Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, oo suxufiyiin kula hadlayey Addis Ababa Sabtidii, ayaa sheegay in Itoobiya ay qiil u samaynayso heshiiskii ay la saxiixatay Somaliland isagoo ku eedeeyey Itoobiya inay doonayso inay qaadato dhul Soomaaliyeed.

Wuxuu intaa ku daray madaxweynaha Soomaaliya “in wakhtigan ay saraakiil sare ku sugan yihiin Somaliland kuwaas oo diyaar garów halkaas ka wada,” si heshiiska loo dhaqan galiyo, wuxuuna sheegay in Itoobiya ay sii murjinayso xiisadda.

Wasiirka Warfaafinta maamulka Somaliland Cali Maxamed Xasan “Cali Mareexaan” ayaa BBC-da u sheegay in Somaliland soddonkii sano ee la soo dhaafayba ay Itoobiya kala hadlaysay arimo badan oo khuseeya labada dhinac.

“Somaliland iyo Itoobiya waxay leeyihiin iskaashi ganacsi, mid amni iyo mid xiriir oo muddo soo jiray, wayna ka wada hadlaan sidii loo xoojin lahaa arintaas,” ayu yiri wasiir Cali.

Wasiirka ayaa beeniyey in saraakiil sar sare oo Itoobiyan ah ay ku sugan yihiin Somaliland, balse wuxuu xusay inay jiraan saraakiil sare oo Somaliland oo ku sugan Addisa Ababa.

Wuxuu sheegay in wafti uu hogaaminayo wasiirka arrimaha dibada ee Somaliland ay ku sugan yihiin magaalada Addis Ababa, balse mar aan weydiinay inuu sharraxo ujeeddada ay halkaa u joogaan inay la xiriirto heshiiskii is afgaradka ee ay bilowgii bishii janaayo ay la galeen Itoobiya, ma uusan caddeyn.

“Horta wafdiyo Somaliland ah way ku kala maqan yihiin dunida, wax cusubna ma aha in wafdiyo Somaliland tagaan Kenya, Jabuuti, Maraykanka iyo Itoobiya, laakin waftiga wasiirka Arrimaha dibadda way joogaan Addis Ababa, waxay kala hadlayaan wax badan, waxay kala hadlayaan xiriirka labada dhinac, balse maaha kaliya heshiiska sida dowlada Soomaaliya uun ay uga dhagan tahay ee wax badan ayaan dunida kala hadalnaa,” ayuu yiri Wasiir Cali.

Wasiirka warfaafinta ee Somaliland ayaa sheegay in Madaxweyne Muuse Biixi Cabdi uu arrimaha heshiiskaas is afgaradka ahaa ee ay la galeen Itoobiya u saaray guddi ka kooban siddeed xubnood, oo isugu jira waxgarad iyo aqoonyahanno, kuwaas oo hadda gacanta ku haya qorshaha dhamaystirka arintaasi.

Mar la weydiiyey in xubnahaas kuwo ka mid ah ay hadda joogaan Itoobiya iyo in kale ayuu yiri “Maya ma joogaan, waxay hadda joogaan Hargeysa,” ayuu yiri.

Isagoo ka hadlayey xiliga ay Somaliland rajaynayso in heshiiskii is afgaradka ahaa laga dhigo mid rasmi ah ayuu sheegay “Si fiican ayuu u socdaa, si dhaqso leh ayaa loo gaba gabayn doonaa dhawaan waxaana la hor gayn doonaa barlamaanka labada gole ee Somalland, sidaas ayuuna dhaqan gal ku noqon doonaa,” ayuu intaas raaciyey wasiir Cali.

Wuxuu sheegay inay Soomaaliya galaan heshiisyo sanad walba laakin ay hadda ku foogan yihiin kaliya heshiis kiro ah oo Somaliland la gashay Itoobiya, “waana dagaal qaawan oo ay dowlada Xasan Sheekh la galeen Somaliland,” ayuu yiri Wasiirka Cali Maxamed.

Ceeldheere (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya howlgal qorsheysan oo ay maanta ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay ka sameeyeen qaybo kamid ah gobolka Galgaduud ee bartamaha dalka, kaas oo lagu beegsaday Shabaab.

Ciidamada huwanta ayaa ka hortegay weerar ay doonayeen inay Al-Shabaab kusoo qaadaan degmada Ceeldheer ee gobolkaasi, waxayna soo afjareen kooxdii loo diyaariyay weerarkaasi, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay taliska Xoogga dalka.

“Guutada 24aad Khaalid Bin Walid CXD & kuwa Deegaanka ayaa Dagaal kooban ka dib so afjaray Khawaariijta dooneysay iney dhibaateyan Shacabka ku dhaqan degmada Ceeldheer” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Qoraalka ayaa waxaa sidoo kale lagu sheegay in ciidamada ay hayayeen xogta weerarka, kadibna ay sameeyeen ka horteg, isla markaana howlgalka uu ha dhacay duleedkaa degmada.

“Ciidanka Xoogga Dalka iyo kuwa Xaq dirirka deegaanka oo helay Xogta dhagarta Argagixiso dooneysay iney weeraro Arbushaada ku qaadan Dagmada Ceeldheer ayaa looga hortagay Nawaaxiga Haanta Cagadheere,” ayaa mar kale lagu yiri warka qoraalka ah.

Dhinaca kale taliyaha guutada 24-aad Khaalid Bin Walid Gaashaanle Maxamed Dhagaweyne oo la hadlay warbaahinta ayaa faah-faahin ka bixiyay howlgalka ay sameeyeen ee ka dhacay gobokka Galgaduud.

Maxamed Dhagaweyne ayaa sheegay in howlgalka ay iska kaashadeen iyaga iyo ciidamada deegaanka ay jab culus ku gaarsiiyeen kooxda Al-Shabaab, sida uu hadalka u dhigay.

Xaaladda ayaa haatan ah mid kacsan, mana jiro wax hadal ah oo kasoo baxay kooxda Al-Shabaab oo ku aadan howlgalkaas ee ay guulaha ka sheegatay dowladda Soomaaliya.

Maalmihii u dambeeyay ayaa ciidamada dowladda  iyo kuwa deegaanka waxay guluf ka dhan ah AShabaab ka wadeen gobollada dhexe, kuwaas oo lagu xoreeyay deegaano badan.

Muqdisho (Caasimada Online) – Agaasimihii waaxda diyaaradaha ee hey’adda duulimaadka rayidka Soomaaliya Cabdinaasir Muuse Dahable ayaa caawa meydkiisa laga helay guri ku yaalla garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Salaadii Maqrib ee caawa kadib ayaa meydka ninkaan loogu tegay guri uu ka deganaa meelo ka mid ah xeendaabka Garoonka Aadan Cadde ee Muqdisho, kadib markii shaqaalihii iyo masuuliyiintii ay shaqo wadaagta ahaayeen ay heli waayeen xiriirkiisa.

Markii uu ka jawaabi waayey taleefanadiisa ayaa la raadiyey, waxaana qolkiisa loogu tegay isaga oo meydka ah oo jirkiisa ay dhaawacyo culus ku yaallaan.

Ilo xog ogaal u ah kiiskaan ayaa Caasimada Online u sheegay in Agaasimaha lagu dilay xarig lagu ceejiyey, sida ka muuqata jirkiisa, wuxuu ahaa nin masuul ah oo ka tirsan hey’adda duulista Soomaaliya.

Cabdinaasir Muuse Dahable wuxuu ka soo jeedaa gobollada waqooyi ee Soomaaliya, wuxuuna ayaa wiil aqoonyahan ah oo dhawaan waxbarasho sare ku soo dhameystay dalalka Jarmalka iyo Ingiriiska.

Agaasime Cabdinaasir ayaa kaligiis deganaa guri ku yaalla garoonka Aadan Cadde, waxaa la garan waayey cidda ku dhex dishay gurigiisa, waxaana caawa baaritaan ku bilaabay kiiska oo gurigii tegay laanta dembi baarista ee booliska Soomaaliya, si loo tixraaco waxa sababay geerida marxuumka.

Booliska iyo hay’adda duulimaadyada rayidka oo agaasime Cabdinaasir uu ka tirsanaa weli war kama soo saarin kiiskaan, waxaana weli socda baaritaano adag oo CID ay bilowday markii la ogaaday geerida marxuumka.

Maalmihii u dambeeyey waxaa jiray khilaaf salka ku haya maamulka hawada Soomaaliya oo u dhaxeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Somaliland, kadib markii Somaliland ay ku dooday in maamulka hawada ay isku koobtay Muqdisho, balse dowladda federaalka ayaa si cad u sheegtay inay si buuxda u maamusho hawada dalka.

Lama oga in geerida agaasimihii waaxda diyaaradaha dalka ka howlgala ee dowladda federaalka ay ku lug leedahay xiisadda ka taagneed hada Soomaaliya, waxaana laga war sugayaa baaritaanada socda ee lagu ogaanayo cidda dishay marxuumka.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Shir madaxeedkii khudbadda ka jeediyey, kana soo tegay Madaxweyne Xasan Sheekh ee Midowga Afrika ayaa galabta lagu soo gabagabeyey magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya.

War-saxaafadeedkii laga soo saaray gabagabada shirka waxaa nuqul ka mid ah looga hadlay khilaafka u dhaxeeya Soomaaliya iyo Itoobiya oo gaaray meel xasaasi ah.

Madaxda Midowga Afrika ayaa bayaankaan ku sheegay inay aad uga walaacsan yihiin khilaafka Soomaaliya iyo Itoobiya ee ka dhashay saxiixii Muuse Biixi ee badda Soomaaliya ay ku soo damaacisay Itoobiya.

“Walaac ka muujiyey xiisadda u dhaxaysa Jamhuuriyadda dimoqaraadiga federaalka Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya, kadib saxiixii heshiiskii isfaham ee dhex maray Itoobiya iyo gobolka waqooyi ee Soomaaliya (Somaliland) 1 Janaayo 2024,” ayaa lagu yiri bayaanka.

Sidoo kale bayaanka Midowga Afrika waxaa lagu yiri, “Goluhu wuxu dib u xaqiijinayaa sida adag ee ay uga go’an tahay iyo taageerada uu u hayo dhowridda midnimada, sharafka dhuleed, madax-banaanida iyo gobanimada dhamaanba dalalka xubnaha ka ah, oo ay ku jiraan kuwa jamhuuriyadda federaalka ee Soomaaliya iyo jamhuuriyadda dimoqaraadiga federaalka Itoobiya.”

Warkaan ka soo baxay Midowga Afrika ee looga hadlay khilaafka Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa loogu baaqay labada dal inay qaboojiyaan xiisadda, ayna yeeshaan wadahadal macno leh oo ku wajahan sidii xal nabadeed loogu heli lahaa khilaafka.

Itoobiya ayaa wajaheysa waji-gabax iyo faquuq diblomaasiyadeed oo caalami ah oo Soomaaliya ay ku kicisay, kadib markii uu cirka isku shareeray khilaafka labada dal, waxayna Soomaaliya adeegsatay galaan-gal siyaasadeed oo aan caadi aheyn.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo shalay Addis Ababa uga qeyb galay shirka madaxda Midowga Afrika ayaa jeediyey khudbad xasaasi ah oo xadgudubka Itoobiya uu ugu soo bandhigay madaxda dalalka Afrika, wuxuuna isagoo careysan isaga soo dhoofay Addis Ababa.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaare Ku-Xigeenka XFS Saalax Jaamac ayaa kulan xasaasi ah la qaatay ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Nabadda ee Qaramada Midoobay Jean-Pierre Lacroix.

Labada masuul ayaa kulankaan uga wada-hadlay muhiimadda ay leedahay nabadda iyo xasilloonida Soomaaliya iyo guud ahaan geeska Africa.

Kulankaan ayaa waxaa ra’iisul wasaare ku-xigeenka kala qayb-galay Danjiraha JFS ee Ethiopia Cabdullaahi Maxamed Warfaa, La-taliyaha amniga ra’iisal wasaaraha Kamaal Daahir Guutaale iyo agaasime ku-xigeenka Madaxtooyada Soomaaliya Maxamed Amiin Sheikh.

Mudane Saalax oo kamid ahaa xubnihii dowladda federaalka ee ka qeyb-galay shirka Midowga Afrika, ayaa sidoo kale hadal uu ka jeediyay kulan Madaxeedka 37-aad ee AU uu ku muujiyay mowqifka adag ee Soomaaliya ka taagan tahay xad-gudubka Ethiopia.

Ra’iisul wasaare ku-xigeenka ayaa u jeediyay madaxda ka qeyb-gashay shir madaxeedka Midowga Afrika in si wadajir ah ay u cambaareeyaan ujeeddooyinka gurracan ee Ethiopia, xilli ay dowladda Soomaaliya ka dalbatay Midowga Yurub iyo Qaramada Midoobay inay mowqif mabada’ ka qaatan xad-gudubka ay ku kacday xukuumadda Abiy.

Arrimahaan ayaa imanaya xilli uu meel xasaasi ah marayo khilaafka Soomaaliya iyo Ethiopia oo salka ku haya heshiiskii is-afgarad ee Somaliland iyo Ethiopia, uuna madaxweyne Xasan Sheekh uu soo gaabiyay safarkiisi Addis Ababa, kadib markii xukuumadda Abiy ay carqaladeyn iyo is-hortaag fashilmay ku sameysay.

Xasan Sheekh ayaa markaasi diiday in ciidankiisa laga reebo oo askar Itoobiyaan ah uu u raaco hoolka shirka madaxda Midowga Afrika, uuna iskuna aamino, ayada oo dowladda Soomaaliya ay sheegtay in go’aanka Itoobiya uu ahaa in madaxweynaha Soomaaliya laga baajiyo shirkaasi.

Madaxweyne Xasan oo markaasi go’aansaday in markii uu khudbadiisa jeediyo ka soo dhoofo Addis Ababa ayaa inta uusan soo bixin kulan gaar ah la yeeshay guddoomiyaha Midowga Afrika Muse Faki Mohamed, isaga oo ku dacweeyey Itoobiya, una sharaxay caqabadihii maanta la hor dhigay si looga baajiyo shirka.

Intaas kadib wafdiga madaxweynaha ayaa si nabad ah uga soo dhoofay garoonka Addis Ababa, wuxuuna gabal-dhicii shalay nabad yimid Muqdisho.

Muqdisho (Caasimada Online) – Waxaa maanta la soo gaba-gabeeyay shir ay isagu yimaadeen wasiirada maaliyadda dowladda federaalka Soomaaliya iyo dowlad-goboleedyada dalka.

Shirkaan oo ahaa horumarinta maaliyadda dalka, ayaa waxaa casuumaddiisa lahaa wasiirka maaliyadda XFS Biixi Imaan Cige, waxaana ka soo qayb-galay wasiiru-dowlaha wasaaradda Marwo Raaxo Janaqoow, wasiirrada maaliyadda maamullada Jubbaland, Galmudug, Koonfur Galbeed iyo agaasimaha guud ee wasaaradda maaliyadda HirShabelle oo uu soo wakiishay wasiirka maaliyadda oo la sheegay inuu shaqooyin muhiim ah fasax u qaatay.

Wasiirka Maaliyadda Maamulka Puntland ayaan ka soo qeyb galin shirka inkasta oo lagu casuumay, xilli uu weli halkiisi yahay khilkaafka dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Puntland.

Shirkaan oo ahaa mid labo maalin ah ayaa looga dooday horumarinta iyo dib-u-habeynta maaliyadda Dalka iyo sidii looga wada shaqeyn lahaa gaaridda isku filnaan dhaqaale iyada oo la mideynayo hannaanka dekhli uruurinta dalka.

Kasoo qayb-galayaasha madasha ayaa waxa ay dhageysteen warbixinada iyo talooyinka ay soo gudbiyeen quburada iyo lataliyayasha saree ee maaliyadda dalka.

Madasha shirka waxa ay warbixin ka dhageysteen agaasimaha guud ee dakhliga, ahna guddomiyaha guddiga farsamada ee federaaleynta maaliyadda Faysal Maxamed Xaashi oo madasha u soo bandhigay hannaanka mideynta dakhliga iyo cashuuraha laga qaado dakhliga toosan.

“Waxaa xusid mudan hannaanka fadaraaleynta maaliyadda in la gaarsiiyay heerka Dowladaha Hoose ee maamul goboleedyada dalka taas oo cadeyn u ah in nidaamka geedi socodka fadaraaleynta maaliyadda uu yahay mid miro-dhal ah.”

Wasiirka Maaliyadda Galmudug Farxaan Gaban oo ku hadlayay afka wasiirada maamul-goboleedyada ayaa wuxuu u mahad-celiyay wasaaradda maaliyadda oo soo qaban-qaabisay shirka, waxa uuna tilmaamay in loo baahan yahay in la dhaqan galiyo qodobada lagu heshiiyay, kuwaasi oo wax ku ool u ah harumarinta Maaliyadda Soomaaliya.

Wasiirka Maaliyadda XFS oo isna xiritaanka shirka ka jeediyay khudbad kooban ayaa ka qeyb galayaasha shirka waxa uu faah faahin ka siiyay daalada Wasaaradda Maaliyadda ee dib-u-habeynta iyo horumarinta Maaliyadda dal iyo dibad, iyo shirarkii uu dhawaan dibadda ku soo galay natiijooyinkii uu kala soo kulmay.

“Waxa si guul noogu soo dhammaaday kulamadii aan yeelanay, waxa kale oo la isla gartay in dib u habeyn ama qiimayn lagu sameeyo waxyaabihii aan ka wadahadalnay. Waxaan sidoo kale diirada saarnay qorshayaasha deyn cafinta kaddib iyo halka loo socdo iyo sidii aan kharashaadka u mareyn lahayn, isku filnaansho dhaqaale u gaari lahayn,” ayuu yiri Wasiir Biixi oo sidoo kale iclmaamiyay in shirkaan midka xiga lagu qaban doono magaalada Baydhabo ee xarunta dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

Wasiir Biixi ayaa xusay guusha maaliyadeed ee Soomaaliya in ay ku xiran tahay wadashaqeyn iyo horumarinta hannaanka dhaqaalaha iyadoo la raacayo wadiiqooyinka hufnaanta.

Gaba-gabaddii shirkaan ayaa waxa laga soo saaray war-murtiyeed ay saxiixeen wasiirrada maaliyadda dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo maamulka gobolka Banaadir. Hoos ka aqriso

Garoowe (Caasimada Online) — Wariye Jamaal Cismaan oo ka tirsan warbaahinta calamiga ah ee Channel 4 ayaa lagu xiray garoonka diyaaradaha ee Garoowe, sida ay ogaatay Caasimada Online.

Illo wareedyo ka tirsan howl-wadeennada garoonka ayaa Caasimada Online u sheegay in Wariye Jamaal Cismaan la xiray kadib markii uu kasoo degay garoonka, ayna u bilaabatay su’aallo weydiin la xiriirta safarkiisa.

Jamaal oo ku caan baxay ka waranka argagixisada iyo inuu si dad badan barahiisa bulshada ugu taageero Shabaab ayuu Sirdoonka Puntland wax ka weydiinayaan ujeedka booqashadiisa deegaanada maamulkaasi.

Wariye Jamaal ayaa horey hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugida Qaranka ee NISA ay magaalada Muqdisho uga tarxiishay xilli uu booqasho ku yimid, iyada oo lagu haystay inuu buun-buunin u sameeyay kooxda Al-Shabaab.

Dowladda federaalka ayaa markaasi un billowday dagaalka ka dhanka ah Shabaab, islamarkaana soo saartay awaamiir warbaahineed oo ku saabsan in dhamaan wararka la xiriira kooxda oo ay ku jiraan falalkooda iyo fikirkooda inay yihiin dambiyo ciqaab mudan.

Si kastaba, Jamaal ayaa si weyn u buun-buuninaya kooxaha xagjirka ah, isaga oo kal hore barnaamij uu kasoo duubay xarunta Al-Shabaab ee Jilib uu muujinayay in dadka ay nolol wanaagsan ku haystaan joogitaanka iyo ku hoos noolaanshaha kooxda, xilli ay dhiigga bulshada Soomaaliyeed u qubaan macno darro.

Mana kala cada illaa hadda in wariye Jamaal Cismaan si lamid ah sidii Muqdisho looga tarxiili doono Garoowe iyo in loo fasixi doono inuu gudaha u galo magaalada.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo qoraal dheer soo saaray ayaa ka hadlay falkii xadgudubka ahaa ee ay dowladda Itoobiya kula kacday madaxweyne Xasan Sheekh, kadib markii  ay isku dayday inay ka baajiso shirkii Midowga Afrika iyadoo u dhigtay caqabado badan, balse uu ka gudbay.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa ugu horreyn cambaareeyay xadgudubka Itoobiya ay ku sameysay wafdiga uu hoggaaminayay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Sidoo kale wuxuu madaxweynaha ku boggaadiyay sida uu uga jawaabay falkaasi, wuxuu sidoo kale u mahadceliyay madaxweynaha Jabuuti oo garab istaagay Soomaaliya.

Xildhibaanka ayaa dhanka kale xusay in Abiy Axmed uu weerar ku yahay dadka Soomaaliyeed, isla markaana uu rabo inuu ka sameysto waxa uu rabo.

“Habdhaqanka caynkaan ahi waxuu tilmaan ka bixinaya kibirka nacasnimo ee uu Abiy ku liidayo dadka Soomaaliyeed. Abiy Soomaaliya wuxuu u haystaa dal uu madaxdiisa diyaarad ku ridan karo, si sahlanna kaga saxiixan karo dhulkooda iyo baddooda” ayuu yiri Cabdiraxmaan Cabdihakuur Warsame.

Hoose ka akhriso qoraalka oo dhammeystiran:

Waxaan canbaareynayaa falka gurracan ee curfiga diblomaasiga ka baxsan ee uu maamulka Abiy Axmed kula dhaqmay Madaxweynaha Soomaaliya iyo wafdigiisa.

Dawladda Itoobiya waxay ku xadgudubtay curfiga diblomaasiga ah iyo heshiiskii Midwoga Afrika ee martigelinta xarunta Midowga ee dhigaya in ay dhowrto habmaamuuska iyo xasaanadda madaxda dawladaha Midowga iyo wufuuddooda.

Inkastoo aysan ila qumanayn in Madaxweynuhu u safro Addis Ababa, haddana wuxuu ku ammaanan yahay sida uusan nugayl ugu muujin daandaansiga iyo takoorka diblomaasiyadeed ee ay dawladda Itoobiya kula kacday iyo sida uu ugu adkaysanayo difaaca gobbonimada dalka iyo madaxbannaanidiisa. Waxaa mahad wayn mudan Madaxweynaha Dawladda Jabuuti oo garab istaagay Dawladda Soomaaliya, muujiyeyna hiil-walaaltimo.

Habdhaqanka caynkaan ahi waxuu tilmaan ka bixinaya kibirka nacasnimo ee uu Abiy ku liidayo dadka Soomaaliyeed. Abiy Soomaaliya wuxuu u haystaa dal uu madaxdiisa diyaarad ku ridan karo, si sahlanna kaga saxiixan karo dhulkooda iyo baddooda.

Shiinaha waxay dhahaan dhibku (crisis) waa seef labo afle ah, in aad cashar ka qaadato oo ay ku noolayso, ama in aad wax ka baran waydo oo ay ku wiiqdo. Allaha nagu duwo tan hore.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Falcelin xoogan iyo caro ayaa ka dhalatay falkii ay dowladda Itoobiya kula kacday wafdigii uu hoggaaminayay madaxweyne Xasan Sheekh ee ka qayb-galayay shirkii Midowga Afrika ee Addis Ababa, kadib markii ciidamada ammaanka ee dlakaas ay isku daydaeen inay madaxweynaha ka baajiyaan shirkaasi, iyaga oo u dhigay caqabado badan, balse uu ka gudbay.

Agaasimaha warfaafinta madaxtooyada Soomaaliya oo xalay shir jaraa’id qabtay ayaa sheegay in madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu ka hadlay hor-istaag ay ciidamada amniga Itoobiya ku sameeyeen isaga iyo madaxweynaha Jabuuti markii ay gudaha u gelayeen hoolka shirka madaxda Midowga Afrika uu ka dhacayey.

“Madaxweynaha ayaa muujiyey sida ficilka guracan ee Itoobiya uu u wiiqayo xasiloonida gobolka, iyadoo Itoobiya ay falkaas kula kacday madax kale oo shirka ka soo qeyb galay,” ayuu yiri agaasime Cabdulqaadir Dige.

Dhankeeda dowladda Itoobiya ayaa ka hadashay arrintan, ayada oo si kale u dhigtay habka ay wax u dhaceen.

“Wafdiga Soomaaliya waxay diideen in la siiyo ciidanka amniga ee dawladda. Intaa waxaa dheer in ciidanka ammaanka ee Soomaaliya ay isku dayeen in ay xarunta Midowga Afrika la galaan hub, taasna waxaa is-hortaagay ciidanka ammaanka ee Midowga Afrika. Itoobiya waxaa ka go’an inay xiriir wanaagsan la yeelato deriskeeda,” ayey tiri dowladda Itoobiya.

Haddaba sidee looga faceliyay xad-gudubka Itoobiya?

Ismaaciil Sayid “Ethiopia ciidankeeda waddanka haka baxaaan waxaan aheyn kuma qanacno, safiirkeedana hala buriyo”

Mukhtaar Macallin “Arimaha dibada kuma fiicnid Hasanow been ma sheegi kareynee”.

Xasan Maxamed “War ma rabno go’aan cad la imaada in ciidanka iyo safaradaba 48 saacadood haloo qabto canaasiirta.”

Cabdisalaan Nuur “Hoolka waan gali waayay kulahaa? adeer Xasan miyaadan madaxweyne aheen waa sidee?”

Maxamed Cabdi “Mudane dowladda dadka wax ka siiyo oo koraasta golaha wasiirada dhiman soo dhamaystir madaxweyne safarada aad galayso muddane kafiirso”.

Axmed Xaaji Abshir “Madaxweyne jileeca iga daa, Allaha ku sharfee”.

Mukhtaar Cabdiraxmaan Taakow “Dowladda waa in ay go’aan wanaagsan kasoo saartaa Ethiopia”.

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa jawaab ka bixisay carqaladeyn iyo ishortaag la sheegay inay ku sameysay wafdiga madaxweynaha Soomaaliya ee shalay ka qeyb galay shir madaxeedka Midowga Afrika ee magaalada Addis-Ababa.

 Qoraal kasoo baxay wasaaradda arrmaha dibedda Soomaaliya ayaa shalay lagu yiri “Tallaabadani waxay jebisay dhammaan hab-maamuuska diblomaasiyadeed iyo kan caalamiga ah, uguna sii daran’e’, dhammaan dhaqamada aas-aasiga ah ee Midowga Afrika. Hab-dhaqankani waxa uu ku biirayaa liiska sii kordhaya ee falalka gurracan ee ay ku kacaysay dawladda Itoobiya muddooyinkii u dambeeyay.”

Si kastaba dowladda Itoobiya ayaa dhankeeda si kale u dhigtay habka ay wax u dhaceen.

“Xukuumadda Itoobiya waxay si diirran u soo dhoweysay madaxweynaha Soomaaliya, ayadoo la siiyey xushmad buuxda oo ah tan la siiyey dhamaanba madaxda u yimid shirka Midowga Afrika. Maadaama aan nahay dalka marti galinaya, xukuumadda Itoobiya waxay mas’uul ka tahay amniga madaxweyneyaasha iyo madaxda dawladaha inta ay dalka joogaan,” ayey tiri dowladda Itoobiya. 

“Wafdiga Soomaaliya waxay diideen in la siiyo ciidanka amniga ee dawladda. Intaa waxaa dheer in ciidanka ammaanka ee Soomaaliya ay isku dayeen in ay xarunta Midowga Afrika la galaan hub, taasna waxaa is-hortaagay ciidanka ammaanka ee Midowga Afrika. Itoobiya waxaa ka go’an inay xiriir wanaagsan la yeelato deriskeeda,” ayey tiri Itoobiya.

Sii-hayaha wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Cali Balcad ayaa sheegay in dowladda Itoobiya ay madaxweynaha ku xujeysay in ciidankiisa laga reebo, iyagoo sheegay inay ku darayaan askar Itoobiyaan ah oo amnigiisa sugeysa, kuwaas oo geynaya howlka shirka lahu qabtay.

Xasan Sheekh ayaa diiday in ciidankiisa laga reebo oo askar Itoobiyaan ah uu raaco, iskuna aamino, wasiir Cali Balcad wuxuu sheegay in go’aanka Itoobiya uu ahaa in madaxweynaha Soomaaliya laga baajiyo shirka.

Madaxweyne Xasan oo go’aansaday in markii uu khudbadiisa jeediyo ka soo dhoofo Addis Ababa ayaa inta uusan soo bixin kulan gaar ah la yeedhay guddoomiyaha Midowga Afrika Muse Faki Mohamed, isagoo ku dacweeyey Itoobiya, una sharaxay caqabadihii maanta la hor dhigay si looga baajiyo shirka.

Intaas kadib wafdiga madaxweynaha ayaa si nabad ah uga soo dhoofay garoonka Addis Ababa, wuxuuna gabal-dhicii shalay nabad yimid Muqdisho.

Mahadaay (Caaasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeelaha Dhexe ayaa sheegaya in maanta ganacsato lagu laayay deegaan hoosta degmada Mahadaay ee gobolkaasi.

Ugu yaraan saddex nin ganacsato ah, isla markaana ahaa walaalo ayaa lagu soo warramayaa in lagu dilay deegaanka Diin-laawe ee gobolka Shabeelaha Dhexe.

Dilka kahor waxaa deegaanka soo weeraray xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab, kuwaas oo beegsaday saldhig ay ku sugnaayeen ciidamada deegaanka Macawiisleyda.

Weerarka kadib ayaa waxaa xigay dagaal dhex-maray labada dhinac, waxaana markii dambe dib u laabtay xubnihii Al-Shabaab ee weerarka soo qaaday.

Intaasi kadib ciidamada deegaanka ayaa la sheegay inay toogasho ku dileen saddexda nin ee ganacsatada ahaa, iyaga oo ku eedeeyay inay jawaasiis u ahaayeen Al-Shabaab.

Arrintan ayaa dhalisay xiisad xoogan oo haatan laga dareemayo gobolka, waxaana dhaq-dhaqaaqyo ciidan laga dareemaya aagga degmada Mahaaday.

Ma jiro weli wax hadal ah oo kasoo baxay maamulka gobolka Shabeelaha Dhexe oo ku aadan dhacdadaasi oo saameyn ku yeelatay dadka deegaanka.

Shabeelaha Dhexe ayaa waxaa badanaa ka dhaca dilal qorsheysan iyo dagaallo u dhexeeya ciidamada dowladda federaalka Soomaaliya iyo kooxda Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha xukuumadda Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maalmo kadib maanta dib loo arkay, kadib kulan gaar ah oo uu la yeeshay guddoonka labada Gole ee baarlamaanka federaalka Soomaaliya.

Dad badan oo masuuliyiin ka tirsan dowladda ay ku jiraan ayaa su’aalo ka keenay halka uu ku maqnaa Ra’iisul Wasaaraha, isaga oo toddobaadyo ka hor ugu dambeysay in fagaare lagu arko, wuxuuna aaday safar dalka dibadiisa ah, sida aan horay u shaacinay.

Ra’iisul wasaaraha ayaa 1-dii bishaan dalka ka baxay, wuxuuna aaday reerkiisa oo degan Turkiga, wuxuuna haatan dib ugu soo laabtay dalka iyo xafiiskiisa shaqada.

Xamza ayaa kulan uu la qaatay Sheekh Aadan Madoobe iyo Cabdi Xaashi kula wadaagay warbixinno kala duwan oo ku saabsan arrimaha amniga iyo dib-u-xoreynta, Arrimaha Siyaasadda loo dhanyahay, Horumarinta dhaqaalaha, maalgashiga iyo xiriirka diblomaasiyadeed ee aan dunida la leenahay.

Ra’iisul wasaaraha ayaa sidoo kale labada guddoomiye warbixin ka  siiyay dadaalka ay dowladdu galisay difaaca madax-bannaanida iyo Midnimada dhuleed ee Qarankeenna oo ay Itoobiya si gurracan u damacday in ay ugu xad-gudubto Dalkeena, waxaana arrintaas dowladdu ka soo hoysay guulo diblomaasiyadeed oo wax ku ool ah.

Sidoo kale labada dhinac ayaa isla soo hadal qaaday arrimo ku aadan wax ka beddelka dastuurka, sida lagu sheegay warsaxaafadeed kasoo baxay xafiiska ra’iisul wasaaraha.

Xukuumadda #DanQaran oo barnaamijkeeda siyaasadeed ee ay horgeysay Baarlamaanka uu ka mid ahaa qabyo-tirka Dastuurka KMG ah, ayaa juhdi dheeri ah galisay sidii dastuurka looga saari lahaa ku-meel gaarnimada, si dalku u yeesho Dastuur dhammeystiran oo ay ku cad-yihiin arrimaha asaasiga u ah Qarannimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya” ayaa lagu yiri warka qoraalka ah.

Xamza Cabdi Barre ayaa sidoo kale intaasi kusii daray in Baarlamaanka 11aad uu ku suntan yahay in uu yahay goleyaashii ugu shaqada iyo dadaalka badnaa, iyaga oo meel-mariyay shuruucdii iyo Xeerarkii ugu badnaa, waxuuna ku bogaadiyay gudo-gelidda doodaha la xiriira dhameystirka dastuurka.

Kulankan ayaa kusoo aaday, xilli xasaasi ah, isla markaana ay si weyn isku hayaan Villa Soomaaliya iyo Mucaaradka, taas oo la xiriira dhameystirka dastuurka dalka.

Si kastaba, lama oga sida ay wax noqon doonaan, waxaase haatan ay arrinta gacanta ugu jirtaa labada Gole baarlamaanka oo haatan ka doodaya wax ka beddelka dastuurka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee dowladda Soomaaliya ayaa gacanta kusoo dhigay haweeney lagu magacaabo Muno Awsame Xuseen oo ku eedeysan inay dhowaan ninkeeda ku qabtay degmada Yaaqshiid ee gobolka Banaadir.

Haweeneydan oo falka kadib baxsatay ayaa baadi goob kadib, waxaana gacanta kusoo dhigay ciidamada booliska ee gobolka Banaadir.

“Ciidanka Boliiska Soomaaliyeed gaar ahaan Saldhigga Boliiska Yaaqshiid waxa ay soo qabteen haweney gubtay  Ninkeeda 16/2/2024 baadigoob dheer kadib waxaa Gacanta lagusoo dhigay” ayaa lagu yiri war qoraal ah oo uu soo saaray taliska booliska gobolka.

Sidoo kale waxaa warsaxaafadeedka lasii raaciyay in haweeneyday oo 21 jir ah la horgeyn doono maxkamad, si looga qaado tallaabo adag oo sharciga waafaqsan.

“Eedeysanada lagu magacaabo, MUNO AWSAME XUSSEN 21 jir ah, Waxaana la horgeydoonaa Maxakamadda Awooda u leh” ayaa mar kale lagu yiri.

Dhinaca kale booliska ayaa farriin u diray shacabka Soomaaliyeed, wuxuuna ka dalbaday inay la shaqeeyaan, si looga hortago wax kasta oo dhibaato ku ah bulshada.

“Muwaadin hadii aad la kulanto fal danbiyeey nuucaan oo kala ah adigoo Mahadsan la xariir Ciidamadda Amaanka ee kuugu dhaw ama wac Xafiiska Gurmad ee Ciidanka Boliiska Soomaaliyeed ee 991” ayaa lasii raaciyay warsaxaafadeedka.

Soo qabashada haweeneydan waxaa ka horreeyay nin isna ‘kufsaday’ laba gabdhood oo ay dhashay xaaskiisa, kaas oo ay shalay soo qabteen ciidamada Booliska Soomaaliya.

Falalka foosha xun ee ka dhax dhacaya guryaha qoysaska Soomaaliyeed ayaa muddooyinkan dambe kusoo badanayay Muqdisho iyo magaalooyinka kale ee dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee dowladda Soomaaliya, gaar ahaan kuwa Booliska ayaa soo qabtay, soona bandhigay nin ku eedeysay inuu kufsaday laba gabdhood oo ay dhashay xaakiisa, dhacdadaas oo ka dhacday degmada Dharkenley.

Eedeysanaha oo hadda ku jira gacanta Booliska ayaa la sheegay inuu faraxumeeyay labada gabdhood oo uu adeerka u yahay, taas oo la yaab ku noqotay dadka Soomaaliyeed.

“Ciidanka boliiska ayaa gacanta ku soo dhigay eedaysane la sheegay in uu kufsi ugu gaystay degmada Daharkenley labo gabdhood oo xaaskiisu dhashay 17-02-2024 abaaro 8:40 am” ayaa lagu yiri warsaxaafadeed kasoo baxay taliska ciidanka Booliska gobolka.

Sidoo kale qoraalka ayaa intaasi kusii daraya “Dhibanayaasha ayaa da’doodu tahay 18 jir iyo 10 jir, waxaana baris ku socotaa eedaysanaha”.

Dhinaca kale qaar kamid ah dadweynaha Soomaaliyeed ee isticmaala baraha bulshada ayaa arrintan argagaxa leh ka falceliyay, waxaana kamid ah:-

Xasan Sahnuuni “Subxaanallah ilmo uu adeer u yahay muu wax ka raadiyey?”

Cabdullahi Bashiir Cali ayaa isuguna yiri “Subxanallah Oo waaba Caruurtiisiye”.

Xasan Yuusuf ayaa isna yiri “Subxaanallaah waa maxay? waxani sanadkaani sanad qeyreysan maba ahan balaayo waa tan isdaba taal nin ilmihiisi kufsaday subxaanallaah”.

Axmed Dayax ayaa isguna bogaadiyay ciidamada soo qabtay eedeysanaha “Waad ku mahadsan tihin shaqada aad wadaan guuleysta ciidankeygow”.

Elcapitano Moha ayaa isna falcelintiisa ku yiri “Danbiyo Horor ah baa dhacaayo dowlada ilaa hada qof ay xukun ku ridey ma leh si dadka ugu quus qaataan”.

Falalka foosha xun ee ka dhax dhacaya guryaha qoysaska Soomaaliyeed ayaa muddooyinkan dambe kusoo badanayay Muqdisho iyo magaalooyinka kale ee dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) –Madaxtooyada Soomaaliya ayaa faahfaahin ka bixisay arrimaha ku geedaaman shirkii uu madaxweyne Xasan Sheekh maanta uga qeyb galay magaalada Addis Ababa, kaas oo Itoobiya ay isku dayday inay ka baajiso madaxweyne Xasan Sheekh, iyadoo u dhigtay caqabado badan, balse uu ka gudbay.

Agaasimaha warfaafinta ee xafiiska madaxweynaha Cabdulqaadir Dige ayaa goordhow qabtay shir jaraa’id oo arrimahaas uu ku faahfaahiyey, isagoo sheegay in madaxweynaha ay u suurta-gashay in si wanaagsan uu u gudbiyo khudbadiisa uu madaxda Afrika ugu sharaxay xadgudubka Itoobiya ay ku heyso Soomaaliya.

“Madaxweyneaha ayaa khudbad uu ka jeediyey fadhiga loo dhan yahay ee Midowga Afrika wuxuu ka sheegay in Itoobiya ay si aan leexleexad laheyn ugu soo xad-gudbeyso madax-banaanida Soomaaliya, isagoo cadeeyey inay arrintaas ka dhalaneyso cawaaqib xumo saameysa xasiloonida gobolka Geeska Afrika,” ayuu yiri Dige.

Xasan Sheekh ayaa intii uu jeedinayey khudbadiisa wuxuu hoggaanka Itoobiya ugu baaqay inay ka waantoobaan damaca indho-la’aanta ah ee aan u adeegeyn mustaqbalka labada shacab ee deriska ah.

Dowladda Soomaaliya ayaa si cad u qeexday in waxaba aysan ka jirin marmarsiiyaha Itoobiya ay ku dooneyso badda Soomaaliya, iyadoo Madaxweynuhu uu xusay sida ay ururrada heer gobol iyo heer qaaradeed ay u qireen in damaca Itoobiya uu baal-marsan yahay shuruucda caalamiga ah, sida uu shirkaan jaraa’id ku sheegay Agaasime Dige.

“Madaxweynaha oo shir jaraa’id ku qabtay Addis Ababa ayaa Itoobiya ku tilmaamay mid aan si aan ganbasho laheyn u dooneysa ku xad-gudubka xoriyada dhuleed ee dalkeena, isagoo cadeeyey in Soomaaliya aysan marnaba qaada doonin wax hoos u dhigaya sharafteeda,” ayuu yiri Agaasime Dige.

Agaasimaha oo sii hadlayey ayaa sheegay in madaxweyne Xasan Sheekh uu ka hadlay hor-istaag ay ciidamada amniga Itoobiya ku sameeyeen isaga iyo madaxweynaha Jabuuti markii ay gudaha u gelayeen hoolka shirka madaxda Midowga Afrika uu ka dhacayey.

“Madaxweynaha ayaa muujiyey sida ficilka guracan ee Itoobiya uu u wiiqayo xasiloonida gobolka, iyadoo Itoobiya ay falkaas kula kacday madax kale oo shirka ka soo qeyb galay,” ayuu yiri.

Dowladda Soomaaliya ayaa shirkaan jaraa’id ku cadeysay in dhacdadaan ay u aragto mid ugub ku ah mabaadii’da Midowga Afrika, iyadoo su’aal dul-dhigtay in Addis Ababa ay sii marti-geli karto shir madaxeedka dalalka Midowga Afrika.

Hoos ka daawo

Muqdisho (Caasimada Online) – Sii-hayaha wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya Cali Balcad ayaa faahfaahin bixiyey caqabado uu maanta wafdiga madaxweyne Xasan Sheekh kala kulmay dowladda Itoobiya, intii uu ku howlanaa ka qeyb galka shirka madaxda Midowga Afrika.

Wasiir Cali Balcad ayaa sheegay in dowladda Itoobiya ay madaxweynaha ku xujeysay in ciidankiisa laga reebo, iyagoo sheegay inay ku darayaan askar Itoobiyaan ah oo amnigiisa sugeysa, kuwaas oo geynaya howlka shirka lahu qabtay.

Xasan Sheekh ayaa diiday in ciidankiisa laga reebo oo askar Itoobiyaan ah uu raaco, iskuna aamino, wasiir Cali Balcad wuxuu sheegay in go’aanka Itoobiya uu ahaa in madaxweynaha Soomaaliya laga baajiyo shirka.

Markii ay xaaladdu isku cakiran tahay waxaa hotelkii uu Xasan Sheekh deganaa ugu yimid Madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle oo Xasan Sheekh ka codsaday inuu la raaco gaadiidkiisa oo ay laheyd safaaradda Jabuuti ee Addis Ababa, sidaas ayuuna ku raacay Xasan Sheekh.

Dowladda Itoobiya waxay diiday inay jidadka u xirto labada madaxweyne ee Soomaaliya iyo Jabuuti, shacabka iyo gaadiidka madaxda ayaa is dhex-qaaday, waxay halkaas ka dhalatay inay shirka ka daahaan Xasan Sheekh iyo Ismaaciil Cumar Geelle, sida uu sheegay wasiir Cali Balcad.

Wasiirka ayaa intaas ku siidaray in madaxweynaha Soomaaliya ay u suurta gashay inuu madaxda 54 dal oo Afrika ah la wadaago xadgudubka ay Itoobiya ku heysto Soomaaliya, markii uu khudbadda dhameystana wuxuu isaga baxay hoolka shirka.

Madaxweyne Xasan oo go’aansaday in markii uu khudbadiisa jeediyo ka soo dhoofo Addis Ababa ayaa inta uusan soo bixin kulan gaar ah la yeedhay guddoomiyaha Midowga Afrika Muse Faki Mohamed, isagoo ku dacweeyey Itoobiya, una sharaxay caqabadihii maanta la hor dhigay si looga baajiyo shirka.

Intaas kadib wafdiga madaxweynaha ayaa si nabad ah uga soo dhoofay garoonka Addis Ababa, wuxuuna gabal-dhicii nabad yimid Muqdisho.

Soomaaliya waxaa shirkaas ku sii metelaya wafdi kale oo ra’iisul wasaare ku xigeenka dalka uu hoggaaminayo, waxaana shir madaxeedkaan Midowga Afrika uga socda Addis Ababa lasoo gabagabeynayaa berri galab.

Hoos ka dhageyso wareysi uu Radio Muqdisho siiyey wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Soomaaliya Cali Balcad.