Muqdisho (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya Shabeellaha Hoose ayaa sheegaya in xalay weerar dhanka ah cirka ah uu ka dhacay deegaanka Ugunji, kaas oo ay iska kaashadeen ciidamada dowladda iyo saaxibada caalamiga ah.

Warsaxaafadeed kasoo baxay Wasaaradda Gaashaandhigga Xukuumadda Soomaaliya ayaa waxaa lagu sheegay in duqeynta oo ahayd bartilmaameed lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab oo isku aruursanayay si ay u abaabulaan falal argagixiso oo ka dhan ah shacabka Soomaaliyeed.

Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa xaqiijisay in howlgalka uu u dhacay sidii loo qorsheeyay, laguna dilay lix xubnood, sidoo kalena lagu burburiyay hub culus.

“Howlgalka waxaa lagu dilay lix ka mid ah maleeshiyaadka Khawaarijta, iyadoo sidoo kale la burburiyay hub iyo agab ay adeegsanayeen,” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, qoraalka ayaa lagu sheegay in Ciidamada Xoogga Dalka iyo saaxibadooda ay sii wadi doonaan howlgallada ka dhanka ah argagixisada, isla markaana ujeedka uu yahay in lagu baacsado haraadiga kooxda Al-Shabaab.

“Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed waxay xaqiijinayaan in la sii xoojin doono hawlgallada lagu baacsanayo haraadiga argagixisada, laguna beegsan doono goob kasta oo ay ku dhuuntaan, si dalka looga ciribtiro kooxaha Khawaarijta ah ee dhibaatada ku haya shacabka Soomaaliyeed,” ayaa mar kale lagu yiri warka qoraalka ah.

Xaaladda Ugunji ayaa weli cakiran, waxaana haatan ka socda dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo, oo u dhexeeyo labada dhinac, sida ay soo sheegayaan dadka deegaanka.

Muddooyinkii ugu dambeeyay dowladda Soomaaliya iyo saaxibada caalamiga ah oo uu ugu horreeyo Mareykanka ayaa kordhiyay duqeymaha ka dhanka ah argagixisada, iyada oo mala kala duwan oo dalka ah lagu beegsaday loogu gaystay khasaare xooggan.

Hargeysa (Caasimada Online) – Somaliland waxay muddo 35 sano ah baadi-goob ugu jirtay sidii ay ku heli lahayd aqoonsi caalami ah, waxayna geed dheer iyo mid gaaban u kortay sidii ay u noqon lahayd qaran ka madax bannaan Soomaaliya.

26-kii December 2025, Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, Benjamin Netanyahu, ayaa si rasmi ah u shaaciyay in dowladdiisu ay aqoonsatay madaxbannaanida Jamhuuriyadda Somaliland, halka Somaliland-na ay dhankeeda aqoonsatay Israa’iil, sida lagu xusay heshiiska labada dhinac.

Heshiiska kaddib, Israa’iil waxay magacawday Michael Lotem oo noqday danjireheeda u qaabilsan Somaliland, iyadoo la qorsheeyay in xafiis diblomaasiyadeed laga furo magaalada Hargeysa. Dhanka kale, Maxamed Xaaji ayaa noqday danjirihii ugu horreeyay ee Somaliland u fadhiyo Israa’iil, kaddib markii uu waraaqihiisa aqoonsiga u gudbiyay Madaxweynaha Israa’iil, Isaac Herzog.

Somaliland waxay ku dhawaaqday inay safaaraddeeda rasmiga ah ka furanayso magaalada Qudus, halkii ay ka furan lahayd Tel Aviv, taasoo ka dhigaysa waddankii siddeedaad ee safaarad ku yeesha magaaladaas.

Qudus waa magaalo Muslimiinta u ah meel barakeysan, isla markaana ay Falastiiniyiintu u arkaan dhul Israa’iil ay xoog ku haysato. Waa arrin loo arko xariiq cas oo lama taabtaan ah, waana xudunta dagaalka muddada dheer soo socday ee u dhexeeya Falastiin iyo Israa’iil.

Israa’iil waxay dan weyn ka leedahay goobta istiraatiijiga ah ee Somaliland, oo ku taalla marin muhiim ah oo u dhow Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas. Danahaas waxaa ka mid ah la socodka dhaqdhaqaaqyada Xuutiyiinta Yemen iyo maraakiibta xiriirka la leh Iiraan. Dhanka Somaliland, qorshaheeda ugu weyn waxaa loo arkaa raadinta aqoonsi caalami ah, inkastoo aanay muuqan dan istiraatiiji ah oo u dhiganta tan Israa’iil.

Inkasta oo xukuumadda Somaliland ay aqoonsigan iyo is-dhaafsiga safiirrada u aragto guul weyn oo diblomaasiyadeed, haddana arrintan waxay gudaha Somaliland iyo bulshada dhexdeeda ka dhalisay dood ballaaran iyo diidmo xooggan.

Culimada diinta, siyaasiyiin iyo qaybo ka mid ah bulshada ayaa si adag uga horyimid xiriirkaas, iyagoo u eegaya dhinaca diinta iyo qaddiyadda Falastiin. Taas beddelkeeda, xukuumadda Somaliland waxay si adag u xakameysay hadallada saameyn kara xiriirka diblomaasiyadeed ama sawirka ay Somaliland ka bixinayso fagaarayaasha caalamka.

Culimada iyo madaxda dhaqanka waxaa inta badan laga codsadaa, ama lagu cadaadiyaa, inay ka fogaadaan hadallada kicin kara dareenka dadweynaha, ama abuuri kara khalkhal amni iyo mid siyaasadeed oo gudaha ah.

In laga hadlo arrimaha la xiriira heshiiska Israa’iil iyo Somaliland waxay qofka u horseedi kartaa cadaadis ama xarig. Inkastoo bilowgii bilihii la soo dhaafay qaar ka mid ah culimada diintu ay ku dhiirradeen inay gutaan mas’uuliyaddii ka saarneyd wacdiga iyo digniinta ku saabsan cawaaqibka ka dhalan kara in loo hiiliyo Yuhuudda, haddana digniinahooda lama dhageysan.

Mararka qaar, culimadu waxay ka baqaan in hadalladooda si khaldan loo fasirto, ama ay kooxaha xagjirka ahi ka faa’iideystaan. Taasina waxay halis gelin kartaa nabadda iyo xasilloonida gudaha.

Ugu dambeyn, aamusnaanta culimadu ma aha mid hal dhinac oo keliya ka timid. Waxaa ku lammaan cadaadis siyaasadeed, xeerar adag iyo ka-feejignaan la xiriirta ilaalinta naftooda, si ay uga badbaadaan xarig, xayiraad iyo cawaaqib kale oo ka dhalan kara hadalladooda.

Johannesburg (Caasimada Online) – Wasiirka Ciyaaraha, Farshaxanka iyo Dhaqanka ee Koonfur Afrika, Gayton McKenzie, ayaa amray baaritaan rasmi ah oo lagu sameeyo eedeymo sheegaya in Ururka Soomaalida ee Koonfur Afrika uu si sharci-darro ah u isticmaalay Astaanta Qaranka ee Koonfur Afrika, oo loo yaqaan Coat of Arms.

Waaxda Ciyaaraha, Farshaxanka iyo Dhaqanka ayaa sheegtay in ururku uu u muuqdo mid Astaanta Qaranka, ama nuqul ka mid ah, ku dhex daray astaanta ururka iyo agabka aqoonsiga ee uu adeegsado.

Gayton McKenzie ayaa sheegay in isticmaalka, samaynta ama dib-u-soo-saaridda astaanta dowladda, iyadoo aan la haysan oggolaansho qoraal ah oo ka timid Maamulaha Astaamaha Qaranka, ay mamnuuc ka tahay sharciyada astaamaha ee Koonfur Afrika.

“Astaanta Qaranka ee Koonfur Afrika waa mid ka mid ah calaamadaha ugu muhiimsan ee qarankayaga. Waxay ka tarjumaysaa madaxbannaanida, hiddaha iyo qiyamka dastuuriga ah ee nidaamkeenna dimoqraadiga ah. Isticmaalkeedana waxaa si adag u xukuma Heraldry Act 18 of 1962,” ayuu yiri Wasiir McKenzie.

Astaanta Qaranka ee Koonfur Afrika waxaa la bilaabay Maalinta Xorriyadda, 27-kii Abriil 2000, taasoo ka tarjumaysay ujeeddada dowladda ee ahayd in lagu muujiyo isbeddelka dimoqraadiga ah ee dalka iyo dareenka cusub ee waddaninimada.

Halkudhigga ku qoran Astaanta Qaranka ayaa ah “!ke e: /xarra //ke”, oo ku qoran luqadda dadka /Xam ee Khoisan, macnihiisuna yahay “dad kala duwan oo midoobay”.

McKenzie ayaa sheegay inuu arrintan si rasmi ah ugu gudbiyay Thembinkosi Mabaso, oo ah Maamulaha Astaamaha Qaranka ee Xafiiska Astaamaha, isagoo ku amray inuu sameeyo baaritaan rasmi ah oo lagu ogaanayo in astaanta iyo agabka aqoonsiga ee Ururka Soomaalida Koonfur Afrika ay ka dhigan yihiin xadgudub ka dhan ah Sharciga Astaamaha.

Wuxuu sidoo kale xafiiska ku amray in, haddii xadgudub la helo, la soo saaro ogeysiis u hoggaansanaan ah oo dalbanaya in si degdeg ah loo joojiyo isticmaalka astaanta, lana dabaqo tallaabooyinka sharciga ah ee la heli karo haddii ururku ku guuldareysto inuu u hoggaansamo amarka.

“Xafiiska Astaamaha waxaa laga codsaday inuu natiijada baaritaankiisa ku soo gudbiyo xafiiskayga muddo toban maalmood oo shaqo ah gudahood. Astaanta Qaranku ma aha walax qurxin ah oo urur kasta uu iska qaadan karo marka uu doono,” ayuu yiri McKenzie.

McKenzie wuxuu sheegay in waaxdiisu ay si adag tallaabo uga qaadi doonto meel kasta oo sharciga lagu xadgudbo, wuxuuna ku daray in arrintan loo maareyn doono si tusaale u noqota habka mustaqbalka loo xallinayo kiisaska noocan oo kale ah.

Dhanka kale, Ururka Soomaalida ee Koonfur Afrika ayaa sheegay in isticmaalka astaantu uu ahaa khalad aan ula kac ahayn, isla markaana ujeeddadu ahayd in lagu muujiyo xiriirka iyo saaxiibtinimada Soomaaliya iyo Koonfur Afrika. Ururku wuxuu sheegay inuusan ka warqabin xayiraadaha sharci ee ku saabsan isticmaalka astaamaha qaranka, wuxuuna raalli-gelin ka bixiyay arrintaas.

Ururka ayaa sidoo kale sheegay inuu meesha ka saaray sawirkii muranka dhaliyay, uuna diyaar u yahay inuu la shaqeeyo Waaxda Ciyaaraha, Farshaxanka iyo Dhaqanka inta baaritaanku socdo.

Arrintan ayaa sidoo kale dhalisay caro ka timid kooxo ka soo horjeeda muhaajiriinta, kuwaas oo la sheegay inay tageen safaaradda Soomaaliya ee Pretoria, iyagoo ka cabanaya isticmaalka astaanta qaranka Koonfur Afrika. Ilaa hadda, ma jirto jawaab rasmi ah oo ka soo baxday dowladda Soomaaliya oo ku saabsan murankan.

Minneapolis (Somalia Today) – Aimee Bock, oo ahayd madaxa hay’adda Feeding Our Future ee gobolka Minnesota, ayaa lagu xukumay ku dhawaad 42 sano oo xabsi ah, kadib markii lagu helay inay hormuud ka ahayd mid ka mid ah kiisaskii ugu waaweynaa ee khiyaano dhaqaale ee la xiriira barnaamijyadii gargaarka COVID-19 ee dalka Mareykanka.

Garsoore federaal ah oo ku sugan Minneapolis ayaa Khamiistii Bock ku xukuntay 500 bilood oo xabsi ah, taas oo u dhiganta 41 sano iyo 8 bilood. Xukunka ayaa la xiriira qorshe lagu dhacay ku dhawaad $250 milyan oo doollar oo loogu talagalay barnaamijyo federaal ah oo lagu quudinayay carruurta xilligii faafitaanka COVID-19.

Xeer-ilaaliyayaasha federaalka ayaa sheegay in Feeding Our Future ay noqotay xarunta shabakad ballaaran oo lagu gudbin jiray sheegashooyin been abuur ah, lagu abuuri jiray goobo cunto-qaybin oo aan jirin ama aan shaqayn, laguna sameyn jiray liisas carruur ah oo been ah si lacag looga helo dowladda federaalka.

Xukun culus 

Bock, oo 45 jir ah, ayaa sanadkii 2025 xeerbeegti federaal ah ku heshay dambiyo ay ka mid yihiin shirqool, khiyaano dhanka isgaarsiinta ah iyo laaluush. Waxay muddo dheer ku adkaysanaysay inaysan dambi gelin, balse waxay maxkamadda ka hor sheegtay inay fahamsan tahay in barnaamijkii ay ilaalin lahayd uu fashilmay.

“Waan fahamsanahay inaan guuldarraystay. Waxaan guuldarreystay dadweynaha, qoyskayga iyo qof walba,” ayay Bock ka sheegtay maxkamadda, iyadoo ilmaynaysa ka hor inta aan xukunka lagu ridin.

Xeer-ilaaliyayaasha ayaa codsaday in lagu xukumo 50 sano oo xabsi ah, iyagoo ku dooday in dambiyadeedu ay keeneen khasaare baaxad leh oo saameyntiisu ka baxsan tahay lacagtii la dhacay. Qareenkeeda, Kenneth Udoibok, ayaa codsaday xukun aad uga gaaban, isagoo sheegay in Bock si qaldan loogu sawiray inay ahayd maskaxdii keliya ee ka dambeysay khiyaanada.

Garsoore Nancy Brasel ayaa sheegtay in Bock ay ku jirtay “xudunta” shabakad khiyaano ah oo si weyn u dhaawacday kalsoonida shacabka ee barnaamijyada dowladda. Maxkamaddu waxay sidoo kale ku amartay inay bixiso in ka badan $240 milyan oo doollar oo magdhow ah.

Lacag carruur laheyd

Feeding Our Future ayaa sheegan jirtay inay malaayiin cunto ah gaarsiisay carruur danyar ah xilligii iskuulladu xirnaayeen ee COVID-19. Hase yeeshee, baarayaasha federaalka ayaa sheegay in lacag badan lagu qaatay dalabyo been ah, halka qayb weyn oo ka mid ah dhaqaalihii la dhacay lagu iibsaday guryo, gaadiid qaali ah, safarro, dahab iyo hanti kale.

Kiiska ayaa billowday inuu si weyn u soo shaac baxo kadib markii FBI-du ay 2022 baaritaanno ku sameysay xarumo la xiriiray Feeding Our Future. Tan iyo markaas, tobannaan qof ayaa lagu soo oogay dacwado la xiriira khiyaanada cuntada, halka ugu yaraan 65 qof lagu xukumay ama ay qirteen dambiyo la xiriira kiisaska is-dul saaran ee Minnesota.

Inkasta oo dad badan oo lagu soo oogay kiiska ay yihiin Soomaali-Mareykan, Bock lafteedu kama tirsanayn bulshada Soomaalida. Arrintaas ayaa noqotay mid muhiim ah, maadaama kiisku uu si weyn ugu dhex milmay dood siyaasadeed oo ka dhalatay eedeymo guud oo lagu jeediyay Soomaalida Minnesota.

Dacwado cusub 

Xukunka Bock ayaa yimid isla toddobaad ay mas’uuliyiinta federaalka ku dhawaaqeen dacwado cusub oo lagu soo oogay 15 qof oo kale oo lagu eedeeyay khiyaano la xiriirta barnaamijyada Medicaid iyo adeegyada bulshada ee gobolka Minnesota. Wasaaradda Caddaaladda Mareykanka ayaa sheegtay in dacwadahaas cusub ay la xiriiraan in ka badan $90 milyan oo doollar oo lacag dadweyne ah.

Dadka dacwadaha cusub wajahaya waxaa ka mid ah Fahima Mahamud, oo ahayd madaxa Future Leaders Early Learning Center, xarun xannaano carruureed oo ku taal Minneapolis. Xeer-ilaaliyayaasha ayaa ku eedeeyay in xarunteedu ay si khaldan u heshay ku dhawaad $4.6 milyan oo doollar oo la xiriira barnaamijka kaalmada daryeelka carruurta, iyadoo sidoo kale horay loogu soo oogay dacwad la xiriirta barnaamijkii Feeding Our Future. Mahamud ayaa horey u beenisay eedeymaha la xiriira khiyaanada cuntada.

Laba qof oo kale ayaa lagu eedeeyay inay u shirqooleen inay qaataan $975,000 oo ka yimid barnaamijyo Medicaid ah oo loogu talagalay adeegyada guriyeynta, iyadoo la sheegay in adeegyadaas aan la bixin. Laba kale ayaa lagu eedeeyay inay heleen $21.1 milyan iyagoo Medicaid ka dalbaday lacag loogu magac daray daaweynta carruurta qaba autism-ka, taas oo baarayaashu sheegeen inay ahayd mid aan loo baahnayn ama aan la bixin.

Kiis la siyaasadeeyay 

Kiiska Feeding Our Future ayaa muddooyinkii dambe ka baxay maxkamadaha, wuxuuna noqday arrin siyaasadeed oo qaran. Madaxweyne Donald Trump ayaa sanadkii hore u adeegsaday kiisaska khiyaanada ee Minnesota inuu ku weeraro Soomaalida gobolkaas iyo maamulka guddoomiye Tim Walz.

Trump ayaa baraha bulshada ku sheegay in Minnesota ay noqotay xarun lagu dhaqo lacagaha khiyaanada ah, isagoo si gaar ah u weeraray Soomaalida gobolka. Hadalladaas ayaa dhaliyay cambaareyn xooggan, iyadoo hoggaamiyeyaal bulsho iyo siyaasiyiin Minnesota ah ay ku eedeeyeen inuu falalka dad gaar ah u adeegsanayo beegsi guud oo ka dhan ah bulshada Soomaalida-Mareykanka.

Dabayaaqadii 2025, maamulka Trump ayaa sidoo kale qaaday tallaabooyin la xiriira lacagaha federaalka ee daryeelka carruurta, isagoo sabab uga dhigay eedeymo khiyaano oo ka jiray Minnesota. Walz ayaa xilligaas ku eedeeyay Trump inuu siyaasadeynayo baaritaannada, isla markaana uu si gaar ah u bartilmaameedsanayo bulshooyinka Soomaalida-Mareykanka.

Kiiska Bock ayaa hadda noqday mid ka mid ah xukunnadii ugu cuslaa ee laga rido dacwadaha khiyaanada ee xilligii COVID-19, wuxuuna sii kordhiyay cadaadiska saaran Minnesota ee ku saabsan sida ay u ilaaliso barnaamijyada adeegyada bulshada ee lagu bixiyo lacagta canshuur-bixiyayaasha.

Baydhabo (Caasimada Online) – Wararka aan ka helayno gobolka Baay ayaa sheegaya in xiisad colaadeed ay ka taagan tahay duleedka magaalada Baydhabo, kadib dagaal culus oo xalay dhex-maray ciidamo ka tirsan maamulka Koonfur Galbeed iyo maleeshiyaad la sheegay inay taabacsan yihiin madaxweynihii hore ee maamulkaasi, Cabdicasiis Lafta-gareen.

Dagaalka ayaa si gaar ah uga dhacay deegaanka Iidoow Dhagoole oo dhaca waqooyiga magaalada Baydhabo, halkaas oo ay labada dhinac isku adeegsadeen hubka noocyadiisa kala duwan. Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in iska horimaadka uu socday saacado badan, isla markaana uu sababay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac.

War-saxaafadeed maanta kasoo baxay Wasaaradda Amniga ee maamulka Koonfur Galbeed ayaa lagu sheegay in ciidamada ammaanka ay ka hortageen weerar qorsheysan oo lagu soo qaaday magaalada Baydhabo.

Wasaaraddu waxay maleeshiyaadka weerarka soo qaaday ku tilmaamtay “Shabaabka cusub,” iyadoo ula jeedda ciidamo daacad u ah Lafta-gareen. Sidoo kale, wasaaraddu waxay sheegtay in howlgalka lagu dilay xubno ka tirsan maleeshiyaadkaasi, isla markaana lagu qabtay hub iyo saanad ciidan.

Si kastaba, maamulka ayaa wax faahfaahin ah ka bixin khasaaraha dhinaca ciidamadiisa kasoo gaaray dagaalka ka dhacay deegaankaasi.

Mas’uuliyiinta Koonfur Galbeed ayaa sidoo kale ugu baaqay waalidiinta iyo ehellada dhalinyarada ku sugan furimaha dagaalka inay kasoo saaraan goobaha ay ku sugan yihiin, iyagoo ballan-qaaday in loo fidin doono cafis haddii ay iska soo dhiibaan maamulka.

“Dhalinyaradaasi waa la marin habaabiyay, waxaana loogu baaqayaa qoysaskooda inay ku qanciyaan inay kasoo baxaan duurka, si loogu soo celiyo bulshada dhexdeeda,” ayaa lagu yiri baaqa maamulka Koonfur Galbeed.

Xiisaddan ayaa kusoo aadeysa xilli gobolka Baay ay ka jiraan dhaq-dhaqaaqyo ciidan iyo abaabullo siyaasadeed oo ka dhashay isbeddelkii dhawaan ka dhacay hoggaanka maamulka Koonfur Galbeed. Taageerayaasha Lafta-gareen ayaa weli kasoo horjeeda sida ay wax u dhaceen, waxaana jira cabsi laga qabo in colaaddu sii fiddo.

Tan iyo markii xilka laga qaaday Lafta-gareen, qaar kamid ah ciidamadii daacadda u ahaa ayaa isku uruursaday deegaanno ka tirsan gobolka Baay, halkaas oo ay ka wadaan kacdoon ka dhan ah Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka cusub ee Koonfur Galbeed. Xiisaddan ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo amniga guud ee magaalada Baydhabo iyo nawaaxigeeda.

Amsterdam (Caasimada Online) – Muddoyinkii u dambeeyay waxaa soo baxayay dhibaatooyin soo wajahay bulshada Soomaaliyeed ee ku nool Netherlands, kuwaas oo la xiriira duruufo kala duwan oo dhinaca dhaqanka, nolosha iyo deegaanka ah.

Guddoomiyaha Ururka Jaaliyadda Somalische Federatie Organisatie, Abdikadir Ali Nuune, ayaa sheegay in bulshada Soomaaliyeed ay la kulanto dhibaatooyin kala duwan marka qof ehelkooda ka mid ah, ama qof asal ahaan Soomaali ah, uu geeriyoodo. Arrintan ayuu sheegay inay inta badan ka timaaddo aqoon-darro bulshada ka haysata nidaamka dalka iyo hab-raacyada aaska.

Mararka qaar, ayuu sheegay, maamullada degmooyinka waxay soo jeediyaan in meydka la gubo, maadaama duugistiisu ay kharash badan ku kacdo. Arrintaas oo kale, ayuu tilmaamay, waxay u baahan tahay in ururrada Soomaalidu bulshada ku baraarujiyaan, isla markaana loo tilmaamo in ay jiraan caymisyo qaabilsan aaska iyo asturidda meydka.

Guddoomiyaha SFON, Abdikadir Ali Nuune, ayaa xusay in mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu waaweyn ee xilligan haysata bulshada Soomaalida ay tahay sida loo maareeyo meydka qofka marka uu geeriyoodo. Aqoon-darrada baahsan ee dhinaca shuruucda dalka iyo hab-raaca aaska ayaa keentay in qoysas badan ay hay’adda SFON ka caawiso sidii ay ula xiriiri lahaayeen dawladda hoose ee Gemeente, si ay u helaan taageero dhinacyo kala duwan leh.

Waxa ugu daran ee uu guddoomiyuhu farta ku fiiqay ayaa ah in mararka qaar maamullada degmooyinka ay soo jeediyaan in meydka la gubo, maadaama nidaamka duugista rasmiga ah uu yahay mid aad qaali u ah. Qoysaska qaar, dadka keligood nool iyo dhallinyarada ku jira kaamamka qaxootiga ayaan awoodin inay bixiyaan kharashkaas badan marka qof ka geeriyoodo.

Arrinta gubidda meydka waxay si toos ah uga hor imaanaysaa caqiidada Islaamka, sharafta hiddaha iyo dhaqanka Soomaaliyeed, waxayna naxdin iyo walbahaar hor leh ku abuurtaa ehelka qofka geeriyooday.

Si looga baaqsado dhibaatooyinkaas dhaawacaya bulshada diin ahaan iyo dhaqan ahaanba, Ururka Somalische Federatie Organisatie wuxuu qaatay door hoggaamineed. Ururku wuxuu marar badan la kulmaa maamullada degmooyinka ee Gemeenten, si uu ugu fahamsiiyo xasaasiyadda ay arrinta gubidda meydku ku leedahay bulshada Soomaaliyeed, iyo sidii loo heli lahaa xalal kale oo la awoodi karo, isla markaana waafaqsan sharciga dalka iyo diinta Islaamka.

Dhawaan waxaa kaam qaxooti ku geeriyooday nin waayeel ah oo sharci la’aan ahaa. Hay’adda SFON iyo guddoomiyaheeda ayaa ku guuleystay in meydkiisa loo qaado magaalada Muqdisho, iyadoo dhaqaalihii ku baxay ay ka caawisay hay’adda maamusha kaamamka qaxootiga ee COA.

Sidoo kale, guddoomiye Nuune iyo hay’addiisa ayaa ka hortagay in la gubo meydka wiil lagu magacaabi jiray Farah Gutale, kaas oo markii dambe loo aasay sida ay shareecadu qabto.

SFON waxay sidoo kale u taagan tahay hanuuninta bulshada Soomaaliyeed ee dalkaas ku nool, gaar ahaan dhallinyarada ku cusub waddanka iyo kuwa ku jira kaamamka qaxootiga. Ururku wuxuu bulshada u furay goobo lagu madadaalo iyo xafiisyo gaar ah oo ka caawiya la-qabsiga nidaamka dalka, fahamka xuquuqdooda iyo gudashada waajibaadkooda.

Waxay sidoo kale leeyihiin xafiis lagu magacaabo Wegwijzer, kaas oo caawiya dadka helay sharciga cusub. Xafiiskaas waxaa jooga dad yaqaanna luqadda Soomaaliga, kuwaas oo si fudud wax ugu sharxi kara dadka u baahan taageerada.

Ugu dambeyn, SFON waxay bulshada u noqotay buundo isku xirta baahiyaha Soomaalida iyo shuruucda adag ee dalka Netherlands. Ururku wuxuu ka shaqeeyaa ilaalinta sharafta, diinta, dhaqanka iyo jiilka mustaqbalka soo koraya. Waxa kale oo uu abaabulaa doodo iyo kulamo ay dhallinyaradu kaga hadlaan arrimaha noloshooda khuseeya iyo mustaqbalka dalka ay ku nool yihiin.

Waxaa diyaariyay
Ali Muhiyaddiin

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Caafimaadka Soomaaliya, Dr. Cali Xaaji Aadam ayaa sheegay in dowladda Soomaaliya ay si buuxda uga go’an tahay ciribtirka cudurka dabaysha (Polio), kaas oo muddo dheer dhibaato caafimaad ku hayay carruurta Soomaaliyeed.

Wasiirka ayaa hadalkan ka sheegay intii uu ka qeybgalayay shirka 64-aad ee Wasiirrada Caafimaadka dalalka Carabta, kaas oo ka dhacay magaalada Geneva ee dalka Switzerland.

Shirka ayaa diiradda lagu saaray dardar-gelinta dadaallada lagu ciribtirayo cudurka dabaysha iyo xoojinta tallaabooyinka looga hortagayo faafitaanka cudurka cVDPV2 ee ka jira gobolka Geeska Afrika.

Dr. Cali Xaaji Aadam ayaa shirka ka jeediyay warbixin ku saabsan horumarka ay Soomaaliya ka sameysay dhinaca tallaalka carruurta iyo dadaallada lagu yareynayo tirada carruurta aan helin tallaalka muhiimka ah.

Wasiirka ayaa sidoo kale tilmaamay in dowladda Soomaaliya ay xoojisay nidaamyada dabagalka cudurrada, si loo ogaado xaaladaha cusub ee cudurka dabaysha loogana hortago faafitaankiisa.

Dhanka kale, wuxuu qiray inay jiraan caqabado adag oo hortaagan dadaallada caafimaad ee dalka, gaar ahaan dhinacyada amniga, helitaanka adeegyada caafimaadka iyo gaarsiinta tallaalka deegaannada ay adag tahay in la gaaro.

Wasiirka ayaa xusay in xaaladaha amni darrada iyo gaadiid la’aanta ka jirta qaar kamid ah gobollada dalka ay saameyn ku yeesheen ololayaasha tallaalka, balse dowladda ay sii waddo dadaallada lagu gaarsiinayo adeegyada caafimaad dhammaan bulshada Soomaaliyeed.

Ugu dambeyn, wasiirka ayaa adkeeyay muhiimadda iskaashiga caalamiga ah, xoojinta wada-shaqeynta dalalka deriska ah iyo taageerada joogtada ah ee bahwadaagta caafimaadka, si loo xaqiijiyo mustaqbal ka xor ah cudurka dabaysha, loona ilaaliyo caafimaadka carruurta Soomaaliyeed iyo guud ahaan shacabka gobolka.

Washington (Caasimada Online) – Dowladda Imaaraadka Carabta ayaa in ka badan lix milyan oo dollar siisay shirkad Mareykan ah oo ka shaqeysa hagaajinta sumcadda internet-ka, si loo hoos geeyo warbixin dhaawac u geysatay safiirka Abu Dhabi u fadhiya Washington, Yousef al-Otaiba, sida ay qortay The New York Times.

Warbixinta ayaa sheegtay in Imaaraadka uu tan iyo July 2019 la shaqeynayay shirkadda Terakeet, oo fadhigeedu yahay magaalada Syracuse ee gobolka New York. Shirkadda ayaa loo xilsaaray in ay hagaajiso natiijooyinka Google-ka ee la xiriira dalxiiska Imaaraadka iyo sumcadda safiirkiisa Washington.

Yousef al-Otaiba, oo ahaa safiirka Imaaraadka ee Mareykanka tan iyo 2008, ayaa ka mid ah diblomaasiyiinta ugu saameynta badan Washington. Wuxuu muddo dheer door muhiim ah ku lahaa xiriirka siyaasadeed, amni iyo dhaqaale ee u dhexeeya Mareykanka iyo Imaaraadka.

Arrinta muranka dhalisay ayaa ka bilaabatay maqaal ay The Intercept daabacday 2017, kaas oo cinwaan uga dhigay “nolosha qarsoon ee safiirka ugu awoodda badan Washington”. Maqaalkaas ayaa sheegayay in al-Otaiba uu xiriir la lahaa haween ka ganacsada galmada iyo dad lagu eedeeyay ka ganacsiga jinsiga.

Sida ay qortay The New York Times, maqaalkaas ayaa ka mid ahaa waxyaabaha ugu horreeyay ee kasoo muuqday Google marka la raadiyo magaca safiirka, taas oo walaac ku abuurtay al-Otaiba iyo dowladda Imaaraadka.

Afar shaqaale hore oo ka tirsanaa Terakeet ayaa sheegay in shirkaddu sameysay qorshe ballaaran oo lagu riixayo maqaalka The Intercept, si uusan uga soo muuqan bogagga hore ee Google. Mid ka mid ah maamulayaasha akoonka shirkadda ayaa sida la sheegay muddo ka badan hal sano u guuray Washington, si uu si toos ah ula shaqeeyo safiirka, isla markaana loo yareeyo raad digital ah oo muujin kara faahfaahinta shaqada la qabanayay.

Terakeet ayaa u sameysay al-Otaiba bog gaar ah oo sumcaddiisa lagu xoojinayo. Shirkadda ayaa sidoo kale adeegsatay akoon qarsoon si wax looga beddelo boggiisa Wikipedia, iyadoo lagu daray xog wanaagsan oo ku saabsan doorkiisa diblomaasiyadeed.

Waxaa kale oo la qoray qoraallo ammaanaya hoggaamintiisa iyo saameyntiisa, kuwaas oo loo gudbiyay hay’ado uu xiriir la lahaa, sida Harvard Kennedy School, Milken Institute iyo Special Olympics. Qoraalladaas ayaa lagu xiray bogag kale oo si wanaagsan uga hadlayay Imaaraadka, taas oo gacan ka geysatay in natiijooyinkaas ay sare uga soo baxaan Google.

The New York Times ayaa sheegtay in xeeladdaasi ay si tartiib ah u shaqeysay. Sanadkii 2023, maqaalka The Intercept wuxuu u dhacay bogga labaad ee Google, halka maanta uu inta badan isticmaalayaasha uga muuqdo bogga shanaad.

Imaaraadka ayaa Terakeet siiyay in ka badan lix milyan oo dollar intii u dhexeysay 2020 iyo 2022, sida ay muujinayaan diiwaannada sharciga Mareykanka ee Foreign Agents Registration Act, oo lagu diiwaangeliyo shirkadaha iyo shaqsiyaadka u shaqeeya dowlado shisheeye.

Al-Otaiba kama jawaabin su’aalaha The New York Times, marka laga reebo inuu xaqiijiyay in Terakeet ay shaqo u qabatay dowladda Imaaraadka.

Warbixinta The New York Times ayaa sidoo kale iftiimisay sida Terakeet ay ugu lug yeelatay dadaallo lagu maaraynayay sumcadda Kathryn Ruemmler, oo hore uga soo shaqeysay Aqalka Cad xilligii madaxweyne Barack Obama, kadibna noqotay madaxa sharciga ee Goldman Sachs.

Ruemmler ayaa wajahday cadaadis xooggan kadib markii dokumentiyo la xiriira Jeffrey Epstein ay muujiyeen xiriir dhow oo ay la lahayd maalqabeenka Mareykanka ah ee lagu helay dambiyo la xiriira ka ganacsiga galmada. Dokumentiyada ayaa muujiyay fariimo ay ugu yeereysay Epstein “Uncle Jeffrey”, iyo xiriir ka badan mid sharci oo keliya.

Terakeet ayaa isku dayday inay xakameyso dhaawaca sumcadeed ee Ruemmler, balse hawshaasi waxay noqotay mid aad u adag. Ugu dambeyntii, Ruemmler ayaa bishii February iska casishay xilkii madaxa sharciga ee Goldman Sachs, iyadoo la filayo inay shirkadda si rasmi ah uga tagto bisha June.

Mac Cummings, madaxa fulinta ee Terakeet, ayaa difaacay shaqada shirkaddiisa, isagoo sheegay in hay’aduhu ay xaq u leeyihiin inay iyagu sheegtaan sheekadooda, haddii kale ay dhinacyo kale iyo teknoolajiyada casriga ah u qaabeyn doonaan.

Kiiskan ayaa dib u furay dood ku saabsan awoodda shirkadaha sumcad-dhisidda ee Mareykanka, gaar ahaan sida dowlado iyo shirkado waaweyn ay malaayiin dollar ugu bixiyaan inay beddelaan waxa dadka ka arkaan internet-ka, ayna hoos u riixaan warbixinnada dhaawici kara sawirkooda siyaasadeed ama ganacsi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa faahfaahin ka bixisay howlgal qorsheysan oo ciidamada kumaandooska Danab ka fuliyeen deegaanno hoostaga degmada Afgooye ee gobolka Shabeellaha Hoose, kaas oo lagu bartilmaameedsaday xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab.

War rasmi ah oo kasoo baxay dowladda ayaa lagu sheegay in howlgalka uu qeyb ka yahay dadaallada joogtada ah ee lagu xoojinayo amniga gobolka iyo ciribtirka kooxaha hubeysan ee weli ka howlgala qeybo kamid ah Shabeellaha Hoose.

Dowladda ayaa sidoo kale soo bandhigtay hub iyo agabyo kala duwan oo lagu qabtay howlgalka, kuwaas oo isugu jiray qoryaha AK-47, bastoolado, bambooyin iyo qalab loo adeegsado sameynta walxaha qarxa.

Hubkan ayaa waxaa warbaahinta usoo bandhigay ciidamada kumaandooska Danab, gaar ahaan cutubyada adeegsada gawaarida gaashaaman, kuwaas oo qeyb weyn ka qaadanaya howl-gallada ka socda gobolka.

Muddooyinkii dambe waxaa gobolka Shabeellaha Hoose ka socday howlgallo culus oo ay si wadajir ah u fulinayeen ciidamada xoogga dalka Soomaaliyeed, gaar ahaan Danab iyo Gorgor, kuwaas oo lagu beegsanayo fariisimo iyo dhaqdhaqaaqyo ay kooxda Al-Shabaab ku leedahay gobolka.

Saraakiil ka tirsan hay’adaha ammaanka dowladda ayaa sheegay in howl-galladan ay saameyn xooggan ku yeesheen awooddii kooxda, isla markaana ay hoos u dhaceen weerarradii ay Al-Shabaab ku qaadi jirtay xeryaha ciidamada dowladda iyo fariisimada muhiimka ah.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa mar kale sheegtay inay sii wadi doonto howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo xustay in ciidamada qalabka sida ay guulo ka gaareen dagaallada iyo howlgallada ka socda gobollo kamid ah dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Arrin cabsi iyo walaac badan leh ayaa muddooyinkii dambe lagu arkayay magaalada Muqdisho, taasoo lala xiriirinayo qaar ka mid ah shirkadaha dhismaha iyo injineerada ka shaqeeya dhismayaasha waaweyn ee magaalada.

Qaar ka mid ah shirkadaha iyo injineerada dhismaha ayaa lagu eedeeyay inay khatar gelinayaan biyaha dhulka hoostiisa ee magaalada, iyagoo dadka ay guryaha u dhisayaan kula heshiiya in haanta bulaacadda, ama buusaneerka musqusha, aysan buuxsami doonin muddo u dhexeysa 10 ilaa 15 sano, halkii si caadi ah looga faarujin lahaa saddexdii biloodba mar ama xilli kasta oo ay buuxsanto.

Si taas loo sameeyo, injineerada qaarkood ayaa la sheegay inay haanta bulaacadda ku xiraan ceel ama god aad u qoto dheer, kaas oo loo qaabeeyo in wasakhda adag ee saxarada ay meel gaar ah ku harto, halka biyaha wasakhaysan iyo kaadidu ay si toos ah ugu qulqulaan god hoos u sii dhacaya oo mararka qaar gaaraya 100 ilaa 120 mitir.

Arrintan ayaa ah khatar caafimaad iyo mid deegaan oo weyn, gaar ahaan marka la eego in biyaha dhulka hoostiisa ay yihiin isha ugu weyn ee ay dadka Muqdisho ka helaan biyaha ay cabbaan ama isticmaalaan. Dadka aqoonta u leh caafimaadka dadweynaha iyo biyaha dhulka hoostiisa ayaa fahmi kara in dhaqankan uu horseedi karo in wasakhdu ku faafto dhulka hoostiisa, isla markaana ay gaarto ceelasha ay shacabka isticmaalaan.

Dhismayaasha dhaadheer ee magaalada ku soo kordhay ayaa si gaar ah loola xiriirinayaa dhaqankan. Qaar ka mid ah mulkiilayaasha iyo shirkadaha dhismaha ayaa la sheegay inay ka cararayaan kharashka joogtada ah ee ka baxaya faarujinta haamaha bulaacadda, iyagoo taas beddelkeeda doorbidaya hab khatar gelin kara caafimaadka bulshada iyo deegaanka gobolka Banaadir.

Dhanka kale, baaris ay Caasimada Online sameysay ayaa lagu ogaaday in qaar ka mid ah dhismayaasha dhaadheer ee ku dhow xeebta ay wasakhda ka soo baxda haamaha bulaacadda si toos ah ugu shubaan badda. Arrintan ayaa la sheegay in lagu sameeyo tubooyin xooggan oo dhulka hoostiisa la mariyo, kuwaas oo wasakhda gaarsiiya xeebta iyo biyaha badda.

Waxaa muuqata in maamulka Gobolka Banaadir iyo hay’adaha u xilsaaran bulaacadaha, fayadhowrka iyo ilaalinta deegaanka aysan si buuxda ugu baraarugsaneyn khatartan. Ma jiro kormeer joogto ah oo muuqda, mana muuqato isla xisaabtan lagu hayo shirkadaha iyo dadka ku lugta leh dhismaha guryaha iyo daaraha magaalada.

Tan iyo burburkii dowladdii dhexe sanadkii 1991, Muqdisho ma aysan helin adeeg dowladeed oo nidaamsan oo si joogto ah u kormeera fayadhowrka, bulaacadaha, ceelasha iyo badqabka deegaanka. Taas beddelkeeda, qof walba wuxuu si gaar ah u fulsadaa adeegyo ay ahayd inay dowladda maamusho ama nidaamiso.

Haddii aan si degdeg ah wax looga qaban, arrintan waxay noqon kartaa khatar qarsoon oo saameyn ku yeelata caafimaadka kumannaan qof, gaar ahaan dadka ku tiirsan ceelasha biyaha ee magaalada Muqdisho.

Ali Muhiyaddiin
Caasimada, London

Cape Town (Caasimada Online) – Safaaradda Soomaaliya ee dalka Koonfur Afrika ayaa soo saartay digniin amni oo ay u dirtay muwaadiniinta Soomaaliyeed, iyadoo ku boorisay inay muujiyaan taxaddar dheeraad ah kadib weeraradii u dambeeyay ee ku salaysnaa naceybka shisheeyaha, kuwaas oo lagu beegsaday muwaadiniinta u dhashay Afrika iyo Aasiya ee ku sugan qaybo ka ka mid Koonfur Afrika.

Safaaradda ayaa ugu baaqday Soomaalida inay feejignaan muujiyaan, kana fogaadaan meelaha laga soo sheegay rabshadaha ama khataraha amniga, sidoo kale ay ka fogaadaan isu soo baxyada isu beddeli kara rabshado.

Waxa kale oo ay ku boorisay ganacsatada Soomaaliyeed inay tixgeliyaan inay xiraan meheradahooda ganacsi inta lagu jiro xilliyada ay taagan tahay xiisadda sare u kacday, si ay u badbaadiyaan naftooda iyo hantidooda. 

Digniintan ayaa ka dambaysay kadib markii ay korortay mudaaharaadyada iyo weerarada ka dhanka ah muhaajiriinta ee ka dhacay dhowr magaalo oo ku yaalla Koonfur Afrika, oo ay ku jiraan Johannesburg, Pretoria, iyo Durban.

Dadka bannaanbaxaya ee xisbiyada jinsi naceybka ayaa dalbaday in la dalkooda laga saaro muhaajiriinta sharci darada kusoo galay ee la wareegay horumarka ganacsiga.

Safaaradda Soomaaliya ayaa ku boorisay bulshada inay si dhow ula socdaan xaaladda xaafadahooda, ayna raacaan tilmaamaha hay’adaha amniga ee Koonfur Afrika. Waxay sidoo kale ku baaqday deganaan, isgarab-taag, iyo iskaashi dhex mara dadka deegaanka ah iyo Soomaalida.

Guddiga Afrika ee Xuquuqda Aadambaha iyo Shucuubta ayaa bishii Abriil muujiyay walaac weyn oo ku saabsan warbixinnada ku saabsan rabshadaha iyo hanjabaadaha ka dhanka ah muwaadiniinta waddamada kale ee Afrika ee ku sugan Koonfur Afrika.

Madaxweyne Cyril Ramaphosa ayaa cambaareeyay weerarada, isagoo sheegay in fursad-doonayaal ay ka faa’ideysanayaan cabashooyinka bulshada si ay u huriyaan rabshadaha ka dhanka ah muhaajiriinta. Warqad furan oo uu soo saaray isniintii, wuxuu ku sheegay inaysan Koonfur Afrika meelna uga bannaanayn:

Rabshadaha socda ayaa cabsi weyn ku abuurtay bulshooyinka muhaajiriinta ah, iyadoo laga soo sheegay bililiqo iyo weeraro lagu qaaday dukaamada ay leeyihiin dadka ajaanibta ah. Dhowr waddan oo Afrikaan ah ayaa muujiyay walaac ku saabsan badbaadada muwaadiniintooda ku sugan Koonfur Afrika.

Ganacsatada Soomaaliyeed ayaa muddo dheer ka mid ahaa bulshooyinka ganacsatada ajnabiga ah ee sida ugu weyn ugu nugul rabshadaha ka dhaca xaafadaha isku raranta ah ee Koonfur Afrika, halkaas oo milkiilayaasha dukaamada ay la kulmeen dil, dhac, bililiqo, iyo weeraro  cunsurinimo.

Mas’uuliyiinta Soomaaliya ayaa horay u dalbaday iskaashi xooggan oo lala yeesho laamaha fulinta sharciga ee deegaanka si loo ilaaliyo muwaadiniinta iyo ganacsiyada Soomaaliyeed.

Asmara (Caasimada Online) – Masar iyo Eritrea ayaa magaalada Asmara ku saxiixday heshiis dhanka gaadiidka badda ah, kaas oo lagu xoojinayo iskaashiga amniga Badda Cas, isu socodka ganacsiga iyo xiriirka dhaqaale ee gobolka.

Heshiiska ayaa imaanaya xilli Geeska Afrika uu wajahayo tartan istaraatiiji ah oo sii kordhaya, gaar ahaan xiisadaha la xiriira dadaalka Itoobiya ee helitaanka marin ay ku gaarto Badda Cas iyo muranka muddada dheer ka taagan Biyo-xireenka Weyn ee Renaissance (GERD).

Saxiixa heshiiska waxaa goobjoog ka ahaa Madaxweynaha Eritrea, Isaias Afwerki, xilli ay Asmara booqasho ku joogeen Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Masar, Badr Abdelatty, iyo Wasiirka Gaadiidka, Kamel al-Wazir.

Sida uu dhigayo heshiiska, Masar iyo Eritrea waxay abuuri doonaan marin toos ah oo maraakiib xamuul ah, kaas oo isku xiri doona dekedaha labada dal ee Badda Cas. Ujeeddadu waa in la ballaariyo iskaashiga ganacsiga, la fududeeyo isu socodka badeecadaha, lana xoojiyo xiriirka loojistikada ee labada dal.

Labada dowladood ayaa sidoo kale sheegay in amniga iyo maamulka Badda Cas ay yihiin mas’uuliyad gaar ah oo saaran dowladaha xuduudda la leh marinka biyahaas. Mowqifkaas ayaa loo arkaa farriin siyaasadeed oo ku wajahan dalalka aan xeebta ku lahayn Badda Cas, gaar ahaan Itoobiya, oo muddooyinkii dambe si xooggan u muujisay rabitaankeeda ah inay hesho marin badeed joogto ah.

Itoobiya, oo noqotay dal aan bad lahayn kaddib markii Eritrea ay xorriyadda qaadatay 1993, ayaa muddo dheer ku tiirsaneyd dekedaha dalalka deriska ah, gaar ahaan Djibouti. Bishii Janaayo 2024, Addis Ababa waxay heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Somaliland, kaas oo la sheegay inuu Itoobiya siinayo marin ay ku gaarto Badda Cas. Soomaaliya ayaa heshiiskaas ku tilmaantay mid sharci-darro ah oo xadgudub ku ah madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed.

Xiisaddaas ayaa Masar siisay fursad ay ku ballaariso doorkeeda Geeska Afrika, iyadoo Qaahira ay si cad u taageertay Soomaaliya, isla markaana ay xoojisay xiriirka ay la leedahay Eritrea. Masar ayaa sidoo kale khilaaf culus kala dhexeeyaa Itoobiya oo ku saabsan GERD, kaas oo Qaahira ay u aragto khatar ku wajahan amnigeeda biyaha, maadaama Masar ay si weyn ugu tiirsan tahay webiga Nile.

Iskaashiga cusub ee Masar iyo Eritrea ayaa sidaas darteed ka baxsan heshiis ganacsi oo keliya. Wuxuu qeyb ka yahay dib-u-habeyn siyaasadeed oo ka socota gobolka, halkaas oo Badda Cas, dekedaha, biyaha Nile iyo amniga Geeska Afrika ay noqdeen arrimo isku xiran.

Masar ayaa sidoo kale ballaarisay xiriirkeeda diblomaasiyadeed iyo kan ciidan ee Soomaaliya. Qaahira waxay dhistay qaab-dhismeed iskaashi saddex-geesood ah oo ay la leedahay Eritrea iyo Soomaaliya, kaas oo diiradda saaraya isku-dubbaridka arrimaha gobolka iyo xaddididda saameynta Itoobiya.

Heshiiska Asmara ayaa muujinaya in Masar iyo Eritrea ay doonayaan inay xoojiyaan joogitaankooda Badda Cas, xilli Itoobiya ay weli raadineyso marin badeed, Soomaaliya ay difaaceyso madax-bannaanideeda, halka muranka GERD uu weli yahay qodob weyn oo kala fogeynaya Qaahira iyo Addis Ababa.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA) ayaa shaacisay in ciidamada dowladda Soomaaliya, oo kaashanaya saaxiibada caalamka, ay howlgallo qorsheysan ka fuliyeen deegaanno ka tirsan gobolka Hiiraan.

Howl-galladan oo ka dhacay deegaannada Maxaas, Mukayle iyo Shaw ayaa lagu beegsaday maleeshiyaad iyo xarumo ay kooxda Al-Shabaab ku lahaayeen halkaasi, sida lagu sheegay war-saxaafadeed kasoo baxay NISA.

Hay’adda ayaa sheegtay in howl-galladaasi, oo duqeymo ahaa, lagu dilay 26 xubnood oo ay ku tilmaamtay “dhagarqabayaal,” isla markaana lagu burburiyay xarumo, gaadiid iyo goobo ay kooxda u adeegsan jirtay abaabulka iyo dhibaateynta shacabka Soomaaliyeed.

War-saxaafadeedka hay’adda ayaa lagu sheegay in duqeymaha lala beegsaday goobo lagu keydiyo hubka iyo gaadiidka, kuwaas oo ay lahayd kooxda Al-Shabaab.

Sidoo kale, NISA ayaa sheegtay in qaar kamid ah xubnaha la beegsaday ay ku jireen horjoogayaal iyo xubno ka tirsanaa waaxda dabagalka iyo baarista ee kooxda Al-Shabaab, kuwaasi oo lagu eedeeyay dhibaateynta dadka shacabka ah ee isticmaala waddooyinka gobolka.

Hoos ka aqriso war-saxaafadeedka:

Ciidanka Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka (NISA) oo kaashanaya saaxiibada caalamka ayaa fuliyay howlgallo qorsheysan oo ka dhacay deegaannada Maxaas, Mukayle iyo Shaw ee gobolka Hiiraan kuwaas oo lagu dilay 26 dhagarqabe.

Sidoo kale waxaa lagu burburiyay teendhooyin, guryo, xarumo keyd hub iyo gaadiid ay Khawaarijtu u adeegsanayeen abaabulka iyo dhibaateynta shacabka Soomaaliyeed.

Howl-galka koowaad oo ka dhacay nawaaxiga degmada Maxaas ayaa lagu bartilmaameedsaday maleeshiyaad ay Khawaarijtu ku abaabuleysay isgoyska Madaxya-weyn.

Weerarkaas waxaa lagu dilay 14 dhagarqabe, waxaana la gubay teendhooyin iyo gabbaadyo ay kooxdu u adeegsaneysay abaabulka iyo dhuumaaleysiga maleeshiyaadka iyo horjoogeyaasha.

Dhinca kale, howlgal ka dhacay deegaanka Mukayle waxaa lagu burburiyay fariisimo ay ku sugnaayeen xubno ka tirsanaa waxa ay Khawaarijtu ugu yeeraan Mutaabacada ama dabagalka, kuwaas oo caan ku ahaa dhibaateada iyo baaritaannada sharci darrada ah ee lagu hayay shacabka isticmaalka waddada deegaankaas.

Howl-galkan waxaa lagu dilay sagaal dhagarqabe oo uu ku jiray Horjooge Sadaam oo ahaa ku xigeenkii deegaanka Mukayle, waxaana lagu dhaawacay 16 kale oo ka tirsanaa maleeshiyaadka Khawaarijta.

Howlgalka saddexaad, oo ka dhacay deegaanka Shaw, ayaa lagu burburiyay xarumihii keydka iyo cilad-bixinta hubka ee Khawaarijta, iyo gaari nooca Hoomeyda ah, waxaana isla goobtaas lagu dilay saddex farsamo-yaqaan oo ka tirsanaa kooxda.

DHAMMAAD

Nairobi (Caasimada Online) – C/casiis Maxamed Xasan (Lafta-gareen), Madaxweynihii isaga cararay maamulkii Koonfur Galbeed ayaa dowladda Turkiga ku eedeeyay faragelinta arrimaha gudaha ee Soomaaliya, gaar ahaan inay qeyb ka ahaayeen rabshadihii ka dhacay Baydhabo ee xilka looga tuuray isaga, isla markaana ay Xasan Sheekh ku taageereen mudo kororsi iyo in xilka sii haayo.

Lafta-gareen wuxuu si gaar ah u xusay in duulaankii lagu qabsaday Baydhabo in dadka shacabka ay ku waabiriisteen diyaaraddaha dagaalka F16 ee Turkiga oo dul heehaabayay hawada, isla markaana uu tilmaamay in ay duqeysay dad shacab ah oo ay ku dhinteen lix qof oo sedax ka mid ah ahaayeen aabo iyo labo caruur ah uu dhalay.

“Dowladda Turkiga waxaan ku eedeynaynaa waxaa ka mid ah in diyaaradahoodii in duulaan la inagu soo qaaday, xaqna uma laha in dad shacab ah oo masaakiin ah iyo ciidamadii dastuuriga ahaa ee Koonfur Galbeed inay ku handadaan diyaarad F16 ah oo la yiraahdo waa la idin duqeynayaa,” ayuu yiri C/casiis Laftagareen.

“Turkiga abaal ayaan uga haynaa inay dowladdihii Soomaaliya soo maray ay garab taagnaayeen xiliyo adag, weliba Soomaalida ayey taageeri jireen, laguma aqoon inay siyaasad taageeraan, laakiin hadda wax weyn ayaa iska badalay, waxay taageeraysaa Xasan Sheekh iyo maamulkiisa,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay.

Wuxuu sidoo kale uu carabka ku adkeeyay in Xasan Sheekh xilkiisa uu dhamaaday wixii hadda ka danbeeyana loogu yeeri karo madaxweynihii hore.

“Madaxweynaha waxaan kula talinayaa, Illaah baa wax bixiyee, waxaa laga yaabaa in lagu doortee, dadka heshiis la gal, shalayba adigoo aadan fileyn in lagu doorto ayaa lagu doortay, hadda weliba waa kasii jaanis fiican tahay, lacag badanna waa aruursatay, xildhibaanadana sida loola dhaqmo waad taqaan, waqti kale hasii bixinee dadka isugu yeer ee doorashada macquulka ah ee la qaban karo hala galo,” ayuu yiri Laftagareen.

Ugu dambeyntii Lafta-gareen wuxuu ugu baaqay madaxweyne Xasan Sheekh in uu doorashada qabto, mudo kororsani macnihii ay si wanaagsan u yaqaanaan, qofkii ku dhaqaaqana uu ka dhaqlo naceyb bulsho iyo karaahiyo.