25.6 C
Mogadishu
Saturday, June 20, 2026

Jeneraal Odawaa: Shabaab waxay ku jiraan saacadihii ugu dambeeyey ee burburkooda

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS), General Odawaa Yuusuf Raage, ayaa ku baaqay riixitaan kama dambeys ah oo ka dhan ah Al-Shabaab, isagoo ku dhawaaqay in kooxda xagjirka ah ay ku sugan tahay meel burbur ku dhow, isla markaana ku boorriyay ciidamada dowladda inay sii wadaan dardartooda.

Isagoo ka hadlayay jiidda hore ee gobolka Shabeellaha Dhexe, halkaas oo ciidamada Soomaaliya iyo maleeshiyaadka xulafada ah ay xoojiyeen howlgallada, Odawaa wuxuu ka digay in xagjiriintu ay ku sugan yihiin “halgankoodii ugu dambeeyay” isla markaana ay tahay xilligii la soo afjari lahaa.

“Muddo laba sano ah, Al-Shabaab waxay ku jirtay go’doon. Way daciifeen oo quus bay ka taagan yihiin,” ayuu yiri Odawaa. “Howlgallada waa inay sii socdaan iyadoo aan la hakinin. Guushu waxay u baahan tahay naf-hurnimo, mana jirto dal sharaf ku helaya si bilaash ah.”

Taliyaha ciidanka Soomaaliya ayaa carrabka ku adkeeyay in ciidamadu ay tahay inay ahaadaan kuwo adkeysi leh, isagoo uga digay inay ka baxaan goobaha dhawaan la xoreeyay.

Hadalladiisa ayaa imaanaya xilli Al-Shabaab ay kordhisay weerarrada ka dhacaya Shabeellaha Dhexe, taasoo u muuqata isku day lagu carqaladeynayo howlgalka militariga ee socda.

Dowladda Soomaaliya, oo ay taageerayaan maleeshiyaadka deegaanka iyo saaxiibada caalamiga ah, ayaa xoojisay howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab tan iyo 2022-kii, iyadoo dib ula soo wareegtay saldhigyo muhiim ah oo ku yaalla bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, kooxda xagjirka ah ayaa sii waday inay fuliyaan weerarro gaadmo ah oo dhimasho badan geysta, qaraxyo ismiidaamin ah, iyo weerarro ku dhufo oo ka dhaqaaq si ay u carqaladeeyaan howlgalka.

Hadallada Odawaa ayaa muujinaya ujeedka dowladda ee ah inay sii kordhiso ololaheeda. Iyadoo ciidamada Soomaaliya ay sii galayaan goobaha ay xagjiriintu maamulaan, toddobaadyada soo socda ayaa la filayaa inay noqdaan kuwo muhiim u ah go’aaminta aayaha kooxda.

CIA-da oo joojisay xogihii sirdoonka ee la wadaagi jirtay Ukraine + sababta

Washington (Caasimada Online) – Hay’adda Sirdoonka Mareykanka ee CIA-da ayaa Arbacadii shalay jartay xogihii dhanka sirdoonka ee ay la wadaagi jirtay Ukraine, tallaabadaas oo si weyn u yareyn karta awoodaha Kyiv ee sii wadista dagaalka muddada saddexda sano ay kula jirto Ruushka.

Washington ayaa aad u riixeysa wadahadallo nabadeed oo ay dooneyso in ay ku soo afjarto dagaalka labada dowladood ee deriska ah.

Madaxweyne Donald Trump ayaa horraantii todobaadkaan amray in la hakiyo gargaarka millatari ee uu Mareykanka siiyo Ukraine, maalmo yar kaddib marki ay hadallo kul-kulul Aqalka Cad isku weydaarteen isaga iyo madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelenskyy.

Agaasimaha CIA-da, John Ratcliffe ayaa Arbacadii sheegay in Maraykanku uu xilligan la joogo soo afjaray la wadaagidda xogaha sirdoon ee xukuumadda Kyiv, inkastoo tallaabadani ay noqon karto mid gaaban ka dib markii Zelenskyy uu sheegay in hadaladii kululaa ee isaga iyo Trump ku dhexmaray xafiiska madaxtooyada ay ahaayeen “wax laga qoomameeyo” iyo in Ukraine ay diyaar u tahay wadahadal nabadeed oo ay la yeelato Ruushka.

Tan iyo bilawgii dagaalka ee sannadki 2022-kii, Maraykanku waxa uu Ukraine siinayay xogo sirdoon oo muhiim ah, oo ay ku jiraan macluumaadka xasaasiga ah ee ay u baahan yihiin milatariga si ay u beegsadaan ciidamada Ruushka.

Dagaalka argagixisadu waxa uu marayaa gebo-gebo

Ammin dheer ayaa geyiga Soomaaliyeed dagaal ka socday, dagaalkaasoo la kowsaday gobonnimadii Soomaaliya iyada oo 4 jir ah, ayaa dagaal culusi dhexmaray 1964-65 dowladdii Madaxweyne Aadan Cadde hoggaaminayey iyo Xabashida.

Dagaalkaasi ma ahayn kii Soomaali iyo Xabashi dhexmara kii ugu horreeyey, ee dagaal dowladnimo lagu galay kii ugu horreeyey ayuu ahaa.

Waxaa jiray dagaallo dhexmaray Boqortooyadii Ajuuraan iyo Xabashida, sidoo kale Boqortooyadii Adal iyo Xabashida, Boqortooyadii Immaamatu Hiraab iyo Xabashida, Dagaalyahankii Sheekh Xasan Barsane iyo Xabashida, Dowladdii Soomaaliya iyo Xabashida.

Soomaalidu cadowga koowaad ee ay lahayd waxa uu ahaa Xabashi, marar badan oo lays fara saarayna Soomaalida waxaa ka hiiliyey dowladdo Yurubiyaan iyo reer Galbeed ah, sida Boortaqiiska oo 1420meeyadii la safnaa Xabashida iyo Ruushka iyo Soofiyeetkii oo lays fara saaray 1977/78.

Kaddib burburkii Dowladdii Rajiimkii keligii taliye ahaa waxaa dhacay dagaallo beelaysan oo u dhaxeeyey beelaha Soomaaliyeed, dagaalladan oo burburiyey guud ahaan dalka abuurayna qalalaase iyo colaad sokeeye oo ballaadhan.

Kala qixii iyo kala cararkii bulshada Soomaaliyeed waxaa fursad helay dalal markii horeba dano gaar ah ka lahaa dalka Soomaaliyeed, kuwaasoo si weyn u dhiirigelin jiray colaadaha sokeeye iyo inay kala dilaan bulshada Soomaaliyeed.

Iyadoo sidaasi jirto ayaa bulshada Soomaaliyeedna waxgaradkeedu dedaal ugu jiray yabyab iyo dib u dhis dowladeed si haykalkii iyo muuqalkii dalka iyo dadka dib loogu soo celiyo.

Halkaa markii arrin marayey waxaa la abuuray kooxo xagjir ah oo xambaarsan magaca diinta islaamka, kuwan oo habkii hore iyo hawlihii la yaqaanay kuwo ka duwan la gole yimid.

Soomaalidu waxay isku dili jirtay, dakano iyo daano kala gaadha, deegaan iyo ceel laysku qabsado, hanti iyo haween iwm.

Wixii ka dambeeyey 80meeyadii waxaa bilowday dagaal siyaasadeed beelaysan oo ay hadba beesha xukunka haysaa iyadu dowladeyso kuwa kalena mucaarad hubaysan noqdaan.

Arrinkan waxaa aas aaskiisa lahaa ciidankii Af gambiyey dowladdii shacabka 1969kii, kuwaasoo isu bahal geliyey dadkii Soomaaliyeedna kalsooni xumo iyo nacayb dhex dhigay, jeer ay abuurmeen jabhaddo beelaysan oo ugu dambayn 1991 xilka ka tuuray Rajiimkii kelitaliska ahaa.

Hadda maanta 2025 waxaa socda dagaal ka dhan ah kooxaha xagjirka kaasoo ay dowladda Federaalku bilowday sannad iyo dheeraad ka hor, isagoo ay ciidanka xoogga ee dowladda Federaalka iyo dadka deegaanku duulaan ku qaadeen kooxaha xagjirka ah ee banneysta dhiigga bulshada Soomaaliyeed.

Hadda waxaa dhawaan ku dhiiraday gobollada Bariga Soomaaliya iyo maamulkooda iyagoo raacay isla jidkii dowladda Federaalku jeexday ee ahaa in ciidanka maamulka iyo kuwa deegaanku duulaan ku qaadaan kooxo tiro ahaan ka yar Alshabaab oo ku dhuumaalaysanayey dhawr buurood ee u dhaxeeya gobolka Bari iyo Sanaag.

Ugu dambeyn dagaal ay dhanka cirka ka taageerayaan dowladdaha Soomaaliya la saaxiibka ah iyo ciidanka Daraawiishta Puntland iyo dadweynaha ayaa ku guuleystay inay ka adkaadaan kooxda Daacish oo dhibaato ku haysay gobollada Bari iyo Nugaal.

Hubaashii dhiiranaantii ciidanka xoogga iyo Macawisley waxa ay noqotay mid lagu daydo.

Keliya waxaa hadda aan tallaabo muuqata qaadin gobollada Koonfur galbeed iyo Jubbooyinka oo ay weli ku sii hadhsan yihiin kooxaha Alshabaab kuna leeyihiin awood muuqata.

Dagaalka Argagixisadu waxa uu marayaa gebogebo, libinteeda iyo ammaanteedana waxaa leh dowladda Federaalka oo iyadu bilowday dadweynaha ku dhiirigelisay.

Cabdiraxiin H Galayr

Somalia: US ends Danab forces funding, economic crisis looms

Mogadishu, Somalia – The United States has halted funding for the Danab special forces unit of the Somali National Army (SNA) and significantly reduced aid channeled through the US Agency for International Development (USAID), Somalia’s Finance Minister Bihi Iman Egeh told parliament on Wednesday.

He warned that the sudden funding cuts have severely strained the national budget, threatening to destabilize the country’s fragile security situation and development efforts.

The Danab brigade, a specialized unit of the SNA, was established with US training and support to combat terrorism and stabilize Somalia.

“The biggest burden the government faces at this time is the loss of U.S. funding previously allocated to the Danab forces,” Egeh stated.

The cessation of support threatens to undermine the unit’s operational capacity, which has been crucial in the fight against Al-Shabaab, the Al-Qaeda-linked militant group that controls swathes of Somali territory.

The Danab forces have been a key component of Somalia’s security strategy, receiving extensive training and equipment from the US military since their inception in 2014.

This partnership aimed to bolster Somalia’s capacity to take on the primary responsibility for its own security.

The unit’s effectiveness has been widely acknowledged, so the abrupt withdrawal of funding is a significant setback for Somalia’s counterterrorism efforts.

Al-Shabaab, which has waged a relentless insurgency for over a decade, continues to pose a significant threat to regional stability, and the Danab forces have been instrumental in pushing back against their advances.

Impact on aid and development

According to the finance minister, the funding cuts also extend to USAID programs, impacting crucial aid and development initiatives. This reduction has exacerbated Somalia’s existing economic challenges, which are compounded by recurring droughts, floods, and food insecurity.

“The reduction in funding has also affected aid and development programs, further exacerbating the country’s economic challenges,” Egeh added.

According to the Ministry of Finance assessments, Somalia has lost approximately $1.5 billion in annual aid, increasing the financial pressure on the government.

“We must work together to accelerate tax reforms, manage foreign aid efficiently, and leverage available resources,” Egeh urged. “The reduction in funding is not limited to the United States alone, but is a global trend.”

Somalia’s reliance on international aid is substantial, reflecting decades of state fragility and conflict. USAID programs have provided critical support in sectors such as health, education, and agriculture, addressing the basic needs of a population struggling with poverty and displacement.

The reduction in these programs will likely significantly impact vulnerable communities.

Economic crisis looming

The finance minister warned that Somalia is on the brink of a severe economic crisis and called on the government to prepare for the potential impact.

“Some of the reasons for the reduction in aid are related to changes in political priorities in Washington,” Egeh stated. He also indicated that funding declines predated the current US administration.

The U.S. has historically been a significant provider of military and humanitarian assistance to Somalia, given the country’s ongoing conflict with Al-Shabaab and its vulnerability to recurring droughts and food crises.

The reduction in aid has had dire humanitarian consequences. The World Food Programme (WFP) warned that an additional one million people in Somalia could face crisis levels of hunger in the coming months due to an anticipated drought and existing funding cuts.

This would increase the number of people experiencing acute food insecurity from 3.4 million to 4.4 million.

The US engagement in Somalia is part of a broader international effort to stabilize the Horn of Africa and counterterrorism, a region of strategic importance due to its proximity to vital shipping lanes and its vulnerability to extremist influence.

Somalia’s ongoing reliance on external support highlights the country’s fiscal vulnerability. The nation’s efforts to rebuild its institutions and establish a functioning economy are hampered by ongoing security threats and limited domestic revenue.

The reduction in US funding adds to the existing challenges, raising concerns about the long-term sustainability of Somalia’s progress.

Somalia now faces the challenge of finding alternative sources of funding to sustain its military operations and development programs amid mounting financial pressures.

Farmaajo oo shaaciyey hal arrin oo looga guuleysan karo Shabaab-ka soo galay Sh/Dhexe

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullahi Farmaajo ayaa soo saaray war-saxaafadeed uu uga hadlay dagaalka Khawaarijta, isagoo mucaaradka ugu baaqay inay meel iska dhigaan wax kasta oo la isku hayo, loona soo jeesto dagaalka Khawaarijta.

Farmaajo ayaa sheegay qorshaha Shabaab ka wado Shabeellada Dhexe ay uga faa’iideysanayaan tafaraaruqa siyaasadeed ee dalka ka jira, sidoo kale wuxuu soo hadal qaaday dagaalka Daacish ee ka socda Calmiskaad.

Hoos ka akhriso qoraalka Farmaajo:

Waajib ayey inagu tahay dhammaanteen in aynu garab istaagno Ciidamada Qaranka Soomaaliyeed ee geesiyaasha ah, kuwaas oo kula dagaalamaya cadowga dhammaan furimaha dagaalka iyo goobaha ay soo weerareen ee Shabeellaha Dhexe. Arrintani malahan muxaafidnimo iyo mucaarad ee waa waajib qaran iyo masuuliyad taariikhi ah.

Dhaqdhaqaaqyada argagixisada Alshabaab ay ka sameeyeen deegaannada ka tirsan Shabeellaha Dhexe waxa ay muujinayaan sida argagixisadu ay uga faa’iideysanayaan khilaafaadka dhexdeenna ah iyo xasillooni la’aanta siyaasadeed ee dalka.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaan ku adkaynaynaa in laga shaqeeyo midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed, xalna loo helo khilaafaadka siyaasadeed ee ka jira dalka si loo sii labo jibaaro howlgallada sifeynta dalka ee ka dhanka ah argagixisada Alshabaab iyo Daacish oo ay ciidamada ammaanka Puntland ka sifeynayaan deegaannada ay kaga dhuumaaleysanayaan buuraha Cal-Miskaad.

Waxaa muhiim ah in la xoojiyo dhiirri-gelinta ciidamada iyo abaabulka dadweynaha ee dagaalkan masiiriga ah, anigoo ugu baaqaya shacabka Soomaaliyeed in ay garab istaagaan ciidanka, kana feejignaadaan marin-habaabinta iyo beenta ay faafinayaan argagixisadu.

Ugu dambeyn, waxaan mar kale adkaynayaa sida ay muhiimka u tahay in la mideeyo dadaallada lagu cirib-tirayo kooxaha argagixisada ah, si Soomaaliya ay u hesho nabad waarta, dadkeenuna ay ugu noolaadaan sharaf iyo qarannimo buuxda.

DF oo xaqiijisay tallaabadii Mareykanka uu qaaday ee ciidamada Danab

Muqdisho (Caasimada Online) – Mareykanka ayaa joojiyay maalgelintii uu siin jiray cutubka gaarka ah ee Danab ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS) iyo sidoo kale balaayiin dollar oo deeqo ah oo horey loo marsiin jiray Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Mareykanka (USAID), waxaa sidaas maanta baarlamaanka ka hor sheegay Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya, Biixi Imaan Egeh.

Guutada Danab, oo ah unug khaas ah oo ka tirsan CXDS, ayaa lagu aas-aasay tababar iyo taageero uu bixiyay Mareykanka si loola dagaallamo argagixisada loona xasiliyo dalka. Hase yeeshee, Wasiir Biixi ayaa ka digay in joojinta degdegga ah ee maalgelinta Mareykanka ay si weyn u wiiqday miisaaniyadda dowladda.

“Culayska ugu weyn ee dowladda heysta xilligan waa luminta maalgelintii Mareykanka uu horey ugu qoondayn jiray ciidamada Danab,” ayuu yiri Biixi.

Wasiirka ayaa intaas ku daray in dhimista maalgelinta ay sidoo kale saameyn ku yeelatay barnaamijyada gargaarka iyo horumarinta, taasoo sii xoojisay caqabadaha dhaqaale ee dalka.

Sida lagu sheegay qiimeyn ay sameysay Wasaaradda Maaliyadda, Soomaaliya waxa ay lumisay qiyaastii $1.5 bilyan oo gargaar sannadle ah, taasoo kordhisay cadaadiska dhaqaale ee dowladda.

“Waa in aan si wadajir ah uga shaqeyno dardar-gelinta dib-u-habeynta canshuuraha, maaraynta gargaarka dibadda si hufan, iyo ka faa’iidaysiga kheyraadka la heli karo,” ayuu yiri Egeh. “Yareynta maalgelinta ma ahan mid ku kooban Mareykanka oo keliya, balse waa isbeddel caalami ah.”

Biixi ayaa sidoo kale ka digay in Soomaaliya ay qarka u saaran tahay dhibaato dhaqaale oo ba’an, isagoo ku booriyay dowladda inay si degdeg ah ugu diyaar garowdo saameynta ay yeelan karto.

Waxa uu xusay in sababaha qaar ee dhimista deeqaha ay la xiriiraan isbeddelada mudnaanta siyaasadeed ee Washington, gaar ahaan kaddib dib-u-doorashadii Madaxweyne Donald Trump, wuxuuna tilmaamay in USAID, oo ah hay’adda Mareykanka u qaabilsan horumarinta iyo gargaarka bani’aadannimo, ay si weyn hoos ugu dhigtay taageeradeeda.

Dowladda Soomaaliya ayaa hadda wajahaysa caqabadda raadinta ilo dhaqaale oo kale si ay u sii waddo hawlgalladeeda militari iyo barnaamijyadeeda horumarineed, iyadoo ay sii xoogeysanayaan culaysyada dhaqaale.

ITOOBIYA ma waxay rabtaa wax ka baxsan deked?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa markale ku celisay inay sii wadi doonto inay ku dhaqaaqdo waddo kasta oo nabadeed si ay u hesho marin ay ku gaarto badda.

Tan ayaa imanaysa xilli uu khilaaf kala dhexeeyo qaar kamid ah waddamada ay deriska yihiin. Intii uu socday khilaafkii u dhexeeyay Itoobiya iyo Soomaaliya, Masar, Eritrea, iyo Soomaaliya waxay sameysteen isbahaysi wadajir ah.

Hase yeeshee, Eritrea iyo Masar oo doonaya inay xoojiyaan awooddooda Geeska Afrika ayaa marar badan ka hor yimid qorshahan.

Haddaba, rabitaanka Itoobiya ee Badda Cas, saameyn intee le’eg ayuu ku yeelan karaa siyaasadda Geeska Afrika?

Xiisaddan ayaa gobolka u wanaagsaneyn, kana ridi karta xasarado horleh haddii Itoobiya kusii adkeysato damacan guracan, ayuu sheegay Cabdiraxmaan Cismaan Gaas oo ka faallooda arrimaha Geeska Afrika.

“Halista ii muuqata waa in la wada-hadli waayo, oo gobolku wada fariisan waayo, kadibna isku dayaan in xoog isku maquuniyaan oo mid walba damaca uu leeyahay muruqiisa ku gaaro,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cismaan oo la hadlay BBC.

Deked mise bad ay yeelato ayey rabtaa Itoobiya?

Itoobiya ayuu sheegay inay rabto marin biyeed wax ka weyn, oo waxay isku arkaan in baddaas maamulkeeda qeyb ka noqdaan, “Sida keliya ee qeyb uga noqon karaan maamulka badda waa inay helaan meel ay maamulaan oo badda ku taalla,” ayuu yiri Cabdiraxmaan Gass.

Itoobiya ayaa rabta inay hesho dhul badeed ay maamulkeeda u madax-banaan tahay, taas oo sida muuqata aysan ka heli doonin dalalka deriskeeda, oo iyagu keliya ula diyaar ah ‘deked ganacsiyeed’ aan macno badan ka goyn rabitaankan.

Inkasta oo Itoobiya ay haatan naf bideyso wada-hadalladda Ankara, haddana uma muuqato inay wax weyn u goyn doonaan, maadaama ay xasaasiyad gaar ah ka qabaan dadka Soomaaliyeed.

Ajnedaha Ankara qeyb ma ka tahay doodda Itoobiya?

Sida aya sheegtay dowladda federaalka Soomaaliya marnaba miiska ma saarna in Itoobiya la siiyo bad ama xitaa laga dooddo, taas beddelkeedana ay tahay in laga wada xaajoonayo sidii ay Itoobiya sida dalalka deriska ah u adeegsan laheyd dekedaha Soomaaliya.

Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Danjire Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad) oo dhawaan wareysi bixiyay, ayaa sheegay in Soomaaliya aysan marnaba gorgortan ka galeyn in dhul Soomaaliyeed la siiyo dal kale.

“Annaga waxaan mas’uul ka nahay Soomaaliya, in aan danaheeda ilaalinona waa waajib naga saaran. Marnaba wax ogolaanaya in dhul Soomaaliyeed cid kale yeelato kama shaqeynayno, miiskana ma saarno,” ayuu yiri Wasiir Balcad.

Sidoo kale, waxa uu carabka ku adkeeyay in aysan jirin wax ka duwan isticmaalka dekedaha oo ay ka wada hadlayaan Soomaaliya iyo Itoobiya, islamarkaana ay dowladda Soomaaliya ogolaan doonin wax ka baxsan arrintan.

Maxay Somaliland ka tiri eedeymihii Puntland kula xiriirisay kooxda Daacish?

0

Hargeysa (Caasimada Online) – Xukuumadda Somaliland oo ka jawaabtay eedeymaha ay Puntland kula xiriirisay kooxda Daacish ee dhuumaaleysanaysa buuraha Cal Miskaad ayaa ku tilmaantay “hadal meel waayay.”

Wasiirka Warfaafinta Somaliland, Axmed Yaasiin Sheekh Cali Ayaanle, ayaa sheegay in wax lala yaabo ay tahay eedeymaha kasoo yeeray Puntland, kuwaas oo uu ku tilmaamay eedo ay cuqdad ka muuqato, oo aanay marnaba ka suurtoobaynin Somaliland.

“Waxa wax lala yaabo ah eedaha deel-qaafka iyo cuqdada ah ee ay ka muuqato nafla-caarinimada la qarsan waayay, oo maalmihii la soo dhaafay ka soo yeedhayay mas’uuliyiin ka tirsan maamul-goboleedka Puntland ee Soomaaliya, kuwaas oo ku eedaynayay Somaliland wax aanay dhaqan u lahayn, kana suurtoobi karin, oo aan ku sifayn karno ‘hadal meel waayay,'” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay xafiiska Wasiirka Warfaafinta Somaliland.

Somaliland ayaa ku dooday in ay taariikh dheer u leedahay la-dagaallanka argagixisada iyo budhcad-badeedda, oo ay ka fogaysay deegaanadeeda, iyadoo sheegtay in juhdigii ay ka samaysay ka hortagga argagixisadu uu noqday mid deyr u ah mandaqadda oo dhan.

“Qodobka 10-aad, fiqradiisa 7-aad, ee Dastuurka JSL waxa uu jideynayaa: ‘Dawladda Somaliland waxay ka soo horjeeddaa falalka argagaxisnimada, ujeeddo kasta ha lahaadee. Somaliland waa dalka keliya ee mandaqadda ku yaalla ee dastuurkiisu waajibiyay la-dagaallanka argagixisada,’” ayaa lagu yiri qoraalka.

Waxa kale oo intaas lagu sii daray: “Xukuumadda Somaliland waxa mar walba ka go’an la-dagaallanka argagixisada, waxaanay iskaashi wax ku ool ah kala leedahay arrintaas dalalka jaarka ah.”

Puntland ayaa marar dhowr ah ku eedaysay Somaliland inay xiriir la leedahay argagixisada Daacish, taas oo ay ugu dambeysay “in ay heshay dukumentiyo muujinaya in dhaawacyada kooxda lagu soo dabiibo Hargeysa.” Hase yeeshee, cadeymaha ay sheegtay Puntland lama wadaagin warbaahinta, waana kuwa ilaa hadda ku kooban afka baarkiisa.

Shariif, Kheyre iyo CC Shakuur oo dalbaday in deg-deg wax looga qabto arrin…

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dalka, Sheekh Shariif Sheekh Axmed, Ra’iisul Wasaarihii hore, Xasan Cali Khayre, iyo Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa war-saxaafadeed wadajir ah oo ay soo saareen ku taageeray ciidanka geesiyaasha ah ee dagaalka kula jira kooxaha argagixisada.

Saddexdan masuul ayaa dalbaday in si degdeg ah wax looga qabto sababaha keenay in maanta ay duulaan yihiin argagixisadii ay sanad ka hor baacsanayeen ciidankeenna iyo halgamayaashii deegaanka, dibna u qabsadeen qaar kamid ah deegaannadii horey looga xoreeyay.

“Waxaan si buuxda u garab-taagannahay ciidamada qalabka-sida oo ay ugu horreeyaan ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed, Daraawiishta iyo halgamayaasha deegaanka ee Macawiisleyda ee argagaxisada Daacish iyo Al-Shabaab kula diriraya gobollada Bari iyo Shabeellaha Dhexe ee dowlad-goboleedyada Puntland iyo Hirshabeelle,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Sidoo kale waxay xaqiijiyeen in hoggaanka dalka ay mar walba ku garab taagan yihiin la-dagaallanka argagixisada, iyagoo ka digay in khilaafka siyaasadeed uu wiiqayo dagaalka lagula jiro argagixisada.

“La-dagaalanka argagixisada waa ajande qaran waxaana lagu xaqiijin karaa wadajir, midnimo qaran iyo siyaasad loo dhan yahay. Waxaan Madaxweynaha ugu baaqeynaa inuu la yimaado istiraatiijiyad iyo qorshe lagu sameynayo abaabul qaran oo dalka looga ciribtirayo Khawaarijta, dhexdana dhigo tallada dalka, xalna laga gaaro khilaafka siyaasadeed.”

Hoos ka aqriso qoraalka oo dhameystiran

Waxaan si buuxda u garab-taagannahay ciidamada qalabka-sida oo ay ugu horreeyaan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Daraawiishta iyo halgamyayaasha deegaanka ee Macawiisleyda ee Argagaxisada Daacish iyo Al-Shabaab kula diriraya gobollada Bari iyo Shabeellaha Dhexe ee Dowlad-goboleedyada Puntland iyo Hirshabeelle.

Argagaxisadu waxa ay duullaan ku yihiin dalkeenna, dadkeenna, diinteena iyo dowladnimadeenna, in la iska difaacana waa waajib diini, damiiri, iyo mid waddani ah, waxaana bogaadinaynaa guud ahaan naftood-hurayaasha xaq-u-dirirka ah ee kula diriraya furimaha dagaalka.

Waxaan mar walba hoggaanka dalka ku garab taagnayn la dagaallanka argagaxisada, innagoo dhowr jeer oo hore si hoose iyo si hoosba ugu dignay in khilaafa siyaasadeed uu wiiqayo dagaalka lagula jiro argagaxisada.

Laakiin, taa beddelkeeda wuxuu Madaxweynaha dagaal la galay dowlad-goboleedyada qaarkood, wuxuu beddelay dastuurkii dalka ee heshiiska lagu ahaa, wuxuu samaystay shuruuc iyo guddi doorasho oo ku jaango’an damaciisa siyaasadeed, wuxuuna hakiyay hawlgalladii dalka looga ciribtirayay khawaarijta, taas oo sababtay in ay soo laba kacleeyaan weerarradii argagaxisada oo sii naf baxaysa, niyadjabna ku riday shacabka, ciidanka qaranka, iyo halgamyayaasha deegaanka.

Waxaa lagama maarmaan ah in dib-u-eegis lagu sameeyo dagaalka lagula jiro khawaarijta, degdegna wax looga qabto sababaha keenay in ay maanta duulaan yihiin argagaxisadii ay sanad ka hor baacsanayeen ciidankeenna iyo halgamyayaasha deegaanka, dibna u qabsadeen qaar ka mid ah deegaannadii horay looga xoreeyay.

La dagaallanka iyo ciribtirka argagaxisadu waa ajande qaran, waxaana lagu xaqiijin karaa wadajir, midnimo qaran, iyo siyaasad loo dhan yahay.

Waxaan Madaxweynaha ugu baaqaynaa in uu la yimaado istiraatiijiyad iyo qorshe lagu sameynayo abaabul qaran oo dalka looga ciribtirayo khawaarijta, dibna loogu dhiso talada dalka, xalna laga gaaro khilaafka siyaasadeed ee ka dhashay dastuurka, doorashooyinka, talo-is-keliyeynta iyo xaraashka dhulka danta guud, si loogu midoobo, meeshana looga soo wada jeesto argagaxisada arxanka daran ee duullaanka ku ah noloshayena iyo qarannimadeenna.

Security fears ground Turkish Airlines flights to Mogadishu

Mogadishu, Somalia – Turkish Airlines has announced the suspension of its direct flights to Mogadishu, the capital of Somalia, citing escalating security concerns.

The airline informed passengers that all flights to the city would be halted from March 5th to March 12th, 2025.

The company has not released a detailed explanation for the abrupt suspension. However, it coincides with a recent surge in security warnings.

U.S. Embassy warning

The decision follows a stark warning issued by the U.S. Embassy in Somalia on Tuesday, which alerted American citizens to “credible information regarding potential imminent attacks” within the country.

The embassy’s statement, released on its official website, indicated that they were aware of potential threats targeting various locations, including Mogadishu’s Aden Adde International Airport.

“The U.S. Embassy in Somalia reminds U.S. citizens that terrorist groups continue to plot possible kidnappings, bombings, and other attacks in Somalia,” the embassy warning stated.

“Attacks may occur with little or no warning, targeting airports, seaports, checkpoints, government buildings, hotels, restaurants, markets, and other high-traffic locations, especially those frequented by Westerners. Military and government convoys and Western military and government personnel may also be targeted.”

All embassy personnel have been instructed to limit their movements in response to the heightened threats.

The U.S. State Department has maintained a Level 4 travel advisory for Somalia since July 2024, warning against all travel to the country due to the risks of terrorism, crime, and civil unrest.

U.S. Military activity

The timing of the Turkish Airlines suspension and the U.S. Embassy warning comes amidst an intensified U.S. military campaign in Somalia.

Since President Donald Trump’s return to the White House, the U.S. has ramped up its airstrikes targeting terrorist organizations operating within the country.

Defense Secretary Pete Hegseth confirmed that airstrikes conducted on February 1st, the first military operation of the new administration, resulted in the deaths of numerous ISIS fighters, with no reported civilian casualties.

U.S. Africa Command (AFRICOM) has since reported conducting multiple airstrikes in collaboration with the Somali government, targeting ISIS and Al-Shabaab militants in areas including Al-Kowsar, Ceel Baraf, Dadar, and Bulo-Burte.

These recent military actions reflect the ongoing struggle against terrorist groups in Somalia.

A report by the International Crisis Group estimates that ISIS fighters in Somalia number in the hundreds, with the majority concentrated in the Cal Miskaat Mountains in the Bari region of Puntland.

The suspension of Turkish Airlines flights is a significant blow to Mogadishu’s connectivity, as the airline has been a vital link to the outside world.

The economic and social repercussions of the flight cancellations are also expected to be substantial, impacting both business and personal travel.

Turkish Airlines oo hakisay duulimaadyadii Muqdisho

0

Istanbul (Caasimada Online) – Shirkadda Diyaaradaha Turkish Airlines ayaa hakisay duulimaadyadii tooska ahaa ee ay ku imaan jirtay magaalada Muqdisho ee caasimada Soomaaliya, sababo la xiriira digniinaha amni ee soo baxay.

Shirkadda Turkish Airlines ayaa rakaabkeeda ku wargelisay in aysan jirin wax duulimaad ah oo ay sameyn doonaan laga bilaabo 5-ta illaa 12-ka bishaan Maarso ee sanadka 2025-ka. Ma bixin maamulka shirkadda faah-faahin dheeri ah oo ay ku sharraxaan go’aankan.

Hakinta duulimaadyada ee Turkish Airlines ayaa lala xiriirinaya digniinaha amni ee haatan soo baxay.

Arrintan ayaa daba socota warkii kasoo baxay safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya oo Talaadadii soo saartay digniin ku socota muwaadiniinteeda iyadoo sheegtay in ay heshay “xog la hubo oo la xiriirta suurtagalnimada weerarro dhowaan ka dhici kara” gudaha dalka.

Mareykanka ayaa sheegay inuu la socdo khataro ka dhan ah dhowr goobood, oo uu ku jiro garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde, taas oo soo dadajisay go’aanka ay Turkish Airlines maanta ku hakisay duulimaadyadeeda tooska ah ee Muqdisho.

Digniinta lagu daabacay bogga rasmiga ah ee safaaradda ayaa xustay in dhammaan shaqaalaha safaaradda lagu amray inay joojiyaan dhammaan dhaq-dhaqaaqyadooda.

“Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya waxay xusuusinaysaa muwaadiniinta Mareykanka in kooxaha argagixisada ay weli qorsheynayaan afduubyo, qaraxyo, iyo weerarro kale oo ka dhaca Soomaaliya,” ayaa lagu yiri digniinta safaaradda.

“Weerarradu waxay dhici karaan si lama filaan ah ama iyagoo leh digniin aad u yar, waxaana la beegsan karaa garoomada diyaaradaha, dekedaha, baraha kontaroolka, dhismooyinka dowladda, hoteellada, maqaayadaha, suuqyada waaweyn iyo goobaha ay dadku ku badan yihiin, gaar ahaan kuwa ay joogaan dadka reer Galbeedka. Sidoo kale, weerarro ayaa lagu beegsan karaa kolonyo ciidan oo ay la socdaan ciidamada dowladda, kuwa milateriga iyo saraakiisha reer Galbeedka.”

Si kastaba, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee waddanka Mareykanka ayaa tan iyo bishii Luulyo ee sanadkii 2024 ku haysay Soomaaliya heegan safar oo heer afaraad ah, kaasoo ka digaya in aan loo safro dalka sababo la xiriira khataraha argagixisada, dambiyada, iyo xasillooni darrada. Safaaraddu waxay sheegtay in digniintaasi weli sii jirto.

Jubbaland oo bogaadisay tallaabo ay qaaday DF, soo saartayna baaq cajiib ah

0

Kismaayo (Caasimada Online) – Dowlad goboleedka Soomaaliyeed ee Jubbaland ayaa si lama filaan ah uga hadashay tallaabadii ugu dambeysay ee ay qaaday dowladda Soomaaliya ee la xiriirta dagaalka adag ee ay ku qaaday Al-Shabaab-ka soo galay gobolka Shabeellaha Dhexe.

Ugu horreyn Jubbaland ayaa boggaadisay dagaalka ay wadaan ciidamada xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ee looga hortagayo Al-Shabaab ee ka socda deegaannada maamulka HirShabelle.

Jubbaland ayaa sheegtay in dowladda dhexe iyo dowlad goboleedyada ay saaran tahay mus’uuliyad wadareed taabaneysa mustaqbalka dalka, loona baahan yahay midnimo iyo wadajir.

“Haddii aan si wadajir ah ugu midowno dagaalka ka dhanka ah argagixisada, waa hubaal in aynu gaari doono guullo waa wayn oo lagu xaqiijinayo amniga iyo xasilloonida dalka,” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed kasoo baxay dowlad goboleedka Jubbaland.

Sidoo kale waxa ay ku baaqday in meel la dhigo khilaafka siyaaasiga ah, loona soo jeesto sidii dalka looga ciribtiri lahaa kooxaha argagixisada ah.

Dowladda Federaalka ayaa haatan wadda gulufkii ugu xoogganaa ee ka dhanka ah Al-Shabaab oo dib isugu soo abaabushau, soona gashay gobolka Shabeelaha Dhexe, waxaana haatan soconayo dagaallo iyo duqeymo lagu beegsaday argagixisada.

Qorshaha dowladda ayaa sidoo kale ah in maalmo kooban lagu soo afjaro Al-Shabaab-ka soo galay gobolka Shabeellaha Dhexe, iyadoo la isticmaalayo taatiko dagaal oo yareynayo ama laga baaqsanayo khasaare soo gaara shacabka iyo ciidamada qaranka, sida ay noo sheegeen saraakiisha hoggaamineysa howlgalka.

Dib u gurasho Mareykanka uu sameeyey oo caqabad ku noqon karta Soomaaliya

Muqdisho (Caasimada Online) – Howlgal cusub oo Midowga Afrika (AU) oo taageeraya nabadda ayaa si rasmi ah uga howlgalay Soomaaliya 1-dii Janaayo 2025. Waa howlgalkii saddexaad ee xiriir ah ee dalka laga hirgeliyo, balse sidii kuwii hore, maalgelintiisa weli ma cadda.

Howlgalka cusub, oo lagu magacaabo Howlgalka Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), wuxuu beddelay Howlgalka Ku-meelgaarka ee AU ee Soomaaliya (ATMIS). Waajibaadkiisu wuxuu yahay inuu gacan ka geysto dhismaha dowladnimada Soomaaliya iyo xakameynta Al-Shabaab iyo kooxaha kale ee argagixisada ah.

Si loo xalliyo caqabadaha dhaqaale ee howlgaladii hore wajahaan, waxaa la dejiyey nidaam cusub oo ogolaanaya in Qaramada Midoobay (QM) ay ka qaaddo wadamada xubnaha ka ah dhaqaalaha daboolaya 75% kharashka sannadlaha ah ee howlgalka, halka 25%-ka kale ay AU bixinayso. Heshiiskan waxaa lagu gaaray Qaraarka Golaha Ammaanka ee UN (UNSC) 2719.

Go’aanka Golaha Ammaanka ee bishii December 2024 ee lagu aasaasay AUSSOM (Qaraarka 2767) wuxuu xusay in nidaamka maalgelinta wadaagga ah la adeegsan karo, balse waxaa la dhigay farqi lix bilood ah oo u dhexeeya bilowga howlgalka iyo hirgelinta nidaamkaas. Dowladda Mareykanka waxay ku dooday in aan weli la gaarin xilliga ku habboon ee Qaraarka 2719 si toos ah loogu dabaqo Soomaaliya.

Waxaa la filayaa in kulan Golaha Ammaanka uu yeesho bisha May lagu go’aamin doono maalgelinta AUSSOM, iyadoo la rajeynayo in nidaamka dhaqaale ee cusub la ansixiyo.

Caqabadaha siyaasadeed, howlgal iyo isku-dubarid

Inkasta oo maalgelinta ay tahay caqabadda ugu weyn ee AUSSOM, haddana waxaa jira dhibaatooyin kale oo la xiriira siyaasadda, howlgallada iyo isku-dubaridka hawlaha nabad-ilaalinta.

AUSSOM wuxuu ku dhex jiray xasarad siyaasadeed oo gobolka ka taagan. Itoobiya – oo ahayd dal muhiim u ahaa ATMIS – ayaa khilaaf la gashay Soomaaliya kadib markii Addis Ababa ay heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Somaliland, oo sheegtay inay ka go’day Soomaaliya.

Dhex-dhexaadin ay Turkigu sameeyeen ayaa dejisay xiisadda, taasoo suuragelisay in Itoobiya ay qayb ka noqoto howlgalka cusub ee AUSSOM.

Howlgalka wuxuu ku bilowday dhammaan dalalkii ciidanka iyo booliska ku darsaday ATMIS, marka laga reebo Burundi, oo ka baxay kadib markii ay khilaaf ka dhalatay qaabka loo kala qoondeeyay ciidamada.

Waxaa sidoo kale suuragal ah in Masar ay ku biirto howlgalka, balse weli heshiis rasmi ah lagama gaarin qaab-dhismeedka ciidamada AUSSOM.

Maalgelinta oo weli ah caqabadda ugu weyn

Howlgalladii hore ee AMISOM iyo ATMIS waxay si weyn ugu tiirsanaayeen maalgelinta deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah. Midowga Yurub (EU) ayaa bixin jiray gunnooyinka ciidamada, halka Qaramada Midoobay ay ka caawin jirtay sahayda iyo qalabka ciidan ee Soomaaliya iyo howlgallada nabad-ilaalinta, iyada oo loo marayo Xafiiska Taageerada UN ee Soomaaliya (UNSOS).

Hase yeeshee, habkan maalgelinta wuxuu ahaa mid aan joogto ahayn, aan la isku halleyn karin, isla markaana aan ku filnayn howlgalka baaxadda leh ee Soomaaliya. Soomaaliya waxay la tacaashay dhismaha dowladnimada, sida ansixinta dastuur cusub iyo dhisidda hay’ado amni oo shaqeyn kara.

Caqabadan dhaqaale iyo midda amni waxay saameyn ku yeesheen waxtarka howlgalladii hore, keenayna dib u dhac mushaaraadka ciidamada ah iyo xakameyn la’aanta deegaanada laga saaray Al-Shabaab.

AUSSOM waxay hadda wajahaysaa caqabado la mid ah. Inkasta oo la meel mariyey Qaraarka 2719 bishii December 2023, haddana waxaa jira caqabado dhanka dhaqaale ah oo ka hor taagan in lacagtii howlgalka loogu talagalay la helo.

Helitaanka maalgelinta Qaraarka 2719 wuxuu ku xiran yahay in la fuliyo shuruudo horay loogu dejiyey Waddo-mareenka (Roadmap) UN iyo AU ee hirgelinta qaraarkaasi.

Si arrinta loo xalliyo, Golaha Ammaanka waxaa la filayaa inay bisha May u codeeyaan ansixinta maalgelinta AUSSOM, kadib markii ay dib u eegaan laba warbixin oo waaweyn oo uu diyaariyay Xoghayaha Guud ee UN.

Maalgelinta AUSSOM iyo doorka Mareykanka

Isbedelka siyaasadda Mareykanka, gaar ahaan xilliga labaad ee madaxweyne Donald Trump, wuxuu halis gelin karaa maalgelinta howlgalka.

Xukuumaddiisu waxay muujisay in ay dib uga gurayso ballanqaadyadii ay horey uga gashay taageerada nabad-ilaalinta caalamiga ah, taasoo saameyn ku yeelan karta maalgelinta howlgalka Soomaaliya.

Horeyba, Guddoomiyaha Guddiga Arrimaha Dibadda ee Senate-ka Mareykanka wuxuu 11-kii February sheegay in ‘Qaraarka 2719 aanu noqon mid lagu maalgeliyo AUSSOM, maadaama ay taasi ku qasbi doonto Mareykanka inuu si joogto ah u bixiyo lacagta howlgalka,’ taasoo su’aal gelisay doorka Mareykanka ee taageerada nabad-ilaalinta UN.

Haddii Mareykanka hoos u dhigo doorkiisa maalgelinta howlgalka, waxa ay taasi keeni kartaa hoos u dhac weyn oo ku yimaada taageerada AU iyo UN ee Soomaaliya. Sidaas darteed, Guddiga Wadajirka ah ee UN iyo AU waa inuu dadajiyo fulinta shuruudaha lagu xusay Roadmap-ka si loo dhaqan geliyo Qaraarka 2719.

Midowga Afrika waa in uu diyaariyo qorshe kale oo la tixgeliyo haddii maalgelinta 2719 ay dib u dhacdo ama la hakiyo, iyadoo la eegayo ikhtiyaarro yareyn kara baaxadda howlgalka.

Sidoo kale, AU waa in ay xoojiso wadahadalka Golaha Ammaanka, gaar ahaan Mareykanka, si loo hubiyo in dhaqaalaha howlgalka la sii wado. Soomaaliya, oo hadda xubno ka ah Golaha Ammaanka, waxay ka faa’iidaysan kartaa fursaddan si ay u xoojiso dadaallada lagu sugayo maalgelinta AUSSOM.

Hubanti la’aanta maalgelinta AUSSOM waxay muujineysaa caqabad weyn oo dhinaca maalgelinta howlgalada nabadda iyo amniga Afrika ah. Waxaa la joogaa xilligii Afrika ay yeelan lahayd istiraatiijiyad wax-ku-ool ah oo lagu yaraynayo ku-tiirsanaanta maalgelinta dibadda, isla markaana lagu xoojinayo doorka Midowga Afrika ee sugidda amniga qaaradda.

Warbixintan oo ku soo baxday DefenseWeb, waxaa si wada jir ah u qoray: Tamrat Zeyede (Cilmi-baare Tababar ku jira), Dawit Yohannes (Maareeye Mashruuc iyo Cilmi-baare Sare, ISS Addis Ababa), Meressa Kahsu (Cilmi-baare Sare iyo Koordhine Wacyigelin), Tsion Belay Alene (Cilmi-baare, ISS Addis Ababa), iyo Emmaculate A Liaga (Cilmi-baare, ISS Addis Ababa).

Maxay Soomaaliya sameyn doontaa kadib hadalkii kasoo baxay dowladda Itoobiya?

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Itoobiya ayaa sheegtay inay sii wadi doonto inay ku dhaqaaqdo waddo kasta oo nabadeed si ay u hesho marin ay ku gaarto badda.

Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa heshiis gaaray, waxaana weli socda wadahadallo, kadib heshiis ay la galeen Somaliland sannad ka hor kaas oo ruxay Geeska Afrika.

Wareeg kale oo wadahadallo ah ayaa la filayaa, mas’uul dhanka Soomaalida ah ayaa dhawaan sidaasi u sheegay warbaahinta. Saraakiisha Itoobiya ayaan ka hadlin arrintan.

Masar oo doonaysa inay xoojiso awooddeeda Geeska Afrika ayaa marar badan ka hor timid qorshahan.

Muxuu noqon doonaa mustaqbalka Itoobiya?

Toddobaadkii hore madaxweynaha Eritrea Isaias Afwerki ayaa la kulmay wasiirka arrimaha dibadda Masar Dr. Badri Abdellati oo ay ka wada hadleen arrimaha Geeska Afrika iyo Badda Cas.

Sida laga soo xigtay warbaahinta Masar ee Ahram Online, mas’uulka Masaarida ah ayaa sidoo kale fariin uu ka siday madaxweyne Abdel-Fattah al-Sisi u gudbiyay madaxweyne Isaias Afwerki.

Intii ay socdeen qalalaasaha u dhexeeyay Itoobiya iyo Soomaaliya, Masar, Eritrea iyo Soomaaliya waxay sameysteen isbahaysi wadajir ah.

Itoobiya ayaa tan iyo heshiiskii Turkiga waxa ay sii xoojisay xiriirka kala dhexeeya Soomaaliya.

Toddobaadkii hore, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa markii ugu horreysay tan iyo markii ay heshiiska gaareen u socdaalay Muqdisho, wuxuuna la kulmay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.

Inkasta oo aan la ogeyn waxyaabaha ay ku heshiiyeen, haddana waxaa la isku afgartay in laga wada shaqeeyo arrimo kala duwan.

Waxaa la isku afgartay in ciidamada Itoobiya ay sidoo kale ku sii sugnaadaan Soomaaliya iyagoo ka tirsan howlgalka Midowga Afrika iyo sidoo kale heshiis labo geesood ah, inkasta oo aan la shaacin tirada.

Inkasta oo Itoobiya ay xallineysay xiisadda kala dhexeysa Soomaaliya, ayaa haddana waxaa la soo sheegayaa in xiriirka ay la leedahay Eritrea uu sii wiiqmayo.

Taa beddelkeeda, dadka wax falanqeeya ayaa sheegaya in labada dal ay isku dhici karaan duruufaha jira awgood. Mid ka mid ah qodobada laga yaabo inay sababaan colaaddu waxa ka mid ah arrinta badda.

Si kastaba ha ahaatee, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa dhowr jeer hore u sheegay in Itoobiya “aysan doonayn inay waddan la dagaallanto haddii aan iyada la taaban”.

Field Marshal Birhanu Juula oo ah taliyaha guud ee ciidanka Itoobiya ayaa khudbad ka jeediyay munaasabadda 129-aad ee Adwa.

“Waqti yar ayaa naga xiga in aan ka mid noqono bulshada Badda Cas. Waxa aan rajeyneynaa in danta qarankeena lagu gaaro si nabad ah,” ayuu yiri.

Soomaaliya maxay ka tiri?

Heshiis ay Itoobiya sanad ka hor la gashay Jamhuuriyadda iskeed ugu dhawaaqday madaxbannaanideeda ee Somaliland ayaa khilaaf xooggan ka abuuray Geeska Afrika.

Tan iyo markii ay Itoobiya iyo Soomaaliya heshiis gaareen, arrinta badda ayaan aad loo maqlin.

Si kastaba ha ahaatee, Itoobiya waxay ku dhawaaqday in aysan ka hari doonin raadinta badda.

“Itoobiya kama aysan tegin raadinta iyo dalabka marin badeed,” ayuu yiri Nabiyat Getachew.

“Dadaalka lagu doonayo in lagu helo saldhig badeed la isku halleyn karo oo waara waxay ku salaysan yihiin hab diblomaasiyadeed iyo hab nabadeed iyo sidoo kale wax-kala beddelasho,” ayaa laga soo weriyay dhawaan.

“Waxa aan ku heshiinay inaan ka wada shaqeyno mashaariic istiraatiijiyadeed oo dadka Itoobiya iyo Soomaaliya si isku mid ah uga faa’iideysanayaan,” ayuu yiri.

Inkastoo saraakiisha Itoobiya aysan si cad u sheegin, haddana arrinta ku saabsan badda ayaa ah mid ay madaxda Soomaalida kala hadli karaan.

Qodobada ay Itoobiya iyo Soomaaliya ku heshiiyeen wadahadalladii ay Turkigu garwadeenka ka ahaayeen ayaa waxaa ka mid ah:

“Labada dal waxay aqoonsan yihiin faa’iidooyinka kala duwan ee ay leedahay helitaanka Itoobiya ee deked lagu kalsoonaan karo taas oo waafaqsan in la ixtiraamo midnimada iyo xuduudaha Soomaaliya.”

Itoobiya oo ah dal ay dad badan ku nool yihiin oo aan lahayn dekad ayaa haddana waxa ay isticmaashaa in ka badan 90% dekedaha Djibouti.

In Jabuuti oo kaliya xoogga la saaro ma aha wax lagu qanci karo. Taas beddelkeeda, wuxuu sheegay in arrinta marinka badda ay tahay “arrin nolol iyo geeri ah.”

Masar ayaa ka mid ah dalalka aan ku faraxsanayn qorshaha Itoobiya. Waxay sharaxday in kaliya qadiyadda amniga ee Badda Cas ay ka hadli karaan dalalka xuduudda la leh biyaha Badda Cas.

Soomaaliya ayaa laga yaabaa inay Itoobiya siiso adeeg dekadeed ee xeebaha Badweynta Hindiya, Bloomberg ayaa sidaasi sheegay, isagoo soo xiganaya sarkaal.

Wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Cali Maxamed Cumar oo la hadlay TV-ga Universal ayaa sheegay in labada dal ay ka shaqeynayaan sidii loo sii wadi lahaa wadahadallada, isla markaana heshiis loo gaari lahaa bisha Oktoobar.

“Heshiisku wuxuu qeexayaa dekadda la bixinayo, goobta ay kaga taal Badweynta Hindiya iyo dhammaan kharashyada,” ayuu yiri sarkaalku.

Hadalkiisa ayaa yimid kadib markii Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed uu booqasho ku yimid Muqdisho toddobaadkii hore oo uu wadahadallo la yeeshay dhiggiisa Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee, ma jiraan wax war ah oo kasoo baxay dhinaca Itoobiya.

Maxay taasi Itoobiya uga dhigan tahay?

Markii Itoobiya ay heshiiska la gashay Somaliland, arrinta ugu weyn ee ay ku heshiiyeen ayaa ahayd in la dhiso deked ku teedsan Badda Cas iyo sidoo kale saldhig ciidamada badda.

Inkasta oo nuxurka heshiisku aan si rasmi ah loo soo bandhigin, haddana Itoobiya ayaa heli lahayd bad dhan 20 km.

Taas beddelkeeda waxaa la sheegay in Itoobiya ay aqoonsan doonto Somaliland.
Waxa ay ahayd in lagu fuliyo bil gudaheed balse wali lama hirgelin.

Madaxweynihii hore ee Somaliland Muuse Biixi oo heshiiska la saxiixday Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, ayaa waxaa doorashadii cusbeyd kaga guuleystay musharraxii mucaaradka.

Tan iyo markii Itoobiya iyo Soomaaliya ay gaareen heshiis uu garwadeen ka yahay Turkiga, lama oga halka uu ku dambeyn doono heshiiskaasi dhinaca badda.

Dalalka Geeska Afrika, wadamada awoodda leh ee adduunka ayaa saldhigyo ciidan ka sameystay dalalka Djibouti, Soomaaliya iyo Kenya.

Itoobiya waxa ay tababaraysay ciidan badeed oo la kala diray sanado badan ka hor si ay u daboolaan baahideeda gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, Soomaaliya iyo Jabuuti midkoodna horay uma soo bandhigin inay rabaan inay Itoobiya siiyaan saldhig badeed marka laga reebo dekedaha.

Markii heshiiska lala gaaray Eritrea, saldhigga Casab ayaa ujeedooyinkaasi in uu buuxiyo loogu talagalay, hase ahaatee, laguma guulaysan.

Dadka wax falanqeeya ayaa sheegaya in tani ay tahay sababta ugu weyn ee saraakiisha Itoobiya ay u tageen Soomaaliya.

Isha: BBC Somali

Mareykanka oo ka digtay weeraro dhowaan ku soo fool leh magaalada Muqdisho

Muqdisho (Caasimada Online) – Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya ayaa Talaadadii soo saartay digniin ku socota muwaadiniinta Mareykanka, iyadoo sheegtay in ay heshay “xog la hubo oo la xiriirta suurtagalnimada weerarro dhowaan ka dhici kara” gudaha dalka.

Mas’uuliyiintu ma bixin faahfaahin ku saabsan weerarrada la filan karo, balse safaaradda Mareykanka ee Muqdisho ayaa sheegtay inay la socoto khataro ka dhan ah dhowr goobood, oo ay ku jirto garoonka caalamiga ah ee Aadan Cadde ee caasimadda.

Digniinta lagu daabacay bogga rasmiga ah ee safaaradda ayaa xustay in dhammaan shaqaalaha safaaradda lagu amray inay joojiyaan dhammaan dhaq-dhaqaaqyadooda.

“Safaaradda Mareykanka ee Soomaaliya waxay xusuusinaysaa muwaadiniinta Mareykanka in kooxaha argagixisada ay weli qorsheynayaan afduubyo, qaraxyo, iyo weerarro kale oo ka dhaca Soomaaliya,” ayaa lagu yiri digniinta safaaradda.

“Weerarradu waxay dhici karaan si lama filaan ah ama iyagoo leh digniin aad u yar, waxaana la beegsan karaa garoomada diyaaradaha, dekedaha, baraha kontaroolka, dhismooyinka dowladda, hoteellada, maqaayadaha, suuqyada waaweyn iyo goobaha ay dadku ku badan yihiin, gaar ahaan kuwa ay joogaan dadka reer Galbeedka. Sidoo kale, weerarro ayaa lagu beegsan karaa kolonyo ciidan oo ay la socdaan ciidamada dowladda, kuwa milateriga iyo saraakiisha reer Galbeedka.”

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka ayaa tan iyo bishii Luulyo 2024 ku haysay Soomaaliya heegan safar oo heer afaraad ah, kaasoo ka digaya in aan loo safro dalka sababo la xiriira khataraha argagixisada, dambiyada, iyo xasillooni darrada. Safaaraddu waxay sheegtay in digniintaasi weli sii jirto.

Toddobaadyadii la soo dhaafay, kadib markii Madaxweyne Donald Trump dib ugu soo laabtay Aqalka Cad, Mareykanka ayaa kordhiyey duqeymihiisa militari ee Soomaaliya si uu u beegsado kooxaha argagixisada.

Xoghayaha Difaaca Pete Hegseth ayaa sheegay in duqeymihii dhacay 1-dii Febraayo – oo ahaa howlgalkii militari ee ugu horreeyay ee xukunkiisa labaad – ay dileen dagaalyahanno badan oo ISIS ah, iyadoo aan la sheegin wax khasaare ah oo rayid ah.

Tan iyo markaas, Taliska Mareykanka ee Afrika (AFRICOM) ayaa sheegay inuu fuliyey duqeymo kale oo dhowr ah isaga oo kaashanaya dowladda Soomaaliya, si loo beegsado dagaalyahannada ISIS iyo Al-Shabaab, iyadoo la weeraray deegaannada Al-Kowsar, Ceel Baraf, Dadar iyo Boulo-Burte.

Warbixin ay soo saartay kooxda caalamiga ah ee Crisis Group ayaa lagu qiyaasay in dagaalyahanada ISIS ee Soomaaliya ay gaaraan boqolaal, badankoodna ay ku sugan yihiin buuraha Cal Miskaat ee gobolka Bari ee Puntland.

Sidee ayey Al‐Shabaab uga faa’iideysatay khilaafka Xasan Sheekh iyo mucaaradka?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa mar kale dib isku soo abaabushay, waxayna soo gashay deegaanno horay looga xoreeyay oo dhaca dowlad goboleedka HirShabelle, gaar ahaan Shabeelaha Dhexe, halkaas oo ay haatan ka socdaan howlgallo culus iyo dagaallo la’isaga caabinayo maleeshiyaadka argagixisada.

Xoogaga Shabaab ayaa dib u qabsaday deegaanno ku yaalla gobolkan oo horay looga xoreeyay, taas oo dhalisay walaac xoogan oo ku aadan howlgallada xoreynta ee dalka.

Haddaba Maxaa sababay dib ugu soo rogaal celinta kooxda Al-Shabaab?

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullahi Farmaajo oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka hadlay arrintan, isaga oo sidoo kale taageero wayn iyo garab istaag u muujiyay ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa dadka deegaanka.

Farmaajo ayaa shaaca ka qaaday in argagixisada ay ka dhex faa’iideysatay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya mucaaradka iyo dowladda federaalka ee uu hoggaamiyo madaxweyne Xasan Sheekh, isla markaana taasi ay keentay in Al-Shabaab ay dib ugu soo rogaal celiyaan gobolka Shabeelaha Dhexe ee dowlad goboleedka HirShabelle.

“Dhaqdhaqaaqyada argagixisada Alshabaab ay ka sameeyeen deegaannada ka tirsan Shabeellaha Dhexe waxa ay muujinayaan sida argagixisadu ay uga faa’iideysanayaan khilaafaadka dhexdeenna ah iyo xasillooni la’aanta siyaasadeed ee dalka” ayuu yiri Farmaajo oo ku taliyay in si midnimo loo wajaho dagaalka adag ee lagula jiryo Shabaab.

Hoos ka akhriso warsaxaafadeedka:-

Waajib ayey inagu tahay dhammaanteen in aynu garab istaagno Ciidamada Qaranka Soomaaliyeed ee geesiyaasha ah, kuwaas oo kula dagaalamaya cadowga dhammaan furimaha dagaalka iyo goobaha ay soo weerareen ee Shabeellaha Dhexe. Arrintani malahan muxaafidnimo iyo mucaarad ee waa waajib qaran iyo masuuliyad taariikhi ah.

Dhaqdhaqaaqyada argagixisada Alshabaab ay ka sameeyeen deegaannada ka tirsan Shabeellaha Dhexe waxa ay muujinayaan sida argagixisadu ay uga faa’iideysanayaan khilaafaadka dhexdeenna ah iyo xasillooni la’aanta siyaasadeed ee dalka.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaan ku adkaynaynaa in laga shaqeeyo midnimada iyo wadajirka ummadda Soomaaliyeed, xalna loo helo khilaafaadka siyaasadeed ee ka jira dalka si loo sii labo jibaaro howlgallada sifeynta dalka ee ka dhanka ah argagixisada Alshabaab iyo Daacish oo ay ciidamada ammaanka Puntland ka sifeynayaan deegaannada ay kaga dhuumaaleysanayaan buuraha Cal-Miskaad.

Waxaa muhiim ah in la xoojiyo dhiirri-gelinta ciidamada iyo abaabulka dadweynaha ee dagaalkan masiiriga ah, anigoo ugu baaqaya shacabka Soomaaliyeed in ay garab istaagaan ciidanka, kana feejignaadaan marin-habaabinta iyo beenta ay faafinayaan argagixisadu.

Ugu dambeyn, waxaan mar kale adkaynayaa sida ay muhiimka u tahay in la mideeyo dadaallada lagu cirib-tirayo kooxaha argagixisada ah, si Soomaaliya ay u hesho nabad waarta, dadkeenuna ay ugu noolaadaan sharaf iyo qarannimo buuxda.

DHAMMAAD

Nuxurka: Trump oo jeediyey khudbadii ugu horeysay – “Ameerika way soo laabatay”

Washington (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa khudbaddiisii ugu horreysay ee Congress-ka xilligii labaad ee madaxweynaha ku bilaabay isagoo ku dhawaaqay, “Ameerika way soo laabatay.”

Trump ayaa yiri “Lix toddobaad ka hor, waxaan hor istaagay Aqalka Capitol-ka, waxaana ku dhawaaqay xilliga dahabiga ah ee Mareykanka.”

Madaxweynaha ayaa sheegay in laga soo bilaabo wakhtigaas la qaaday tallaabooyin degdeg ah si loo xaqiijiyo xilliga ugu weyn, uguna guulaha badan taariikhda dalka Mareykanka, sida hadalkiisa uu u dhigay.

Trump wuxuu sheegay in xukuumaddiisu ay wax ka qabatay arrimo badan 43 maalmood gudahood ah, taas oo ka badan wixii ay inta badan xukuumadaha ku sameeyeen afar sano ama sideed sano, waana billow kaliya, isagoo balan qaaday talaabooyin kale oo deg deg ah.

Trump ayaa ilaa hadda, wuxuu saxiixay 76 amar fulineed, kuwaas oo qaarkood wajahaya loolan maxkamadeed.

Dhowr daqiiqo kadib markii Trump uu bilaabay khudbadiisa, waxaa hareeyey qaylo ka timid xubnaha Aqalka Wakiilada qaarkood ee Dimoqraadiga ah, taas oo keentay in afhayeenka Aqalka Wakiilada, Mike Johnson, uu amar ku bixiyo in laga saaro Al Green, oo ah xildhibaan Dimoqraadi ah oo ka soo jeeda Texas.

Trump wuxuu khudbadiisa sii waday, kadib markii Green laga saaray hoolka.

Trump wuxuu sidoo kale liiska ku daray dhowr ka mid ah amaradiisa fulineed, oo ay ka mid tahay in uu uga dhawaaqay xaalad degdeg ah xadka koonfureed ee dalka, isagoo u diray ciidanka Mareykanka iyo kuwa xuduudda si ay u joojiyaan duulaanka dalka lagu soo qaaday, sida uu yiri.

Isaga oo ka hadlayey daroogada la soo geliyo Mareykanka ayuu yiri, “Mareykanka wuxuu dagaal ku qaadi doonaa kooxaha daroogada ee Mexico.”

Sidoo kale, Trump wuxuu sheegay in uu hakad ku sameeyay shaqooyinka federaalka tan iyo markii uu ku laabtay Aqalka Cad, iyo sidoo kale inuu hakad geliyey kaalmada Mareykanka uu siiyo dibedda.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump, ayaa ugu baaqay xubnaha xisbiga Dimoqraadiga inay u codeeyaan canshuur dhimista uu qorsheynayo, isaga oo yiri, “Waan hubaa inaad u codeyn doontaan dhimista canshuuraha, sababtoo ah haddii kale, ma rumeysni in dadku marna idiin soo dooran doonaan xafiiska.”

Wuxuu sidoo kale ugu baaqay xubnaha xisbiga Dimoqraadiga, “Aan wada shaqeyno, oo aan dhab ahaantii mar kale ka dhigno America mid weyn.”

Trump wuxuu sidoo kale xusay inuu ka baxay Heshiiska Cimilada ee Paris, oo uu ku tilmaamay mid “cadaalad darro ah,” Ururka Caafimaadka Adduunka oo uu ugu yeeray “musuqmaasuq,” iyo Golaha Xuquuqda Aadanaha ee Qaramada Midoobay oo uu ku sheegay “kuwa ka soo horjeeda Mareykanka.”

Madaxweynuhu wuxuu amaanay tallaabooyinka ay dowladdiisu qaaday, si loo yareeyo shaqaalaha Dowladda Federaalka, canshuuro culus oo ay ku soo rogtay dalalka dariska ah ee xiriirka ganacsi la leh, iyo cadaadiska ay dowladdiisu saarto Ukraine, si loo joojiyo dagaalka ay kula jirto Ruushka.

Intii uu Trump hadlayay, xildhibaannada Dimuqraadiga ah ayaa si cad u muujiyey sida ay isaga uga soo horjeedaan.

Rag loo haysto kiis xasaasi ah oo lagu xiray Garoowe

0

Garoowe (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee maamul goboleedka Puntland oo xalay howlgallo ka sameeyay magaalada Garoowe ayaa gacanta kusoo dhigay saddex nin oo loo haysto kiis xasaasi ah oo ku aadan taageeridda Daacish.

Saddexda nin ayaa waxaa magacyadooda lagu kala sheegay Macallin Cabdiqaadir Cabdisalaan Siyaad (Cabdiqaadir Dheere), Caamir Cabdi Muuse Cabdi iyo Fahad Maxamed Abshir, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay taliska Booliska Puntland.

Dhammaan raggan ayaa waxaa Booliska uu kusoo eedeeyay inay taageero siinayeen kooxda Daaacish, haddana ay ku jiraan gacanta hay’adaha amniga Puntland.

“Eedeysanayaashan ayaa lagu eedeeyay inay ku lug leeyihiin moral-gelin iyo taageero siinta kooxaha khawaarijta ah. Booliska Puntland ayaa xaqiijiyay in eedeysanayaashu hadda ku jiraan gacanta ciidamada amniga, halkaas oo lagu wado baaritaanno dheeraad ah” ayaa lagu yiri qoraal uu soo saaray taliska Ciidanka Booliska maamulka Puntland.

Sidoo kale waxaa qoraalka lagu sheegay in eedeysanayaasha haatan ay ku socoto baaris, isla markaana la horgeyn doono cadaaladda, si looga qaado tallaabo adag.

Booliska ayaa sidoo kale bulshada uga digay faafinta warar aan munaasib ahayn oo la xiriira kiiskan, iyagoo xusay in baraha bulshada looga baahan yahay in loo adeegsado si mas’uuliyad leh.

“Booliska Puntland waxay ku boorinayaan bulshada inay ka fogaato faafinta warar aan munaasib ahayn oo la xiriira kiiskan, iyagoo xusay in baraha bulshada looga baahanyahay in loo adeegsado si mas’uuliyad leh” ayuu sii raaciyay Taliska Boolisku.

Puntland ayaa haatan dagaal adag kula jirto kooxda Daacish oo laga xoreeyay dhul ballaaran uu ku yaalla buuraha gobolka Bari oo ah halka la’isku hayo.

Xogta duqeymo culus oo xalay ka dhacay Darunicma

0

Aadan Yabaal (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya duqeymo aan kala joogsi lahayn oo xalay ka dhacay deegaanka Daarunicma oo hoos taga degmada Aadan Yabaal, taas oo argagax ku abuurtay dadka shacabka ah ee ku nool Aadan Yabaal, Al-Kowsar iyo deegaanada ku xeeran Daarunicma.

Duqeynta oo bilaabatay fiidkii hore ayaa waxaa lagu beegsaday goobo ay ku dhuumaaleysanayeen xubnaha Al-Shabaab ee soo galay gobolka Shabeelaha Dhexe, waxaana magaalada laga dareemay duqeynta oo ahayd mid xoogan oo bartilmaameed ah.

Muuqaalo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa muujinayo holac iyo uuro is qabsatay hawada sare, kadib weerarka cirka ah oo ay diyaaraduhu la beegsadeen argagixsada ku sugan Daarunimca oo maalmo kahor la wareegay deegaankaasi.

Wararka ayaa sheegaya in duqeyntan khasaare culus lagu gaarsiiyay dagaalamayaal badan iyo horjoogayaal ku sugnaa halkaasi, balse ma cadda tirada rasmiga ah.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dowladda Soomaaliya oo ku aadan howlgalka xalay ka dhacay aagga degmada Aadan Yabaal ee gobolka Shabeelaha Dhexe, waxaana weli xaaladdu ay tahay mid cakiran iyada oo la dareemayo saameynta duqeyntaas.

Waxaa sidoo kale duqeymo kuwaan lamid ah ay xalay ka dhaceen aagga degmada Ceelbaraf oo ay dib u gurasho uga soo baxeen ciidamadii shalay gudaha u galay degmadaasi, waxaana halkaasi lasoo wariyay in khasaare culus lagu gaarsiiyay Shabaab.

Khasaaraha ugu badan ee duqeymaha ayaa lagu gaarsiiyey kooxda. Saddex gaari oo kuwa dagaalka ah iyo maleeshiyaadkii saarnaa ayaa la xaqiijiyey in looga gubay inta u dhaxeysa Biyacadde iyo Ceelbaraf, halkaas oo ay ku dhinteen maleeshiyaad tiro badan.

Dowladda Soomaaliya ayaa haatan guluf dagaal ka wadda deegaannada HirShabelle, iyada oo kaashaneyso dadka deegaanka, si looga hortego abaabulka kooxda Shabaab.

Qorshaha dowladda ayaa sidoo kale ah in maalmo kooban lagu soo afjaro Al-Shabaab-ka soo galay gobolka Shabeellaha Dhexe, iyadoo la isticmaalayo taatiko dagaal oo yareynayo ama laga baaqsanayo khasaare soo gaara shacabka iyo ciidamada qaranka, sida ay noo sheegeen saraakiisha hoggaamineysa howlgalka.

Dagaalka khaadka: Itoobiya iyo Kenya oo u adeegsaday sida hub siyaasadeed

Taariikhda dalalka isticmaala daroogada si ay uga adkaadaan ama u xakameeyaan cadowgooda waa mid aad u murugo leh oo adag. Taariikh ahaan, dalal kala duwan ayaa u isticmaalay khamrada iyo daroogooyin kale si ay u burburiyaan bulshooyinka, iyagoo u isticmaalay sidii aalad dagaal, xakameyn iyo xasillooni darro. Isticmaalka daroogada sidii hub ayaa ahaa xeelad ay isticmaalayeen xoogag awood leh si ay u kicdamaan bulshooyinka ama u soo rogaan nidaamyo aan la rabin. Tusaale ahaan, isticmaalka opium ee Ingiriiska intii lagu jiray Dagaalladii Opium ee Shiinaha iyo doorashada khat ee Soomaaliya ayaa si cad muujinaysa sida daroogada loo adeegsan karo sidii hub dagaal..

Intii lagu jiray qarnigii 19aad, Boqortooyada Ingiriiska ayaa si xeeladaysan u isticmaalay opium si ay uga faa’ideystaan Shiinaha intii lagu jiray Dagaallada Opium. Shirkadda Ingiriiska ee East India Company ayaa bilaabay inay opium ka soo qaado Hindiya una dhoofiso Shiinaha, iyadoo Shiinuhu uu isku dayay inuu joojiyo ganacsiga opium. Markii dowladda Shiinaha ay isku dayday inay ka hortagto dhoofinta opium, Boqortooyada Ingiriiska ayaa isticmaalay awood milatari si ay u joojiso Shiinaha, waxayna ku qasbay dowladda Shiinaha inay furto suuqeeda iyo inay siiso dhulkeeda sida Hong Kong. Opium waxay noqotay aalad gacanta Ingiriiska, iyadoo Shiinaha laga dhigay bulsho ku tiirsan opium, taasoo ka dhigtay inay si fudud ugu xakameeyaan.

Si la mid ah, Geeska Afrika, Itoobiya iyo Kenya waxay si istaraatiijiyad ah ugu adeegsadeen khat si ay u burburiyaan Soomaaliya.

Sannadkii 711-kii, Islaamku wuxuu qabsaday Yurub, waxa ayna ka talinayeen muddo 700 sano ah oo Islaamku ku faafay qaaradda. Si kastaba, sanadkii 1492, awoodaha Yurub, gaar ahaan Isbaanishka iyo Boortaqiiska, waxay noqdeen awoodda caalamiga ah ee ugu weyn. Isbaanishka iyo Boortaqiiska waxay qeybsadeen adduunka, iyadoo Boortaqiisku qabsaday dhulalka laga bilaabo Brazil ilaa Bariga aduunka, halka Isbaanishkuna uu haystay dhulka kale.

Dhinaca kale, Soomaaliya waxay ku jirtay gacanta Cusmaaniyiinta. Si kastaba, xaaladdu waxay si weyn isugu beddeshay qarniyadii 19-aad. Sanadkii 1884, Shirkii Berlin ee lagu qaybsaday Afrika ayaa keentay gumeysiga Soomaaliya. Waqooyiga Soomaaliya waxaa qabsaday Ingiriiska, Koonfurta waxaa qabsaday Talyaaniga, iyo Waqooyiga Galbeed waxaa qabsaday Faransiiska.

Sanadihii 1950-meeyadii, Soomaaliya waxay heshay fursad ay kaga dooran karto awoodda gumeysiga ee ay rabto inay ku sugnaato 10-ka sano ee soo socota, iyadoo la ballanqaaday in ay helayso madaxbannaani sanadkii 1960. Soomaaliya, iyadoo ka baqeysay Ingiriiska sababtoo ah waxa uu leeyahay awood cad, waxay dooratay inay la xiriirto Talyaaniga. Tani waxay ka caraysiisay Ingiriiska, waxaana uu ku jawaabay addeegsi ahaan in uu u dhiibo Itoobiya iyo Kenya dhul ballaaran iyo dad badan, isaga oo ka dhigay Itoobiya iyo Kenya inay noqdaan cadawga ugu weyn ee Soomaaliya.

Khat, oo ah geed kicin ah oo asal ahaan ka soo jeeda Gobolka Geeska Afrika, ayaa noqday qayb muhiim ah oo ka mid ah dhaqanka Soomaalida, laakiin inta badan Itoobiya iyo Kenya ayaa u isticmaalay si ay u xakameeyaan una burburiyaan Soomaaliya. Itoobiya iyo Kenya, iyadoo ka faa’iideysanaya khat-ka oo ay ka iibinayaan xuduudaha Soomaaliya, waxay keeneen inuu khat-ku noqdo aalad ay u isticmaalaan si ay u farageliyaan nolosha bulshada Soomaaliyeed. Isticmaalka khat-ka ee ballaadhan wuxuu sababay inuu noqdo qalab lagu jeclaysto oo bulshada Soomaaliyeed ay ku mashquulaan, isla markaana ay ka haraan arrimaha muhiimka ah ee qaran iyo midnimo.

Marka loo eego dhulka Soomaalida, Itoobiya waxay si sharci-darro ah u haystaan gobolka Ogaden, oo hadda ku jira Itoobiya, taasoo ka dhigtay gobolka mid lagu maamulo sidii qeyb ka mid ah dalka Itoobiya ee gumeysiga ah. Sidoo kale, Kenya waxay qabsatay dhulka Koonfur Bari Soomaaliya, oo hadda loo yaqaan gobolka Waqooyi Bari ee Kenya, iyadoo isticmaalka khat-ka uu noqday qalab lagu burburinayo Soomaaliya si aysan u awoodin inay xorriyaddooda ka qaataan Itoobiya iyo Kenya. Khat-ka waxaa loo isticmaalay sidii hub oo lagu jebiyo dadka Soomaaliyeed, taasoo ka dhigaysa inay ka fogaanayaan halganka xornimo iyo isdifaac.

Dhibaatooyinka khat-ka ee ka jira Soomaaliya waxay u adeegayaan sidii weerar joogto ah oo lagu sababeeyo in dadka Soomaaliyeed ay ku mashquulaan arrimo aan muhiim ahayn. Waxaa muhiim ah in dhammaan Soomaalida ay fahmaan taariikhda iyo isticmaalka khat-ka ee arrimaha siyaasadeed iyo bulsho ee wadamada deriska ah sida Itoobiya iyo Kenya. Haddii aan la fahmin saamaynta khat-ka, waxaa suurtogal ah in Soomaalidu ay ku lumaan awooddooda inay ka hortagaan iyo inay iska caabiyaan gumeysiga iyo faragelinta shisheeyaha ee ka imaanaya dalalka deriska.

Si looga hortago faragelinta shisheeyaha ee khat-ku, waxaa jira laba xalka ugu muhiimsan ee looga hortagi karo xaaladda:

Dhibaato kasta oo taagan, waxaa jira xal suurtagal ah. Dalal badan oo horay ula dagaallamay maandooriyaha waxay heleen xeelado wax ku ool ah. Tusaale ahaan, Portugal waxay noqotay dalkii ugu horreeyey ee ka baxay dhibaatooyinka la xiriira daroogada, iyagoo isticmaalay xeelad aan ahayn ciqaab iyo mamnuucid, balse ku dhisan wacyigelin iyo xakameyn dhaqaale. Soomaaliya waxay u baahan tahay xal la mid ah, si ay uga hortagto saameynta halista ah ee khat-ku ku leeyahay bulshadeeda.

  1. Canshuur Adag oo Lagu Soo Rogo Khaadka

Soomaaliya waa inaysan si fudud u mamnuucin khat-ka, maadaama taasi sababi karto suuq madow oo xakameyntiisu adkaato. Halkii laga mamnuuci lahaa, waa in si xad-dhaaf ah loogu canshuuro, si:

  • Qiimaha khat-ku uu sare ugu kaco, taasoo yareyn doonta isticmaalka.
  • Lacagta canshuurta laga helo loo isticmaalo horumarinta bulshada.
  1. Dhaqaalaha Khaadka Loo Wareejiyo Barnaamijyada Daryeelka Bulshada

Portugal waxay muujisay in maandooriyaha lagula dagaalami karo iyadoo aan la caddibin dadka isticmaala, balse la siinayo fursado kale. Soomaaliya waxay sameyn kartaa:

In canshuurta laga qaado khat-ka loo isticmaalo barnaamijyo caafimaad, waxbarasho, iyo shaqo-abuur.

  • In dhalinyarada loo abuuro fursado shaqo si ay uga fogaadaan qabatinka khat-ka.
  • In la sameeyo xarumo wacyigelin iyo daaweyn loogu talagalay dadka ka doobaya qabatinka khat-ka.
  1. Wacyigelin & Isbedel Dhaqameed

Dhaqan ahaan, khat-ku wuxuu noqday qayb ka mid ah nolasha dad badan oo Soomaaliyeed, gaar ahaan ragga. Sidaas darteed:

  • Waa in la sameeyo olole ballaaran oo wacyigelin ah oo muujinaya dhibaatada khat-ka.
  • Waa in bulshada laga dhaadhiciyo in khat-ku yahay caqabad horumarka ka hor istaagaysa.
  • Waa in culimada, waxgaradka, iyo hoggaamiyeyaasha dhaqanku ka qeyb qaataan barnaamijyada wacyigelinta.

Gunaanad

Soomaaliya waxay fursad u haysataa inay si caqli iyo xeeladeysan ula dagaasho khat-ka iyada oo aan shacabka la ciqaabin, balse dhaqaale ahaan looga dhigo wax aan la awoodi karin. Haddii canshuurta khat-ka sare loo qaado, laguna maalgeliyo horumarinta bulshada, Soomaaliya waxay ka bixi doontaa dhibaatada maandooriyaha si la mid ah sida Portugal. Waxaa la joogaa waqtigii Soomaaliya ay dib ula wareegi lahayd maskaxdeeda, dhaqaalahaheeda, iyo mustaqbalkeeda. Xalka dhabta ahi wuxuu ku jiraa xakameyn, canshuur adag, iyo wacyigelin bulsho.