda DanQaran ayaa bilihii ugu dambeeyay wadday dib u dhiska xarumaha wasaaradaha iyo hay’adaha kale ee dowladda, waxaana ugu dambeeyay Wasaaradda Arrimaha Gudaha oo xarunteeda Degmada Boondheere dib loo dhisay, loona daah-furay maalmo kahor kadib munaasabad uu ka qayb-galay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Boosaaso (Caasimada Online) – Ciidamada Difaaca Puntlad oo weli howlgallo kasii wada aagga buuraha Calmiskaad ayaa mar kale weeraray fariimso ay kooxda Daacish ku lahayd halkaasi, iyaga oo jab culus gaarsiiyay.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Puntland ayaa lagu sheegtay in howlgalka oo guuleystay laga fuliyay deegaanno kala duwan oo ku yaalla dhulka buuraleyda ah, isla markaana lagu beegsaday goobo gabaad u ahaa kooxda Daacish.

Sidoo kale, ciidanka ayaa intii ay howlgallada fulinayeen ku guuleystay inay bartilmaameedsadaan kooxo ka tirsan Daacish, iyaga oo goobta ku dilay tiro dagaalyahanno ah iyo horjogayaal ka tirsanaa kooxda.

Ciidamada Puntlad ayaa sidoo kale ku guuleystay in ay gacanta kusoo dhigaan saanad ciidan oo isugu jirtay hub, rasaas iyo agabyo kale oo ay kooxda adeegsanaysay, sida lagu caddeeyay warsaxaafadeedka.

Xaaladda ayaa weli kacsan, waxaana lagu soo warramayaa in ciidamada ay sii baacsanayaan firxadka maleeshiyaadka kooxda argagixisada Daacish, kuwaas oo ku dhuumaleysanaaya meelo kooban oo ka tirsan buuraleyda Calmiskaad.

Ujeedka howlgalladan ayaa ah kuwa lagu xaqiijinayo amniga, laguna ciribtirayo haraadiga kooxda Daacish oo muddo dheer ay la dagaalameyso Puntland.

Buuraleyda Calmiskaad, oo ka tirsan silsiladda buuraha Golis ee gobolka Bari, ayaa muddooyinkii dambe noqotay fariisinka ugu weyn ee Daacish-ta Soomaaliya. Dhulkaas oo ah buuro dhaadheer, godad iyo marinno adag ayaa kooxda u noqday gabbaad ay ku dhuumato, ku tababarto, kuna qorsheyso weerarrada ay ka fuliso Puntland.

Kooxda ayaa halkaas ka dhistay saldhigyo iyo godad difaac ah, iyadoo mararka qaar isku dayda inay maamusho dhaqdhaqaaqa dadka iyo adeegyada muhiimka ah ee deegaanada ku dhow.

Si kastaba, Puntland ayaa dhowrkii sano ee lasoo dhaafay kordhisay howlgallada ka dhanka ah Daacish, gaar ahaan tan iyo markii kooxda ay isku dayday inay ballaariso saameynteeda buuraha gobolka Bari.

Muqdisho (Caasimada Online) – Horjooge Mayow Cali Muuse ayaa maanta isku soo dhiibay ciidanka xoogga dalka ee ku sugan deegaanka Mubaarak ee gobolka Shabeellaha Hoose, sida ay baahisay warbaahinta ciidamada qalabka sida.

Mayow ayaa muddo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab, wuxuuna u qaabilsanaa ururinta waxa ay kooxdu ugu yeerto sakawaadka, kuwaas oo uu ka qaadi jiray shacabka ku nool deegaanka Mubaarak iyo deegaannada hoos yimaada.

Sida ay dowladda sheegtay, horjoogahan oo muddo ku dhuumaaleysanayay deegaannada miyiga ah ayaa u adkeysan waayay cadaadiska joogtada ah ee ciidanka xoogga dalka, ugu dambeyntiina wuxuu isku soo dhiibay ururka 203-aad ee guutada 20-aad kumaandooska Gor-Gor.

Cutubkan uu isku dhiibay ayaa ka howlgala deegaanka Mubaarak ee gobolka Shabeellaha Hoose, halkaas oo ciidamada ay ka wadaan howlgallo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab.

Dhanka kale, waxaa isla maanta isna isa soo dhiibay Maxamed Jaylaani Dayib, oo gudaha Al-Shabaab looga yaqaanay magaca Deeqow. Waxa uu isku dhiibay ururka 62-aad ee guutada 6-aad, qeybta 60-aad ee ciidanka xoogga dalka, kuwaas oo saldhiggoodu yahay magaalada Buulo-mareer ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Maxamed Jaylaani ayaa ku biiray Al-Shabaab sanadkii 2015, wuxuuna soo noqday wakiilka kooxda u qaabilsanaa deegaanka Jilib Marko ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Ninkan ayaa sida uu sheegay waxaa xilkaas laga qaaday sanadkii 2024. Dowladda Soomaaliya ayaa muddooyinkii u dambeeyay xoojisay dadaallada lagu dhiirrigelinayo xubnaha Al-Shabaab inay ka soo goostaan kooxda oo ay isu soo dhiibaan ciidamada dowladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wiil dhallinyaro ah oo lagu magacaabo Maxamed Diiriye Catoosh ayaa xalay lagu dilay magaalada Gaalkacyo ee xarunta gobolka Mudug kadib weerar la sheegay inuu la xiriiray dhac ay geysteen kooxo hubeysan.

Dilka ayaa ka dhacay xaafadda Garsoor, halkaas oo la sheegay in koox burcad ah isku dayeen inay ka dhacaan taleefanka gacanta ee marxuumka, taasoo ugu dambeyn sababtay in rasaas lagu furo.

Marxuum Maxamed Diiriye Catoosh ayaa la sheegay inuu ka mid ahaa ardaydii sannadkan dhammaysatay dugsiyada sare ee Puntland, iyadoo geeridiisa si weyn uga naxeen ehelladiisa, saaxiibbadiis iyo bulshada ku nool magaalada Gaalkacyo.

Ciidanka booliska gobolka Mudug ayaa xaqiijiyey inay bilaabeen baaritaan ku saabsan dilka, iyagoo sheegay inay ku raad-joogaan koox lagu tuhunsan yahay inay ka dambeysay falka.

Taliyaha saldhigga booliska warshad Galay, Mahad Siciid Axmed ayaa sheegay in laamaha ammaanku ay si dhow ula socdaan baaritaanka iyo raadraaca eedeysanayaasha, isla markaana ay socdaan howlgallo lagu soo qabanayo dadka looga shakisan yahay kiiskan.

Waxa uu taliyuhu ugu baaqay shacabka inay laamaha ammaanka la wadaagaan xog kasta oo gacan ka geysan karta soo qabashada dambiilayaasha, isagoo xusay in cid kasta oo ku lug yeelata falalkan sharciga la horkeeni doono.

Magaalada Gaalkacyo ayaa waxaa mararka qaar ka dhaca falal amni-darro iyo dhac hubeysan, kuwaas oo walaac ku haya shacabka, iyadoo laamaha ammaankuna ay wadaan dadaallo lagu xoojinayo sugidda amniga magaalada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta tababar u soo xiray saraakiil iyo saraakiil-xigeenno si guul leh u dhammaystay sanadkii waxbarashada ciidan ee dugsiga tababarka ee TURKSOM.

Madaxweynaha ayaa munaasabadda ku daawaday dhoolatus ciidan oo ay si wadajir ah u soo bandhigeen saraakiisha, saraakiil-xigeennada iyo cutubyadii ay hoggaamin doonaan, isagoo ku ammaanay dadaalka, adkaysiga iyo hufnaanta ay muujiyeen muddadii uu tababarkoodu socday.

Xasan Sheekh ayaa sheegay in saraakiishan ay yihiin hoggaamiyeyaasha mustaqbalka ee ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, lagana filayo inay qarankooda ugu adeegaan daacadnimo, aqoon iyo waddaniyad.

Madaxweynaha ayaa carrabka ku adkeeyey in dowladdu ay mudnaan gaar ah siinayso dib-u-dhiska, casriyeynta iyo tayeynta ciidanka xoogga dalka, si loo helo ciidan leh awood iyo xirfad buuxda oo xaqiijiya amniga dalka iyo difaaca qarannimada.

Waxa uu sidoo kale xusay in tayeynta ciidamada ay laf-dhabar u tahay qorshaha dowladda ee lagu xoojinayo la-dagaallanka kooxaha argagixisada iyo sugidda xasilloonida dalka.

Madaxweynaha ayaa ku dhiirrigeliyey saraakiisha qalin-jabisay inay si hufan u gutaan waajibaadka loo igmaday, isla markaana ay tusaale wanaagsan u noqdaan askarta ay hoggaamin doonaan.

Gabagabadii, Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa uga mahadceliyey dowladda aan walaalaha nahay ee Turkiga taageerada joogtada ah ee ay siiso Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada tababarka iyo tayeynta ciidamada, taas oo door weyn ka qaadatay dhismaha ciidan qaran oo xirfad iyo karti leh.

Nouakchott (Caasimada Online) – Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Balcad ayaa maanta kulan rasmi ah la yeeshay Wasiirka Arrimaha Dibadda Mauritania, Maxamed Saalim Marzuuq, kaas oo ka dhacay xarunta Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mauritania.

Kulanka ayaa waxaa goob-joog ka ahaa Danjiraha Dowladda Federaalka Soomaaliya u fadhiya Aljeeriya, ahna Danjiraha aan degganeyn ee Mauritania, Danjire Yuusuf Axmed Xasan (Yuusuf Jeego) iyo mas’uuliyiin kale oo ka socday labada dal.

Intii uu kulanku socday, labada dhinac ayaa ka wada-hadlay xoojinta xiriirka laba geesoodka ah, iskaashiga diblomaasiyadeed iyo sidii loo ballaarin lahaa wada-shaqeynta ka dhexeysa Soomaaliya iyo Mauritania.

Mas’uuliyiinta labada dal ayaa sidoo kale kala saxiixday saddex heshiis is-afgarad (MoU), kuwaas oo lagu tilmaamay kuwo muhiim u ah horumarinta xiriirka iyo iskaashiga u dhexeeya labada dowladood.

Heshiisyada ayaa diiradda saaraya iskaashiga dhinacyada amniga, la-dagaallanka argagixisada, kalluumeysiga, batroolka iyo waxbarashada, kuwaas oo la filayo inay sare u qaadaan xiriirka labada dal.

Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar ayaa sheegay in booqashadiisa Mauritania ay qeyb ka tahay dadaallada dowladda Soomaaliya ay ku xoojineyso xiriirka ay la leedahay dalalka Afrika, gaar ahaan kuwa gobolka.

Booqashadan ayaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga siyaasadeed, amniga iyo dhaqaalaha ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Mauritania, iyadoo labada dhinac ay muujiyeen sida ay uga go’an tahay hirgelinta heshiisyada ay kala saxiixdeen.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed ayaa beeniyay eedeymaha sheegaya in isaga iyo siyaasiyiin kale oo mucaaradka ah ay taageero dhaqaale ama mid siyaasadeed ka helaan dowladda Imaaraadka Carabta.

Shariif, oo wareysi bixiyay toddobaadkan, ayaa sheegay in xiriirka kala dhexeeya Imaaraadka uu yahay mid shakhsi ah, isla markaana uusan wax xiriir siyaasadeed ah la lahayn dowladda Abu Dhabi.

Waxa uu sheegay inuu qoyskiisa kula noolaa Imaaraadka muddo ku dhow toban sano, halkaasna si wanaagsan loogu soo dhaweeyay.

“Aniga iyo qoyskayga waa nala soo dhaweeyay, waana uga mahadcelinayaa, laakiin wax xiriir siyaasadeed ah ma lihin,” ayuu yiri Shariif Sheekh Axmed.

Hadalkiisa ayaa yimid xilli dowladda federaalka ay marar kala duwan ku eedeysay dalal shisheeye, oo Imaaraadku ka mid yahay, inay faragelin ku hayaan arrimaha gudaha Soomaaliya, isla markaana ay taageero siiyaan qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka iyo maamul-goboleedyada.

Shariif ayaa ku dooday in Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud laftiisu uu xiriir dhow la lahaa Imaaraadka, isla markaana dowladda federaalka ay sannadihii dambe Abu Dhabi ka heshay taageero dhaqaale iyo mid amni.

Waxa uu Imaaraadka ku tilmaamay mid ka mid ah dalalka Carabta ee muddada dheer taageerayay Soomaaliya, isaga oo xusay mashaariic horumarineed, tababarrada ciidamada iyo kaalmooyin dhaqaale oo ay ka faa’iideysteen dowlado kala duwan oo Soomaaliya soo maray.

Madaxweynihii hore ayaa dhaliilay isbeddelka ku yimid hadallada dowladda federaalka ee ku wajahan Imaaraadka, isaga oo sheegay in aysan dani ugu jirin Soomaaliya inay si joogto ah eedeymo ugu jeediso dal horay taageero u siin jiray.

“Soomaaliya waa inay fahamtaa sida xiriirrada caalamiga ahi u shaqeeyaan iyo sida khilaafaadka loo maareeyo, halkii mar walba eedeyn laga adeegsan lahaa,” ayuu yiri.

Bishii Janaayo 2026, dowladda Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday inay joojisay dhammaan heshiisyadii ay la lahayd Imaaraadka Carabta, oo ay ku jireen heshiisyo la xiriiray maareynta dekedaha, iskaashiga amniga iyo difaaca.

Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi ayaa xilligaas sheegay in go’aanka lagu saleeyay warbixinno iyo caddeymo lagu kalsoon yahay oo muujinaya tallaabooyin uu Imaaraadku qaaday, kuwaas oo sida uu sheegay dhaawacayay madaxbannaanida, midnimada iyo madax-bannaanida siyaasadeed ee Soomaaliya.

Ilo ku dhow dowladda ayaa sheegay in Muqdisho ay ka carootay saameynta sii kordheysa ee Imaaraadku ku leeyahay deegaannada ka baxsan gacanta tooska ah ee dowladda federaalka, gaar ahaan Somaliland iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada.

Imaaraadka ayaa tobankii sano ee la soo dhaafay maalgashi ganacsi iyo mid amni ku sameeyay Somaliland.

Shirkadda DP World ee laga leeyahay Imaaraadka ayaa heshiis muddo 30 sano ah ku maamusha dekedda Berbera, taas oo noqotay mid ka mid ah xarumaha ugu muhiimsan ee ganacsiga iyo istaraatiijiyadda gobolka.

Dowladda federaalka Soomaaliya waxay ku adkeysaneysaa in Somaliland ay weli qayb ka tahay Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, halka maamulka Hargeysa uu leeyahay hay’ado u gaar ah, balse aanu weli helin aqoonsi caalami ah oo ballaaran.

Hadalka Shariif Sheekh Axmed ayaa kusoo beegmaya iyadoo xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka uu wajahayo xiisad xooggan, isla markaana arrinta xiriirka mucaaradka, maamul-goboleedyada iyo dowladaha shisheeye ay noqotay mid ka mid ah qodobbada ugu waaweyn ee muranka siyaasadeed ee dalka.

London (Caasimada Online) – Iskaashi dhow oo u dhexeeya Soomaaliya, Turkiga iyo Boqortooyada Midowday (UK) ayaa lagu sheegay inuu gacan ka geysan karo xoojinta xasilloonida Soomaaliya iyo guud ahaan Geeska Afrika, kadib kulan ay mas’uuliyiin ka kala socday saddexda dal ku yeesheen Aqalka Baarlamaanka UK.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray doorka iskaashiga istaraatiijiga ah ee u dhexeeya Soomaaliya, Turkiga iyo UK, iyadoo lagu sheegay in xiriirka muddada dheer ee Ankara iyo Muqdisho uu noqon karo saldhig lagu ballaarinayo wada-shaqeyn ay London qayb ka noqoto.

Mas’uuliyiintii ka hadlay kulanka ayaa sheegay in iskaashigan saddex geesoodka ah uu muhiim u noqon karo taageerada amniga, horumarinta iyo koboca dhaqaalaha Soomaaliya, gaar ahaan xilli uu dalku ku jiro marxalad dib-u-dhis iyo horumar.

Danjiraha Turkiga ee Boqortooyada Midowday, Cismaan Koray Ertaş ayaa sheegay in xiriirka dalkiisa iyo Soomaaliya uusan ku koobnayn gargaarka bini’aadantinimo, balse uu isu beddelay iskaashi ballaaran oo dhinacyada horumarinta, amniga iyo maalgashiga ah.

Ertaş ayaa xusay in Turkigu tan iyo sanadkii 2011 uu Soomaaliya ka hirgeliyay mashaariic horumarineed oo ka badan hal bilyan oo doollar, isla markaana uu tababarro siiyay in ka badan 20,000 oo askari oo ka tirsan ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Danjiraha Turkiga ayaa sheegay in Soomaaliya ay sameysay horumar muuqda, inkastoo ay weli wajahayso caqabado kala duwan. Wuxuu tilmaamay in Ankara ay soo dhoweynayso taageerada caalamiga ah ee Soomaaliya, gaar ahaan doorka UK, isagoo carrabka ku adkeeyay in Turkigu uu doorbidayo iskaashi halkii uu ka jiri lahaa tartan.

Dhankiisa, Danjiraha Soomaaliya ee UK, Cabdulqaadir Xaashi ayaa sheegay in Soomaaliya ay ka gudbeyso marxalad ku tiirsanaanta gargaarka dibadda una gudbeyso hannaan ku saleysan horumar, maalgashi iyo iskaashi dhaqaale.

Xaashi ayaa soo dhoweeyay warbixin ay diyaarisay xarunta xiriirka Anglo-Turkiga (CATR), isagoo sheegay inay ka tarjumeyso isbeddellada ka socda Soomaaliya iyo dadaallada dalka loogu beddelayo meel fursado maalgashi leh.

Wuxuu intaas ku daray in ku biirista UK ee iskaashiga dhow ee Soomaaliya iyo Turkiga ay abuuri karto iskaashi saddex geesood ah oo faa’iido u leh dhammaan dhinacyada, isla markaana gacan ka geysan kara xoojinta nabadda iyo horumarka Geeska Afrika.

“Soomaaliya iyo Turkigu waa laba saaxiib oo muhiim u ah UK,” ayuu yiri Xildhibaanka Baarlamaanka UK ee xisbiga Labour-ka, Afzal Khan oo guddoomiyay kulanka. Sidoo kale wuxuu ku baaqay in laga gudbo ku tiirsanaanta gargaarka loona gudbo maalgashi, kobac dhaqaale iyo iskaashi waara, isagoo sheegay in xasilloonida Soomaaliya ay dan u tahay Afrika iyo caalamkaba.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi ayaa ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ee ku sugan xarumaha tababarrada ee gobolka Shabeellada Dhexe ku amray inay galaan heegan buuxa, iyadoo dowladda ay waddo abaabulka howlgallo ka dhan ah Al-Shabaab.

Wasiir Fiqi ayaa ciidanka ku booriyay inay dardar geliyaan howl-gallada lagu ciribtirayo kooxda Al-Shabaab, isagoo sheegay in loo baahan yahay diyaar-garow buuxa si loo soo afjaro haraadiga kooxda.

Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa wadday abaabulka ugu dambeeyay ee lagu xoojinayo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo la diyaarinayo ciidamo fulin doona howlgallo qorsheysan oo ka dhacaya deegaanno ka tirsan Galmudug, HirShabeelle iyo Koonfur Galbeed.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa booqday degmada Raaga Ceelle ee gobolka Shabeellada Dhexe, halkaas oo uu kula kulmay ciidamada iyo saraakiisha kumaandooska Gorgor, kuwaas oo qeyb ka ah qorshaha howlgalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Axmed Macallin Fiqi ayaa ciidamada ku adkeeyay inay u diyaar garoobaan gulufka colaadeed ee lagu doonayo in lagu xoreeyo deegaannada ay weli ku sugan yihiin Al-Shabaab, isagoo bogaadiyay dadaallada ay ciidamada ka wadaan furimaha dagaalka.

Wasiirka ayaa sidoo kale ciidamada ku ammaanay difaaca ay ka sameeyeen weerarrada Al-Shabaab, wuxuuna sheegay in dowladda ay sii xoojin doonto taageerada iyo howlaha lagu wiiqayo awoodda kooxda.

Fiqi ayaa shacabka ugu baaqay inay ciidamada la wadaagaan xogaha muhiimka ah ee la xiriira dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab iyo sahayda ay helaan, isagoo sheegay in iskaashiga shacabka iyo ciidamada uu muhiim u yahay guusha howlgalka.

Ugu dambeyntiina, wasiirka ayaa sheegay in ciidamada ay sameeyeen howl-gallo lagu joojiyay sahayda Al-Shabaab, isagoo tusaale u soo qaatay in la qabtay xoolo ay kooxdu dadka kaga qaadday canshuur ay ugu yeerto “sako”, taasoo uu ku tilmaamay dhaqaale ay ku maalgeliso howlaheeda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Dhulka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Sahal Cabdullaahi Cumar ayaa maanta Garoonka Diyaaradaha Aadan Cadde ku soo dhaweeyey Taliyaha Ciidanka Dhulka ee Jamhuuriyadda Turkiga, Jeneraal Metin Tokel oo booqasho rasmi ah ku yimid Soomaaliya.

Soo dhaweynta taliyaha iyo wafdigiisa ayaa loo sameeyey hab-maamuus ciidan oo heer sare ah, iyadoo la muujiyey muhiimadda booqashada iyo xiriirka dhow ee labada dal.

Booqashadan ayaa ka tarjumeysa xiriirka qotada dheer ee walaaltinimo iyo iskaashiga istaraatiijiga ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga, kaas oo saldhig u ah wada-shaqeyn ballaaran oo dhinacyada amniga iyo difaaca ah.

Turkiga ayaa muddooyinkii u dambeeyey door muuqda ka qaatay dib-u-dhiska iyo tayeynta ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, isaga oo gacan ka geystay tababarrada ciidamada, kor u qaadista awooddooda iyo horumarinta hay’adaha difaaca.

Sidoo kale, labada dal ayaa si joogto ah u xoojinaya iskaashigooda dhinacyada amniga, iyagoo ka wada shaqeynaya la dagaallanka khataraha amni ee gobolka iyo xoojinta awoodda ciidamada Soomaaliyeed.

Inta lagu guda jiro booqashadan, waxaa la filayaa in mas’uuliyiinta labada dhinac ay yeeshaan kulamo looga arrinsanayo ballaarinta iskaashiga difaaca, tababarrada ciidamada iyo is-dhaafsiga khibradaha ciidan.

Booqashadan ayaa la filayaa inay sii adkeyso xiriirka u dhexeeya ciidamada Soomaaliya iyo Turkiga, isla markaana ay gacan ka geysato xoojinta amniga, xasilloonida iyo horumarka dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xarigga Cabdikariim Cabdullaahi Ciidle oo dhowaan ka dhacay magaalada Muqdisho ayaa noqday guul weyn oo ay Mareykanka ku tilmaameen tallaabo muhiim ah oo loo qaaday kiiska musuq-maasuqa lacagihii Covid-19 ee gobolka Minnesota, hase yeeshee waxaa haatan muuqata in arrintu aysan ku dhammaan doonin si fudud.

Cabdikariim, oo 42 jir ah, ayaa Mareykanka ku eedeeyay inuu ka mid ahaa shaqsiyaadkii ugu muhiimsanaa kiiska Feeding Our Future, oo ahaa fadeexad lagu lunsaday lacag ka badan 250 milyan oo dollar. Lacagtaas ayaa loogu talagalay in lagu quudiyo carruur danyar ah xilligii safmarkii Covid-19, balse dacwad-oogayaasha Mareykanka ayaa sheegay in lagu leexsaday dano shaqsi, shirkado been-abuur ah iyo lacago la isku siiyay laaluush iyo kickbacks.

Wasaaradda Caddaaladda Mareykanka ayaa markii la shaaciyay xariggiisa ku tilmaantay guul muujineysa in dadka lagu eedeeyo inay xadaan lacagta canshuur-bixiyeyaasha Mareykanka aysan ka baxsan karin gacanta sharciga, xitaa haddii ay u cararaan dalal fog.

Laakiin ku dhowaad laba toddobaad kadib xariggaas, Cabdikariim weli wuxuu ku jiraa gacanta hay’adaha Soomaaliya. Su’aasha weyn ee haatan taagan ayaa ah: sidee ayaa Mareykanka loogu gudbin karaa, maadaama Soomaaliya iyo Mareykanka aysan lahayn heshiis is-dhaafsi maxaabiis ama eedeysaneyaal ah?

Dastuurka Soomaaliya ayaa dhigaya in qof eedeysane ah ama dembi lagu helay loo gacan gelin karo dal kale keliya haddii uu jiro heshiis caalami ah ama mid laba dal u dhexeeya oo arrintaas oggolaanaya. Taas ayaa ka dhigeysa kiiska Cabdikariim mid sharci ahaan culus, maadaama Washington aysan si toos ah u haysan waddo cad oo ay Muqdisho uga dalban karto in ninka loo soo wareejiyo.

Joseph H. Thompson, oo hore u ahaa dacwad-ooge federaal ah, islamarkaana kiiskan si dhow ula socday, ayaa sheegay in xarigga Cabdikariim uu yahay tallaabadii ugu horreysay oo keliya.

“Xariggu waa tallaabada koowaad, waxaana laga yaabaa inay noqoto dagaal adag in halkan la keeno oo maxkamad la soo taago,” ayuu Thompson u sheegay The New York Times.

Wuxuu intaas ku daray in ay jiraan “caqabad sharci iyo mid diblomaasiyadeed”, kuwaas oo ay sii adkeyn karto xiriirka Mareykanka iyo Soomaaliya.

Sida ay qortay The New York Times, Mareykanka ayaa helay goobta uu ku sugnaa Cabdikariim kadib markii la raacay taleefankiisa gacanta, ka hor inta aysan ciidamo ka tirsan sirdoonka Soomaaliya howlgal saqdii dhexe ah ka fulin deegaanka Garasbaaley ee duleedka Muqdisho.

Qoyska Cabdikariim ayaa sheegay in uusan iska caabin markii la xirayay. Faiza Ciidle, oo uu adeer u yahay, ayaa sheegtay inay ku booqatay meel lagu hayo, islamarkaana uu ku jiray qol nadiif ah oo sariir keliya leh. Waxay sheegtay inuu xirnaa funaanad iyo macawis Soomaali ah.

“Wuxuu u muuqday mid aad u murugaysan oo niyad-jabsan,” ayay tiri, iyadoo sheegtay inuu waqtigiisa ku qaadanayay akhrinta Qur’aanka.

Cabdikariim ayaa hore ugu noolaa magaalada Burnsville ee gobolka Minnesota, balse wuxuu Soomaaliya ku laabtay sanadkii 2022. Dacwadaha lagu soo oogay ayaa isla sanadkaas la shaaciyay, balse qaraabo iyo mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa sheegay inuu si caadi ah ugu noolaa Muqdisho.

Kiiska ayaa sidoo kale kiciyay dareen qabiil iyo mid siyaasadeed. Dad ka soo jeeda beeshiisa Cayr, ayaa ka hor yimid in loo gacan geliyo Mareykanka, waxayna ku doodeen in haddii uu jiro dembi lagu eedeynayo lagu maxkamadeeyo Soomaaliya.

“Waxaan dooneynaa inuu ka qeyb galo dhageysiyada maxkamad ee Soomaaliya, kadibna la arko in lagu helo dembi iyo in kale,” ayuu yiri Qoordheere Jaamac, oo ah oday dhaqameed sheegay inuu ku booqday xabsiga.

Arrintan ayaa sidoo kale cadaadis saaraysa dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, oo si weyn ugu tiirsan taageerada amni ee Mareykanka, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab. Washington ayaa Soomaaliya ka taageerta duqeymo, tababar iyo howlgallo dhinaca amniga ah, halka Muqdisho ay u baahan tahay inay ilaaliso xiriirkaas muhiimka ah.

Dhanka kale, kiiska Feeding Our Future ayaa muddo dheer noqday mowduuc siyaasadeed oo ka dhex taagan Minnesota, oo ay ku nool yihiin Soomaali badan. Inkastoo hoggaamiyeyaasha bulshada Soomaalida ay sheegeen in qof kasta oo dembi gala lala xisaabtamo, haddana waxay cambaareeyeen hadallo ay sheegeen in lagu sumcad-dilayo bulshada oo dhan.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa dhowr jeer fadeexaddan u adeegsaday weerarro ka dhan ah Soomaalida, isagoo mar ku tilmaamay erayo meel ka dhac ah, taas oo dhalisay caro iyo walaac ka dhex jira qurbojoogta Soomaaliyeed.

Hadda, Mareykanka wuxuu doonayaa in Cabdikariim la geeyo maxkamad ku taalla gudaha Mareykanka. Laakiin Soomaaliya waxay wajahaysaa go’aan adag: inay tixgeliso cadaadiska Washington, inay ilaaliso dastuurkeeda, iyo inay ka hortagto caro gudaha ah oo ka dhalata in muwaadin Soomaali ah ama qof ay beeshiisu Soomaali u aragto loo gacan geliyo dal shisheeye.

Samira Gaid, oo ah falanqeeye arrimaha Soomaaliya ah, ayaa sheegtay in Muqdisho aysan si fudud uga hor imaan karin rabitaanka Washington.

“Soomaaliya ma awooddo inay si kasta uga hortagto Mareykanka,” ayay tiri. “Mareykanka waa mid ka mid ah dalalka kugu adkeyn kara haddii aad iska caabiso.”

Riyadh (Caasimada Online) — Sacuudiga ayaa la sheegay inuu dib u dhigay ama xanibay lacagaha loo dirayo akoonno ku yaalla Imaaraadka Carabta, arrin dhalisay cabsi ah in khilaaf siyaasadeed oo sii ballaaranaya oo u dhexeeya labada dal uu hadda saameyn ku yeeshay ganacsiga.

Dhowr ilo-wareed ayaa u sheegay wargeyska Financial Times in lacagaha laga dirayey bankiyada Sacuudiga, kuna socday akoonno ku yaalla Imaaraadka oo ay leeyihiin shirkado iyo shaqsiyaad ku sugan Dubai, la celiyey ama dib loo dhigay tan iyo bishii May, marar badanna aan wax sharaxaad ah laga bixin.

Mid ka mid ah madaxda reer Galbeedka ee shirkad caafimaad oo fadhigeedu yahay Dubai ayaa FT u sheegay in bankiyo Sacuudi ah ay xayireen oo celiyeen dhowr lacagood oo ka imaanayey macmiil Sacuudi ah oo muddo dheer la shaqeynayey shirkadda, tan iyo bartamihii May.

Bankiga dhexe ee Sacuudiga ayaa dhankiisa beeniyey inuu soo rogay “xayiraado toos ah oo lagu beegsanayo dalal gaar ah”, sida uu u sheegay Financial Times.

Arrintan ayaa taabaneysa mid ka mid ah xiriirrada ganacsi ee ugu muhiimsan Khaliijka.

In kasta oo Sacuudiga iyo Imaaraadka muddo dheer loo arkayey xulafo isku dhow, haddana labada dal waxay isku hayaan dhowr arrimood oo waaweyn, oo ay ka mid tahay Israel. Abu Dhabi ayaa ah saaxiibka ugu dhow ee Israel ku leedahay gobolka, halka Riyadh aysan weli si rasmi ah u aqoonsan Israel.

Mas’uuliyiinta Sacuudiga ayaa sidoo kale ka soo horjeeda taageerada Imaaraadka ee dhaq-dhaqaaqyada gooni-u-goosadka ee Soomaaliya iyo Yemen.

‘Xiisad sii kaceysa’

Sacuudiga, oo dhaqaalihiisu gaarayo ku dhowaad $1.2 tirilyan, iyo Imaaraadka, oo dhaqaalihiisu ku dhow yahay $550 bilyan, waa labada dhaqaale ee ugu waaweyn dunida Carabta. Ganacsiga labada dal ayaa sanadkii ka badan $20 bilyan.

Sanado badan, shirkado badan ayaa Dubai u adeegsanayey xarun ay uga shaqeeyaan suuqa Sacuudiga. Laakiin Riyadh ayaa sanadihii dambe si xooggan ugu riixeysay shirkadaha inay howlahooda u soo raraan gudaha boqortooyada, iyadoo dooneysa in ganacsiga, shaqooyinka iyo maalgashiga badan lagu hayo gudaha Sacuudiga.

“Mar walba waxaa jiray tartan dhaqaale oo u dhexeeya labada dhinac, mana aha markii ugu horreysay ee tallaabooyin noocan oo kale ah la sheegay in loo adeegsaday in xiisadda kor loogu qaado. Xiriirkuna wuu ka badbaaday xiisado hore oo dhacay dhammaadkii 2000-meeyadii iyo sanadkii 2021,” ayuu Kristian Coates Ulrichsen, oo ah khabiir ka tirsan Baker Institute, u sheegay Middle East Eye.

Xiisadda ayaa gaartay heer khatar ah kadib markii Riyadh ay Abu Dhabi ku eedeysay inay taageertay garab gooni-u-goosad ah oo Yemen ah, kaas oo bishii December weerar ku qaaday xoogag taageersan Sacuudiga.

Imaaraadka ayaa lagu qasbay inuu ciidamadiisa kala baxo Yemen, kadib xiisaddaas iyo weerarro Sacuudi ah oo lagu qaaday xulafadiisa Yemen.

Sacuudiga ayaa sheegay in Imaaraadka, oo ahaa saaxiibkiisa ugu weyn ee isbaheysigii Sacuudigu hoggaaminayey ee galay dagaalka Yemen sanadkii 2015 si loola dagaallamo Xuutiyiinta, uu khatar geliyey amniga qaranka Sacuudiga, kadib markii uu taageeray weerarka garabkaas Yemen.

Dagaalka Yemen wuxuu ku guuldareystay inuu jabiyo Xuutiyiinta, waxaana ku dhintay boqolaal kun oo Yemeniyiin ah.

Khilaafkaas ayaa sababay kala taggii ugu xumaa ee dhex mara labada dal ee Khaliijka muddo tobanaan sano ah, wuxuuna banaanka keenay loollan hore uga jiray ganacsiga, siyaasadda saliidda iyo saameynta gobolka.

Dagaalkii Mareykanka iyo Israel ee Iran ayaa muddo kooban hoos u dhigay kala aragti duwanaanshahaas, iyadoo dalalka Khaliijka ay isku dayayeen inay muujiyaan midnimo kadib markii Iran ay bartilmaameedsatay gobolka aargoosi ahaan.

“Waxay u badan tahay in xiisaduhu aysan marnaba dhab ahaantii meesha ka bixin, balse degdegga iyo khatarta weerarradii Iran ee Khaliijka waxay keeneen in arrimahan ay muddo gadaal u dhacaan intii dagaalku socday,” ayuu yiri Ulrichsen.

Horaantii sanadkan, Imaaraadka ayaa ka yaabiyey dalalka deriska la ah markii uu ku dhawaaqay inuu ka baxayo OPEC, ururka saliidda ee Sacuudigu si dhab ah u hoggaamiyo.

Abu Dhabi ayaa sheegtay in go’aankaas uu ka tarjumayo “aragtideeda dhaqaale iyo isbeddelka ku socda qaabkeeda tamarta”, balse tallaabadaas ayaa si weyn loogu arkay dharbaaxo ku dhacday Riyadh.

Mas’uuliyiinta Sacuudiga ayaa horey ugu adkeystay in xiisadaha siyaasadeed ee kala dhexeeya Imaaraadka aysan dhaawici doonin xiriirka ganacsi iyo dhaqaale ee labada dal.

Laakiin warbixinnada sheegaya in lacagaha loo dirayo Imaaraadka la hakiyey ama la celiyey ayaa dhalinaya su’aalo cusub oo ku saabsan in khilaafka Riyadh iyo Abu Dhabi uu hadda gaaray heer uu taabanayo ganacsiga maalinlaha ah iyo xiriirka bangiyada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ayaa dhageysatay dacwad loo haystay fure-haye ka tirsanaa xabsiga Janaale, kaas oo lagu eedeeyay inuu dayacay furihii xabsiga, arrintaas oo la sheegay inay sahashay baxsashada maxbuus horay loogu xukumay dil toogasho ah.

Eedeysanaha oo lagu magacaabo labo xidigle boolis Ilyaas Cabdullaahi Cabdi Mansuur ayaa sida ay sheegtay xeer ilaalintu, mas’uul ka ahaa furaha xabsiga Janaale, balse waxaa lagu eedeeyay inuu lumiyay furihii loo dhiibay, taasoo keentay in xilli dambe oo habeennimo uu baxsado Ismaaciil Cabdiraxmaan Mahad.

Ismaaciil ayaa horay loogu xukumay dil toogasho ah, kadib markii lagu helay dilka macallin dugsi Qur’aan. Kahor inta aan la xukumin, waxaa gacanta ku dhigay shacabka ku nool deegaanka Janaale, hase yeeshee haatan wuxuu ku maqan yahay baxsad.

Xafiiska xeer ilaalinta ayaa maxkamadda u sheegay in baxsashada maxbuuskan ay ka dhalatay dayacaad dhinaca amniga ah, wuxuuna codsaday in booskiisi la geliyo dadka loo haysto inay ka qeyb qaateen fakashadiisa.

Dhankiisa, taliyaha booliska ee mas’uulka ka ah xabsiga Janaale ayaa maxkamadda ka sheegay inuu mar hore meel cidlo ah ka helay furihii xabsiga, isla markaana uu geeyay xafiiskiisa. Wuxuu sheegay in Ilyaas Cabdullaahi Cabdi Mansuur uu markaas uga daba yimid, kana codsaday in dib loogu celiyo furaha, isagoo ballan-qaaday in uusan mar kale dayici doonin.

Taliyaha ayaa sidoo kale sheegay in baaritaannada lagu ogaaday in uusan jirin darbi ama albaab la jebiyay, balse baxsashada maxbuuska ay u muuqato mid si qorsheysan loogu fududeeyay gudaha xabsiga, taasoo uu sheegay inay muujinayso in dad kale ay wax ka ogaayeen dhacdada.

Xeer ilaalinta ciidamada ayaa maxkamadda ka codsatay in ciqaab adag lagu rido fure-hayaha iyo askari kale oo ka tirsanaa ilaalada xabsiga.

Hase yeeshee, qareenka difaacayay eedeysanaha ayaa ku dooday in aan la caddayn in furaha la koobiyeeyay ama uu jiray fure kale oo lagu furay albaabka xabsiga, sidaas darteedna uusan muwakilkiisu qaadi karin mas’uuliyadda baxsashada.

Kadib markii ay dhageysatay doodaha labada dhinac, marqaatiyaasha iyo caddeymaha la horgeeyay, maxkamadda ciidamada qalabka sida ayaa ugu dambeyn go’aamisay in la sii daayo labo xidigle boolis Ilyaas Cabdullaahi Cabdi Mansuur, iyadoo sheegtay in aan lagu helin eedihii loo haystay.