Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka oo kulan gaar ah la yeeshay safiirka Turkiga ee Soomaaliya, Alper Akta ayaa ka hadlay xaaladda cakiran ee dalka, iyaga oo dalab culus u gudbiyay xukuumadda Ankara.

Xildhibaan Cabdiraxmaan Shakuur oo kamid ah xubnaha mucaaradka ee dhaq-dhaqaaqa ka wada Muqdisho ayaa ka warbixiyay kulanka ay la yeesheen Danjire Alper Akta, isaga oo sheegay inay kala hadleen doorka Turkiga ee siyaasadda Soomaaliya, si uu dhex-dhexaad uga noqdo xiisadda taagan.

Sidoo kale, wuxuu hoosta ka xariiqay inay ka dalbadeen inay soo farogeliyaan is-mariwaaga taagan, ayna heshiis ka keenaan madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, si looga wada-hadlo arrimaha la’isku hayo ee siyaasadda dalka.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray in Turkiga ay kala hadlen in diyaaradihiisa aan loo isticmaalin siyaasad iyo in lagu beegsado siyaasiyiinta mucaaradka ah, maadaama ay sii kordhayaan dhaq-dhaqaaqyada ka socda gudaha caasimada.

“Waxaan ka dalbanay Turkiga in diyaaradahiina lasoo tabal caareystay horaaa kuwa live ah noo yimaadeen wax qaadi waayeen ee dalkan heshiis ayaa lagu joogaa hee ninka odeyga ah haddaa saameyn ku leedihiin heshiis ka keena” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame.

Guddoomiyaha Xisbiga Wadajir oo hadalkiisa sii wata ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in mucaarad ahaan ay doonayaan in meesha laga saaro Xasan Sheekh Sheekh, iyada oo la ilaalinyo dowladnimada, si aysan u burburin.

“Annaga waxaa rabnaa kow in Xasan Sheekh uu dowladda naga dumin mida labaad inaa iska qabano”. ayuu mar kale yiri Warsame.

Si kastaba, dhaq-dhaqaaqyada ay mucaaradka haatan ka wadaan Muqdisho ayaa kusoo aadayo, xilli Soomaaliya ay wajaheyso xaalad hubanti la’aan ah, isla markaana aan weli la’isku fahmin hannaanka doorashooyinka dalka.

Boosaaso (Caasimada Online) – Koox burcad badeed ah ayaa afduubtay markab qaada shidaalka oo ay saarnaayeen 17 qof oo shaqaale ah, xilli uu marayay meel ka baxsan xeebaha Soomaaliya, sida ay xaqiijiyeen dhowr sarkaal oo dhanka amniga ah.

Markabkan oo lagu magacaabo Honour 25, ayaa la wareegay gacan-ku-hayntiisa lix nin oo hubeysan goor dambe oo Arbacadii ah, xilligaas oo uu qiyaastii 30 mayl-badeed u jiray xeebta.

Illaa saddex sano ka hor, falalka burcad-badeednimada ayaa u muuqday kuwo gabi ahaanba ka ciribtirmay biyaha Badweynta Hindiya oo horay ugu caan baxay afduubka, balse dib ayay arrintaas u soo laabatay iyadoo inta badan la beegsanayo doonyaha kalluumeysiga iyo maraakiibta xamuulka.

Afduubka markabkan shidaalka ee ku wajahnaa caasimadda Soomaaliya ee Muqdisho ayaa la filayaa inuu kordhiyo walaaca laga qabo sicir-bararka, iyadoo qiimaha shidaalku uu saddex jibbaar kor u kacay tan iyo markii uu billowday dagaalka u dhexeeya isbaheysiga Mareykanka iyo Israa’iil oo dhinac ah iyo Iiraan.

Saraakiil amni oo ka tirsan maamul-goboleedka Puntland ayaa BBC u sheegay in markabku uu siday shidaal dhan 18,500 oo fuusto.

Sida lagu daabacay shabakadda la socodka maraakiibta ee ShipAtlas, markabka la afduubtay ayaa 20-kii Febraayo ka ambabaxay dekedda magaalada Berbera ee maamulka Somaliland, wuxuuna gaaray meel u dhow xeebaha Isutagga Imaaraadka Carabta waxyar uun kaddib markii ay colaaddu qaraxday gobolka.

Khariidadda socdaalka ayaa muujinaysa in markabku uu ku wareegayay biyaha u dhow afaafka hore ee Marinka Hormuz, kahor inta uusan 2-dii Abriil dib u soo laaban isagoo kusoo jeeda magaalada Muqdisho.

Markabkan oo hadda ku jira gacanta burcad-badeedda, isla markaana ay saaran yihiin 17 shaqaale ah oo isugu jira 10 u dhashay Pakistan, afar Indonesian ah, hal Hindi ah, hal u dhashay Sri Lanka iyo hal qof oo kasoo jeeda dalka Myanmar, ayaa lagu xirtay meel u dhow xeebta Soomaaliya ee u dhexaysa magaalooyinka kalluumeysiga ee Xaafuun iyo Bander Beyla.

Ilo wareedyo ayaa sheegaya in shan nin oo kale oo hubeysan ay tan iyo xilligaas dusha ka fuuleen markabka Honour 25 si ay ugu biiraan kooxdii hore.

Saraakiisha ayaa aaminsan in afduubeyaashu ay kasoo shiraacdeen deegaan fog oo u dhow Bander Beyla, inkastoo aan si dhab ah loo ogeyn qaabka ay ugu suurtagashay inay dhexda u galaan oo ay la wareegaan markabkan weyn ee shidaalka.

Illaa iyo hadda, maamulka Soomaaliya iyo Ciidamada Badda ee Midowga Yurub (EUNAVFOR), oo qaabilsan howlgallada la-dagaallanka burcad-badeedda ee biyaha Soomaaliya, midna kama uusan soo saarin wax bayaan ah oo ku aaddan afduubkan u dambeeyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka oo ay wehliyaan qaar ka mid ah dhalinyarada magaalada Muqdisho ayaa mudaharaad ka dhan ah dowladda ku qabtay xarunta xisbiga Himilo Qaran.

Siyaasiyiinta qeybta ka ahaa mudaharaadka waxaa ka mid ah madaxweyne hore Shariif Sheekh Axmed, siyaasiga Cabdiraxmaan Cabdishakuur, Cabdiraxmaan Caynte, Cabdiqaadir Cosoble iyo mas’uuliyiin kale.

Mas’uuliyiinta ayaa watay istiikaro ay ku yaallaan sawirrada Sacdiyo Macalin Cali, Najiib Cali Cosoble iyo Sharmaarke Maxamuud Axmed oo ka mid ah dhalinyarada xisbiga Himilo Qaran, kuwaas oo dhammaantood u xiran dowladda.

Madaxweyne hore Shariif iyo mas’uuliyiinta kale ayaa ku dhawaaqay inay garab taagan yihiin Sacdiyo oo ahayd gabar dhalinyaro ah oo bajaajle ahayd, isaga oo dalbaday in si degdeg ah looga sii daayo xabsiga.

“Waxaan faraynaa hay’adaha garsoorka iyo amniga inay si degdeg ah xorriyaddeeda dib ugu soo celiyaan Sacdiyo,” ayuu yiri Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Intaas kadib, mas’uuliyiinta mucaaradka iyo dhalinyarada Soomaaliyeed ayaa yeeshay kulan looga hadlayay xaaladda dalka, iyadoo kulankan uu qeyb ka yahay wada-tashiyada ay mucaaradku ka wadaan magaalada Muqdisho.

Mucaaradka ayaa sheegay in habka loola dhaqmay Sacdiyo uu dhaawac weyn ku yahay sumcadda dowladnimada iyo hay’adaha sharciga, iyagoo xusay in aanu jirin wax sharci ah oo loo maray xariggeeda, isla markaana aysan jirin dacwad cad oo loo haysto.

Sidoo kale waxay si weyn u dhaliileen hoggaanka dalka, oo ay ku eedeeyeen inay muujinayaan tabar-darro siyaasadeed iyo dulqaad la’aan marka ay timaado aragtiyada ka duwan kuwa dowladda, taas oo ay sheegeen inay halis ku tahay dimuqraadiyadda iyo xorriyadda hadalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyihii hore ee hay’adda NISA, Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe oo bixiyay wareysi cusub ayaa faah-faahin ka bixiyay dhiibistii Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbi-dhagax), oo xilligii dowladdii Farmaajo loo gacan geliyay Itoobiya.

Sanbaloolshe ayaa sheegay in uusan kaalin ku laheyn dhiibista Qalbi-dhagax, balse uu kasoo badbaadiyay qorshe dil ah oo loogu maleegayay Gaalkacyo, uuna sidaas ku keenay magaalada Muqdisho.

“Qalbi-dhagax waa soo badbaadshay, diyaarad ayaa u diray, Saadaq Joon ayaa la hadlay oo yaqaanay meesha, waa la keenay ninkii oo xabsiga ayaa la soo geliyay. Inta aan anaga iyo Farmaajo is arkin ayay Itoobiyaanka waxay u tageen oo culeys ayay saareen,” ayuu yiri.

Waxa uu intaas kusii daray “Meesha (Gaalkacyo) in lagu dilo ama Cabdiweli loo geeyo Qalbi-dhagax ayaa la rabay. Aniga mar haddaan Xamar keenay go’aankiisa dowlad ayaa ila leh, oo Madaxweyne, Ra’iisul Wasaare iyo xukuumad ayaa joogta.”

Taliyihii hore ayaa si toos ah uga gaabsaday cidda laheyd mas’uuliyadda dhiibista, balse wuxuu tilmaamay in Madaxweyne Farmaajo ay Itoobiyaanka culeys saareen. “Aniga haddaan Xamar keenay mas’uuliyadiisa waa iga wareegtay, saan ayaa loo dhiibay iyo hebel baa dhiibay….”

Ugu dambeyntiina, Sanbaloolshe ayaa sheegay inuu ka shaleysan yahay sidii ay arrinta Qalbi-dhagax u maareeyeen, inkastoo uu sheegay in badbadaadada naftiisa Alle sakodii uu sabab u ahaa.

2022 ayey aheyd markii Golaha Wasiirada Soomaaliya oo uu markaas hogaaminayay Ra’iisul Wasaare Maxamed Xuseen Rooble uu xad-gudub u aqoonsaday dhiibistii Cabdikariim Sheekh Muuse (Qalbi-dhagax).

Xukuumaddii Rooble ayaa xilligaas ansixisay in laga laabto go’aan ay gaartay xukuumaddii Kheyre sanadkii 2017-kii, kaasi oo Soomaaliya ay ururka ONLF ugu aqoonsatay urur argagixiso.

Xasan Cali Kheyre oo xukuumaddiisa ay markaas dhiibtay Qalbi-dhagax iyo madaxweyne Farmaajo ayaa labaduba hadda doonaya in madaxweyne loo doorto.

Hoos ka daawo muuqaalka

Baydhabo (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi ayaa Madaxtooyada kulan kula yeeshay guddoomiyaha xisbiga Sincad, Maxamuud Khaliif Jabiye oo uu wehliyay musharraxa xisbiga ee maamulka, Cabdifataax Maxamed Ibraahim (Geesey).

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray sidii loo dardargelin lahaa howlaha doorashooyinka dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya oo ay shaqo xooggan ka socoto, sida ay sheegtay Madaxtooyada Koonfur Galbeed.

Hoggaamiye Jibriil ayaa ku ammaanay xisbiga qaran ee Sincad sida ay ugu diyaarsan yihiin ka qeybgalka doorashada Koonfur Galbeed.

Sidoo kale, wuxuu xusay muhiimadda ay leedahay in laga wada shaqeeyo xasilloonida iyo maamul-wanaagga dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Guddoomiyaha xisbiga Sincad, Maxamuud Khaliif Jabiye ayaa dhankiisa ka mahadceliyay kulanka, isagoo tilmaamay in guddiga doorashooyinka ay ku howlan yihiin sidii ay si degdeg ah ugu qabsoomi lahaayeen doorasho loo siman yahay.

28-ka bishan April ayaa loo ballansan yahay in maamulka Koonfur Galbeed ay ka dhacaan doorashooyin isku sidkan oo qof iyo cod ah, sida uu horey u shaaciyay guddiga doorashooyinka qaran.

Si kastaba, dowladda ayaa dooneysa in xildhibaannada ku soo baxa doorashooyinka maamulka ay doortaan hoggaamiyaha Koonfur Galbeed, xilli uu muran xooggan ka taagan yahay hannaanka ay ku yimaadeen guddiga doorashooyinka iyo muddo-xileedka Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Tel Aviv (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa sheegay inuu ku jiro “xaalad caafimaad oo aad u wanaagsan”, kaddib markii warbixintiisa caafimaad ee sanadlaha ah lagu shaaciyay in dhowaan laga soo saaray buro kansar ah.

Qoraal uu bartiisa xiriirka bulshada ee X soo dhigay Jimcaha maanta ah, ayuu Netanyahu ku sheegay in intii lagu jiray baaritaannadiisa caafimaad ee joogtada ahaa, kuwaas oo dabo-socday qalliin guuleystay oo horay loogu sameeyay weynaansho ku yimid qanjirka borostaatada (prostate) balse aan kansar ahayn, ay dhakhaatiirtu ku arkeen buro kansar ah oo weli ku jirta heerkeedii bilowga.

Wuxuu intaas raaciyay in daweynta uu qaatay ay “meesha ka saartay dhibaatadii jirtay, isla markaana aanay reebin wax raad ah”.

Netanyahu ayaa tilmaamay inuu isagu codsaday in dib loo dhigo baahinta warbixintiisa caafimaad, si aan loo shaacinin xilli uu heerkii ugu sarreyay marayay dagaalka Mareykanka iyo Israa’iil ay kula jiraan Iiraan. Wuxuu xusay inuu tallaabadaas u qaaday si uu uga hortago in xukuumadda Tehran ay ka faa’iideysato oo ay faafiso “dacaayado been abuur ah oo intaas ka badan oo ka dhan ah Israa’iil”.

Hoggaamiyaha Israa’iil ayaa xusay in qalliinkii ugu horreeyay ee qanjirka borostaatada ee weynaaday balse aan halista ahayn lagu sameeyay qiyaastii sanad iyo bar ka hor. Tan iyo xilligaas, wuxuu ku jiray la-socod caafimaad oo joogto ah, waxaana baaritaankii ugu dambeeyay lagu ogaaday “bar yar oo ka yar hal sentimitir”.

“Waxaan ila soo darastay xaalad caafimaad oo fudud oo ku saabsan qanjirka borostaatada, taas oo gabi ahaanba la daweeyay, arrintaasi way i dhaaftay,” ayuu yiri.

Qoraalkiisa dheer, ayuu Netanyahu sidoo kale ku xusay inuu isagu doortay inuu degdeg isku daweeyo sababtoo ah, sida uu hadalka u dhigay: “Marka xogta ku saabsan khatar suurtagal ah la i siiyo waqtigii ku habboonaa, waxaan rabaa inaan isla markiiba wax ka qabto.”

Wuxuu raaciyay: “Tani waa xaqiiqo marka la eego heer qaran iyo sidoo kale heer shakhsiba”.

Marka la eego da’da Netanyahu oo ah 76 jir, kansarka qanjirka borostaatada ayaa ah mid aad ugu badan ragga, lamana aaminsana inuu leeyahay khatar degdeg ah haddii la ogaado xilli hore.

Ragga da’da ah ee badankooda, xanuunkan ayaa u kora si aad u gaabis ah, taas oo aad hoos ugu dhigeysa suurta-galnimada inuu sababo dhimasho, marka la barbar dhigo xaaladaha kale ee caafimaad ee la xiriira da’da.

Abuja (Caasimada Online) – Danjiraha cusub ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u fadhiya dalka Nigeria, Maxamed Cismaan Maxamed ayaa si rasmi ah waraaqaha aqoonsiga safiirnimo ugu gudbiyay Madaxweynaha Nigeria, Bola Axmed Tinubu.

Xaflad ballaaran oo ka dhacday madaxtooyada Nigeria ayaa madaxweynuhu ku guddoomay waraaqaha aqoonsiga, isaga oo si diirran u soo dhoweeyay danjiraha cusub ee Soomaaliya.

Madaxweyne Tinubu ayaa muujiyay sida ay Dowladda Nigeria uga go’an tahay xoojinta iyo horumarinta xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashiga istiraatiijiyadeed ee kala dhexeeya Soomaaliya.

Wuxuu carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo wada-shaqeynta dhinacyada mudnaanta leh, sida ganacsiga, amniga, horumarka waara iyo is-dhaafsiga dhaqanka.

Danjire Maxamed Cismaan Maxamed ayaa dhankiisa uga mahadceliyay Madaxweynaha Nigeria soo dhoweynta diirran ee loo sameeyay, isaga oo muujiyay sida ay uga go’an tahay xoojinta xiriirka labada dal.

Wuxuu sheegay in uu ka shaqeyn doono kobcinta iskaashi miro-dhal ah oo dan u ah labada shacab, isla markaana sare u qaadi doona xiriirka diblomaasiyadeed.

Safaaradda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee Nigeria ayaa sidoo kale adkaysay sida ay dowladda Soomaaliya uga go’an tahay horumarinta xiriirrada caalamiga ah ee ku dhisan ixtiraam is-dhaafsi ah, iskaashi wax-ku-ool ah iyo dan-wadaag.

Brussels (Caasimada Online) — Midowga Yurub ayaa ansixiyay xirmo dhaqaale oo gaaraysa 75 milyan oo Euro, una dhigay 88 milyan oo dollar, taas oo loogu talagalay howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya, si loo xoojiyo awoodda ciidamada taageeraya xoogagga Soomaaliyeed ee dagaalka kula jira ururka Al-Shabaab.

Tallaabadan ayaa ururka Midowga Yurub ka dhigeysa deeq-bixiyaha ugu weyn ee Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM). Tani waxay sidoo kale ka dhigan tahay in wadarta guud ee taageerada Midowga Yurub uu siiyay howlgalladii kala dambeeyay ee Midowga Afrika ee Soomaaliya tan iyo sanadkii 2007-dii ay gaartay ku dhawaad 2.8 bilyan oo Euro.

Golaha Midowga Yurub ayaa sheegay in dhaqaalahan cusub, oo lagu ansixiyay hoos-imaadka Sanduuqa Nabadda ee Yurub, uu inta badan dabooli doono gunnooyinka ciidamada, qalabka aan halista ahayn iyo adeegyada kale ee la xiriira ciidamada.

Brussels ayaa intaas ku dartay in taageeradani ay ujeeddadeedu tahay in lagu xoojiyo diyaargarowga howlgalka AUSSOM, lagana caawiyo ilaalinta dadka rayidka ah ee ku sugan deegaannada ay halista ka geysan karaan Al-Shabaab iyo kooxaha kale ee hubeysan, iyadoo la xaqiijinayo in la dhowro xuquuqda aadanaha iyo sharciga caalamiga ah ee bini’aadannimada.

Ergeyga Midowga Yurub u qaabilsan Midowga Afrika, Javier Niño Pérez, ayaa sheegay in tallaabadani ay muujineyso in ururku uu fulinayo ballanqaadyadii lagu sameeyay shirkii madaxda Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ee bishii Nofembar 2025 lagu qabtay magaalada Luanda.

“Waxaan si wadajir ah u ballanqaadnay inaan xoojinno howlgallada nabadeed ee ay hormuudka ka yihiin Afrikaanka, waana fulineynaa taas,” ayuu yiri Pérez, isagoo raaciyay in ay muhiim tahay in la xoojiyo amniga shacabka Soomaaliyeed iyo guud ahaan gobolka.

Dhankiisa, Wakiilka Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika, Bankole Adeoye, ayaa soo dhaweeyay deeqdan, isagoo ku tilmaamay mid ka turjumeysa go’aan wadajir ah oo lagu horumarinayo nabadda, amniga iyo maamul wanaagga dimuqraadiga ah. Wuxuu sidoo kale bogaadiyay dalalka ciidamada ku deeqay, isagoo ku ammaanay naf-hurnimada baaxadda leh ee ay ka muujiyeen Soomaaliya.

Dhaqaalahan ayaa imaanaya kadib bilooyin ay jireen walaac xooggan oo laga qabay sida loo sii maalgelinayo howlgalka.

War-murtiyeed soo baxay bishii Diseembar 2025, ayaa Golaha Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika wuxuu ku muujiyay walaac qoto dheer oo ku aaddan farqiga dhaqaale ee joogtada ah ee wajahaya howlgalka AUSSOM.

In kasta oo goluhu uu ku ammaanay Guddiga Midowga Afrika in ay 20 milyan oo doolar oo ka timid faa’iidada Sanduuqa Nabadda u qoondeeyeen miisaaniyadda sanadka 2025, haddana waxay dalbadeen in la helo maalgelin ku filan, la saadaalin karo, oo dhowr sano ah. Mas’uuliyiinta Afrika ayaa si isdaba joog ah uga digay in ballanqaadyada kumeel-gaarka ah ay howlgallada amniga ee xasaasiga ah u nugleeyaan carqalado.

Howlgalka AUSSOM ayaa si rasmi ah u beddelay Howlgalkii Kumeel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS) 1-dii Janaayo 2025, kadib oggolaansho ka yimid Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, waxaana waqtigiisa la kordhiyay ilaa bisha Diseembar 2026. Qaybta milateriga ee howlgalkan ayaa wejigiisa koowaad ku billowday ciidamo gaaraya ilaa 12,626 askari.

Waajibaadka howlgalka ayaa waxaa ka mid ah inuu taageero ciidamada dowladda Soomaaliya ee la dagaallamaya Al-Shabaab iyo dagaalyahannada xiriirka la leh kooxda Daacish (ISIS), in la sugo amniga magaalooyinka muhiimka ah ee dadku ku badan yihiin, iyo in si tartiib-tartiib ah mas’uuliyadda amniga loogu wareejiyo hay’adaha dowladda Soomaaliya marka la gaaro sanadka 2029.

Si kastaba ha ahaatee, caqabadaha dhanka amniga ayaa weli ah kuwo aad u sarreeya. In kasta oo in ku dhow labaatan sano la waday dagaal ka dhan ah kooxaha hubeysan, ururka Al-Shabaab ayaa weli gacanta ku haya dhul baaxad leh oo miyi ah, wuxuuna sii xajistay awoodda uu weeraro uga fulin karo magaalooyinka waaweyn ee dalka.

Madrid (Caasimada Online) – Dhalinyaro Soomaaliyeed ayaa ku geeriyootay badda u dhexeysa dalalka Spain iyo Algeria, kadib markii ay qalibantay doon ay la socdeen xilli ay isku dayayeen inay si tahriib ah ku galaan qaaradda Yurub.

Wararka ayaa sheegaya in dhalinyaradan oo tiradoodu gaareysay 17 ruux ay wajahayeen xaalad adag oo badda ah, taas oo ugu dambeyn sababtay in doontii ay saarnaayeen ay roganto.

Dadka geeriyooday ayaa la xaqiijiyay inay isugu jiraan 5 gabdhood iyo 12 wiil, kuwaas oo dhammaantood ahaa dhalinyaro Soomaaliyeed oo rajo ka qabay inay nolol ka helaan dibadda.

Sidoo kale, Safiirka Soomaaliya ee Algeria ayaa sheegay in uu markii dambe la xiriiray Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Algeria, taas oo u xaqiijisay in koox muhaajiriin Afrikaan ah ay ku dhinteen gobol xeebeed qiyaastii 100 kiiloomitir (60 mayl) dhanka galbeed kaga beegan caasimadda Algiers.

Danjire Yuusuf ayaa sheegay inuu saacadihii hore ee Khamiista u safray magaalada Bou Ismail ee dalka Algeria, isagoo halkaas gaaray abaare 6-dii subaxnimo. “Waxaan booqday laba isbitaal oo ku yaalla gobolka, halkaas oo aan ku soo arkay meydadka,” ayuu sii raaciyay.

Safaaradda Soomaaliya ee dalka Algeria ayaa muddooyinkii dambe wadday dadaallo joogto ah oo lagu xakameynayo tahriibka, isla markaana lagu wacyigelinayo dhalinyarada Soomaaliyeed.

Safaaraddu waxay xustay in dadaalladaas ay qeyb weyn ka qaateen hoos u dhigidda tirada dhimashada, inkastoo dhacdadan cusub ay dib u muujisay halista wali jirta.

Dhacdadan murugada leh ayaa mar kale iftiimisay khatarta weyn ee ku xeeran safarrada tahriibka, gaar ahaan kuwa loo maro badda oo inta badan sababa dhimasho iyo musiibooyin bani’aadamnimo.

Marinka u dhexeeya Waqooyiga Afrika iyo dalka Spain ayaa ah mid ka mid ah jidadka inta badan ay adeegsadaan muhaajiriinta isku dayaya inay galaan qaaradda Yurub, safarkaas oo inta badan loo adeegsado doonyo la saaray rarkii loogu talagalay mid ka badan oo aan u qalmin inay bad maraan.

Shilalka doonyaha ayaa si joogto ah uga dhaca marinnadan, gaar ahaan aagga galbeedka Badda Mediterranean iyo marinnada Badweynta Atlantic-ga, halkaas oo sanad walba kumannaan tahriibayaal ah ay naftooda halis u geliyaan si ay uga baxsadaan colaado, saboolnimo iyo dhibaatooyin la xiriira isbeddelka cimilada.

Muhaajiriinta Soomaalida ayaa ka mid ah dadka si isa soo taraysa ugu dhiirrada safarradan khatarta ah, iyagoo ka cararaya amni-darrada, fursadaha dhaqaale oo kooban iyo xaaladaha abaaraha ee muddada dheer ragaadiyay dalkooda hooyo.

Ilaa iyo hadda, mas’uuliyiinta dowladda Algeria ma aysan soo saarin faahfaahin buuxda oo ku saabsan masiibadan ugu dambeysay, oo ay ku jiraan tirada guud ee rakaabka saarnaa doonta ama qaabka rasmiga ah ee ay doontu ku degtay.

Si kastaba, waxaa la filayaa in saacadaha soo socda la shaaciyo magacyada iyo sawirrada qaar ka mid ah dadka geeriyooday, kadib markii xogta la gaarsiiyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.

Dhacdadan ayaa noqotay mid si weyn uga naxday bulshada Soomaaliyeed, iyadoo mar kale la is weydiinayo sida xal waara loogu heli karo tahriibka halista badan.

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa wada howlgallo lagu baadigoobayo Dr. Faarax Cabdi Maxamed, oo ka mid ahaa dhakhaatiirta hay’adda MSF ee ka howlgasha Isbitaalka Guud ee Gaalkacyo, kaas oo ay afduubatay koox hubeysan.

Dr-ka ayaa maalintii labaad ku jira gacanta kooxda afduubatay, iyadoo Wasaaradda Caafimaadka Puntland ay si kulul u cambaaraysay afduubka loo geystay.

War-saxaafadeed ka soo baxay wasaaradda ayaa lagu muujiyay sida uga xun yihiin dhacdadan, iyagoo tilmaamay mid khatar ku ah badqabka iyo shaqada bahda caafimaadka ee u adeegta bulshada Soomaaliyeed.

Wasaaradda ayaa tilmaamtay in Dr. Faarax Cabdi Maxamed uu ahaa xirfadle caafimaad oo muddo dheer si daacadnimo iyo hufnaan leh ugu adeegayay bulshada, isaga oo door muuqda ka qaatay badbaadinta nolosha shacabka ku nool gobolka Mudug.

Sidoo kale, wasaaraddu waxay caddeysay in afduubka loo geystay dhakhtarka uu yahay fal ka baxsan bini’aadantinimada, isla markaana si toos ah uga hor imaanaya qiyamka iyo anshaxa bulshada Soomaaliyeed.

Waxay intaas ku dartay in falalkan oo kale ay cabsi gelin karaan bahda caafimaadka, isla markaana wiiqi karaan adeegyada muhiimka ah ee ay bulshada u hayaan, xilli ay baahi weyn u qabaan adeegyada caafimaad.

Wasaaradda Caafimaadka Puntland ayaa ugu baaqday maamulka gobolka Mudug iyo hay’adaha amniga inay si degdeg ah u xaqiijitan sii deynta Dr. Faarax, isla markaana la horkeeno cadaaladda cid kasta oo ku lug leh afduubka.

Ugu dambeyntiina, wasaaraddu waxay ku boorrisay bulshada deegaanka inay la shaqeeyaan hay’adaha amniga, si loo dedejiyo badbaadinta dhakhtarka, loogana hortago falal amni darro oo noocan oo kale ah.

Kismaayo (Caasimada Online) – Golaha Xukuumadda Dowlad-goboleedka Jubaland ayaa war-saxaafadeed ka soo saaray xaaladda siyaasadeed ee dalka, kadib kulan ay maanta ku yeesheen magaalada Kismaayo.

Golaha Wasiirrada Jubaland ayaa si qoto dheer uga hadlay hubanti la’aanta ka taagan dalka iyo dhammaadka muddo-xileedyada hay’adaha Dowladda Federaalka.

Golaha ayaa caddeeyay in 14-kii April 2026 si rasmi ah u dhammaatay muddadii sharci ee Xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya. Sidoo kale waxay si cad u sheegeen in muddo-xileedka Madaxweynaha Jamhuuriyadda uu ku egyahay 15-ka bisha May ee soo socota.

Xukuumadda Jubaland ayaa ka digtay in xaaladdan ay horseedi karto firaaq dastuuri ah oo halis gelin kara xasilloonida dalka, isla markaana saameyn ku yeelan kara howlaha hay’adaha federaalka, haddii aan si degdeg ah loo helin xal siyaasadeed oo mideysan

Waxaa kale oo ay si adag uga digeen faragelin kasta oo ka imaan karto dowlado shisheeye, taas oo ay ku tilmaameen mid dhaawici karta madax-bannaanida siyaasadeed ee Soomaaliya, isla markaana sii hurin karta xiisadaha jira.

Golaha ayaa ugu baaqay dhammaan dhinacyada siyaasadda iyo daneeyayaasha kala duwan inay ka shaqeeyaan badbaadinta nidaamka sharciyadda iyo heshiisyadii horey loo gaaray, si looga fogaado qalalaase hor leh oo dalka dib ugu celin kara marxalado adag.

Sidoo kale, Jubaland ayaa sheegtay in xalka kaliya ee looga gudbi karo xaaladda taagan uu yahay wadatashi dhab ah iyo is-afgarad siyaasadeed oo loo dhan yahay, si loo xaqiijiyo xasillooni waarta iyo sii jiritaanka hay’adaha dowliga ah.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka:

Golaha Xukuumadda Dowlad-goboleedka Jubaland oo maanta, 23-ka Abriil 2026, ku yeeshay magaalada Kismaayo kulankoodii caadiga ahaa, ayaa si qoto dheer uga dooday xaaladda hubanti la’aanta ah ee dalku wajahayo, iyo dhammaadka muddo-xileedka sharciyadda ee hay’adaha Federaalka.

Goluhu wuxuu caddeynayaa in, sida uu dhigayo qodobka 60-aad ee Dastuurka Kumeelgaarka ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ay 14-kii Abriil 2026 dhammaatay muddadii sharci ahaaneed ee Xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka.

Sidoo kale, muddo-xileedka Madaxweynaha Dowladda Federaalka wuxuu ku egyahay 15-ka bisha May ee soo socota.

Golaha Xukuumadda Dowlad Goboleedka Jubaland waxay aaminsan yihiin in dhammaadka muddadaas sharciyeed uu si siman u taabanayo dhammaan hay’adaha Federaalka, isla markaana ay jirto khatar ka dhalan karta firaaqa jira oo keeni kara qalalaase amni iyo hoos u dhac ku yimaada howlaha Hay’adaha Federaalka ah.

Golaha Xukuumaddu waxay si adag uga digayaan faragelin kasta oo ka timaadda dowlado shisheeye oo wax u dhimaysa madax-bannaanida siyaasadeed ee dalka, iyagoo xusay in tallaabooyinka noocaas ahi ay sii xumeyn karaan xaaladda jirta, isla markaana dalka u horseedi karaan burbur iyo kala qeybsanaan hor leh.

Golaha Xukuumadda Jubaland waxay ugu baaqayaan dhammaan daneeyayaasha kala duwan iyo saaxiibada Soomaaliya inay si wadajir ah uga shaqeeyaan badbaadinta sharciyada iyo heshiisyada ay gaareen shacabka Soomaaliyeed, isla markaana la helo xal loo dhan yahay oo lagaga gudbo marxaladdan adag.

Ugu dambeyn, Goluhu waxa uu hoosta ka xariiqayaa in xal loo dhan yahay oo ku dhisan wadatashi dhab ah iyo is-afgarad siyaasadeed uu yahay dariiqa kaliya ee lagu xaqiijin karo xasillooni waarta iyo sii jiritaanka hay’adaha dowliga ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Midowga Yurub iyo dalalka xubnaha ka ah ayaa ansixiyay lacag dhan €75 milyan oo lagu taageerayo howlgalka nabad-ilaalinta Soomaaliya (AUSSOM), iyagoo markale muujiyay doorkooda hoggaamineed ee taageerada howlgalada uu Midowga Afrika ka wado qaaradda.

Deeqdan cusub ayaa xoojinaysa dadaallada lagu sugayo amniga iyo xasilloonida Soomaaliya, xilli dalka uu wajahayo caqabado amni oo weli u baahan iskaashi caalami ah.

Taageerada Midowga Yurub ayaa kusoo aadeysa xilli howlgalka uu wajahayay culeys dhaqaale. Howlgalkaan ayaa laf-dhabar u ah dagaalka ka dhanka ah kooxaha argagixisada.

Taageeradan ayaa sidoo kale ka dhigaysa wadarta guud ee Midowga Yurub uu ku bixiyay howlgalada Midowga Afrika ee Soomaaliya ku dhowaad €2.8 bilyan, tan iyo markii la bilaabay taageeradan labaatankii sano ee la soo dhaafay.

Danjiraha Midowga Yurub u fadhiya Midowga Afrika, Javier Niño Pérez ayaa sheegay in tallaabadan ay qeyb ka tahay fulinta ballanqaadyadii lagu gaaray shirkii AU–EU ee ka dhacay magaalada Luanda, kaas oo diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga labada dhinac.

“Midowga Yurub mar kale wuxuu caddeynayaa inuu yahay lammaane lagu kalsoonaan karo. Waa muhiim in la xoojiyo amniga dadka Soomaaliyeed iyo guud ahaan gobolka,” ayuu yiri Pérez, isagoo tilmaamay muhiimadda ay leedahay joogtaynta taageerada.

Dhankiisa, Wakiilka Midowga Afrika ee Arrimaha Siyaasadda, Nabadda iyo Amniga, Bankole Adeoye ayaa si diirran u soo dhoweeyay taageeradan dhaqaale, isaga oo sheegay inay wax weyn ka tari doonto howlaha howlgalka AUSSOM.

Adeoye ayaa sidoo kale bogaadiyay dalalka ciidamada ku biiriyay howlgalka, isagoo xusay inay door muhiim ah ka qaataan dadaallada lagu xasilinayo Soomaaliya iyo la dagaallanka kooxaha hubeysan.

Iskaashigan u dhexeeya Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa lagu tilmaamay mid istiraatiiji ah, kuna dhisan ajendaha horumarineed ee Afrika ee 2063, kaas oo hiigsanaya qaarad nabad ah, barwaaqo ah oo isku filan.

Dhanka kale, Madaxa Siyaasadda Arrimaha Dibadda ee Midowga Yurub, Kaja Kallas ayaa kulan la yeelatay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Mahmoud Ali Youssouf, iyagoo ka wada hadlay xoojinta nabadda iyo amniga Afrika iyo saameynta sii kordheysa ee colaadaha caalamiga ah.

Kulankan ayaa sidoo kale lagu falanqeeyay sidii loo adkeyn lahaa iskaashiga labada dhinac, loona dardargelin lahaa dadaallada lagu wajahayo khataraha amni ee ka jira Afrika, gaar ahaan Geeska Afrika oo Soomaaliya ay qeyb muhiim ah ka tahay.