Garoowe (Caasimada Online) – Maamulka Puntland ayaa xabsiga dhigay sarkaal sare oo ka tirsan Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadaha ee Soomaaliya.

Sarkaalka la xiray ayaa ka shaqeyn jiray xafiiska Garoowe, waxaana lagu eedeeyay inuu ka qeyb qaatay fududeynta tahriibinta dhalinyarada, oo muddooyinkii dambe si weyn ugu soo badaneysay maamulka.

Sarkaalkan ayaa la sheegay inuu ahaa ku-xigeenka xafiiska Socdaalka ee Garoowe, waxaana loo haystaa inuu si sharci-darro ah baasaboorrada Soomaaliya u siiyay dhalinyaro tiro badan.

Dhalinyaradan qaarkood ayaa waxaa markii dambe lagu qabtay garoomada diyaaradaha maamulka Puntland iyaga oo isku dayaya inay dalka ka baxaan.

Wararka soo baxaya ayaa tilmaamaya in eedeysanaha la horgeyn doono maxkamad, maaddaama lagu tuhunsan yahay ku lug lahaanshaha hawlaha tahriibka iyo inuu jabiyay amar maamul oo ka hor istaagaya in dhalinyarada loo sameeyo baasaboor.

Xariggan ayaa dhacay iyadoo maamulka Puntland uu gacanta ku hayo dhalinyaro kale oo rag iyo dumar isugu jira, kuwaas oo lagu qabtay garoonka Garoowe kana yimid Muqdisho, una socday Ethiopia si ay halkaas uga sii tahriibaan.

Puntland ayaa xaqiijisay in qof kasta oo lagu qabto falal la xiriira tahriibka la horgeyn doono maxkamad, iyadoo lagu dhaqmayo xeerarka dowladda ee ka dhan ah tahriibka.

Maamulka Puntland ayaa weli waxa uu ka mid yahay meelaha ugu badan ee ay dhalinyaradu kasoo qaadaan safarrada tahriibka, iyadoo magaalada ay ka hawl-galaan shabakado qarsoodi ah oo fududeeya kharashaadka iyo helitaanka dukumentiyada safarka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xamza Cabdi Barre oo maanta xaqiijiyay guul taariikhi ah ayaa noqday Ra’iisul wasaarihii ugu waqtiga dheeraa, tan iyo markii dib loo yakleelay Jamhuuriyadda saddexaad ee Soomaaliya, maadaama uu xafiiska joogo muddo 3 sano iyo 5 bilood ah.

Xamza ayaa hoggaanka ka qabtay Xasan Cali Khayre oo isna xilka Ra’iisul wasaaraha hayay muddo 3 sano iyo 4 bilood ah oo uu lasoo shaqeeyay Madaxweynihii hore ee dalka Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo).

Sidoo kale Xamza ayaa hadda kusii dhawaanaya inuu noqdo Ra’iisul wasaarihii ugu waqtiga dheeraa ee guud ahaan Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, waxaana uga dhiman bilo yar.

Wasiir ku xigeenka Wasaaradda warfaafinta, Cabdiraxmaan Yuusuf Al-Cadaala oo qoraal soo saaray ayaa soo bandhigay 7 qodob uu Xamza ku kasbaday inuu ka dheereeyo Ra’iisul wasaareyaashii hore ee uu ku dhaafay muddada xil-haynta.

Hoose ka akhriso warsaxaafadeedka oo dhammaystiran;-

Mudane Raysalwasaare Xamse Cabdi Barre, Waxa uu noqday Raysalwasaariihii ugu waqtiga dheeraa tan iyo markii dib loo unkay Jamhuuriyadda Sadexaad.

Sidoo kale bilo yar ayaa uga dhiman in uu noqdo Raysalwasaaraha ugu waqtiga dheer taariikhda Jamhuuriyadda Soomaaliya.

Ka sakoow Calafka allaah xagiisa ka ahaaday, wuxuu la yimid dhawr sifo oo sabab u noqday in uu sameeyo taariikhdaan naadirka ah.

1- wuxuu muujiyay xil gudasho dhab ah oo adag.

2- wuxuu muujiyay hogaamin sare oo u sahashay in uu ilaaliyo kalsoonida Madaxda Qaranka, Baarlamaanka iyo Dadwaynaha.

3- wuxuu ka adkaaday in ay jidkiisa ka weeciyaan dabaylaha Siyaasadeed ee horay ula tagay rag badan oo xilka uga horeeyay.

4- wuxuu la yimid alle ku xirnaasho iyo isku kalsoonaan shaqsi ah.

5- xukuumaddiisa wuxuu ku hogaamiyay waxqabad balaaran iyo isku duubni sal adag.

6- wuxuu ku adkaystay fulinta Barnaamijkiisii Siyaasadeed ee lagu ansixiyay kuna qotoma aragtida Madaxwaynaha.

7- wuxuu ku sifoobay dhawrsoonaan, deganaan iyo maarayn mug leh.

Waxaa mudan bogaadin Madaxwayne Mudane Dr Xasan Sheekh Maxamuud oo siiyay kalsoonidiisa, iyo hogaanka iyo Xubnaha Baarlamaanka oo iyana ku taageeray xil-gudashadiisa.

Golaha Wasiirada oo muujiyay midnimo iyo xil gudasho bishay hogaanka Raysalwasaare Xamse Cabdi Barre.

Waxaan u rajaynayaa Raysalwasaaruhu in uu sii wadi doono xaqiijinta taariikho kale kuwaas oo galidoona Buugga taariikhda.

Shaqsiyan, sharaf wayn ayay ii tahay in aan xubin ka ahay Xukuumadda Raysalwasaare Xamse ee samaysay taariikhdaan.

Mahad oo dhan alle u sugnaatay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee maamulka HirShabelle, Mudane Cali Cabdullahi Cosoble oo qoraal soo saaray ayaa si adag ugu jawaabay Madaxweynihii hore ee dalka, Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo xalay jeediyay khudbad xasaasi ah oo uu ku weeraray dowladda uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Farmaajo ayaa sheegay in dalka uu ku jiro xaalad cakiran, isla markaana dadka Soomaaliyeed ay wajahayaan gaajo iyo sicir-barar baahsan, sida uu hadalka u dhigay.

“Runtii waxaan darsay oo aan ogaaday in dalka uu ku jiro xaalad aad iyo aad u cakiran maciishadda oo kale qofka bishii 200 ama 300 qaadan jiray in aysan ku filneyn xittaa 500 oo dollar, welina mushaaraadkii uu halkiisii taagan yahay” ayuu khudbaddiisa ku yiri Farmaajo.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Dadka Soomaaliyeed waxay gaareen heer in maalinkii ay hal mar wax cunaan haddii ay nasiib leeyihiin ama maalin dhaaf waxaa lagu leeyahay mararka qaarkood caga-bararka xilligii uu dagaalka sokeeye aad u darnaa in hadda ay ka daran yahay”.

Intaas kadib waxaa soo jawaabay Cali Cabdullahi Cosoble oo sheegay in Farmaajo uu la sheekeysanayo muraayad, isaga oo keli ah, maadaama saaxibadiisii ay banneeyeen garbihiisa.

“Farmaajow raggii aad soo wada shaqeyseen ma jirtaa cid weli kula socota? miyaadan intaa ku tusaale qaadan karin? Xoogaa xusuusta maa kuugu yar? Aaway Kheyre, aaway Rooble, aaway Fahad Yasin, aaway Kullane jiis, aaway wasiir Ducale Islaw iyo kuwii kale dhamaantood? Ma weli baad muraayadda la sheekeysataa?”. ayuu yiri Cali Cosoble.

Waxaa kale oo uu intaasi ku daray “Farmaajow ma taqaan waxa loogu yeero dadka sidaada oo kale u hadla ? Waxaa la yiraahdaa “bilaash xeyte”.

Madaxweynihii hore ee dalka Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo dhawaan uun dib ugu soo laabtay dalka ayaa bilaabay dhaq-dhaqaaqyo siyaasadeed iyo kulamo xasaasi ah oo uu la qaadanayo xildhibaannada, siyaasiyiinta & qaybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo) oo xalay kulan gaar ah magaalada Muqdisho kula yeeshay xildhibaanno ka tirsan labada gole ee baarlamaanka ayaa ka hadlay xaaladda guud ee dalka, isaga oo weerar culus ku qaaday dowladda federaalka Soomaaliya.

Farmaajo ayaa shaaca ka qaaday in dalka uu ku jiro xaalad cakiran, isla markaana dadka Soomaaliyeed ay wajahayaan gaajo iyo sicir barar baahsan, sida uu hadalka u dhigay.

“Runtii waxaan darsay oo aan ogaaday in dalka uu ku jiro xaalad aad iyo aad u cakiran maciishadda oo kale qofka bishii 200 ama 300 qaadan jiray in aysan ku filneyn xittaa 500 oo dollar, welina mushaaraadkii uu halkiisii taagan yahay” ayuu khudbaddiisa ku yiri Farmaajo.

Madaxweyinhii hore ee dalka ayaa xusay in xaaladda uu waddanka u maraayo aan indhaha laga qabsan karin, isla markaana sicirka bararka jira uu ka daran yahay kii horay loo arkay.

“Dadka Soomaaliyeed waxay gaareen heer in maalinkii ay hal mar wax cunaan haddii ay nasiib leeyihiin ama maalin dhaaf waxaa lagu leeyahay mararka qaarkood caga-bararka xilligii uu dagaalka sokeeye aad u darnaa in hadda ay ka daran yahay” ayuu sii raaciyay.

Sidoo kale, wuxuu soo jeediyay in la sameeyo labada qodob, midda koowaad in shaqaalaha dowladda iyo ciidamada loo kordhiyo mushaaraadka iyo in maciishadda soo dageyso laga yareeyo canshuuraha, si qiimaha hoos loogu dhigo, dadkuna ay awoodaan inay iibsadaan.

“Waxaan sameyn karnaa laba arrimood qiyaastii kow ciidamada qalabka sida iyo shaqaalaha dowladda inaan mushaarka u kordhino oo bajadka lagu daro, maxaa yeelay nolol kuma noola, marka labaadna maciishadda imaaneysa oo weliba cuntada ah in laga yareeyo canshuurta, si dadka saboolka ah ay u awoodaan nolol maalmeedkooda” ayuu yiri

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo indhawaanahan dhaqaale xumo ay ka cabanayeen dadka deggan Muqdisho, taas oo keentay in magaaladu gasho xaalad cakirnaan ah, waxaana hoos us dhacayay marba marka ka dambeysa dhaq-dhaqaaqa guud ee ganacsiga.

Jowhar (Caasimada Online) – Magaalada Jowhar ee caasimada dowlad-goboleedka HirShabelle ayaa waxaa ka taagan xaalad adag oo ka dhalatay tallaabo ay qaadeen Al-Shabaab oo xayiraad saartay gaadiidkii shidaalka gayn jiray gudaha magaaladaasi.

Arrntan ayaa keentay in sare u kac laga dareemayo qiimaha shidaalka ee suuqyada Jowhar, waxayna saameyn ku yeelatay darawallada gaadiidleyda ee ka howlgala magaaladaasi.

Wararka ayaa sheegaya in Al-Shabaab ay xanibeen gaadiidkii shidaalka gayn jiray halkaasi, kuwaas oo ka bixi jiray caasimada Muqdisho, balse haatan culeys kala kulmay kooxda.

Al-Shabaab ayaa sidoo kale lacago dheeraad ah kusoo rogay gaadiidka oo ay u galeen waddada, sida ay ku warrameen qaar kamid ah darawallada kaxeeya baabuurta Jowhar.

Sidoo kale, wadayaasha ayaa ku dooday in arrintan ay saameyn ku yeelatay shaqadooda, maadaama shidaalka qaali u noqday, shaqadoodina ay sidaas ku istaagtay.

Waxaa kale oo ay intaas ku dareen, haddii ay ka shaqeyn lahaayeen gudaha magaalada oo kaliya in uusan ku filneen qarashka ay helayaan, maadaama uu sare u kacay shidaalka.

Shacabka ayaa sidoo kale dareemay culeyskan, maadaama ay yaraadeen gaadiidkii ka shaqeynayay magaalada Jowhar ee caasimaa dowlad-goboleedka HirShabelle iyo deegaannada kale, sida Mahadaay iyo qaybo kamid ah gobolka Hiiraan.

Ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay madaxda HirShabelle oo ku aadan cabashada kasoo yeereysa shacabka ee ka dhalatay xanibaadda ay saartay Al-Shabaab.

Horay maleeshiyaadka Khawaarijta ayaa dhaq-dhaqaaqyo uga sameeyay deegaanno dhow caasimada Jowhar, maadaama ay dib u qasadeen goobo horay looga xoreeyay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta Xarunta Madaxtooyada Qaranka ku qaabilay Garsooraha heerka caalami ee Soomaaliyeed, Cumar Cabdiqaadir Cartan oo dhawaan ku guuleystay abaalmarinta Garsooraha ugu fiican Afrika ee 2025 oo ay guddoonsiiyeen Xiriirka Kubadda Cagta Afrika ee CAF.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa si gaar ah ugu maamuusay Cumar guusha uu usoo hooyay dalka, maadaama uu kor u qaaday sumcadda iyo maamuuska dadka Soomaaliyeed.

“Madxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo xusaya sumcadda iyo maamuuska uu dadka Soomaaliyeed u soo hoyey ayaa ku qaabilay Madaxtooyada Qaranka Garsoore Cumar Cabduqaadir Cartan oo ku guuleystay abaalmarinta Garsooraha ugu fiican Afrika ee sannadka 2025 oo ay guddoonsiiyeen Xiriirka Kubadda Cagta Afrika ee CAF” ayaa lagu yiri qoraal ay soo saartay Madaxtooyada Qaranka.

Sidoo kae, Madaxweynaha ayaa mar kale ugu hambalyeeyey Garsoore Cumar Cartan guusha taariikhiga ah ee uu xaqiijiyey, waxa uuna tilmaamay in abaal-marintan ay muujineyso kartida iyo daddaalka uu geliyey kor u qaadidda xirfaddiisa, isaga oo u rajeeyey meel halkaa ka sareysa oo heer caalamiya inuu gaarsiiyo magaca Soomaaliyeed.

Dhankiisa, Garsoore Cumar Cartan ayaa Madaxweynaha Uga mahadceliyey soo dhoweynta iyo qaabilaadda wanaagsan, waxa uuna xusay in maamuuskan uu ku dhiirrigelinaayo in sii wado dafaalkiisa ku aaddan matalaadda Caalamka Soomaaliya ee fagaareyaasha caalamiga ah.

Waxaa kale oo uu Cumar bulshada Soomaaliyeed, gaar ahaan dhalinyarada ku booriyay inay ka fogaadaan wuxuu ugu yeeray “qabyaaladda iyo qurunka”, isla markaana ay mid ahaadaan, si aan adduunka ula tartansiin karno dalkeenna Soomaaliya.

Cumar Cabdiqaadir Cartan wuxuu abaalmarintan kula tartamay laba garsoore oo kale oo u dhashay dalalka South Africa iyo Mauritius, isaga oo ugu dambeyn ka guuleystay, kadib markii guddiga abaalmarinta ee Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF) u tobaadan ku dhawaaqay in guuleystaha sanadkan 2025 uu noqday Garsoore Cumar Cabdiqaadir Cartan.

Hambalyada madaxweynaha iyo aqoonsiga CAF ayaa muujinaya horumarka iyo sumcadda ay dhallinyarada Soomaaliyeed ka gaareen garsoorka ciyaaraha, taasoo dhiirrigelinaysa jiilka cusub ee ciyaartoyda iyo garsoorayaasha.

Kampala (Caasimada Online) – Madaxweynaha Uganda Yoweri Museveni ayaa faahfaahin ka bixiyay hadallo uu horay u jeediyay oo ku saabsanaa sheegashada dalkiisa ee marin u helidda Badweynta Hindiya, arrintaas oo dood xooggan ka dhalisay guud ahaan Kenya.

Isagoo la hadlayay warbaahinta qaranka Uganda Jimcihii, November 21, 2025, ayaa Museveni wuxuu sheegay in bayaankiisu uu salka ku hayay dhismaha federaal siyaasadeed oo looga gol leeyahay in lagu sii xoojiyo is-dhexgalka siyaasadda, dhaqaalaha, iyo milatariga oo dhaafsiisan midowga canshuuraha iyo suuqa guud ee hadda jira ee Ururka Bulshada Bariga Afrika (EAC).

“Arrinta amniga istiraatiijiga ah ayaa ah sababta aan uga hadlay Badweynta Hindiya. Xitaa haddii aan ku wada jirno EAC, ma wada qorsheyno difaaca. Dal walba oo xubin ah wuxuu leeyahay difaaciisa gaarka ah,” ayuu yiri.

Wuxuu intaas ku daray, “Waddamada qaar ee caalamka ayaa awood sare ku leh dhanka ciidanka cirka, badda (waana sababta aan uga hadlay Badweynta Hindiya), iyo dayax-gacmeedyada, balse dalalka Bariga Afrika ee ku yaalla xeebaha waxaa laga yaabaa in aysan lahayn awood dhaqaale. Halkaas ayuu federaalka siyaasadeed ka soo galayaa.”

Hadalladiisa ayaa yimid kadib markii uu digniin u diray Kenya, isagoo sheegay in dalkiisa oo aan bad lahayn uu xaq u leeyahay inuu marin u helo Badweynta Hindiya.

Wareysi uu bixiyay Talaadadii, November 11, 2025, ayuu ugu baaqay waddamada Bariga Afrika inay dhaqaale ahaan midoobaan si looga hortago khilaafaad mustaqbalka dhaca.

“Hab-dhismeedka siyaasadeed ee Afrika waa mid aan caqli-gal ahayn. Qaar ka mid ah waddamada ma laha marin badeed. Ujeedooyin dhaqaale iyo kuwa difaacba, waad xayiran tahay. Sidee baan u dhoofiyaa badeecadeyda?” ayuu yiri.

Museveni ayaa sheegay in Uganda aysan dhisan karin ciidan bad ama aysan si madax-bannaan u dhoofsan karin badeecadeeda maadaama aysan lahayn xeeb.

“Taasi waa sababta aan u leeyahay, dadkiinow, maxaad u eegi weydeen sida loo midoobo? Sababtoo ah Uganda, xitaa haddii aad dooneysaan inaad dhisataan ciidan bad, sidee baad u dhisi kartaan? Annagu marin badeed ma lihin,” ayuu yiri Museveni.

Museveni ayaa muujiyay sida uu uga xun yahay ku tiirsanaanta Uganda ee waddamada deriska ah, gaar ahaan Kenya, ee dhanka kaabayaasha ganacsiga.

“Taasi waa sababta aan wadahadallo aan dhammaad lahayn ula yeelanno Kenya, kadibna kani, kani wuu istaagay, kadibna mid kale ayaa yimid, dabadeedna… Jidka tareenka, dhuumaha shidaalka, biyaha – waan ka wadahadalnaa. Laakiin baddaas anigaa iska leh sababtoo ah aaway baddaydii? Xaq baan u leeyahay baddaas,” ayuu yiri.

Inkastoo hadalladiisu ay dhaliyeen walaac la xiriira xasilloonida Bariga Afrika iyo xiriirka soo jireenka ah ee dhanka xuduudaha iyo ganacsiga ee u dhexeeya labada dal ee deriska ah, haddana dadka isticmaala baraha bulshada ayaa ku jeesjeesay sheegashooyinkaas, iyagoo internet-ka ku baahiyay sawirro qosol ah oo si weyn u faafay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa xalay kulan casho-sharaf iyo xog-wareysi ah hoyga uu ka deggan yahay Muqdisho kula yeeshay qaar ka mid ah xubnaha labada gole ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Madaxweynihii hore iyo xildhibaannada ayaa ka wada hadlay xaaladda guud ee dalka, ilaalinta dowladnimada, midnimada iyo maareynta marxaladda kala guurka ah ee dalku ku jiro.

Mudane Farmaajo ayaa uga mahadceliyey xildhibaannada booqashada iyo kulanka wadatashi ee ay ugu yimaadeen, isagoo ku adkeeyey sida ay muhiim u tahay in ay mudnaanta siiyaan ka shaqaynta dhowrista midnimada iyo wadajirka shacabka Soomaaliyeed, taas oo aasaas u ah ilaalinta dastuurka iyo shuruucda lagu heshiiyey.

Farmaajo ayaa dalka dib ugu soo laabtay 13-kii Nofeembar, kaddib saddex sano iyo dheeraad ah oo uu ka maqnaa.

Madaxweynihii hore Farmaajo ayaa dalka ugu soo laabtay arrimo la xiriira doorashada madaxtinimada ee sanadka soo socda lagu wado in ay dalka ka qabsoonto, inkasta oo aan weli heshiis lagu ahayn nooca doorasho ee la qorsheeyey in dalka laga qabto 2026-ka.

Wararka ayaa sheegaya in Farmaajo uu qayb ka noqon doono dadaallada gudaha ee xalka loogu raadinayo in la dhammeeyo khilaafka masiiriga ah ee u dhexeeya madaxda Dowladda Federaalka ah iyo siyaasiyiinta mucaaradka ee la xiriira doorashada dalka, isla-markaasna ka dhashay wax ka beddelkii 30-kii bishii Maarso ee sannadkii 2024 lagu sameeyay afar ka mid ah 15-ka cutub ee Dastuurka KMG ah ee uu ka kooban yahay.

Imaanshaha Farmaajo ee dalka ayaa ku soo beegmeysa iyadoo ismari-waa siyaasadeed uu ka taagan yahay doorashada, kaas oo muddooyinkan dambe u dhexeeyay siyaasiyiinta Madasha Samatabixinta iyo Villa Somalia.

13-kii bishii Agoosto ayaa waxaa natiijo la’aan ku soo dhammaaday kulammo uu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud la lahaa xubnaha Madasha Samatabixinta, kaddib markii ay isla meel dhigi waayeen in laga laabto qodobbadii la beddelay ee dastuurka qabyo-qoraalka, si marka hore loogu heshiiyo haddii wax laga beddelayo iyo haddii kale.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa ka biyo-diiddan qaabka ay Dowladda Federaalka u maamulayso doorashada 2026, iyagoon ka digay in dalka laga qabto doorasho aan heshiis lagu ahayn.

Farmaajo waa madaxweynihii ugu dambeeyay ee dalka ee doorasho lagaga guuleystay kaddib xilka wareejiya, dowladduna waxay og tahay in uu saamayn siyaasadeed leeyahay.

Farmaajo waxaa lagu tiriyaa siyaasiyiinta mucaaradka ee Dowladda Federaalka, inkasta oo uu u dhaqmayo siyaasi kali-duul ah, marka aad eegto in aanu xubin ka ahayn isbahaysiyada ay ku mideysan yihiin xubnaha mucaaradka.

Dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh ayaan dalka ka qaban karin doorasho aan heshiis lagu ahayn, maadaama ay ka warqabto in beesha caalamka aan wax dhaqaale ah lagu bixin doonin doorasho lagu kala qaybsan yahay.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa dabayaaqadii bishii Agoosto hal tallaabo u qaaday tanaasulka looga baahan yahay in dowladdiisu ay sameyso, markaas oo uu oggolaaday in madaxweynaha xiga ay soo doortaan xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka, balse ay dadweynuhu si toos ah u soo dooran doonaan golayaasha deegaanka, xildhibaannada baarlamaanada heer dowlad-goboleed iyo heer federaalba.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa go’aankan qaatay, kadib heshiis uu xilligaasi la galay afar ka mid ah siyaasiyiinta Madasha Samatabixinta, kuwaas oo mabda’an ka tanaasulay mucaaradnimadooda. Siyaasiyiintan ayaa kala ah Shariif Xasan Sheekh Aadan, Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke, Daahir Maxamuud Geelle iyo Maxamed Mursal Sheekh Cabdirraxmaan.

Boosaaso (Caasimada Online) – Faah-faahinno ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay duqeyn culus oo maanta diyaaradaha dagaalka Mareykanka ay ka fuliyeen qaybo kamid ah dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari, halkaas oo ay weli howlgallo kasii wadaan ciidamada Puntland.

Qoraal kooban oo kasoo baxay Taliska Hawlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland ayaa lagu sheegay in duqeynta oo bartilmaameed ah lala beegsaday firxadka maleeshiyaad ka tirsan kooxda Daacish oo ku sugnaa aagga tog ku yaalla Baallade, halkaas oo uu ka socdo howlgalku.

Puntland ayaa xaqiijsay in weerarkan lagu dilay ugu yaraan 5 xubnood oo kamid ahaa kooxda Daacish ee ku sugnaa aagga la duqeeyay, waxayna u mahadcelisay Mareykanka.

“Duqeyn ayaa lagu dilay ugu yaraan 5 ka mid ah firxadka Argagixisada Daacish, duqeynta oo ka dhacday aaga Barakalah ee Togga Baalade waxaa fuliyey saaxiibada dowladda Puntland ee Maraykanka” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay maamulka Puntland.

Waa weerarkii labaad oo cirka ah oo muddo laba todobaad gudahood ah uu Mareykanka ka fulinayo aaga Barakalah ee Togga Baalade, halkaas oo ay ku sugan yihiin xubnaha Daacish.

Waxaa kale oo kasii horreeyay weerar kale oo uu dhawaan Mareykanka ka fuliyay deegaanka Ceelka Baarakalaah oo ah fariisin istaraatiiji ah oo ay togga Baallade kaga sugan yihiin maleeshiyaadka Daacish, halkaas oo sidoo kale jab culus loogu gaystay.

Daacish ayaa difaacaneysa Ceelka Baarakalaah, waxaana horay ay u sheegtay inay ka hortegtay weeraro ay kusoo qaadeen ciidanka Puntland, si ay u qabsadaan deegaankaas.

Si kastaba, Duqemahan waxaa barbar socda dagaallo toos ah oo ay ciidanka Puntland ku qaadayaan fariisimaha Daacish ee ku yaalla dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari.

Muqdisho (Caasimada Online) – Maxkamadda Darajada Koowaad ee Ciidamada Qalabka Sida ayaa maanta xukunno adag kasoo saartay dhacdooyinkii kala duwanaa ee dhawaan ka dhacay gudaha degmada Wanlaweyn iyo duleedkeeda, kuwaas oo si weyn looga argagaxay.

Maxkamadda oo kiiskan siisay waqti ku filan, kuna dhageystay xeer ilaalinta iyo sidoo kale qareennada u doodayay eedeysanayaasha ayaa ugu dambeyn soo saartay xukunno isugu jir dil toogasho ah, xabsi ciidan iyo sii deysmo, sida uu ku dhawaaqay Gaashaanle Sare Cabdullaahi Abuukar Xasan Shadoor oo ka tisan Garsoorka Maxkamadda Ciidamada.

Xasan Buulle Isaaq, Yuusuf Aadan Xuseen (Suuley), Abshir Cabdow Xasan Made, Maxamed Sayid Cumar Awbiime, Cumarey Iskoy Maame, Abuukar Daa’uud Cismaan, Liibaan Abuukar Cumar (Shiine), Yuusuf Abuukey Maamo iyo Jamaal Maxamed Qaadi ayaa lagu xukumay dil toogasho ah.

Dhammaan raggan ayaa lagu helay dil wadareed ka dhacay Warta Cismaan oo qiyaastii 8M u jirta degmada Wanlaweyn, laguna dilay 12 qof iyo falkii lagu gubay Isaaq Daa’uud Maxamed ee ka dhacay aagga degmada Wanlawayn ee gobolka Shabeellaha Hoose.

Sidoo kale, Cali Isxaaq Guuleed (Cali Yariis), Fu’aad Axmed Maxamed (Duqow), Deeqow Cismaan Nuunow, Ciise Cabdi Maxamed (Calaan), Xuseen Maxamed Qaasim iyo Cabdi Maxamed Cismaan (Cabdi Tuure) oo maqanayaal ah ayaa iyaguna lagu xukumay toogasho.

Dhammaantood waxaa iaygana raggan loo haystaa weerar lagu dilay illaa 5 qof, laguna dhaawacay 5 kale oo ay ku qaadeen Ceelka Yaaqbariweyne, muwaadin si fool xun loogu dilay isla Yaaqbariweyne iyo falal kale oo ay kamid tahay jidgooyo lagu dhibaateeyo masaafurka.

Cabdifitaax Sokorey Gaduudow, Daahir Mukhtaar Shibow, Saaax Xuseen Cali, Cabdixamiid Cabdullahi Siidow, Maxamed Daahir Cismaan iyo Muslimo Cabdi Kuusow oo iyaguna kaalin ka qaatay dhacdadii foosha xumeyd ee muwaadinka lagu gubay ayaa sidoo kale lagu xukumay min 5 sano oo xabsi ciidan ah.

Dhinaca kale, Maxkamadda Ciidamada ayaa sii deysay Axmed Saalax Abuukar, Qaasim Cabdi Xasan Amiin, Abuukar Yuusuf Cali Axmed iyo Cismaan Cabdulle Caliyow, kadib markii lagu waayay eeddii xafiiska xeer ilaalinta Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Maxamed (Farmaajo) oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa qaylo dhaan afka furtay, isaga oo dhaleeceyn xooggan u jeediyay dowladda uu hoggaamiyo Xasan Sheekh.

Farmaajo ayaa marka hore ka horyimid tallaabo ay maanta dowladda Soomaaliya oo xabsiga dhigtay Cabdirisaaq Nuur Xalane oo lagu xiray garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho, xilli uu doonayay inuu ka dhoofo.

Xalane ayaa maalmihii u dambeeyay aad u dhaliilayay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo dowladdiisa, taas oo lala xiriirinayo xarigiisa.

Madaxweynihii hore ayaa sheegay in xarigga nabadoonka uu yahay shacri darro, isla markaanaa uu muujinayo in dowladdu ay kasii baxayso xeyndaabka sharciga, sida uu hadalka u dhigay.

“Xarigga sharci darrada ah ee lagula kacay Nabaddoon Cabdirisaaq Nuur Xalane waxa uu muujinayaa sida dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh ay u sii xulayso jid ka fog sharciga, awoodda dowladdana ay uga dhigtay mid lagu caburiyo haldoorka bulshada ee ka dhiidhinaya barakicinta dadka danyarta ah” ayaaqoraalkiisa ku yiri Maxamed Farmaajo.

Waxaa kale oo uu carrabka ku dhuftay in dowladdu ay kasoo horjeedo isla-xisaabtanka, cadaaladda iyo dowlad-wanaagga, isagoo dhanka kale ku baaqay in la daayo nabadoonka.

“Annagoo garowsan in xariggan sharci darrada ah uu muujinayo sida dowladdan ay uga soo horjeeddo isla-xisaabtanka, cadaaladda iyo dowlad-wanaagga, waxaan ku baaqaynaa in si degdeg ah xabsiga looga siidaayo Nabaddoonka, loona fasaxo safarkiisa laga xannibay”. ayuu kusii daray.

Sidoo kale wuxuu mar kae yiri Farmaajo “Waxaan bogaadinaynaa dhammaan haldoorka u istaagay danta guud, u doodista xuquuqda dadkeenna la barakicinayo iyo dowlad wanaagga, taas oo aasaas u ah in la helo dowlad aamin ah oo daryeesha shacabkeeda”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee dowladda, gaar ahaan kuwa Booliska ayaa maanta garoonka Aadan Cadde ku xiray Nabadoon Cabdirisaaq Nuur Xalane oo doonayay in uu ka dhoofo garoonka, sida ay innoo xaqiijiyeen ilo wareedyo xilkas ah

Nabadoonka ayaa maalmihii u dambeeyay aad u dhaliilayay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo dowladdiisa, taas oo lala xiriirinayo xarigiisa.

Xubno kamid ah mucaaradka oo qoraallo soo saaray ayaa si adag u camaareeyay xarigga Nabadoon Cabdirisaaq Nuur Xalane, waxayna ku baaqeen in deg-deg loo sii daayo.

Ra’iisul wasaarihii hore ee dalka Xasan Cali Khayre oo kamid ah xubnaha ka hadlay xarigga Nabadoonka ayaa ku tilmaamay afduub, wuxuuna sheegay inuu codkiisa ku difaacayay danyarta.

“Waxaan cambaareynayaa xarigga sharcidarrada ah ee dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay maanta kula kacday nabaddoon Cabdirisaaq Nuur Xalane oo ay boolisku afduubteen isaga oo ka dhoofaya garoonka Aadan Cadde. Nabaddoon Xalane waa oday dhaqameed codkiisa ku difaaca xuquuqda dadka danyarta ah iyo dhulka dantaguud, xarigga ay dowladdu maanta kula kacdayna waa caburin iyo cabsigelin lagu aamusinayo codka indheergaradka bulshada” ayu qoraalkiisa ku yiri Xasan Cali Kahyre.

Sidoo kale wuxuu farriin u diray madaxda dowladda federaalka oo uu ka dalbaday inay si shuruud la’aan ah u kusii daayaan Nabadoonka maanta lagu xiray garoonka Aadan Cadde.

“Waxaan Madaxweyne Xasan Sheekh ugu baaqayaa in si degdeg ah oo shuruud la’aan ah loo sii daayo nabaddoon Xalane, kana joogsado xarigga lagu caburinayo bulshada, barakicinta danyarta, iyo dhulboobka oo cuuryaaminaya dowladnimada, dimuqraadiyadda, iyo horumarka dalka iyo dadka Soomaaliyeed” ayuu mar kale yiri Xasan Cali Khayre.

Dhinaca kale, Cabdiraxmaan Caynte oo isna warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka hadlay xarigga Nadoonka, wuxuuna codkiisa ku biiriyay baaqa ah in deg-deg loo siiyo xorriyadiisa,

“Waxaan cambaareynayaa xarigga sharci darrada ah ee maanta lagula kacay Nabadoon C/rizaq Nur Xalane, oo kamid ah hoggaanka dhaqanka Soomaaliyeed” ayuu yiri Caynte.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay “Nabadoon Xalane wuxuu waayadan dambe u ololeynayay xuquuqda danyarta ay dowladda Soomaaliya ka barakicineysay guryahooda”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si faah-faahsan uga hadashay go’aanka kasoo baxay Maxkamadda Bulshada Bariga Afrika ee Arusha oo shalay dib u dhigtay ku dhawaaqista go’aanka dacwadda xubnaha Soomaaliya ku metelaya baarlamaanka urur-goboleedka iskaashiga dhaqaalaha bariga Afrika (EAC).

Habdhowraha Baarlamaanka Mudane Maxamed Cabdullaahi Xasan (Nuux) oo goobjoog ahaa maxkamadda ayaa sheegay in maxkamaddu ay dib u dhigtay dhaarinta xubnihii metalayay Soomaaliya, si ay ugu biiraan Baarlamaanka Bulshada Bariga Afrika ee (EAC).

Nuux ayaa sidoo kale sheegay in go’aanka maxkamadda uu deg-deg ka muuqday, isla markaana aan lagu saleyn, sida ay u shaqeyso hannaanka siyaasadda Soomaaliya.

“Maanta waxa dhacay waxa uu ahaa wax aad moodid inuu degdeg ku jiro go’aanka maxkamadda ayaa maanta soo baxay wuxuuna ka hadlayay hal arrin oo ku saabsaneyd in dib loo dhigay go’aankii lagu dhaarin lahaa xubnihii metalayay Soomaaliya ee ka qayb-geli lahaa Baarlamaanka Bulshada East Afrika” ayuu wareysiga ku yiri Habdhowre Nuux.

Waxaa kale oo uu kusii daray “Maxkamaddu waxay aad uga hadleysaa in dadka ay ku yimaadaan xisbiyo iyo dimuquraaddiga, laakiin Soomaaliya Baarlamaankeeda waxaa lagu fadhiyaa nidaama 4.5”.

Sidoo kale, wuxuu beeniyay wararka sheegaya in uu soo baxay xukun maxkamadeed oo dib loogu celinayo xubnaha Dowladda Federaalka Soomaaliya soo xushay ee baarlamaanka EALA.

Xildhibaannada Soomaaliya ayaa horey loo hakiyay sababo la xiriira musuq-maasuq dartiis, kadib markii koox siyaasiyiin Soomaali ah ay dacwad ka dhan ah doorashadaas u gudbiyeen Maxkamadda EACJ ee fadhigeedu yahay Arusha, taas oo haatan dib u dhigtay soo saarista go’aanka dacwadda xubnahan.

Siyaasiyiinta gudbiyay dacwaddan ayaa ku doodaya in hannaankii soo xulista uu baal-maray shuruucda aas-aasiga ah ee ururka. Dacwoodayaasha ayaa sheegay in geeddi-socodka oo dhan lagu soo koobay muddo shan maalmood gudahood ah, isla markaana musharrax kasta laga qaaday lacag diiwaangelineed oo gaaraysa ku dhowaad $10,000.

Waxay ku eedeeyeen in liiska kama dambaysta ah lagu saleeyey eex iyo qaraabo-kiil, laguna soo koobay shakhsiyaad xiriir dhow la leh madaxda sare ee dalka, halkii laga hubin lahaa inuu ka dhex muuqdo aragtiyo siyaasadeed oo kala duwan.

Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa ku adkeysanaya in doorashadu u dhacday si waafaqsan xeerarka dalka, waxayna wacad ku mareen inay kiiska iska difaaci doonaan. Waxay ku doodayaan in murankan uusan noqon mid carqaladeeya dadaalka ballaaran ee dalku ugu jiro inuu si buuxda u dhexgalo hay’adaha kala duwan ee EAC.

Si kastaba, waxaa si weyn loogu dhag taagaya go’aanka kasoo bixi doona maxkamadda, kaasi oo Soomaaliya u noqon doona guul ama dhabar-jab siyaasadeed, maadaama Dowladda Federaalka ay dadaal badan ku bixisay ku biirista EAC iyo soo xulista xubnaheeda baarlamanka EALA, oo haatan ay ka harsan tahay wax ka yar laba sanno