25.6 C
Mogadishu
Saturday, June 20, 2026

Xogta duqeymo culus oo xalay ka dhacay Darunicma

0

Aadan Yabaal (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya duqeymo aan kala joogsi lahayn oo xalay ka dhacay deegaanka Daarunicma oo hoos taga degmada Aadan Yabaal, taas oo argagax ku abuurtay dadka shacabka ah ee ku nool Aadan Yabaal, Al-Kowsar iyo deegaanada ku xeeran Daarunicma.

Duqeynta oo bilaabatay fiidkii hore ayaa waxaa lagu beegsaday goobo ay ku dhuumaaleysanayeen xubnaha Al-Shabaab ee soo galay gobolka Shabeelaha Dhexe, waxaana magaalada laga dareemay duqeynta oo ahayd mid xoogan oo bartilmaameed ah.

Muuqaalo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa muujinayo holac iyo uuro is qabsatay hawada sare, kadib weerarka cirka ah oo ay diyaaraduhu la beegsadeen argagixsada ku sugan Daarunimca oo maalmo kahor la wareegay deegaankaasi.

Wararka ayaa sheegaya in duqeyntan khasaare culus lagu gaarsiiyay dagaalamayaal badan iyo horjoogayaal ku sugnaa halkaasi, balse ma cadda tirada rasmiga ah.

Dhanka kale, ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dowladda Soomaaliya oo ku aadan howlgalka xalay ka dhacay aagga degmada Aadan Yabaal ee gobolka Shabeelaha Dhexe, waxaana weli xaaladdu ay tahay mid cakiran iyada oo la dareemayo saameynta duqeyntaas.

Waxaa sidoo kale duqeymo kuwaan lamid ah ay xalay ka dhaceen aagga degmada Ceelbaraf oo ay dib u gurasho uga soo baxeen ciidamadii shalay gudaha u galay degmadaasi, waxaana halkaasi lasoo wariyay in khasaare culus lagu gaarsiiyay Shabaab.

Khasaaraha ugu badan ee duqeymaha ayaa lagu gaarsiiyey kooxda. Saddex gaari oo kuwa dagaalka ah iyo maleeshiyaadkii saarnaa ayaa la xaqiijiyey in looga gubay inta u dhaxeysa Biyacadde iyo Ceelbaraf, halkaas oo ay ku dhinteen maleeshiyaad tiro badan.

Dowladda Soomaaliya ayaa haatan guluf dagaal ka wadda deegaannada HirShabelle, iyada oo kaashaneyso dadka deegaanka, si looga hortego abaabulka kooxda Shabaab.

Qorshaha dowladda ayaa sidoo kale ah in maalmo kooban lagu soo afjaro Al-Shabaab-ka soo galay gobolka Shabeellaha Dhexe, iyadoo la isticmaalayo taatiko dagaal oo yareynayo ama laga baaqsanayo khasaare soo gaara shacabka iyo ciidamada qaranka, sida ay noo sheegeen saraakiisha hoggaamineysa howlgalka.

Dagaalka khaadka: Itoobiya iyo Kenya oo u adeegsaday sida hub siyaasadeed

Taariikhda dalalka isticmaala daroogada si ay uga adkaadaan ama u xakameeyaan cadowgooda waa mid aad u murugo leh oo adag. Taariikh ahaan, dalal kala duwan ayaa u isticmaalay khamrada iyo daroogooyin kale si ay u burburiyaan bulshooyinka, iyagoo u isticmaalay sidii aalad dagaal, xakameyn iyo xasillooni darro. Isticmaalka daroogada sidii hub ayaa ahaa xeelad ay isticmaalayeen xoogag awood leh si ay u kicdamaan bulshooyinka ama u soo rogaan nidaamyo aan la rabin. Tusaale ahaan, isticmaalka opium ee Ingiriiska intii lagu jiray Dagaalladii Opium ee Shiinaha iyo doorashada khat ee Soomaaliya ayaa si cad muujinaysa sida daroogada loo adeegsan karo sidii hub dagaal..

Intii lagu jiray qarnigii 19aad, Boqortooyada Ingiriiska ayaa si xeeladaysan u isticmaalay opium si ay uga faa’ideystaan Shiinaha intii lagu jiray Dagaallada Opium. Shirkadda Ingiriiska ee East India Company ayaa bilaabay inay opium ka soo qaado Hindiya una dhoofiso Shiinaha, iyadoo Shiinuhu uu isku dayay inuu joojiyo ganacsiga opium. Markii dowladda Shiinaha ay isku dayday inay ka hortagto dhoofinta opium, Boqortooyada Ingiriiska ayaa isticmaalay awood milatari si ay u joojiso Shiinaha, waxayna ku qasbay dowladda Shiinaha inay furto suuqeeda iyo inay siiso dhulkeeda sida Hong Kong. Opium waxay noqotay aalad gacanta Ingiriiska, iyadoo Shiinaha laga dhigay bulsho ku tiirsan opium, taasoo ka dhigtay inay si fudud ugu xakameeyaan.

Si la mid ah, Geeska Afrika, Itoobiya iyo Kenya waxay si istaraatiijiyad ah ugu adeegsadeen khat si ay u burburiyaan Soomaaliya.

Sannadkii 711-kii, Islaamku wuxuu qabsaday Yurub, waxa ayna ka talinayeen muddo 700 sano ah oo Islaamku ku faafay qaaradda. Si kastaba, sanadkii 1492, awoodaha Yurub, gaar ahaan Isbaanishka iyo Boortaqiiska, waxay noqdeen awoodda caalamiga ah ee ugu weyn. Isbaanishka iyo Boortaqiiska waxay qeybsadeen adduunka, iyadoo Boortaqiisku qabsaday dhulalka laga bilaabo Brazil ilaa Bariga aduunka, halka Isbaanishkuna uu haystay dhulka kale.

Dhinaca kale, Soomaaliya waxay ku jirtay gacanta Cusmaaniyiinta. Si kastaba, xaaladdu waxay si weyn isugu beddeshay qarniyadii 19-aad. Sanadkii 1884, Shirkii Berlin ee lagu qaybsaday Afrika ayaa keentay gumeysiga Soomaaliya. Waqooyiga Soomaaliya waxaa qabsaday Ingiriiska, Koonfurta waxaa qabsaday Talyaaniga, iyo Waqooyiga Galbeed waxaa qabsaday Faransiiska.

Sanadihii 1950-meeyadii, Soomaaliya waxay heshay fursad ay kaga dooran karto awoodda gumeysiga ee ay rabto inay ku sugnaato 10-ka sano ee soo socota, iyadoo la ballanqaaday in ay helayso madaxbannaani sanadkii 1960. Soomaaliya, iyadoo ka baqeysay Ingiriiska sababtoo ah waxa uu leeyahay awood cad, waxay dooratay inay la xiriirto Talyaaniga. Tani waxay ka caraysiisay Ingiriiska, waxaana uu ku jawaabay addeegsi ahaan in uu u dhiibo Itoobiya iyo Kenya dhul ballaaran iyo dad badan, isaga oo ka dhigay Itoobiya iyo Kenya inay noqdaan cadawga ugu weyn ee Soomaaliya.

Khat, oo ah geed kicin ah oo asal ahaan ka soo jeeda Gobolka Geeska Afrika, ayaa noqday qayb muhiim ah oo ka mid ah dhaqanka Soomaalida, laakiin inta badan Itoobiya iyo Kenya ayaa u isticmaalay si ay u xakameeyaan una burburiyaan Soomaaliya. Itoobiya iyo Kenya, iyadoo ka faa’iideysanaya khat-ka oo ay ka iibinayaan xuduudaha Soomaaliya, waxay keeneen inuu khat-ku noqdo aalad ay u isticmaalaan si ay u farageliyaan nolosha bulshada Soomaaliyeed. Isticmaalka khat-ka ee ballaadhan wuxuu sababay inuu noqdo qalab lagu jeclaysto oo bulshada Soomaaliyeed ay ku mashquulaan, isla markaana ay ka haraan arrimaha muhiimka ah ee qaran iyo midnimo.

Marka loo eego dhulka Soomaalida, Itoobiya waxay si sharci-darro ah u haystaan gobolka Ogaden, oo hadda ku jira Itoobiya, taasoo ka dhigtay gobolka mid lagu maamulo sidii qeyb ka mid ah dalka Itoobiya ee gumeysiga ah. Sidoo kale, Kenya waxay qabsatay dhulka Koonfur Bari Soomaaliya, oo hadda loo yaqaan gobolka Waqooyi Bari ee Kenya, iyadoo isticmaalka khat-ka uu noqday qalab lagu burburinayo Soomaaliya si aysan u awoodin inay xorriyaddooda ka qaataan Itoobiya iyo Kenya. Khat-ka waxaa loo isticmaalay sidii hub oo lagu jebiyo dadka Soomaaliyeed, taasoo ka dhigaysa inay ka fogaanayaan halganka xornimo iyo isdifaac.

Dhibaatooyinka khat-ka ee ka jira Soomaaliya waxay u adeegayaan sidii weerar joogto ah oo lagu sababeeyo in dadka Soomaaliyeed ay ku mashquulaan arrimo aan muhiim ahayn. Waxaa muhiim ah in dhammaan Soomaalida ay fahmaan taariikhda iyo isticmaalka khat-ka ee arrimaha siyaasadeed iyo bulsho ee wadamada deriska ah sida Itoobiya iyo Kenya. Haddii aan la fahmin saamaynta khat-ka, waxaa suurtogal ah in Soomaalidu ay ku lumaan awooddooda inay ka hortagaan iyo inay iska caabiyaan gumeysiga iyo faragelinta shisheeyaha ee ka imaanaya dalalka deriska.

Si looga hortago faragelinta shisheeyaha ee khat-ku, waxaa jira laba xalka ugu muhiimsan ee looga hortagi karo xaaladda:

Dhibaato kasta oo taagan, waxaa jira xal suurtagal ah. Dalal badan oo horay ula dagaallamay maandooriyaha waxay heleen xeelado wax ku ool ah. Tusaale ahaan, Portugal waxay noqotay dalkii ugu horreeyey ee ka baxay dhibaatooyinka la xiriira daroogada, iyagoo isticmaalay xeelad aan ahayn ciqaab iyo mamnuucid, balse ku dhisan wacyigelin iyo xakameyn dhaqaale. Soomaaliya waxay u baahan tahay xal la mid ah, si ay uga hortagto saameynta halista ah ee khat-ku ku leeyahay bulshadeeda.

  1. Canshuur Adag oo Lagu Soo Rogo Khaadka

Soomaaliya waa inaysan si fudud u mamnuucin khat-ka, maadaama taasi sababi karto suuq madow oo xakameyntiisu adkaato. Halkii laga mamnuuci lahaa, waa in si xad-dhaaf ah loogu canshuuro, si:

  • Qiimaha khat-ku uu sare ugu kaco, taasoo yareyn doonta isticmaalka.
  • Lacagta canshuurta laga helo loo isticmaalo horumarinta bulshada.
  1. Dhaqaalaha Khaadka Loo Wareejiyo Barnaamijyada Daryeelka Bulshada

Portugal waxay muujisay in maandooriyaha lagula dagaalami karo iyadoo aan la caddibin dadka isticmaala, balse la siinayo fursado kale. Soomaaliya waxay sameyn kartaa:

In canshuurta laga qaado khat-ka loo isticmaalo barnaamijyo caafimaad, waxbarasho, iyo shaqo-abuur.

  • In dhalinyarada loo abuuro fursado shaqo si ay uga fogaadaan qabatinka khat-ka.
  • In la sameeyo xarumo wacyigelin iyo daaweyn loogu talagalay dadka ka doobaya qabatinka khat-ka.
  1. Wacyigelin & Isbedel Dhaqameed

Dhaqan ahaan, khat-ku wuxuu noqday qayb ka mid ah nolasha dad badan oo Soomaaliyeed, gaar ahaan ragga. Sidaas darteed:

  • Waa in la sameeyo olole ballaaran oo wacyigelin ah oo muujinaya dhibaatada khat-ka.
  • Waa in bulshada laga dhaadhiciyo in khat-ku yahay caqabad horumarka ka hor istaagaysa.
  • Waa in culimada, waxgaradka, iyo hoggaamiyeyaasha dhaqanku ka qeyb qaataan barnaamijyada wacyigelinta.

Gunaanad

Soomaaliya waxay fursad u haysataa inay si caqli iyo xeeladeysan ula dagaasho khat-ka iyada oo aan shacabka la ciqaabin, balse dhaqaale ahaan looga dhigo wax aan la awoodi karin. Haddii canshuurta khat-ka sare loo qaado, laguna maalgeliyo horumarinta bulshada, Soomaaliya waxay ka bixi doontaa dhibaatada maandooriyaha si la mid ah sida Portugal. Waxaa la joogaa waqtigii Soomaaliya ay dib ula wareegi lahayd maskaxdeeda, dhaqaalahaheeda, iyo mustaqbalkeeda. Xalka dhabta ahi wuxuu ku jiraa xakameyn, canshuur adag, iyo wacyigelin bulsho.

Maxay salka ku haysaa xiisadda culus ee ka dhex-qaraxday Turkey iyo Iran?

Ankara (Caasimada Online) – Wasaaradaha arrimaha dibadda ee Turkiga iyo Iran ayaa “u yeeray” safiiradooda maalmo kadib markii hadallo uu jeediyay Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Turkiga, Hakan Fidan, oo la xiriiray siyaasadda gobolka ee Tehran ay dhalisay hadal-hayn badan iyo caro ka timid Iran.

Wareysi uu 26-kii Febraayo siiyay Al-Jazeera Arabic, Fidan wuxuu sheegay in siyaasadda arrimaha dibadda ee Iran, oo ku tiirsan kooxaha hubeysan ee gobolka, ay keentay in Tehran ay wax badan lumiso halkii ay faa’iido ka heli lahayd.

Markii la weydiiyay haddii Iran ay taageeri karto kooxaha Kurdiyiinta Suuriya, oo Turkiga u arko urur argagixiso ah, Fidan wuxuu si cad u sheegay: “Haddii aad isku daydo in aad xasillooni darro ka abuurto dal kale adiga oo taageeraya koox ka hawlgasha halkaas, dal kale ayaa isna taageeri kara koox gudaha dalkaaga ka hawlgasha si ay dhibaato kugu abuurto.”

“Adduunyada maanta, waxba lama qarin karo. Awoodaha aad leedahay, kuwa kalena way hayaan. Sidaas darteed, haddii aadan rabin in dhagxaan lagu soo tuuro daaqaddaada, adiguna yaadan dhagax ku tuurin daaqadaha kuwa kale.”

Iran oo si kulul uga jawaabtay

Hadalka Fidan ayaa si weyn looga falceliyay gudaha Turkiga, waxaana dad badan u fasirteen inuu u jeeday in Ankara ay sidoo kale taageeri karto kooxo gaar ah oo ka dhex jira Iran, gaar ahaan bulshada weyn ee Azerbaijan-ta Iran, oo xiriir luqadeed iyo dhaqan la leh Turkiga.

Iran ayaa si degdeg ah uga jawaabtay hadallada Fidan. Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iran, Esmaeil Baghaei, ayaa barta X (horey u ahaan jirtay Twitter) ku qoray in Iran aysan raadineynin ballaarinta awooddeeda gobol ahaan muddo 50 sano ah.

“Waxaan noqonnay dalkii ugu horreeyay ee diiday afgambigii laga soo horjeeday dowladda Turkiga,” ayuu yiri Baghaei.

“Waxaan sidoo kale ka mid ahayn dalalkii ugu horreeyay ee soo dhaweynayay dhigaagta PKK [Xisbiga Shaqaalaha Kurdistan] una arkayay inay tahay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo ammaanka dalka deriska nala ah, Turkiga.”

Xiisadda diblomaasiyadeed ayaa sii xoogeysatay markii Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iran ay “u yeertay” Safiirka Turkiga ee Tehran, Hicabi Kirlangic, si ay kula yeeshaan kulan Talaadadii.

Mas’uuliyiinta Iran ayaa u sheegay safiirka in “xaaladaha xasaasiga ah ee gobolka ay dalbanayaan in laga fogaado hadallo aan habbooneyn iyo falanqeyn aan sax ahayn oo sababi kara khilaaf iyo xiisad diblomaasiyadeed.”

Dhinaca kale, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Turkiga ayaa u yeertay sii hayaha xilka Safaaradda Iran ee Ankara, iyada oo xustay in mas’uuliyiinta Iran ay dhawaan si dadweyne ah u dhaliilayeen Turkiga. Waxaa sidoo kale la sheegay in fayl arrintan la xiriira horey loo gudbiyay dowladda Iran.

Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Turkiga, Oncu Keceli, ayaa carrabka ku adkeeyay in Ankara ay doorbidayso in arrimaha noocan ah si toos ah loo xalliyo.

“Waxaan aaminsanahay in arrimaha siyaasadda dibadda aan loo adeegsan in lagu kasbado taageerada gudaha. Sidaas darteed, waxaan door bidnay in farriimaha muhiimka ah ee loo baahdo in lala wadaago dal kale si toos ah loogu gudbiyo,” ayuu yiri Keceli Talaadadii.

Inkasta oo xiisadani sii kordheysay, Turkiga iyo Iran ma aysan isticmaalin ereyga “u yeerid” ee rasmiga ah, waxayna labaduba adeegsadeen “casuumad”, taasoo muujineysa inay doonayaan in ay xajistaan xiriirkooda diblomaasiyadeed ee ku dhisan danaha wadajirka ah.

Loollanka xooggan ee gobolka

Turkiga iyo Iran ayaa muddo dheer lahaa loollan siyaasadeed, iyada oo Suuriya ay tahay goobta ugu weyn ee ay isku hayaan.

Bishii December, afgambigii xilka looga tuuray Madaxweyne Bashar al-Assad wuxuu si weyn u beddelay awoodda Suuriya, isagoo xoojiyay maqaamka Ankara, halka Tehran ay lumisay saamigeedii.

Tan iyo markaas, mas’uuliyiinta Turkiga waxay dadaal ugu jireen sidii xal loogu heli lahaa Ciidanka Dimoqraadiga Suuriya (SDF), oo Turkiga u aqoonsan yahay urur argagixiso, iyo sidoo kale dowladda dowladda Dimishiq.

Heshiiska la soo jeediyay wuxuu dhigayaa in la isku daro ciidamada Kurdiyiinta iyo ciidamada qaranka Suuriya, halka hoggaamiyeyaasha PKK laga musaafurin lahaa Iraq.

Serhan Afacan, guddoomiyaha Xarunta Cilmi-baarista Iran ee fadhigeedu yahay Turkiga (IRAM), ayaa u sheegay Middle East Eye in Ankara ay aad uga walaacsan tahay in Iran ay taageerto SDF ama PKK.

“Way caddahay in Iran ay xiriir la leedahay PKK iyo kooxaha la xiriira,” ayuu yiri Afacan. “Laakiin weli waxaa la isla dhexmarayaa in Tehran ay si toos ah u taageerto PKK ama ay iska indho-tireyso dhaqdhaqaaqyadooda oo ay gobolka ka wadaan.”

“Bishii May 2024, Wasiirka Gaashaandhigga Turkiga, Yasar Guler, wuxuu caddeeyay in Iran aysan si weyn u danaynayn halista ay PKK ku hayso gobolka,” ayuu sii raaciyay. “Wuxuu sheegay in marka Turkiga ay u gudbiyaan Iran xogta la xiriirta dhaqdhaqaaqa PKK ee xuduudahooda, aysan helin jawaab ku filan.”

Dhanka kale, Iran waxay si isdaba joog ah u cambaareysay howlgallada milatari ee Turkiga ee ka socda Iraq iyo Suuriya, iyada oo ku tilmaantay “xadgudub su sovereignty.”

Inkasta oo Iran ay si rasmi ah ugu aqoonsantahay PKK urur argagixiso, ma aysan marin heerkaas kooxaha la xiriira sida SDF iyo YPG, taasoo la jaanqaadaysa mowqifka waddamada reer Galbeedka.

“Iran si fudud kuma beddeli karto mowqifkeeda,” ayuu yiri Afacan. “Maadaama ay weli la tacaalayso xiriirka xun ee ay la leedahay maamulka cusub ee Dimishiq iyo dareenka Tehran ee ah in Turkiga uu ‘la wareegay’ Suuriya.”

Fereshteh Sadeghi, saxafiyad reer Iran ah iyo khabiir arrimaha gobolka, ayaa sheegtay in inkasta oo ay jiraan khilaafaad siyaasadeed, Iran ay weli u aragto Turkiga dal muhiim u ah xiriirkeeda goboleed.

“Iran maaha in si toos ah loogu eedeeyo in ay SDF u adeegsanayso waxyeelleynta Turkiga,” ayay tiri. “Balse waxay u badan tahay in ay u adeegsanayso sidii ay u xoojin lahayd danaha ay ka leedahay Suuriya.”

“Sidoo kale, maadaama Iran ay lumisay marin ay ugu gudubto Lubnaan, waxaa laga yaabaa in ay SDF u aragto albaab kale oo ay u adeegsato sidii ay halkaas saameyn ugu yeelan lahayd.”

Xamza oo mowqifka Somalia ee Falastiin iyo laba dal oo kale u caddeeyay Carabta

0

Qaahira (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha xukuumadda Soomaaiya, Mudane Xamza Cabdi Barre oo haatan ku sugan dalka Masar ayaa magaalada Qaahira uga qayb-galay shirweyne ay isugu yimaadeen madaxda Ururka Jaamacadda Carabta, kaas oo looga hadlay arrimo xasaasi ah oo ay ugu horreyso qadiyadda shacabka reer Falastiin.

Ra’iisul wasaaraha ayaa khudbad xasaasi ah ka jeediyay madasha shirka oo inta badan diiradda lagu saaray arrimaha Falastiin, gaar ahaan dib u dhiska iyo sidii xal waara loogu heli lahaa xaaladda adag ee ka jirta Gaza iyo guud ahaan sidii loo garab istaagi lahaa shacabka Falastiin.

Xamza Cabdi Barre oo mar kale caddeeyay mowqifka Soomaaliya ee qadiyadda Falastiin ayaa xusay sida xooggan ee ay dowladda federaalka u uga soo horjeeddo hadalladii ka soo baxay Israaiil ee la xiriiray barakicinta shacabka reer Falastiin, taas oo xad-gudub cad ku ah qawaaniinta iyo heshiisyada caalamiga ah iyo xuquuqda aadanaha.

Sidoo kale ra’iisul wasaaraha ayaa bogaadiyay dhabar adeyga shacabka reer Falastiin, isaga oo shaaca ka qaaday in dowladda Soomaaliya iyo shacabkeeda ay taageerayaan xaqa ay u leeyihiin dhismaha dowlad u gaar ah oo madax bannaan.

Dhinaca kale ra’iisul wasaare Xamza ayaa khudbaddiisa uga hadlay xaaladaha dalalka Suudaan iyo Suuriya, isaga oo tilmaamay in Soomaaliya ay taageereyso xasilloonida iyo midnimada dhuleed ee dalalkaasi Carbeed iyo in aan la soo fara gelin arrimhooda gudaha.

Gabagabadii ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa uga mahadceliyay dalalka Carbeed ee taageerada ka siiya Soomaaliya dhinacyada amniga iyo bini’aaninada, wxuuna baaqay in ay maalgashadaan dhinacyada dhaqaalaha ee muhiimka ah ee ka jira Soomaaliya sida beeraha, xoolaha iyo tamarta, si loo xoojiyo horumarka waara, aanna u abuurno fursado.

 

Somalia: Funding for AU plan faces major hurdles

MOGADISHU, Somalia – A new African Union (AU) peace support operation officially commenced in Somalia on January 1, 2025. This mission, however, the third consecutive deployment in the country, faces a familiar challenge: uncertain funding, echoing the financial struggles of its predecessors.

The new operation, the African Union Stabilization and Support Mission in Somalia (AUSSOM), succeeded the African Union Transition Mission in Somalia (ATMIS). Its mandate focuses on assisting in Somali state-building and countering Al-Shabaab and other terrorist groups.

A novel funding mechanism has been established to address the persistent financial hurdles that plagued previous missions. This mechanism allows the United Nations (UN) to levy member states for 75% of the mission’s annual costs, with the AU covering the remaining 25%. This arrangement was formalized through the UN Security Council Resolution (UNSC) 2719.

The Security Council’s decision in December 2024 to establish AUSSOM (Resolution 2767) acknowledged the potential use of this co-funding mechanism. However, a six-month gap was stipulated between the mission’s commencement and the implementation of that mechanism.

The United States government has argued that the appropriate time for the direct application of Resolution 2719 in Somalia has not yet arrived.

A Security Council meeting is anticipated in May to determine AUSSOM’s funding, hoping the new financial arrangement will be approved.

Political, operational, and coordination challenges

While funding remains AUSSOM’s primary concern, other challenges persist, particularly concerning political, operational, and peacekeeping coordination.

AUSSOM operates amid regional political tensions. Ethiopia, a crucial contributor to ATMIS, has entered a dispute with Somalia following Addis Ababa’s memorandum of understanding with Somaliland, which claims independence from Somalia.

Turkish mediation has eased the tension, enabling Ethiopia to participate in the new AUSSOM mission.

The mission launched with all troop—and police-contributing countries from ATMIS except Burundi, which withdrew due to disagreements over troop allocation. Egypt’s potential participation is also being considered, but a formal agreement on AUSSOM’s force structure is pending.

Funding continues to be the key obstacle

Previous missions, such as AMISOM and ATMIS, relied heavily on international donor funding. The European Union (EU) provided troop stipends, while the UN, through the UN Support Office in Somalia (UNSOS), assisted with logistics and military equipment for Somalia and peacekeeping operations.

However, this funding model proved inconsistent, unreliable, and insufficient for the extensive mission in Somalia. Somalia has struggled with state-building, including ratifying a new constitution and establishing functional security institutions.

These financial and security challenges impacted the effectiveness of previous missions, leading to troop salary delays and a lack of control in areas cleared of Al-Shabaab.

AUSSOM now faces similar challenges. Despite the passage of Resolution 2719 in December 2023, financial obstacles impede the disbursement of allocated funds.

Accessing Resolution 2719 funding is contingent on fulfilling prerequisites outlined in the UN and AU Roadmap for its implementation.

To resolve this, the Security Council is expected to vote on AUSSOM’s funding in May, following a review of two key reports prepared by the UN Secretary-General.

AUSSOM funding and the US role

Shifts in US policy, particularly during a potential second term of President Donald Trump, could jeopardize mission funding. His administration has signaled a retreat from previous commitments to international peacekeeping support, which could affect funding for the Somalia mission.

The Chairman of the US Senate Foreign Relations Committee stated on February 11 that “Resolution 2719 should not be the funding mechanism for AUSSOM, as this would require the US to provide permanent funding,” raising questions about the US role in UN peacekeeping support.

If the US reduces its funding role, it could significantly diminish AU and UN support for Somalia. Therefore, the UN-AU Joint Committee must expedite the implementation of the Roadmap’s prerequisites to activate Resolution 2719.

The African Union must prepare contingency plans should Resolution 2719 funding be delayed or halted, exploring options to scale down the mission. Additionally, the AU should intensify dialogue with the Security Council, particularly the US, to ensure continued mission funding.

Now a Security Council member, Somalia can leverage this position to strengthen efforts to secure AUSSOM funding.

The funding uncertainty for AUSSOM highlights a critical challenge in financing African peace and security operations. Africa must develop an effective strategy to reduce reliance on external funding and strengthen the AU’s role in continental security.

This report, published by DefenseWeb, was jointly authored by Tamrat Zeyede (Intern Researcher), Dawit Yohannes (Project Manager and Senior Researcher, ISS Addis Ababa), Meressa Kahsu (Senior Researcher and Outreach Coordinator), Tsion Belay Alene (Researcher, ISS Addis Ababa), and Emmaculate A Liaga (Researcher, ISS Addis Ababa).

Xog: Xasan oo guddi culus u magacaabay qorshe ay DF ka bilaabeyso Sh/Dhexe

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa magacaabay guddi uu u xil-saaray abaabulka dagaalka Khawaarijta ee ka socda gobolka Shabeellaha Dhexe. Xubnaha guddiga ayaa u badan xildhibaanno ka tirsan BFS.

Sidoo kale, xubnaha guddiga ayaa ka soo jeeda deegaanada HirShabeelle iyo Galmudug, waxayna gaarayaan shan xubnood, sida ay ogaatay Caasimada Online. Shaqada uu guddigaasi toos u qaban doono waa abaabulka ciidamada deegaanka ee Macawiisley.

Xubnaha guddiga uu magacaabay Xasan Sheekh ee loo xil-saaray abaabulka beelaha dega Sh/Dhexe si ay isaga dhiciyaan Khawaarijta waa shan, waxayna kala yihiin:

1 – Senator Afcadey
2 – Xildhibaan Cismaan Xaadoole
3 – Xildhibaan Maxamed Cajiib
4 – Xildhibaan Maxamuud Abuukar
5 – Iyo sarkaal ka tirsan ciidanka xoogga oo lagu magacaabo Cabdullaahi Macalin Mukhtaar

Guddigaan ayaa madaxweynaha wakiil uga noqonaya abaabulka dagaalka, taakulada ciidanka, iyo qorshe kasta oo looga hortegayo weerarrada is-dabajoogga ah ee ka imaanaya kooxda Al-Shabaab oo dooneysa inay isku fidiso gobolka Shabeellaha Dhexe.

Saraakiisha ugu sareysa ciidanka xoogga ayaa horay ugu sugnaa gobolka Shabeellaha Dhexe, kuwaas oo kala ah:

  • Taliyaha Xoogga Dalka, Jeneraal Odawaa Yuusuf
  • Taliyaha Ciidanka Dhulka, Jeneraal Sahal Cabdullaahi
  • Guddoomiyaha Maxkamadda Darajada Koowaad ee Ciidamada, Korneyl Xasan Shuute

Intaas waxaa dheer kulamo is-dabajoog ah oo Madaxweyne Xasan Sheekh uu la yeeshay dhinacyada ay ka go’do talada deegaanada ay Shabaab soo galeen ee HirShabeelle. Wuxuu madaxweynuhu ka dalbaday dhinacyadii uu la kulmay inay abaabulaan howlgalka oo garab siiyaan ciidamada qaranka.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa ciidamada qaranka ku amray in saacado gudahood ay HirShabeelle uga nadiifiyaan Khawaarijta. Iyadoo amarka madaxweynaha laga jawaabayo, ayaa maanta weerar culus lagu qaaday Ceelbaraf, waxaana ka dhacay mid kamid ah dagaalladii ugu cuslaa.

Mar kale, waxaa la sheegay in caawa ay Ceelbaraf ku soo laabteen Al-Shabaab, kadib markii galabta maqribkii ay dib uga gurteen ciidamadii xoreeyey oo weerarro teel teel ah kala kulmay Shabaab ugu dhuuntay guryaha magaalada.

Dhanka Daarunicma, waxaa caawa ka socota duqeyn xoog leh. Magaalada ayaa gubaneysa, sida ay soo sheegayaan dadka deegaanka, si la mid ah Ceelbaraf, oo guryihii iyo goobihii ganacsiga duqeymo lagu burburiyey kadib markii gabaad ka dhigteen maleeshiyaad ka tirsan argagixisada.

Warbixin: Maxaa galabta ka dhacay Ceelbaraf, caawana ka socda Daarunicma?

0

Ceelbaraf (Caasimada Online) – Howlgallo culus oo cir iyo dhul ah, laguna jebiyey Al-Shabaab, ayaa ka socda deegaano badan oo ka tirsan HirShabeelle. Galabta ilaa caawa, duqeymo aan kala joogsi lahayn ayaa ka socda Ceelbaraf iyo Daarunicma.

Ciidamada Qaranka iyo kuwa deegaanka oo dhowr jiho ka soo galay ayaa maanta weeraray Ceelbaraf, waxaana halkaas lagu laayey Shabaab badan.

Ciidamada dadka deegaanka ayaa dib loo soo abaabulay, Macawiisleyda reer Hiiraan oo maalin ka hor uu rasaas u qeybiyey Taliyaha Ciidanka Dhulka ayaa maanta ka qeyb qaatay weerarkii lagu qaaday Ceelbaraf.

Qeyb kamid ah Al-Shabaab ayaa la sheegay in ciidamada ay ku hor carareen oo deegaanka ay isaga baxeen, halka guryaha magaalada Ceelbaraf ay isku dhex-qariyeen Shabaab-kii ugu badnaa ee maalmahaan deegaankaas joogay.

Gabal-dhicii galabta ayaa la sheegay in weerar uu ka bilowday gudaha magaalada, maadaama Al-Shabaab ay galeen guryaha, ciidankuna ay u maleeyeen inay jabiyeen oo iska baxeen.

Magaalada Ceelbaraf ayaa gubaneysa caawa, kadib markii maanta duqeymo xoog leh ay ku garaaceen diyaaradaha dagaalka. Guryihii shacabka iyo goobihii ganacsiga Ceelbaraf ayuu dab is qabsaday, sida ay muujinayaan muuqaalo laga soo duubay magaaladaas.

Ciidamada ayaa caawa fiidkii hore dib uga gurtay degmada Ceelbaraf, waxaana la sheegay in caawa ay ku jirto gacanta Al-Shabaab. Duqeymaha ayaa si is-dabajoog ah uga dhacaya aaggaas.

Khasaaraha ugu badan ee duqeymaha ayaa lagu gaarsiiyey kooxda. Saddex gaari oo kuwa dagaalka ah iyo maleeshiyaadkii saarnaa ayaa la xaqiijiyey in maanta looga gubay inta u dhaxeysa Biyacadde iyo Ceelbaraf.

Saddex gaari oo ka baxay Biyacadde, una gurmanayey Shabaab-kii lagu weeraray Ceelbaraf, ayaa sida ay Caasimada Online u xaqiijisay, lala helay gantaalo, halkaasna ay ku bas-beeleen.

Dhinaca kale, deegaanka Daarunicma oo hoos taga degmada Aadan Yabaal, waxaa caawa ka dhacaysa duqeyn aan kala joogsi lahayn oo argagax ku abuurtay dadka shacabka ah ee ku nool Aadan Yabaal, Al-Kowsar, iyo deegaanada ku xeeran Daarunicma.

Deegaankaas waxaa joogta kooxda Al-Shabaab, oo dagaal la’aan la wareegtay maalmo ka hor, kadib markii ay isaga baxeen ciidamada deegaanka oo aad u tiro yaraa.

Qorshaha dowladda waa in maalmo kooban lagu soo afjaro Shabaab-ka soo galay Shabeellaha Dhexe, iyadoo la isticmaalayo taatiko dagaal oo yareynayo ama laga baaqsanayo khasaare soo gaara shacabka iyo ciidamada qaranka, sida ay noo sheegeen saraakiisha hoggaamineysa howlgalka.

Maxaa kasoo baxay kulanka maanta ka dhacay Villa Hargeysa?

0

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta xarunta Guddoonka iyo Guddiyada ee Villa Hargeysa ka dhacay kulanka labaad ee aan caadi ahayn ee Guddiga Joogtada ah ee Baarlamaanka Soomaaliya.

Kulankan oo uu shir-guddoomiyey Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Madoobe, ayaa looga dooday ajendaha fadhiyada todobaadka labaad ee kalfadhiga 6-aad ee Baarlamaanka Soomaaliya.

Sidoo kale, waxaa kulanka lagu lafa-guray shuruucda horumarinta ee u leh Golaha, iyadoo xubnaha Guddiga Joogtada ay ka doodeen Xildhibaanada fasax la’aanta ka maqan fadhiyada Golaha.

Intii uu socday kulankan, Guddoomiyaha Golaha Shacabka waxa uu xubnaha Guddiga Joogtada warbixin ka siiyay shaqooyinka Golaha laga soo bilaabo kalfadhigii koowaad iyo waxyaabihii u qabsoomay.

Kulankan waxaa Guddoomiyaha ku wehlinayay Guddoomiye ku-xigeenka 2-aad ee Golaha Shacabka, Cabdullaahi Cumar Abshirow.

Kulamada Guddiga Joogtada ayaa inta badan lagu ajendeeya fadhiyada Golaha, kuwaas oo dhawaan ka dhacay buuq iyo dooddo adag oo la xiriira xiisadda Jubbaland, taasoo haatan ay si weyn isku hayaan Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Shalay ayaa Golaha Shacabka soo gaba-gabeeyay dood la xiriirtay soo jeedinta Xildhibaanada ka tirsan Golaha, taasoo ku saabsaneyd ilaalinta xasaanadda iyo safarrada Xildhibaanada, kadib markii qaar ka mid ah Xildhibaanada ay Dowladda Federaalka ka hor istaagtay safaro ay ku aadi lahaayeen Jubbaland.

From jail to parliament: Afweyne rises in Somalia

DHUSAMAREB, Somalia – In a move that’s set tongues wagging across Somalia, Mohamed Abdi Hassan, better known as “Afweyne” (Big Mouth), has clinched a seat in the country’s Federal Parliament.

The former piracy suspect, recently freed from a decade-long Belgian prison stint, won the HOP248 seat in Dhusamareb, the heart of Galmudug State.

The seat opened after Saadaq Omar Hassan (Saadaq Joon) transitioned from Parliament to a key role as Deputy Director of Somalia’s National Intelligence and Security Agency (NISA).

A past that casts a long shadow

Afweyne’s election isn’t just a political footnote; given his checkered past, it’s a headline-grabber. Back in 2013, he and an associate, Mohamed Adan Tiiceey, were dramatically arrested at Brussels Airport, fresh off a flight from Nairobi.

Belgian prosecutors alleged they were the masterminds behind the 2009 hijacking of the Belgian vessel Pompei.

The sting operation, as it were, had all the makings of a Hollywood thriller. Undercover Belgian cops reportedly posed as filmmakers, luring Afweyne and Tiiceey with the promise of a movie deal about Somali piracy.

“They were told they were signing a film contract, but instead, they faced charges for the Pompei hijacking,” a Belgian prosecutor stated at the time. Both men vehemently denied the piracy charges.

Belgian authorities have stated that they used the guise of a film consultation to secure the arrest of the two men.

Upon his return to Mogadishu, Afweyne was greeted like a returning hero. Politicians, business moguls, traditional elders, and cheering crowds flocked to the airport.

Telling his story: Life behind bars

Afweyne’s homecoming wasn’t just about handshakes and photo ops. He held a series of emotional public gatherings in Mogadishu and Cadaado, where he opened up about his grueling prison experience.

“My cell was like a vault, a cramped space with a 900-kilogram door,” he recounted, his voice heavy. “It was like living in a grave. You’re utterly alone, just you and God.”

He reserved special thanks for the former Somali ambassador to the European Union, Yoonis Yaasiin Haashi, whom he described as a pillar of support during his incarceration.

Afweyne also pledged to contribute to Somalia’s rebuilding efforts. He is a local businessman from Cadaado with a history of involvement in regional development projects. This history of local involvement explains the large welcoming crowds.

During his welcoming ceremonies, he was called a “businessman” and a “leader,” starkly contrasting the piracy allegations.

From accused pirate to elected official

Afweyne’s election to Parliament follows a directive from House Speaker Sheikh Adan Madobe, who urged the electoral commission to fill vacant seats.

The election raises complex questions about reconciliation and political realities in Somalia. It highlights the fluid lines between alleged criminal activity and political participation in a nation grappling with instability.

Somalia’s coastline became synonymous with piracy in the late 2000s, a symptom of the country’s protracted instability. The Pompei hijacking was just one of many incidents that disrupted global shipping.

Like much of Somalia, Galmudug is a patchwork of clan loyalties and political factions. Afweyne’s election underscores the intricate dance between local power dynamics and national politics.

The Somalian Parliament is attempting to stabilize the nation by filling open seats.

Taxane ku saabsan Mucaawiya Ibnu Abi Sufyan oo xiisad ka dhex abuuray dalalka Carabta

Qaahira (Caasimada Online) – Taxane telefishin oo ku saabsan nolosha mid ka mid ah hoggaamiyeyaashii hore ee Islaamka, oo lagu tilmaamay inuu yahay taxanihii ugu qaalisanaa ee abid laga sameeyo dunida Carabta, ayaa ka dhex abuuray muran xooggan dalal ay ka mid yihiin Ciraaq, Masar iyo kuwa kale oo Carbeed.

Labadii qaybood ee ugu horreeyay ee taxnaha Mucaawiya, oo ah taxane 30-qaybood ah oo la sii daynayo bisha Ramadan, ayaa hawada galay toddobaadkan.

Taxanaha, oo ay maalgelisay shirkadda warbaahinta MBC, oo ay leedahay dowladda Sacuudiga, ayaa la sheegay inuu ku kacay lacag u dhexeysa $75 milyan ilaa $100 milyan, waxaana lagu duubay dalka Tunisia.

Filimkan waxaa qoray suxufiga reer Masar Khaled Salah, halka uu agaasimay filim-sameeyaha Tarek al-Arian, oo asal ahaan reer Falastiin ah balse haysta dhalashada Mareykanka.

Xayiraadda iyo muranka taxanaha

Doodda ka dhalatay taxanaha ayaa sababtay in Ciraaq si rasmi ah u mamnuucdo baahinta taxanaha, iyadoo laga cabsi qabo inuu kiciyo xiisado mad-habeed.

“Baahinta waxyaabaha taariikhiyan muranka dhaliyay waxay dhalin karaan dood mad-habeed, taasoo halis gelin karta wadajirka bulshada, gaar ahaan xilliga bisha Ramadan,” sida ay sheegeen Guddiga Warbaahinta iyo Isgaarsiinta ee Ciraaq Sabtidii la soo dhaafay.

Guddigu wuxuu amar ku bixiyay in MBC Ciraaq aysan baahin karin taxanaha, inkasta oo wali laga daawan karo madalkeeda dijitaalka ah ee Shahid.

Muranka taxanaha Mucaawiya wuxuu soo jiray muddo dheer, iyadoo labo sano ka hor, hoggaamiyaha Shiicada Ciraaq Muqtada al-Sadr uu si cad u dalbaday in la joojiyo mashruucan.

Sadr wuxuu Mucaawiya ku tilmaamay “aabihii kala-qaybsanaanta mad-habta Islaamka, qofkii ugu horreeyay ee diiday hoggaamiyaha Muslimiinta xilligii uu noolaa, una tafaxaytay burburinta midnimada Islaamka.”

Wuxuu sidoo kale sheegay in baahinta taxanaha ay ka hor imanayso siyaasadihii dhex-dhexaadnimada ee Sacuudiga qaatay, isaga oo ugu baaqay Riyadh in aysan dhaawicin dareenka Muslimiinta.

Dhanka kale, telefishinka Al-Sha’aer ee Ciraaq ayaa ku hanjabay in jawaab celin ahaan ay iyaguna sameyn doonaan taxane ku saabsan Abu Lu’lu’a Firuz, oo ahaa ninkii ajnabi ee dilay Cumar bin Khattab, khaliifkii labaad ee Islaamka.

Sadr, si uu u yareeyo xiisadda, wuxuu cambaareeyay labadaba taxanaha Mucaawiya iyo taxanaha la qorsheeyay ee Abu Lu’lu’a Firuz, isaga oo yiri: “Labada taxane midna sax ma aha, waana kuwo hurinaya colaad mad-habeed. Mucaawiya ma matalo Sunniga, sida Abu Lu’lu’a uusan u matali karin Shiicada.”

Waa kuma Mucaawiya ibn Abi Sufyan?

Mucaawiya ibn Abi Sufyan waa mid ka mid ah shaqsiyaadka ugu muranka badan taariikhda Islaamka, gaar ahaan marka laga eego Shiicada.

Wuxuu ku dhashay xilligii Nabi Muhammad NNKH, balse markii hore wuu ka soo horjeestay fariintiisa. Waalidkiis, Abu Sufyan iyo Hind bint Utba, waxay ahaayeen mucaaradkii ugu weynaa ee Islaamka.

Sanadkii 630, markii Muslimiintu qabsadeen Maka, Mucaawiya iyo qoyskiisa waxay ku biireen Islaamka.

Wuxuu noqday mid ka mid ah qorayaashii Qur’aanka ee Nabiga, wuxuuna kaalin ka qaatay fidinta Islaamka ee Shaam (Syria) kadib dhimashadii Nabiga. Khaliifkii saddexaad, Cuthmaan bin Caffaan, oo ay isku qabiil ahaayeen, wuxuu u magacaabay inuu noqdo waliiga Dimishiq.

Kadib markii Cuthmaan la dilay, Mucaawiya wuxuu si adag uga hor yimid Cali bin Abi Daalib, oo loo doortay khaliifka afaraad ee Muslimiinta. Khilaafkooda wuxuu sababay Fitnadii Koowaad, taasoo gaartay heer dagaal culus oo ka dhacay Siffiin sanadkii 657.

Kadib dilkii Cali sanadkii 661, Mucaawiya wuxuu la wareegay Masar, wuxuuna isu magacaabay khaliif, isagoo xarun ka dhigtay Dimishiq.

Wiilkii Cali, Xasan bin Cali, oo si kooban loogu doortay khaliif kadib dhimashadii aabihiis, waxaa la sheegay in Mucaawiya uu ku qasbay inuu xilka ka dego. Sannado kadib, Xasan wuxuu u geeriyooday sun la siiyay, waxaana la rumeysan yahay in Mucaawiya uu amray dilkiisa si uu meesha uga saaro wax kasta oo halis ku ah xukunkiisa.

Intii uu xukunka hayay, Muslimiintu waxay gaareen guulo militari oo ballaaran, iyagoo qabsaday dhulal ka tirsan Afrika, Anatolia, Bartamaha Aasiya iyo Iran.

Si ka duwan khulafadii hore, Mucaawiya wuxuu sameeyay tallaabo muran dhalisay – wuxuuna wiilkiisa Yaziid bin Mucaawiya u magacaabay dhaxal-sugaha xukunka, taasoo keentay in khilaafadu isu beddesho boqortooyo.

Dhaxalka Mucaawiya wuxuu sababay khilaafkii labaad ee Islaamka (Fitnadii Labaad), taasoo ugu dambeyn horseedday dilkii Xuseen bin Cali ee Karbala, dhacdo aad muhiim ugu ah taariikhda Shiicada.

Dad badan waxay u arkaan Mucaawiya inuu ahaa hoggaamiye caqli badan oo xoojiyay dawladnimada Islaamka, halka kuwa kale ay u arkaan inuu ahaa nin awood-doon ah oo u dhaqmay sidii boqor, halkii uu ka ahaan lahaa khaliif.

Khilaafka muuqaalka shaqsiyaadka Islaamka

Muranka kale ee taxanaha wuxuu la xiriiraa sida ay u matalayaan qaar ka mid ah shaqsiyaadkii ugu muhiimsanaa taariikhda Islaamka.

Professor Reda Abdel Wajid, oo ka tirsan jaamacadda Al-Azhar ee Masar, wuxuu sheegay in jaamacaddu aysan lahayn awood sharci ah oo ay ku mamnuuci karto filimka, balse ay diidan yihiin in la matalo asxaabta Nabiga NNKH.

Hay’adda Dar al-Ifta ee Masar waxay sheegtay in matalaadda shaqsiyaadka taariikhiga ah ay bannaan tahay, haddii si karaamo leh loo soo bandhigo, balse 10-kii qof ee Nabigu Jannada ugu bishaareeyay lama matali karo.

Muranka taariikhiga ah ee Mucaawiya ayaa weli taagan, taxanahanina wuxuu sii huriyay dooddii hore, taasoo muujineysa in xusuustiisa weli ay tahay mid xiisad abuureysa.

Qorshe Al-Shabaab isugu furaneysay deegaano muhiim ah oo la fashiliyey

0

Jowhar (Caasimada Online) – Ciidamada xoogga dalka Soomaaliya oo kaashanaya kuwa deegaanka ayaa ku guuleystay fashilinta qorshe ay kooxda Al-Shabaab maalmihii dambe ku dooneysay inay isugu furato deegaano muhiim ah oo ka tirsan maamulka Hirshabeelle.

Ciidanku waxay maanta guul ka gaareen isku-daygii ugu dambeeyay ee kooxdaasi ku dooneysay inay isugu furato deegaanada dhaca koofur, bari iyo galbeedka jiinka wabiga.

Sidoo kale, ciidamada iskaashanaya ayaa maanta si buuxda dib ugula wareegay gacan ku haynta deegaanka Ceelbaraf ee gobolka Shabeellaha Dhexe, oo dhowrkii maalmood ee la soo dhaafay ay gacanta ku hayeen Al-Shabaab.

Dagaalkaan ayaa lasoo warinayaa inuu sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac, hase yeeshee lama xaqiijin inta uu gaarsiisan yahay khasaaraha rasmiga ah.

Ciidamada iskaashanaya ayaa duhurnimadii maanta gudaha u galay Ceelbaraf, kadib dagaal muddo kooban socday oo ka dhacay duleedka magaaladaas.

Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Jeneraal Odowaa Yuusuf Raage, Guddoomiyaha Maxkamadda Darajada 1-aad ee Ciidamada Qalabka Sida iyo saraakiil kale ayaa qayb ka ah dardargelinta howlgallada ka socda gobolka Shabeellaha Dhexe.

Si kastaba, Al-Shabaab ayaa maalmihii dambe kordhisay weerarada ay ka geysaneyso gobolka Shabeellaha Dhexe, halkaas oo ay haatan ka socdaan howl-gallo culus oo kooxda lagaga sifeynayo deegaanada ay weli kaga sugan tahay maamulka Hirshabeelle.

Somalia: Puntland forces capture foreign ISIS operatives

BOOSAASO, Somalia – Puntland regional security forces in Somalia have scored a significant win, capturing three foreign fighters believed to be part of the Islamic State (ISIS) group.

The arrests come as operations intensify in the rugged Almiskaad mountains of the Bari region, a known hideout for these militants.

Now in custody, the three men were picked up near the Teedsan Uur-caleed valley, a strategic spot close to the main highway. According to a statement from Puntland’s Counterterrorism Operations Command, the operation was triggered by key tips from residents.

“Our forces captured three foreign individuals in visibly poor condition in the Teedsan Uur-caleed valley, which leads towards the main road. This was thanks to information from locals. An investigation is underway, and we found ammunition and other tell-tale signs on them,” the official statement revealed.

The captured men also bore gunshot wounds, evidence of recent clashes.

Puntland’s offensive and the global war on terror

This capture highlights Puntland’s determined push against ISIS, which kicked off in December. Since then, the regional government claims to have taken out over 100 militants, many of them foreign recruits.

The ongoing operations underscore the persistent threat ISIS poses, a threat that’s grabbed international attention and support.

The rise of ISIS in Somalia is part of a larger, complex global narrative. Since 9/11, the “war on terror” has seen extremist groups, including ISIS and Al-Qaeda, exploit instability. With its history of conflict and weak central authority, Somalia has become a breeding ground for these groups.

The ISIS branch in Somalia, which has grown in reach over the past few years, is estimated to have between 700 and 1,500 fighters.

While smaller than Al-Shabaab, which controls large chunks of southern and central Somalia, ISIS’s presence signals the layered security challenges facing the country. 

International support and regional security

Puntland’s fight against ISIS isn’t a solo effort. The United Arab Emirates (UAE) has stepped up as a key supporter, recently providing 80 military vehicles to boost Puntland’s forces. Shipped from Abu Dhabi to Boosaaso, this aid is crucial for enhancing operational capabilities in rugged terrain.

UAE support goes beyond gear. They’ve also provided aerial backup, with airstrikes on ISIS positions in the Almiskaad mountains, reportedly taking out several fighters. This support is part of a broader strategy to tackle extremism in the Horn of Africa.

The United States has also been active, conducting airstrikes against ISIS targets. This reflects the U.S. government’s ongoing counterterrorism commitment in the region to curb extremist influence. 

Puntland State President Said Abdullahi Deni has openly welcomed international cooperation, stressing the need for a united front against the terror threat.

The fight against ISIS in Puntland isn’t just a local issue; it’s a key piece of the global puzzle in combating terrorism.

As these captured fighters are questioned, the intel they provide could shed light on ISIS networks, funding, and strategies, potentially impacting counterterrorism efforts far beyond Somalia’s borders.

Itoobiya oo ciidankii ugu badnaa u tababareysa Koonfur Galbeed + Sawirro

0

Baydhabo (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa ciidamadii ugu badnaa u tababareysa maamul-goboleedka Koonfur Galbeed, oo ay haatan Itoobiyaanku u joogaan howlgalka nabad-ilaalinta Midowga Afrika.

Ciidamadan oo lagu tababarayo xerada tababarka ciidanka Itoobiya ayaa waxaa maanta kormeer ku tegay madaxweynaha maamul-goboleedka Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen).

Mudane Lafta-gareen ayaa bogaadiyey saraakiisha Itoobiya ee bixinaya tababar heerkiisu sareeyo ee la siinayo ciidamada booliska gaarka ah ee Koonfur Galbeed, kuwaas oo tababarkooda uu haatan ka socdo xerada tababarka ee ciidanka Itoobiya.

Shalay ayey ahayd markii ciidamada dowladda Itoobiya ee ku sugan gudaha Soomaaliya ay magaalada Baydhabo ka sameeyeen dhoolatus ciidan oo ballaaran.

Dhoolatuska oo ahaa mid lagu xusayay “Guusha Adwa,” iska caabintii gumeysiga iyo guushii midnimada Afrika, ayaa Itoobiyaanku kusoo bandhigeen cududdooda ciidan ee gudaha Soomaaliya.

Si kastaba, magaalada Baydhabo ee caasimadda KMG ah ee Koonfur Galbeed, ayaa hadda si weyn ugu tiirsan kaalmada milateri ee Itoobiya, waxaana ciidanka Itoobiya ay joogaan Madaxtooyada Koonfur Galbeed, garoonka diyaaradaha, iyo goobo kale oo muhiim ah.

Yaa kusoo baxay doorashada kursigii Saadaq Joon?

0

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Mid ka mid ah kuraasta ka bannaan Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya ayaa maanta la buuxiyay, kadib doorasho ka dhacday magaalada Dhuusamareeb, xarunta maamulka Galmudug.

Kursigan, oo tirsigiisu ahaa HOP#248 una horay ugu fadhiyay Saadaq Cumar Xasan (Saadaq Joon), ayaa waxaa saaka loo doortay Maxamed Cabdi Xasan (Afweyne), kaas oo sidaas uga mid noqonaya mudaneyaasha Golaha Shacabka.

Saadaq Joon ayaa lumiyay xubinnimadii Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya, kadib markii loo magacaabay Agaasime ku-xigeenka Hay’adda Nabad-sugidda Qaranka (NISA).

Doorashada maanta, oo uu qabtay Guddiga Doorashooyinka Qaranka—kaas oo weli sharci ahaantiisa lagu muransan yahay—ayaa sidoo kale la filayaa in maalmaha soo aaddan la buuxiyo kuraasta kale ee ka bannaan baarlamaanka.

Kuraasta bannaan waxaa ka mid ah kursigii uu banneeyay Agaasimaha Hay’adda NISA, Cabdullaahi Sanbaloolshe, iyo laba kursi oo kale oo ay ka geeriyoodeen AUN Xildhibaanada kala ah Khadiija Maxamed Diiriye iyo Maxamuud Maxamed Seeseey.

Tallaabadan ayaa timid kadib markii 25-kii bishii lasoo dhaafay, Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Madoobe, uu warqad u diray Guddiga Doorashooyinka, kuna dalbaday inay si dhakhso leh u soo buuxiyaan kuraasta ka bannaan Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya.

Inta badan buuxinta kuraasta bannaan ee Baarlamaanka Soomaaliya ayaa muddo qaadata, iyada oo marta habraacyo kala duwan, waxaana ugu dambeyn soo xusha beelaha ay metelayaan, sidaasna waxaa lagu qabtaa doorashada oo ku dhacda habka doorashada dadban.

Puntland oo heshay gaadiid dagaal oo cusub + Dalka siiyay

0

Boosaaso (Caasimada Online) – Dowladda Isu-tegga Imaaraadka Carabta ayaa taageero weyn u fidisay ciidamada ammaanka ee maamulka Puntland, kuwaas oo haatan dagaal adag kula jira kooxda Daacish ee ku sugan buuraha gobolka Bari.

Imaaraadka ayaa gaadiidkii ugu badnaa oo gaaraya illaa 80 baabuur oo nooca dagaalka ah siiyay ciidamada Puntland, si ay ugu adeegsadaan dagaalka ay kula jiraan Daacish.

Gaadiidkan, oo lagu keenay markab weyn, ayaa laga soo saaray dekedda magaalada Boosaaso, isaga oo ka yimid magaalada Abu Dhabi, caasimadda dalka Imaaraadka Isu-tegga Carabta, waxaana si toos ah ula wareegay hoggaanka sare ee maamulka Puntland.

Deeqdan ayaa timid xilli loo baahnaa, maadaama Puntland ay ku hawlan tahay sidii ay isaga xoreyn lahayd kooxda argagixisada ah ee gabaadka ka dhigtay buuraha gobolka Bari.

Imaaraadka ayaa kamid ah saaxiibada caalamiga ah ee ka qayb-qaata dagaalka socda, wuxuuna hawada ka taageeraa ciidamada ammaanka Puntland ee ku jira halganka adag.

Duqeyntii ugu dambeysay ayuu Imaaraadka Carabta dhawaan ka geystay aagga buuraha Calmiskaad, waxaana lagu dilay in ka badan 10 ka tirsanaa kooxda Daacish, sida ay hore u sheegtay Puntland.

Sidoo kale, dowladda Imaaraadka Carabta ayaa taageerta ciidamada Puntland, waxayna ka gacan siisaa dhaqaalaha, tababarka, iyo saanadda ciidan ee ay u baahan yihiin.

Marka laga soo tago Imaaraadka, waxaa isna dagaalkan qayb ka ah Mareykanka, oo duqeymo diyaaradeed ka fuliya Puntland, kuwaas oo khasaare culus gaarsiiyay Daacish.

Si kastaba ha ahaatee, Madaxweynaha dowlad-goboleedka Puntland, Mudane Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa dhowaan albaabada u furay cid walba oo gacan ka geysaneysa howlgallada ka dhanka ah Daacish ee maalmaha badan ka socday dhulka buuraleyda ah ee gobolka Bari.

Itoobiya: Waqti yar uun ayaa naga xiga in aan ka mid noqono dalalka Badda Cas

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Taliyaha ciidamada militariga Itoobiya ayaa dib u kiciyay xiisadda gobolka isagoo sheegay in Itoobiya ay ku dhowdahay inay noqoto awood badeed oo ka mid ah dalalka Badda Cas, xilli Soomaaliya ay soo jeedisay inay siiso marin badeed oo dhinaca Badweynta Hindiya ah.

Hadalkan ayaa daba socda heshiis muran dhaliyay oo Itoobiya la gashay Somaliland, taasoo dhalisay khilaaf diblomaasiyadeed. Bishii December 2024, Turkiga ayaa dhexdhexaadiyay wadahadallo dhex maray Itoobiya iyo Soomaaliya si loo dejiyo xiisadda, waxaana laga soo saaray Bayaanka Ankara.

Heshiiskaasi wuxuu ku salaysnaa soo celinta xiriirka diblomaasiyadeed iyo dejinta hannaan lagu gorfeynayo rabitaanka Itoobiya ee marin badeed, iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida Soomaaliya.

Si kastaba, taliyaha Guud ee Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya, Jeneraal Birhanu Jula, ayaa sheegay in “waqti yar uun uu ka harsan yahay” kahor inta aysan Itoobiya ka mid noqon dalalka xuduud la leh Badda Cas.

Hadalka Jeneraalka ayaa yimid kadib markii Soomaaliya iyo Itoobiya yeesheen wada-hadallo lagu xalinayo xiisadda ka dhalatay Memorandum of Understanding (MoU) ay Itoobiya iyo Somaliland kala saxiixdeen 1-dii Janaayo 2024.

Heshiiskaas ayaa Itoobiya u ogolaanayay inay hesho marin badeed oo ay uga gudubto Badda Cas iyada oo adeegsaneysa Somaliland. Balse dowladda federaalka Soomaaliya ayaa si adag uga hortimid, iyadoo ku tilmaantay arrin xadgudub ku ah qarannimadeeda.

“Waxa kaliya ee haray waa in Itoobiya noqoto dal xuduud la leh Badda Cas,” ayuu yiri Jeneraal Birhanu, isaga oo aan caddeyn qaabka arrintaasi suurtagal ku noqonayso.

Mugdiga hadalkiisa ayaa sii xoojiyay tuhunka ah in Addis Ababa ay weli dooneyso inay sii waddo hirgelinta heshiiska ay la gashay Somaliland, inkastoo Muqdisho ay si adag uga hortimid.

Dowladda Itoobiya weli si rasmi ah ugama aysan hadlin haddii hadalka Jeneraal Birhanu uu ka dhigan yahay isku day cusub oo ay ku horumarinayso heshiiska Somaliland.

Jawaabta Soomaaliya: Dekedo Badweynta Hindiya ah

Soomaaliya horay ayay u sheegtay inay Itoobiya siineyso marin badeed dhinaca Badweynta Hindiya oo kaliya ah.

Wasiir ku-xigeenka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Danjire Cali Balcad, ayaa xaqiijiyay in haddii Itoobiya la siiyo marin badeed, uu noqon doono mid ku yaalla Badweynta Hindiya, balse aan wax xiriir ah la lahayn Gacanka Cadmeed, halkaasoo ay ku yaallaan dekedaha Somaliland, sida Saylac.

“Dekedda ay Itoobiya isticmaali doonto waxay ku taallaa Badweynta Hindiya,” ayuu yiri Balcad, isaga oo xusay in suurtagal tahay in marin-badeedkaasi laga sameeyo inta u dhaxaysa Garacad iyo Kismaayo, oo leh toddobo dekedood oo u baahan maalgelin iyo horumarin.

Balcad wuxuu tilmaamay in Itoobiya aysan wax maalgelin ah ku yeelan doonin dhismaha dekedda. Beddelkeeda, Soomaaliya iyo maalgeliyayaal caalami ah ayaa iska kaashan doona mashruuca.

“Annaga iyo maalgeliyayaasha caalamiga ah ayaan dhisi doonnaa dekedda. Itoobiya wax saamayn ah kuma yeelan doonto,” ayuu yiri.

Wuxuu intaas ku daray, “Haddii aan Itoobiya la heshiinno, waxaan heli karnaa maalgelin ballaaran oo lagu dhiso dekedo waaweyn. Waddooyinka ka baxaya dekedahaas ayaa ka muhiimsan dekedda lafteeda. Adduunka maanta wuxuu doonayaa in uu maalgeliyo isku xirka dalalka.”

Dadaallada diblomaasiyadeed iyo wada-hadallada mustaqbalka

Kadib wadahadallo dheeraad ah, waxaa la filayaa in Soomaaliya iyo Itoobiya ay gaaraan heshiis rasmi ah oo ku saabsan marin-badeedka bisha Juun.

Waxaa la qorsheeyay afar kulan oo dheeraad ah oo lagu saleynayo wadahadalladii hore ee ka dhacay Ankara, Addis Ababa, iyo Muqdisho. Soomaaliya ayaa si cad u diiday inay Itoobiya siiso wax xuduud badeed ah.

“Wada-hadallada labada dal waxay soo gebogeboobi doonaan bisha Juun, kadib afar kulan oo lagu go’aaminayo dekedda iyo nooca maalgelinta loo baahan yahay,” ayuu yiri Balcad.

Itoobiya, oo ah dal aan lahayn xeeb, waxay muddo dheer raadineysay marin badeed si ay kor ugu qaaddo dhaqaalaha waddanka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa marar badan muujiyay sida uu uga go’an yahay in la helo marin-badeed si nabad ah.

Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed waxay leeyihiin muhiimad istaraatiiji ah, maadaama ay yihiin marin muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah.  

Iyadoo wadahadalladu sii socdaan, bilaha soo socda ayaa noqon doona kuwa go’aaminaya in Itoobiya ay heli karto marin-badeed iyada oo loo marayo waddo diblomaasiyadeed, halkii ay qaadi lahayd tallaabo hal dhinac ah.

Xiisadda ka dhalan karta arrintan waxay saameyn ku yeelan doontaa kaliya maaha Soomaaliya iyo Itoobiya, balse guud ahaan gobolka Geeska Afrika, halkaasoo dano istaraatiiji ah iyo tartamo dhaqaale ay isku khilaafsan yihiin.

Puntland oo nolosha ku qabatay ajaanib Daacish ah

0

Boosaaso (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka Puntland, oo weli howlgallo ka wada gobolka Bari, gaar ahaan aagga buuraleyda Calmiskaad, ayaa sheegay inay gacanta ku dhigeen saddex nin oo ajaaniib ah oo ka tirsanaa maleeshiyaadka Daacish.

Saddexda nin, oo haatan ku jira gacanta hay’adaha amniga, ayaa lagu qabtay agagaarka Dooxada Teedsan Uur-caleed, oo u dhow laamiga dheer, sida lagu sheegay war qoraal ah oo kasoo baxay Taliska Howlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland.

Xogta raggan ajaaniibta ah ayaa waxaa soo gudbiyay dadka deegaanka, kadibna waxaa howlgalay oo sidaas kusoo qabtay ciidamada ammaanka Puntland, kuwaas oo haatan baaris ku haya ajaaniibta gacanta lagu dhigay.

Sidoo kale, saddexda nin ayaa laga helay dhaawacyo rasaaseed iyo astaamo kale, sida lagu sheegay warsaxaafadeedka kasoo baxay Puntland.

“Ciidanku waxay qabteen saddex ajaanib ah oo duruuf weyn ka muuqato, Dooxada Teedsan Uur-caleed ee u rogmanaysa xagga laamiga, waxaa soo gudbiyey dadka deegaanka. Baaritaan ayaa ku socda, waxaana laga helay rasaas jeebabkooda iyo astaamo kale,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeed kasoo baxay Taliska Howlgalka Ciribtirka Argagixisada ee Puntland.

Dhanka kale, howlgallada oo weli sii socda ayaa jab lagu gaarsiiyay Daacish, waxaana looga dilay xubno badan, iyada oo laga qabsaday saldhigyo ku yaalla gobolka Bari.

Puntland ayaa bishii December ku dhawaaqday dagaal culus oo ka dhan ah maleeshiyaadka kooxda Daacish, waxaana ay sheegtay in tan iyo xilligaas ay dishay in ka badan 100 dagaalyahan, kuwaas oo u badnaa ajaaniib.

Garabka Daacish ee Soomaaliya ayaa sanadihii u dambeeyay noqday qayb muhiim ah oo ka mid ah shabakadda caalamiga ah ee Daacish, waxaana bishan horraanteedii bartilmaameed u ahayd duqeymo cirka ah oo ay fuliyeen ciidamada Mareykanka.

Iyadoo lagu qiyaasayo tiradooda inay u dhexeyso 700 ilaa 1,500 dagaalyahan, garabka Daacish ee Soomaaliya ayaa sanadihii la soo dhaafay kobcay, sababo la xiriira kusoo biirista dagaalyahanno ajnabi ah iyo kororka dakhliga dhaqaale.

Si kastaba ha ahaatee, maleeshiyaadkan ayaa weli aad uga yar kooxda Al-Shabaab, oo gacanta ku haysa qaybo ballaaran oo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.

Mareykanka oo war culus kasoo saaray xiriirka Al-Shabaab iyo Xuuyitiyiinta

0

Washington (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa war culus kasoo saartay walaaca xooggan ee laga muujinayo xiriirka sii xoogeysanaya ee ka dhexeeya kooxda Al-Shabaab ee Soomaaliya iyo Xuutiyiinta ka dagaallama dalka Yemen.

John Kelly, oo ah ku simaha safiirka Mareykanka ee Golaha Ammaanka, ayaa Isniintii shaaca ka qaaday inay si dhow ula socdaan dhaq-dhaqaaqyada labada kooxood iyo iskaashiga cusub ee ay sameysteen, taas oo halis ku ah amniga gobolka.

Ku simaha safiirka Mareykanka ee Golaha Ammaanka ayaa ku baaqay in la iska kaashado la shaqeynta guddiyada Golaha Ammaanka ee Yemen iyo Soomaaliya, si loola socdo xiriirka ka dhexeeya labada urur, oo Mareykanku u arko ururro argagixiso.

Sidoo kale, wuxuu danjiruhu khudbaddiisa ku sheegay in ay jirto halis kale oo kasoo korortay tahriibinta sharci darrada ah, gaar ahaan dadka kasoo gudbaya Badda Cas, oo isku xireysa labada argagixiso ee fadhigoodu yahay Soomaaliya iyo Yemen.

“Waddooyinka tahriibinta ee ka gudba Badda Cas, ee isku xiraya kooxaha argagixisada ah ee fadhigoodu yahay Soomaaliya iyo Yemen, waa in lala yimaado muhiimad weyn iyo iskaashi caalami ah,” ayuu khudbaddiisa ku yiri John Kelly.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay:
“Waxaan ka walaacsanahay xiriirka sii kordhaya ee haatan ka dhexeeya kooxda Al-Shabaab iyo Xuutiyiinta dalka Yemen.”

Sidoo kale, wuxuu intaasi kusii daray in Mareykanka uu taageerayo guddiyada QM ee qaabilsan cunaqabateynta saaran Yemen iyo Al-Shabaab, taas oo mar kale dib loo cusbooneysiiyay Isniintii, si loo qaado tallaabooyin kale oo lagu beegsanayo argagixisada.

“Waxaan dhiirrigelineynaa wadahadal dhexmara guddiyada cunaqabateynta saaran Yemen iyo Al-Shabaab, iyo dalalka Geeska Afrika iyo Jasiiradda Carabta, si loo iftiimiyo xiriirka Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab, ugu dambeynna lagu kala saaro,” ayuu raaciyay.

Tani waxay kusoo aadaysaa kadib hadal uu shalay jeediyay Danjire John Kelly, xilli muddo kordhin loo sameeyay guddiga khubarada ah ee ka caawinaya Golaha Ammaanka fulinta cunaqabateynta Al-Shabaab.

Diblomaasi Soomaali ah oo lagu xiray garoonka Dublin isaga oo haween tahriibinaya

Dublin (Caasimada Online) – Diblomaasi Soomaali ah ayaa lagu soo oogay dacwad la xiriirta tahriibinta haween Soomaaliyeed oo lagu geliyay Ireland si sharci-darro ah, taasoo dhalisay walaac sii kordhaya oo ku saabsan sida shabakadaha caalamiga ah ee tahriibka ay u xeel-dheeraadeen.

Sida uu qoray wargeyska The Times, Mas’uulkan, oo horey uga howlgalayay Sacuudiga, ayaa lagu eedeeyay inuu haween badan si sharci-darro ah u soo geliyay Ireland intii u dhaxeysay Sebtembar iyo Nofeembar, kahor inta aan la xirrin.

Diblomaasiga oo magaciisa weli aan la shaacin waxaa lagu qabtay garoonka diyaaradaha ee Dublin bishii Nofeembar ee la soo dhaafay, xilli uu ka yimid Abu Dhabi.

Xarigiisa ayaa si weyn u soo jiitay dareenka laamaha ammaanka, iyada oo sare loo qaaday baaritaanada ku saabsan sida tahriibayaashu uga faa’iideysanayaan marinada rasmiga ah ee xuduudaha. Wuxuu weli ku xiran yahay xabsiga Cloverhill.

Sanadkii la soo dhaafay, saraakiisha socdaalka Ireland ayaa dacwad kusoo oogay 27 qof oo lagu eedeeyay tahriibinta dadka, taasoo muujineysa caqabadaha sii kordhaya ee ka imaanaya kooxaha abaabulan ee tahriibka.

Kororka kiisaskan ayaa daba socda isbeddelo sharciyeed oo xoojiyay awoodda booliska Garda si ay u maxkamadeeyaan eedeysanayaasha.

Dowladda Ireland ayaa sare u qaaday dadaallada lagula dagaallamayo shabakadaha tahriibka, iyada oo qeyb ka ah qorshe ballaaran oo lagu xakameynayo socdaalka sharci-darrada ah iyo tarxiilidda dadka si aan sharci ahayn ku jooga dalka.

Khamiistii la soo dhaafay, Wasaaradda Caddaaladda ee Ireland ayaa masaafurisay 32 qof oo u dhashay Georgia kuwaasoo diiday in si iskood ah uga baxaan waddanka. Wasaaradda ayaa sidoo kale qorsheyneysa duulimaadyo kale oo masaafurin ah bilaha soo socda.

Masaafurintan ayaa la jaanqaadaysa koror ballaaran oo ku yimid amarrada tarxiilka. Sanadkii hore, tirada amarrada masaafurinta ee la saxiixay waxay gaartay 2,403—koror dhan 180 boqolkiiba marka la barbar dhigo sanadkii 2023, xilligaas oo la bixiyay 857 amar.

Tan iyo bilowgii sanadkan, 703 amar oo masaafurin ah ayaa la saxiixay, taasoo muujineysa in dowladdu qaadayso tallaabooyin adag oo ka dhan ah dadka sharci-darrada ku jooga dalka.

Marka laga soo tago tarxiilada khasabka ah, saraakiisha socdaalka ayaa adeegsanaya habab kale oo lagu saaro dadka aan sharciyeysneyn, sida ay sheegtay wasaaradda.

Sanadkii hore, 1,116 qof ayaa si iskood ah uga baxay Ireland iyada oo la adeegsanayo tallaabooyinkan, taasoo ka dhigan koror 252 boqolkiiba marka la barbar dhigo 2023. Ilaa iyo hadda, 311 qof ayaa sanadkan ka tagay Ireland kaddib markii ay heleen amarrada masaafurinta.

Xog: Xisaabta siyaasadeed ee Xasan Sheekh uu ciidanka Burundi uga saaray AUSSOM

Muqdisho (Caasimada Online) – Burundi, oo ka mid ahayd dalalkii ciidamo ku deeqayey tan iyo markii la aasaasay AMISOM sanadkii 2007, ayaan hadda ka mid noqon doonin hawlgalka cusub ee Midowga Afrika ee Soomaaliya ee AUSSOM.

Arrin oo si weyn uga careysiisay xukuumadda Gitega, ayaa waxaa go’aankeeda leh madaxtooyada Soomaaliya, sida uu qoray wargeyska Africa Intelligence.

Waaberigii 27-kii Febraayo, ciidamo Burundian ah oo ka tirsan ATMIS (Hawlgalka Kumeelgaarka ee Midowga Afrika ee Soomaaliya) waxay u diyaar garoobeen dagaal. Iyagoo kaashanaya ciidanka Soomaaliya, waxay ka hortageen weerar ay kooxda Al-Shabaab ku qaaday degmada Balcad, oo 35km dhanka waqooyi-galbeed kaga beegan caasimadda Muqdisho.

Hase yeeshee, laba maalmood ka hor, kulan ka dhacay xarunta Midowga Afrika ayaa xaqiijiyay in joogitaanka Burundi ee Soomaaliya uu gabagabo ku dhow yahay, kadib 18 sano oo ay halkaas ka howlgalayeen.

Burundi kama mid noqon doonto hawlgalka cusub ee AUSSOM (Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta ee Midowga Afrika ee Soomaaliya), kaasoo ATMIS lagu beddeli doono 1-da Luulyo, iyadoo ciidamo Masar ka socda la filayo inay beddelaan Burundians.

Ciidamo yari iyo tartan siyaasadeed

Kulankii guddiga isku-dhafka ah ee ATMIS ee ka dhacay Addis Ababa 24-25 Febraayo, Burundi waxay wali rajaynaysay in laga qaybgeliyo AUSSOM. Sababta ugu weyn ee ay u danaynaysay waa dhaqaalaha ay ka hesho ciidamada ay Soomaaliya ku leedahay, iyadoo la sheegay in ciidamadeeda ku sugan ATMIS ay la daalaa dhacayaan mushaar la’aan gaaraysa in ka badan 10 bilood.

Gitega waxay markii hore bishii Sebtember 2024 soo bandhigtay qorshe ay ku bixinayso 2,500 oo askari, balse dhawaan ayay hoos ugu dhigtay 2,000, oo ay ku jiraan laba cutub oo duulimaadyo ah.

Sida ay sheegeen taliska ciidamada Burundi, tani waa tirada ugu yar ee loo baahan yahay si loo sugo amniga ciidamada, loona fuliyo hawlgallada iyo howlaha saadka. Laakiin qorshahan wuxuu kasoo horjeedaa yoolka Midowga Afrika ee ah in la dhimayo tirada ciidamada ilaa 1,100. Sidaas darteed, hawlgalka cusub waxaa laga dhimayaa guud ahaan ciidamada gaarka ah ee ATMIS oo hadda ah 17,600, loogana dhigayo 11,800.

Xogta ayaa sheegeysa in madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu sidoo kale door weyn ka ciyaaray isbeddelkan.

Isagoo tixgelinaya xiisadaha u dhexeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya sanadkii hore, Xasan wuxuu markii hore doonayay in ciidanka Itoobiya laga saaro hawlgalka cusub, iyadoo lagu beddelayo ciidamada Masar. Arrintan waxay keentay in geedi-socodka xulashada dalalka ciidamo ku deeqaya uu noqdo mid siyaasadeysan, taasoo niyad-jab ku dhalisay diblomaasiyiinta Midowga Afrika.

Si kastaba ha ahaatee, kadib heshiisyadii Ankara ee la saxiixay bishii December 2024, oo dib u hagaajiyay xiriirka Addis Ababa iyo Muqdisho, waxaa la go’aamiyay in ciidamada Itoobiya ay sii joogayaan Soomaaliya iyagoo hoos imaanaya Midowga Afrika.

Xasan Sheekh, oo hore u ballanqaaday in Itoobiya iyo Masarba ka qaybqaadan doonaan hawlgalka cusub, wuxuu ugu dambeyn ka saaray ciidamada Burundi.

Maalgelin la sugayo

Masar, oo qorsheyneysa inay si gaar ah ciidamo ugu dirto Soomaaliya, waxay filaysaa inay hawlgalka ku biiriso 1,091 askari, kuwaasoo la wareegi doona aagga ay hore u joogeen Burundians ee gobolka Shabeellaha Dhexe, iyadoo saldhigga ugu weyn uu noqon doono magaalada Jowhar.

Wafdiga militariga Masar ayaa haatan ku sugan dalka si ay u qiimeeyaan goobaha saldhigyada. Ciidamada Masar loogama fadhiyo inay si toos ah ula falgalaan ciidamada Itoobiya, kuwaasoo sii joogi doona gobollada Gedo, Bakool iyo Bay.

Inta aan la shaacin qorshahan, taliyaha ciidanka Itoobiya, Jeneral Birhanu Jula, wuxuu 22-kii Febraayo heshiis kula saxiixday Muqdisho dhiggiisa Soomaaliya, Jeneral Odowaa Yuusuf Raage.

Heshiiskan wuxuu qeexayaa shuruudaha joogitaanka ciidamada Itoobiya ee Soomaaliya, hadday noqonayso kuwa hoos yimaada Midowga Afrika ama kuwa lagu keenayo heshiis gaar ah. Sidoo kale, wuxuu gogol-xaar u noqday booqashadii Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ee Muqdisho 27-kii Febraayo.

Inkasta oo qorshaha AUSSOM wali la dhameystirayo, maalgelintiisa ayaa dib u dhacday. Shir lagu qabanayo Doha bisha April ayaa lagu casuumay taageerayaal dhaqaale oo suurtagal ah, kuwaasoo ay ku jiraan Midowga Yurub, dalalka Khaliijka, iyo Turkiga.

Wadamada Yurub iyo Boqortooyada Ingiriiska ayaa muujiyay rabitaankooda ah in la dhaqan geliyo Qaraarka Qaramada Midoobay ee 2719, kaasoo dhigaya in QM ay dabooli karto ilaa 75% kharashaadka hawlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika.