Muqdisho (Caasimada Online) – Magaalada Muqdisho ayaa maalmihii lasoo dhaafay laga dareemayay koror ku yimid kiisaska dadka la ildaran xanuun sababa shuban iyo fuuqbax, kuwaas oo isugu jira da’ kala duwan, sida ay xaqiijiyeen ilo caafimaad oo la hadlay warbaahinta.

Ilo-wareedyada ayaa sheegay in qaar ka mid ah dadka uu haleelay xanuunkan loo qaaday xarumaha caafimaadka iyo isbitaallada ku yaalla caasimadda, kadib markii ay soo wajahday xaalad caafimaad oo u baahatay daryeel degdeg ah.

Dhaqaatiirta ka howlgasha isbitaallada Muqdisho ayaa baaritaanno ku sameeyay bukaannada la geeyay xarumaha caafimaadka, xilli ay sii kordhayaan kiisaska la xiriira xanuunkan oo si gaar ah looga dareemayo xaafado kala duwan oo magaalada ka tirsan.

Dr. Sahra Isaaq oo ku takhasustay cudurrada carruurta ayaa baraha bulshada ku baahisay muuqaal ay ku sharxeyso tallaabooyinka degdegga ah ee la qaadi karo marka la arko qof la ildaran xaaladdan, ka hor inta aan loo gudbin goob caafimaad.

Sida ay sheegayaan shaqaalaha caafimaadka, carruurta ayaa ka mid ah dadka ugu badan ee uu saameeyay xanuunkan, waxaana xarumaha caafimaadka lagu arkayaa carruur badan oo la siinayo faleembooyin iyo daawooyin looga hortagayo fuuqbaxa.

Mid ka mid ah dhaqaatiirta ka howlgasha xarun caafimaad oo ku taalla Muqdisho ayaa sheegay in maalmihii dambe ay qabteen tiro badan oo bukaanno ah, kuwaas oo intooda badan xaaladdoodu soo hagaagtay kadib markii ay heleen daryeel caafimaad iyo daaweyn ku habboon.

Ilaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Wasaaradda Caafimaadka ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya oo ku saabsan kororka kiisaskan ama tallaabooyinka ay qorsheyneyso si looga hortago faafitaanka xanuunka iyo saameynta uu ku yeelan karo bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirkii hore ee Amniga Soomaaliya, Cabdullaahi Maxamed Nuur, oo sidoo kalena ah mulkiilaha hoteelka Elite ayaa sheegay in ciidamada dowladda ay xoog uga haystaan hoteelkiisa.

Cabdullaahi Nuur ayaa marka hore beeniyay in hoteelka gudahiisa lagu qabtay hubka uu soo bandhigay booliska, isagoo sheegay in hub culus lagu daabulay gudaha hoteelka, si looga been abuurto, loona sumcad dilo ganacsigiisa.

“Waxaan la wadaagayaa bulshada Soomaaliyeed in maalintii saddexaad ay ciidamo hubeysan si sharci-darro ah ugu sugan yihiin gudaha Hoteelka Elite,” ayuu yiri Wasiirka hore ee amniga.

Sidoo kale waxa uu sheegaay in la burburiyay qaybo kamid ah hoteelka, isla markaana la bililiqeystay hanti taallay gudaha hoteelka, isagoo sheegay in hantida maqan uu dhawaan la wadaagi doono bulshada.

“Waxaan la soconaa in gudaha hoteelka lagu daabulay hub culus, iyadoo ujeeddadu tahay in gudaha Hotelka si been abuur ah la is kugu sawirro hubka ay soo geliyeen Hotel ka si loo sumcad xumeeyo goobtaas ganacsi,” ayuu yiri mulkiilaha hoteelka Elite.

Waxa uu intaas kusii daray “Waxaan rabaa inaan bulshada u caddeeyo in hubka yaalla hoteelka uu yahay mid fudud oo keliya, laguna ilaaliyo amniga Hotel ka iyo badqabka shacabka soo booqda hoteelka.”

Hadalka mulkiilaha hoteelka Elite ayaa imanaya kadib markii galabta ay ciidanka booliska Soomaaliya kusoo bandhigeen gudaha hoteelka hub culus oo ay sheegeen inay ku qabteen gudaha hoteelka.

Hubka uu soo bandhigay booliska ayaa isugu jiray hub fudud iyo kuwa culus, waxaana ka mid ahaa hub casri ah iyo agab kale oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones).

“Hubkan waxaa laga soo qaaday hoteelka, wuxuuna ka mid yahay hubka sida sharci-darrada ah loo haystay. Ma jirto wax nagu kalifaya inaan ammaanka been ka sheegno. Hubkan waxaa lagu qabtay gudaha hoteelka,” ayuu yiri Taliyaha booliska gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo shir jaraa’id ku qabtay gudaha hoteelka Elite.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wada howl-galka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo mucaaradka, kuwaas oo dhawaan dagaal culus la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliska Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ayaa maanta hoteelka Elite ee magaalada Muqdisho ku soo bandhigay hub culus, kaas oo uu sheegay in lagu qabtay gudaha hoteelka.

Hubka uu soo bandhigay booliska ayaa isugu jiray hub fudud iyo kuwa culus, waxaana ka mid ahaa hub casri ah iyo agab kale oo ay ku jiraan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones).

Taliyaha qaybta guud ee booliska gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo warbaahinta kula hadlay gudaha hoteelka Elite ayaa sheegay in aan marnaba la aqbali doonin in shaqsi madax hore ahaa uu haysto hub culus oo waxyeello u geysan kara amniga caasimadda.

“Hubkan waxaa laga soo qaaday hoteelka, wuxuuna ka mid yahay hubka sida sharci-darrada ah loo haystay. Ma jirto wax nagu kalifaya inaan ammaanka been ka sheegno. Hubkan waxaa lagu qabtay gudaha hoteelka,” ayuu yiri Taliye Macallin Mahdi.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wada howl-galka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo mucaaradka, kuwaas oo dhawaan dagaal culus la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Horey ciidamada ayaa howl-gallo lagu soo qabtay hub uga sameeyay degmooyinka Howl-wadaag iyo Cabdicasiis, oo ka mid ahaa meelihii ay joogeen mucaaradka. Kadibna howl-galka wuxuu u wareegay dhinaca degmada Gubadley, halkaas oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad u ah Wasiirkii hore ee Amniga, Cabdullaahi Maxamed Nuur. Ciidamadaas ayaa ugu dambeyn aaday dhinaca gobolka Shabeellaha Dhexe, oo markii horeba kasoo kicitameen.

Si kastaba, tallaabooyinkan ayaa imanaya xilli ay socdaan shirar siyaasadeed iyo dadaallo lagu dhex-dhexaadinayo dowladda iyo mucaaradka, kuwaas oo ay qayb ka tahay dowladda Turkiga, si la isugu soo dhaweeyo labada dhinac.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan, hase yeeshee waxaa laga war sugayaa natiijada ka soo baxda dadaallada haatan socda, kuwaas oo diiradda lagu saarayo sidii xal looga gaari lahaa khilaafka siyaasadeed ee ka taagan dalka, kana dhashay hannaanka doorashooyinka iyo wax-ka-beddelka dastuurka ku-meel-gaarka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Warsaxaafadeed kasoo baxay xafiiska Xoghayaha guud ee QM ayaa looga hadlay xaaladda guud ee Soomaaliya, gaar ahaan rabshadihii ugu dambeeyay ee dhawaan ka dhacay magaalada Muqdisho.

António Guterres oo walaac ka muujiyay dagaalkii ka dhacay caasimada ayaa si deg-deg ah farriin ugu diray dowladda iyo mucaaradka, isaga oo xasuusiyay baahida loo qabo in deg-deg dib loogu bilaabo wada-hadalladii labada dhinac.

“Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay waxa uu walaac xooggan ka muujiyey wararka ku saabsan rabshadaha ka dhacay Muqdisho. Waxa uu hoosta ka xariiqay baahida degdegga ah ee loo qabo in dhammaan dhinacyada ay khuseyso ay dib u bilaabaan wadahaddalka si loo helo dariiq loo maro ka fogaanshaha in dib u dhac ku yimaado horumarkii ilaa hadda laga gaaray Soomaaliya, iyo sidoo kale in la xaqiijiyo badbaadada dadka rayidka ah iyo kaabayaasha bulshada,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, wuxuu dhinacyada is haya ugu baaqay inay is-xakameeyaan, kana fogaadaan wax kasta oo keeni kara isku dhinacyo horleh oo ka dhaca dalka.

Hawlgalka Kaalmada Kumeelgaarka ah ee Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNTMIS) ayaa sidoo kale maanta xusay in hawlgalka iyo saaxiibbada caalamiga ah ay marar badan uga digeen, bayaanadooda iyo wada-xaajoodyada ay la yeesheen dhinacyada ay khusayso, khatarta ah in dib loogu laabto qalalaasihii dhacay sannadkii 2021 ee ka dhashay khilaafaadka ku saabsan hannaanka doorashooyinka. Digniinahaas oo nasiib darro aan la tixgelin.

Qaramada Midooday ayaa mar kale ku adkeysay madaxda Soomaaliyeed inay tanaasul sameeyaan, isla markaana ay mudnaanta siiyaan horumarinta danaha qaranka, si looga gudbo caqabadaha hor gudban marxaladda kala guurka ah.

“Bahda QM waxay ku boorrinaysaa dhammaan madaxda Soomaalida inay mudnaanta siiyaan danta qaranka, dibna u bilaabaan wadahaddalladii istaagay 15-kii May. Saaxiibbada caalamiga ah ee Soomaaliya waxay diyaar u yihiin inay fududeeyaan wadahaddalkaas,” ayaa lagu soo gabagabeeyay.

Walaaca kasoo yeeray Qaramada Midoobay ayaa kusoo aadayo, xilli xasaasi oo ay mar kale sii laba kacleysay xiisadda syaasadeed ee ka taagan gudaha dalka, kadib markii ay xaaladda isku rogtay gacan hadal uu dhiig ku daatay

Muqdisho (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa wada-hadallo xasaasi ah oo ay garwadeen ka tahay dowladda Turkiga, kuwaas oo lagu dhex-dhexaadinayo dowladda iyo mucaaradka dalka.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, wada-hadallada ayaa waxaa duur muuqdo ka qaadanayo diblumaasiyiin iyo saraakiil ka tirsan sirdoonka Turkiga oo hadda ku sugan Muqdisho, kuwaas oo dadaal ku bixinaya in la qaboojiyo xiisadda.

Wararka ayaa sheegaya in haatan xubnaha mucaaradka ay sidii hore kasoo dhawaadeen, isla markaana ay aqbaleen ka qayb-qaadashada wada-hadallada uu hormuudka u yahay Turkiga oo haatan ah saaxibkaa 1-aad ee Soomaaliya.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa haatan shir gaar ah la leh xubnaha ka socda dowladda Turkiga, iyaga oo kadib u diyaar garoobayo wada-hadallo ay la galayaan Villa Somalia, kuwaas oo ujeedkooda uu yahay in xal lagu gaaro, si soo afjaro khilaafka ka taagan doorashada oo gacan ka hadal isku beddelay.

Sidoo kale, waxaa dadaallada socda qayb ka ah madaxda Jubbaland iyo Puntland ee la safan mucaaradka, maadaama ay iskula jiraan Golaha Mustaqbalka, kuwaas oo iyana laga war sugayo inay caddeeyaan mowqifkooda wada-hadallada socda ee uu garwadeenka ka yahay Turkiga.

Waxaa kale oo qorshuhu yahay in dhinacyadu ay ka heshiiyaan ajendaha guud ee wada-hadallada, iyada oo kadib la jadwaleyn doono, si looga miro dhaliyo wada-hadallada u bilaabanaya Villa Soomaaliya iyo Golaha Mustaqbalka.

Dadaalladan ayaa kusoo aadayo xilli xasaasi ah, isla markaana ay sii laba kacleyneyso xiisadda u dhexeysa labada dhinac oo dagaal ka dhalisay magaalada Muqdisho, kadib iska hor imaadyo hubeysan oo dhawaan ku dhex-maray degmooyinka Cabdicasiis iyo Howlwadaag ee Gobolka Banaadir.

Soomaaliya ayaa mar kasta oo la gaaro xilliga kala guurka waxaa is qabta siyaasiyiinta Soomaaliyeed, kuwaas oo marar badan qaaday tallaabooyin iska soo horjeeda oo halis gelin gaaray dowladnimada curdunka ee Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Korneel Abuukar Cali Boonoow oo kamid ah saraakiisha milatariga Soomaaliya, isla markaana ah Taliyaya ururka 31-aad, Guutaad 3-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka ay si kulul uga hadlay howlgal ay fuliyeen ciidamada Booliska oo u dhacay gurigiisa oo ku yaalla magaalada Muqdisho.

Korneelka oo hadda ku sugan furimaha hore ee dagaalka, gaar ahaan aagga deegaanka Qalimow ayaa sheegay in Taliska Booliska Gobolka Banaadir ee uu hoggaamiyo Macallin Mahdi uu gaari Cabdi Bile ah kala baxay gurigisa, isla markaana la geeyay talis Boolis, sida uu ku sheegay wareysi uu siiyay Shabelle Tv.

Boonoow ayaa tilmaamay in, iyada oo aan lagu soo wargelinin howlgalka, isla markaana aanu jirin jirin waaran maxkamadeed la weeraray gurigiisa, kadibna sidaas lagula baxay gaarigiisa.

Sidoo kale, wuxuu ku goodiyay in jawaab deg-deg ah uu ka bixin doono falka, maadaama isaga oo maqan loo daba maray gurigiisa, arrintaas oo ku tilmaamay mid sharci darro ah.

“Baaritaan ayaan ku jirnaa sababtoo sida ay wax ahaayeen inay taliskeyga kasoo baxday arrintaas iyo inay mu’aamaraad kale tahay oo dad gaar ah uu leeyahay marka aan ogaado sida ay tahay arrinta, maadaama gaariga la geeyay talis Boolis oo aan la gayn talis Milatari dib ayaan jawaab uga bixinayaa,” ayuu yiri Korneel Abuukar Cali Boonoow.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wadda howlgalka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo xaafadaha ay joogaan ciidanka mucaaradka oo dhawaan dagaalka la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya, waxaa sidoo kale hub ka dhigis lagu sameeyay saraakiisha haysta hubka tirada badan.

“Hay’addaha amaanka wali waxa ay wadaan Howlgalkii sareynta sharciga iyo xakameyta hubka sharcidarada ah, muwaadin hadii aad xog ku soo gaarto la soo wadaag nambarada gaaban 991 amma 199,” ayuu yiri Macallin Mahdi.

Horay ciidamada ayaa howlgal hub badan lagu soo qabtay uga sameeyay degmooyinka Howlwadaag iyo Cabdicasiis oo kamid ah meelihii ay joogeen mucaaradka, kadibna howlgalka waxa uu u wareegay dhanka Degmada Gubadley oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad ah wasiirkii hore amniga Cabdullahi Maxamed Nuur, kuwaas oo ugu dambeyn u baxsaday dhanka Gobolka Shabeellaha Dhexe oomarkii horeba lagu aas aasay.

Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi ayaa la filayaa inuu toddobaadka soo socda booqasho ku tago Israel, halkaas oo lagu wado in lagu furo safaarad Somaliland ku yeelato magaalada Qudus, sida uu qoray wargeyska Israel ee Yedioth Ahronoth.

Warbixinta ayaa sheegtay in booqashadu dhici doonto inta u dhaxeysa 15-ka illaa 17-ka June, isla markaana Cabdiraxmaan Cirro uu la kulmi doono madaxweynaha Israel Isaac Herzog iyo ra’iisul wasaare Benjamin Netanyahu.

Yedioth ayaa sheegtay in qodobka ugu weyn ee booqashada uu noqon doono furitaanka safaaradda Somaliland ee magaalada Qudus, oo Hargeysa ay u aqoonsatay caasimadda Israel.

Wargeyska ayaa sidoo kale sheegay in madaxweynaha Somaliland laba jeer oo hore la filayay inuu booqdo Israel, balse labada safarba dib loo dhigay sababo kala duwan awgood.

Illaa hadda ma jiro war rasmi ah oo kasoo baxay Somaliland ama Israel oo lagu xaqiijiyay booqashada la sheegay.

Booqashadan ayaa imaaneysa kadib markii Israel ay bishii December ee sanadkii hore noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, oo 1991 ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya.

Dowladda Soomaaliya ayaa horey uga hortimid aqoonsiga ay Israel siisay Somaliland, waxayna ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Mowqifka Soomaaliya

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa horey u cambaareeyay qorshaha Somaliland ee ah inay safaarad ka furato Qudus, isagoo ku tilmaamay “musiibo weyn” iyo “ceeb”.

“Ma dhici karto maanta in qeyb dalkeena ka mid ah ay tagto Israel,” ayuu yiri Xasan Sheekh, isagoo ka hadlayay Muqdisho kadib salaaddii Ciidda.

“Israel kuma duulin, dowladnimadeedana ma diidin. Waxaan niri dowlad noqda,” ayuu yiri.

“Laakiin waa musiibo weyn inoo ah inaan niraahno calan ay ku qoran tahay ‘Laa ilaaha illallah, Muxammad Rasuulullaah’ ayaan ka taagaynaa halkaas, kadibna aan niraahno Qudus Israel baa leh, waana caasimaddeeda,” ayuu sii raaciyay.

Xasan Sheekh ayaa sheegay in dalal badan oo aan Muslim ahayn ay ka gaabsadeen inay safaaradahooda u raraan Qudus, sababo la xiriira muranka siyaasadeed iyo diimeed ee ka taagan magaaladaas.

“Dunida aan Muslimka ahayn way ka xishootay inay sidaas tiraahdo oo safaaraddeeda u rarato Baytul Maqdis,” ayuu yiri.

“Maanta in nin Soomaali ah uu calan halkaas ka taago oo yiraahdo waxaan safaaraddeena ka fureynaa magaalada saddexaad ee ugu barakeysan Islaamka, qibladii koowaad, waa ceeb,” ayuu yiri.

Soomaaliya ma aqoonsana Israel, waxaana dowladihii kala dambeeyay ee Muqdisho ay taageereen xuquuqda Falastiiniyiinta iyo in Bariga Qudus uu noqdo caasimadda dowlad Falastiin leedahay.

Xasan Sheekh ayaa sidoo kale sheegay in shacabka Somaliland aan lagu eedeyn karin go’aannada ay qaataan hoggaankooda.

“Walaalaheenna waqooyi ku nool waxaan leenahay: arrintan nama qabaneyso, mana aqbaleyno ceebtan in magaciinna lagu galo,” ayuu yiri.

Cambaareynta OIC

Ururka Iskaashiga Islaamka ee OIC ayaa isna horey u cambaareeyay wararka sheegaya in Somaliland ay safaarad ka furaneyso Qudus.

OIC ayaa sheegtay inay ka muujineyso “walaac qoto dheer iyo cambaareyn xooggan” wararka sheegaya in Somaliland ay dooneyso inay “safaarad” ka furato “Al-Quds la haysto”.

Ururka ayaa sheegay in tallaabadaas ay tahay “jebin cad oo ka dhan ah rabitaanka bulshada caalamka”, isla markaana ay xadgudub ku tahay Axdiga Qaramada Midoobay iyo qaraarrada caalamiga ah ee khuseeya Qudus.

OIC ayaa sidoo kale sheegtay in Israel aysan lahayn “madax-bannaani” ay ku sheegan karto Bariga Qudus, oo ay ku tilmaantay caasimadda dowladda Falastiin.

Waxay intaas ku dartay in tallaabo kasta oo lagu beddelayo xaaladda siyaasadeed, demografiyadeed ama juqraafiyeed ee magaalada ay tahay “waxba kama jiraan marka loo eego sharciga caalamiga ah”.

OIC ayaa sheegtay inay la taagan tahay “garab-istaag buuxa oo aan leexleexad lahayn” Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, iyadoo taageertay madax-bannaanida, midnimada dhuleed iyo amniga Soomaaliya.

Qudus ayaa ka mid ah arrimaha ugu xasaasisan colaadda Israel iyo Falastiin. Israel waxay magaalada oo dhan u aragtaa caasimaddeeda, halka Falastiiniyiintu ay doonayaan in Bariga Qudus uu noqdo caasimadda dowladdooda mustaqbalka.

Inta badan dalalka caalamka ayaa safaaradahooda ku haya Tel Aviv ama hareeraheeda, maadaama xaaladda Qudus ay weli tahay arrin aan lagu heshiin.

Haddii ay dhacdo, booqashada la sheegay ayaa noqon doonta tii ugu horreysay ee Cabdiraxmaan Cirro ku tago Israel tan iyo markii labada dhinac ay xiriir diblomaasiyadeed yeesheen bishii December ee sanadkii hore.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa weli sii wadda howlgalka hub ka dhigista ee lagu beegsanayo xaafadaha ay joogaan ciidanka mucaaradka oo dhawaan dagaalka la galay ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Taliyaha Qaybta Guud Ee Booliska Gobolka Banaadir, Macallin Mahdi oo qoraal soo saaray shaaca ka qaaday in weli ay sii wadaan howlgallada, isla markaana ujeedkooda uu yahay uruurinta hubka sharci darrada ah.

Sidoo kale, wuxuu ugu baaqay shacabka inay la shaqeeyaan laamaha amniga, ayna soo sheegaan xogta haddii ay arkaan hub sharci darro ah, si ay dowladda ula wareegto.

“Hay’addaha amaanka wali waxa ay wadaan Howlgalkii sareynta sharciga iyo xakameyta hubka sharcidarada ah, muwaadin hadii aad xog ku soo gaarto la soo wadaag nambarada gaaban 991 amma 199,” ayuu yiri Macallin Mahdi.

Wararka ayaa sheegaya in howlgalka uu gaaray degmooyin horleh oo ka tirsan Gobolka Banaadir iyo duleedka, gaar ahaan dhanka deegaanka Jaziira, halkaas oo laga dareemay dhaq-dhaqaaq ciidan.

Horay ciidamada ayaa howlgal hub lagu soo qabtay uga sameeyay degmooyinka Howlwadaag iyo Cabdicasiis oo kamid ah meelihii ay joogeen mucaaradka, kadibna howlgalka waxa uu u wareegay dhanka Degmada Gubadley oo la sheegay inay tageen ciidamo Macawiisley ah oo daacad ah wasiirkii hore amniga Cabdullahi Maxamed Nuur, kuwaas oo ugu dambeyn u baxsaday dhanka Gobolka Shabeellaha Dhexe oomarkii horeba lagu aas aasay.

Si kastaba, xaaladda guud ee magaalada Muqdisho ayaa hadda deggan, waxaana soconayo shirar siyaasadeed iyo dadaallo lagu dhex dhexaadinayo mucaaradka iyo dowladda, kuwaas oo ay qayb ka tahay dowladda Turkiga, si la’isugu soo dhaweeyo labada dhinac.

Lama oga sida ay wax noqon doonaan waxaase laga war sugayaa natiijada kasoo baxda dadaallada haatan socda oo diiradda lagu saarayo sidii xal looga gaari lahaa khilaafka siyaasadeed ee ka taagan dalka, kana dhashay hannaanka doorashooyinka iyo wax ka beddelka dastuurka kumeel gaarka ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo) oo maanta isaga iyo Sheekh Shariif ay la hadleen wariyeyaasha ayaa weerar culus ku qaaday Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isaga oo u jeediyay eedeymo culus.

Farmaajo ayaa marka hore ku faanay inuu dhanka wax qabadka uga fiican yahay Madaxweyne Xasan, isla markaana uu kaga wanaagsanaa arrimaha siyaasadda.

“Xasan Sheekh nalama tartami karo iskumana kalsoona waan uga fiicanahy maareynta arrimaha siyaasadda ee  hala yimaado wax uu sheegto,” ayuu yiri Farmaajo.

Waxaa kale oo uu inyaas ku daray “Dhaqaalaha maxaa ku kordhisay, maxaase ummadda u qabatay aaway dhalinyarada shaqo abuur ma u sameysay?”.

Dhanka kale, Farmaajo oo si weyn u dhaliilay tallaabooyinkii u dambeeyay ee dowladda uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku dhawaaqay inuu gogol wada-hadal dhigayo gurigiisa magaalada Muqdisho.

“Marka hore waxaa rabaa in Madaxweyne Shariif ka tacsiyadeeyo falkii xumaa ee tacadiga ahaa ee lagu bahdilay ee lagu sameeyay dorraad markii heshiis lagu galay xabad-joojin,” ayuu yiri Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Madaxweynihii hore ayaa martiqaad u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, si gurigiisa uu berri uga qabsoomo kulan wada-hadal ah oo u dhaxeeya madaxweynaaha iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

“Haddii uu diido ama uusan imaan. Saaxiibada Soomaaliyeed ee u heelan inay arrintan soo dhex galaan waa soo dhaweynayna. Dowladnimada yarta ah yeysan gacanteena u burburin qofkii Iaahay u qoray ayaa madaxweyne noqonayee,” ayuu mar kale yiri Madaxweynihii hore Maxamed Farmaajo.

Baydhaba (Caasimada Online) – Musharrixiinta xilka madaxweynaha Koonfur Galbeed ee la loolamayo Sheekh Aadan Madoobe ayaa maanta soo saaray bayaan culus oo ay walaac uga muujiyeen hannaanka doorashada oo lagu wado in 10-ka bishan ay ka dhacdo magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay.

Warsaxaafadeed ay soo saareen musharixiinta kala ah Shariif Xasan Sheekh Aadan iyo Cabdicasiis Maxamed Sheekh Cismaan Jawaari ayaa marka hore farriin loogu diray wakiilada beesha caalamka iyo dadka Soomaaliyeed oo laga dalbaday inay si dhow ula socdaan hufnaanta doorashadaas oo isha lagu hayo.

Sidoo kale, waxay ay tilmaameen in ka qaybgalka doorashada ee Sheekh Aadan Madoobe oo aan weli iska casilin xilka Guddoomiyaha Golaha Shacabka, ay ka hor imaaneyso hannaanka iyo habsami u socodka doorashooyinka dalka.

“Annagoo kala ah labada Musharax ee Hogaamiyaha Dowlad Goboleedka KGS Mudane Shariif Xasan Sheekh Aadan iyo Dr Cabdicaziiz Maxamed Sh Cismaan Jawaari, waxaan ummadda Soomaaliyeed guud ahaan gaar ahaan dadka ku dhagan deegannada Dawlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya iyo beesha caalamka ugu baaqaynaa in ay si dhow ula socdaan doorashada Hoggaamiyaha Koonfur Galbeed ee la filayo in ay qabsoonto 10-ka Juun 2026, taas oo ay hareeyeen walaacyo isa soo taraya oo ku saabsan hufnaanta, caddaaladda iyo madaxbannaanida geeddi-socodka doorashada,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Labada musharax ayaa sidoo kale xusay in uu jiro qorshe lagu beddelayo nidaamka qarsoodiga ah ee codbixinta, isla markaana cadaadis iyo cabsi gelin lagu hayo xubnaha baarlamaanka ee soo dooranayo madaxweynaha cusub.

“Waxaa muuqata dadaal lagu doonayo in lagu cabburiyo xorriyadda codbixinta, laguna beddelo nidaamka qarsoodiga ah ee codbixinta hannaan ku saleysan cabsi gelin, cadaadis iyo dabagal,” ayaa mar kale lagu yiri bayaanka.

Waxaa kale oo lasii raaciyay “Waa arrin aan hore loogu arag doorasho dastuuri ah in musharrax u taagan xilka ugu sarreeya ee Dawlad Goboleed uu si cad uga horyimaado mabda’a codbixinta qarsoodiga ah ee uu dastuurku dammaanad qaaday. Hadallada iyo dhaq-dhaqaaqyada soo baxaya waxay muujinayaan faham siyaasadeed oo khatar ku ah dimugraadiyadda, isla markaana dhaawacaya xorriyadda xildhibaanka.

Doorashada Koonfur Galbeed oo kusoo aaday xilli xasaasi ah ayaa si weyn isha loogu hayaa, waxaana saameyn xoogan ku leh dowladda Soomaaliya oo horay meesha uga saartay maamulkii uu horkacayay Cabdicasiis Lafta-gareen.

Muqdisho (Caasimad Online) – Xildhibaanno ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya oo galabta shir jaraa’id ku qabtay Muqdisho ayaa si kulul hadlay dhibaatooyin ay sheegeen in sanadkan loo gaystay Xujeyda Soomaaliyeed, iyaga oo eedeyn culus u jeediyay Wasiirka Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka Xukuumadda Federaalka Sheekh Mukhtaar Roobow Cali (Abuu Mansuur).

Xildhibaan Gobsan Muxamad oo ka mid ah Xildhibaannada sanadkan tegay Xajka ayaa eedeymo musuq-maasuq u jeedisay wasiirka iyo walaalkiis, iyada oo shaacisay lacag ka badan hal milyan oo dollar ay lunsadeen, sida ay hadalka u dhigtay.

“Dowladaha la siinaayo Xajka waxaa jirto wax la yiraahdo Biciso oo loogu talagalay in dadka ay adeeg u qabtaan oo u qitmeeyaan Bicisooyinkii waa la iibiyay waxaa laga soo iibiyay dad Mareykan ka yimid 115 Biciso ayaa la bixiyaa qofkii waxaa laga qadaa 10 kun oo dollar halkaa waxaa la faa’iday hal milyan iyo dheeraad,” ayay tiri Xildhibaan Gobsan Muxumad.

Sidoo kale, waxay soo bandhigtay dhibaatooyin kale oo loo gaystay Xujeyda Soomaaliyeed, oo dhawaan ku banaanbaxay magaalada Makkah, iyaga oo ka cabanayay Gaajo iyo in la geeyay meelo aad u fog-fog oo an Bas lahayn.

“Waligeed ma aysan dhicin in laga mudaharaado Makkah dhexdeeda oo ay dadka ka mudaharaadaan gaajo iyo deegaan fog oo la dajiyay,” ayay raacisay.

Xildhibaan Gobsan oo hadalkeeda sii wadata ayaa carrabka ku dhufatay in arrintan ay kula xisaabtami doonaan wasiirka, ayna gayn doonaan Baarlamaanka Soomaaliya, si wax looga waydiiyo musuqa iyo dhibaatooyinka kale ee ay sheegtay in loo gaystay Xujeyda Soomaaliyeed.

“Wasiir Mukhtaar Roobow iyo wiilka yar ee walaalkiis ah ee uu inta itaalka biday gacanta u geliyay wasaaradda lagu dhibaateeyay dadka, ayna isku haystaan kaligii fariid kaligii sanka taage halkaan ayaan farriin uga dirayaa Wasiir Mukhtaar waxaan kula tiigsan doonaa golaha sharci dajinta ah oo 322 xildhibaan ay kuugu warsan doonaan,” ayay mar kale tiri Xildhibaanaddu.

Dhankiisa Xildhibaan Buraale oo ka hadlay dhacdooyinkii sanadkan ee Xaja ayaa farriin toos ah u diray Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Bare. “Xamsow jannada waxey agtaalaa Mukhtaar Rooboow oo hore dad badan u soo laayay si uu janno ugu galo haddana xujeyda Soomaaliyeed dhibaato ku haaya”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa go’aan culus kasoo saartay xaaladda degmada Cabdicasiis oo dhawaan ku dagaalameen ciidamada dowladda iyo kuwa kale oo taabacsan mucaaradka, iyada oo ku dhawaaqday in haatan dib loo soo celiyay xasiloonida degmada iyo kala dambeyntii caadiga ahayd.

Taliyaha Qaybta Guud ee Booliska Gobolka Banaadir Macallin Mahdi oo qoraal soo saaray ayaa sheegay in howlgallo saacado badan qaatay kadib lagu guuleystay in la xasiliyo xaafadda Mirinaayo, isla markaana gebi ahaanba lasoo afjaray raggii ka dagaalamay ciidamada mucaaradka ee ku sugna halkaas.

Macallin Mahdi ayaa sidoo kale shacabka ugu baaqay inay kusoo noqdaan guryahooda, sidoo kalena ganacsatada ay furaan karaan goobahooda.

“Hay’adaha Amniga Caasimadda waxay bulshada Soomaaliyeed, gaar ahaan shacabka ku nool Degmada Cabdicasiis iyo xaafadda Marinaayo, ku wargelinayaan in xaaladda amni ee deegaanka si buuxda loo xasiliyey, isla markaana dib loogu soo celiyey deganaanshihii iyo kala dambeyntii caadiga ahayd, kadib howlgal ay fuliyeen oo lagu soo afjaray falal hubeysan oo lid ku ahaa amniga iyo xasilloonida,” ayuu yiri Taliye Macallin Mahdi.

Sidoo kale wuxuu intaas kusii dara “Sidaa awgeed, waxaa lagu wargelinayaa shacabka hore u deganaa xaafadda Marinaayo iyo agagaarkeeda, iyo ganacsatada halkaas ku lahaa ganacsigooda, inay si nabad ah ugu soo laaban karaan deegaanka, maadaama xaaladdu ay si buuxda u deggan tahay”.

Waxaa kale oo uu ugu baaqay shacabka inay la shaqeeyaan ciidamada amniga, isla markaana ay ka feejignaadaan wararka aan la hubin.

Dhanka kale, dagaalka ayaa haatan u wareegay duleedka Muqdisho, kadib markii xalay degmada Gubadley iyo deegaanno kale oo dhaca gobolka Shabeellaha laga dareemay iska hor imaad hubeysan iyo dhaq-dhaqaaq ciidan.

Si kastaba, Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo isla maanta xeebta Liido uu ka bilowday dhaq-dhaqaaqii caadiga ahaa, ayna u damaashaad tageen dadweyne kala duwan, sida ay muujinayaan muuqaalo lagu baahiyay baraha bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta Danjire Salaad Cali Jeelle u magacaabay La-taliyaha Sare ee Madaxweynaha.

Madaxtooyada Soomaaliya ayaa sheegtay in xilkan uu Madaxweynaha Jamhuuriyadda u magacaabay Salaad, isagoo mudnaan gaar ah siinaya xoojinta howlaha talo-bixinta, qorsheynta, isku-dubbaridka iyo horumarinta dowladnimada.

Danjire Salaad Cali Jeelle ayaa horey dalka uga soo qabtay xilal kala duwan, isagoo muddo dheer ka soo shaqeynayay arrimaha diblomaasiyadda iyo dowlad-dhiska Soomaaliya.

Sidoo kale, waxaa lagu tilmaamaa masuul leh waayo-aragnimo iyo aqoon durugsan oo la xiriirta siyaasadda, diblomaasiyadda iyo maamulka dowladeed.

Madaxweynaha ayaa si gaar ah u ammaanay khibradda, dadaalka iyo doorkii uu Danjire Salaad Cali Jeelle ka soo qaatay u adeegidda dalka iyo dowladnimada Soomaaliya.

Sidoo kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa muujiyay kalsooni ah in La-taliyaha cusub uu si hufan uga soo bixi doono waajibaadka culus ee loo igmaday.

Ugu dambeyn, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa Alle uga baryay Danjire Salaad Cali Jeelle in uu u fududeeyo gudashada waajibaadka qaran ee horyaalla, isagoo kula dardaarmay in uu qaranka ugu adeego daacadnimo, hufnaan iyo karti.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo shir jaraa’id la qabtay Madaxweyne hore Shariif Sheekh Axmed ayaa si adag uga hadlay xaaladda siyaasadeed ee dalka, oo haatan mareysa meel xasaasi ah.

Farmaajo oo si weyn u dhaliilay tallaabooyinkii u dambeeyay ee dowladda uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku dhawaaqay inuu gogol wada-hadal dhigayo gurigiisa magaalada Muqdisho.

“Marka hore waxaa rabaa in Madaxweyne Shariif ka tacsiyadeeyo falkii xumaa ee tacadiga ahaa ee lagu bahdilay ee lagu sameeyay dorraad markii heshiis lagu galay xabad-joojin,” ayuu yiri Madaxweynihii hore ee dalka, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.

Madaxweynihii hore ayaa martiqaad u diray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, si gurigiisa uu berri uga qabsoomo kulan wada-hadal ah oo u dhaxeeya madaxweynaaha iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka.

“Haddii uu diido ama uusan imaan. Saaxiibada Soomaaliyeed ee u heelan inay arrintan soo dhex galaan waa soo dhaweynayna. Dowladnimada yarta ah yeysan gacanteena u burburin qofkii Iaahay u qoray ayaa madaxweyne noqonayee,” ayuu yiri.

Dhinaca kale, Farmaajo ayaa sheegay in Sheekh Shariif loola dagaalamay sidii cadowga oo kale, ayna dowladda dooneysay inay khaarajiso, balse Alle ka badbaadiyay  sida uu hadalka u dhigay.

“Aniga iyo Shariif oo wada shaqeynayna ayaa magaaladan ka xoreynay Shabaab, oo ka xoreynay Shabeellada Dhexe iyo Shabeellada Hoose. Si nabad ah ayaa Xasan Sheekh loogu wareejiyay xilka oo loo nadiifiyay magaalada,” ayuu yiri Farmaajo.

Waxa uu intaas kusii daray “Ma istaahila in madaxweynihii (Shariif) intaas sameeyay in naftiisa khatar la geliyo, oo lagu weeraro gurigiisa.”

Hoos ka daawo muuqaalka