Jilib (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa goordhow shaacisay inay geeriyoodeen laba dhaqtar oo u dhashay dalka Cuba oo muddo sanado ah u afduubnaa kooxda. 

Al-Shabaab ayaa bayaan ay soo saartay oo lagu baahiyey barta telegram ku sheegtay in dhaqaatiirtaas ay ku geeriyoodeen duqeyn ka dhacday magaalada Jilib. Ma jirto cid si madax-banaan u xaqiijin karta warka kasoo baxay Al-Shabaab.

Al-Shabaab waxay intaas ku dartay in duqeynta oo dhacday 15-kii Febraayo, abaare 12:10 am ay fuliyeen ciidamada Mareykanka, kuna dhinteen Assel Herrera iyo Landy Rodriguez. Al-Shabaab ma shaacin haddii dad kale ay ku dhinteen duqeynta.

Taliska ciidamada Mareykanka ee Africa ee (AFRICOM) ayaa 14-kii bishan sheegay in duqeyn ka dhan ah Al-Shabaab ay ka fuliyeen deegaanka Yaaq Dabeyl ee gobolka Jubada Hoose 9-kii Febraayo, halkaasi oo ay ku dileen laba xubnood.

Ilo-wareedyo ku dhow dowladda Soomaaliya ayaa dhanka kale ku eedeeyey kooxda Al-Shabaab ay ayaga dileen labada dhaqtar, kadib markii ay sanado badan ka faa’iideyteen oo ay dhaqaatiir u tababareen.

Dhaqaatiirtan ayaa sanadkii 2019 waxay Al-Shabaab kasoo afduubteen magaalada Mandheera ee gobolka Waqooyi Bari ee Kenya, halkaasi oo ay ka wadeen howlo caafimaad.

Muddadii Al-Shabaab ay gacanta ku haysay dhaqaatiirta, waxaa fashilmay isku dayo iyo wada-hadallo la doonayey in lagu soo daayo.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo ra’iisul wasaaraha dalka Itoobiya ayaa maanta muddo kadib isku arkay si foolka fool ah, iyaga oo iskala qayb-galay furitaanka Shir madaxeedka 37-aad ee Midowga Afrika oo maanta si rasmi ah uga billowday magaalada caasimada ah ee Addis Ababa.

Labada nin oo si weyn isugu haya heshiiska badda ayaa kaoo wada muuqday sawir guud oo ay isla galeen madaxda ka qayb-galeysan shirka u furmay dalalka Midowga Afrika.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa khudbad ka jeediyay kulanka, isaga oo ku baaqay in la qaado tallaabooyin wadajir ah oo looga hortagayo falalka caqabadda ku ah nabadda iyo amniga ee ka soo ifbaxaya guud ahaan qaaradda.

Sidoo kale wuxuu mar kale ku celiyay in aan la aqbali karin talaabooyinka ay Itoobiya dhawaan ku dhaqaaqday, gaar ahaan heshiiskii Is-afgaradka (MoU) ee ay la saxeexdeen Somaliland oo ah gobol ka mid ah Soomaaliya,  Madaxweynaha ayaa   tallaabadaasi ku sifeeyay mid baalmarsan sharciyada caalamiga ah iyo Kuwa Afrika islamarkaana aan la aqbali karin.

Arrintan ayaa dhalaisay hadal heyn xoogan, waxaana sawirka madaxweynaha iyo Abiy isla soo muuqdeen ka falceiyay qaar kamid ah dadweynaha Soomaaliyeed ee isticmaala baraha bulshada.

Cabdixaafi Gubane  ayaa yiri “Rasal wasaare kuxigeenka maad u daysid shirka meel walba kamuuqo waa lagu mundane beelaa”.

Maxamed Axmed ayaa isna ku jawaabay “Haduu garasho leeyahay wuu kaguban lahaa inuu aado wadan dafiray madax banaanida dalkiisa”.

Cabdixakiin Yuusuf ayaa isna su’aal ka keenay, wuxuuna yiri “Ethiopia maxa ku geeyey madaxweyne?”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Khaliif Cabdi Cumar oo ka tirsan Golaha Shacabka Soomaaliya, isla markaana ay isku beel yihiin Macallinkii dhowaan lagu dhex dilay Iskuulka Siidii ee degmada Wadajir ayaa si adag uga hadlay falkaasi argagaxa leh.

Xildhibaanka ayaa beesha uu kasoo jeedo ee Baadicadde ugu baaqay inay jawaab ka bixiso falka lagu dilay Macallinka, isaga oo ka dalbaday inay u dilaan wiil kale, sida uu hadalka u dhigay.

“Beesha aan ka dhashay ee laga dilay Macallinka lagama laandheereysno Macallinka la dilay wiil ha u dilaan, xittaa walaalkii haloo dilo” ayuu iri Xildhibana Khaliif.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in eedeysanaha dilka gaystay uu u baxsaday dhanka gobolka Shabeelaha Dhexe, ayna ka war hayaan dhaq-dhaqaaqiisa.

“Waxaan maqalnay inuu ka baxsaday iskuulka, una baxsaday gobolka Shabeelaha Dhexe, waana rajeynayaa in lasoo qabto” ayuu kusii daray.

Dhankiisa Xildhibaan Maxamed Ibraahim Macallimuu oo ka hadlay dilka Macallin Cabdiraxmaan Macaloow Abiikar ayaa farriin u diray beesha uu kasoo jeedo eedeysanaha, wuxuuna ugu baaqay inay iska soo dhibaan, si cadaaladda loo horgeeyo.

“Reerka dilay Macalin Macloow ee Abgaal hadii iyaga aan wax ka dili laheyn waa na gabogabeyn lahaayeen” ayuu isna yiri Xildhibaan Maxamed Ibraahim Macallimuu.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, ayada oo maanta ehellada Macallinka ay dibad-bax cabasho ka dhigeen afaafka hore ee isbitaalka Madiina ee magaalada Muqdisho, halkaas oo uu weli yaallo Maydka Marxuumka oo la geliyay Firinjeer, wuxuuna sugayaa weli cadaaladda.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dowladda KMG ahayd Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa maanta iska xaadiriyay kulanka wadajirka ah ee xildhibaanada labada Gole Baarlamaanka Soomaaliya, kaas oo looga doodayo wax ka beedalka dastuurka.

Shariif oo ah mudane ka tirsan Golaha Shacabka ayaa sidoo kale kamid ah siyaasiyiinta sida wayn uga soo horjeedo arrimaha socda ee wax ka beddelidda dastuurka dalka.

Ujeedka madaxweynihii hore ee dalka ee ka qayb-galka kulankan ayaa ah inuu qayb ka noqdo doodda socoto ee Baarlamaanka, si uu sii wado qorshihiisa diidamada ee ku aadan arrimaha dastuurka oo xilligan ay si weyn isugu hayaan Villa Soomaaliya iyo Mucaaradka.

Madaxweyne hore Sheekh Shariif ayaa marka uu tegay xarunta Baarlamaanka ka bilaabay dhaq-dhaqaaq xoogan isaga oo gooni gooni ula shiray xildhibaanada Baarlamaanka.

Horay Sheekh Shariif Sheekh Axmed ayaa u shaaciyay mowqifkiisa ku aadan wax ka beddalka dastuurka iyo sida uu u diidan yahay in xilligan loo dhaqaaqo.

“Dustuurku, waa sharciga ugu sarreeya dalka, waxa uu quseeyaa cid kasta, hab raaciisuna waxa uu leeyahay muhiimad aad u wayn, ku dhaqan iyo ixtiraamna waxa uu ku mutaystaa habka loo sameeyo” ayuu horay ugu yiri qoraal uu soo saaray Sheekh Shariif.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Marxaldda lugu jiro darteed madaxda qaranka waxaa waajib ku ah in ay raacaan sharciga kana fogaadaan wax kasta oo baal marsan sharciga”.

Doodda Baarlamaanka iyo wax ka beddelkiisa waxaa sidoo kale si weyn uga soo horjeedda Puntland oo weli khilaaf xoogan uu kala dhexeeyo dowladda federaalka Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxaa muddo xileedkiisa sharciga ah ka dhiman laba sano iyo dhowr billood.

Inkasta oo madaxda heer federaal ee Soomaaliya aanay badi ka kicin maalinta uu dhamaado muddo xileedkooda oo madaxweynihii ugu dambeeyay ee Farmaajo uu hal sano iyo saddex billood ku darsaday, haddana midda muhiimka ah waa in qofka aanu isku awood aheyn marka uu haysto sanadaha rasmiga ah ee la doortay iyo waqtiga sharci darrada ah ee uu ku darsaday.

Waxaa kale oo marwalba jira kooxo mucaarad ah oo dheelitirtooda dowladda uu isku beddelo la-maamulo. Inta badan mucaaradka waxay abaabul, tallo iyo toosintooda bilaabi jireen sanadka u dambeeya muddo xileedka qofka la doortaay.

Laakiin Xasan Sheekh wuxuu la kulmay sanadkiisa koowaad-ba kooxo mucaarad ah oo raba inay xukunka la daadihiyaan. Mid kamid ah sababaha waxaa loo arkaa in mucaaradka dibad jooga ah u badan yihiin xubnihii Xasan Sheekh ay ka wada tirsanaan jireen Midowga Musharaxiinta.

In mucaarad la isla soo ahaa iyo in xukunka la wada yeesho farqi ayaa u dhaxeeya, ayey leeyihiin dadka ka faalloonaya xaaladdan.

Intii lagu jiray ololihii doorashadii ugu dambeysay ee dalka mar ay Midowga Musharaxiinta Mucaaradka ay shir ka yeesheen isbeddelka la filan karo iyo waxa la gudboon haddii ay Farmaajo ka adkaadan.

Ragga qaarkii ayaa markaas soo jeediyay inay banaanka uga heshiiyaan sida ay dowladda iyo xukunka u qeybsan karaan haddii ay Farmaajo bixiyaan, laakiin Xasan Sheekh wuxuu ahaa qofka qura ee maalintaas diiday in tallada lagu shirkoobo.

Sidoo kale intii lagu jiray ololihii doorashadii 2012 waxaa la xasuusta inuu Xasan Sheekh ahaa qofka keliya ee diiday in la mideeyo xisbiyadii xilligaasi jiray, si ay Shariif Sheekh Axmed uga adkaadan, awooddana u qeybsadaan.

Waxay go’aamadaasi ku barayaan inuu Xasan Sheekh marwalba yahay siyaasi yaqaana waxa uu rabo.

Marka aan kusoo laabano xukunkiisa maanta, Xasan Sheekh iyo mucaaradkiisu waxay dhowr jeer ku kulmeen magaalada Muqdisho. Isaga iyo Farmaajo ugu yaraan saddex jeer ayey kulmeen intii lagu jiray muddo xileedka cusub ee Xasan Sheekh, qaar badan oo mucaaradka kamid ahna telefoonka ayey ku wada-hadleen madaxweynaha.

Dhamaan is-aragyadaasi iyo is-maqalkaasi waxay xubnaha mucaaradka madaxweyne Xasan Sheekh ugu sheegayeen in uusan qaadin tallaabooyinka qaar. Waxaa ugu dambeeyay Farmaajo iyo Sheekh Shariif oo dhawaan iyagu si is-xilqaan ah u bilaabay inay wada-hadal iyo dib-u-heshiisiin siyaasadeed ka dhex sameeyaan Xasan Sheekh Maxamuud iyo Saciid Deni.

Waxay’se shuruud ka dhigeen inuu Xasan Sheekh joojiyo howsha dastuurka, laakiin madaxweyne Xasan waa diiday inuu shaqada dastuurka u joojiyo Saciid Deni dartiis.

Kooxda madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxay sheegayaan inay iyagu ku socdaan fulinta wixii loo doortay oo uu ku jiro dhameystirka dastuurka.

Diidmada Xasan Sheekh waxay ka dhigan tahay inuu madaxweynaha diiday in lala maamulo muddo xileedkiisa afarta sano ah ayey leeyihiin fallanqeeyayaashu.

Shariif Sheekh Axmed iyo Farmaajo waxay dorraad faafiyeen farriin ay ku sheegayaan inuu madaxweyne Xasan Sheekh diiday inuu joojiyo shaqada dastuurka, si uu Saciid Deni ula heshiiyo.

Laakiin xogo soo baxaya waxay sheegayaan in Xasan uu ogol yahay in khilaafyada danaha shaqsiga ah ka dhasha in la xaliyo laakiin aanay taasi ka dhigneyn in muddo xileedkii loo doortay lala maamulo ama jilbaha la qabto fulinta wixii uu ballan-qaaday intii uu ku jiray ololaha doorashada.

Afarta cutub ee ugu horreysa ee dastuurka Soomaaliya ayaa la filayaa in la meel-mariyo inta aan la gaarin tobanka bisha soo aadan ee Maarso.

Hargeysa (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka ee maamulka Somaliland, gaar ahaan kuwa Booliska ayaa maanta gacanta ku dhigay haweeney muqaal ku faafisay baraha bulshada, ayada oo aflagaadeyneysa Ilaahey, falkaas oo dhaliyay caro xoogan.

Qoraal kasoo baxay Booliska ayaa lagu sheegay in baadi-goob dheer, kadib lasoo qabtay haweeneydaasi oo lagu magacaabo Huda Cawaale Xirsi.

“Ciidamada Booliska JSL ayaa gacanta kusoo dhigay Eedaysane Huda Cawaale Xirsi oo dhawaan muuqaal ay faafisay caayaysay illaahay.!” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale Booliska ayaa tilmaamay in eedeysanaha si deg-deg ah loo horgeyn cadaaladda, si looga qaado tallaabo adag oo sharciga waafaqsan.

“Hawlgal iyo baadhid dheeriya Ciidanka Boolisku sameeyay ayuu inantaasi kusoo qabtay , isagoo gudanaaya waajibaadkiisa shaqo  ee ciidanku  u xilsaaran yahay , Waxaanan degdeg u horgeyn doonnaa Sharciga haddii eebbo idmo” ayaa markale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dhanka kale taliska ciidanka Booliska Somaliland ayaa farriin u diray shacabka, wuxuuna ugu baaqay inay ka fogaadaan wax kasta oo kasoo horjeeda Diinteenna suuba.

“Taliska Ciidanka Boolisku wax uu bulshada Jamhuuriyadda Somaliland ugu baaqayaa inay ka fogaadaan arrimaha noocaasa ee kasoo horjeeda Islaamnimada iyo  Diinteenna suubban” ayaa lagu soo gabagabeeyay qoraalka kasoo baxay ciidanka Booliska Somaliland.

Howlgalkan ayaa si wyen loogu bogaadiyay Booliska Somaliland, maadaama uu ugu dambeyn gacanta kusoo dhigay eedeysanaha oo la filayo in la horgeeyo maxkamad.

Addis Ababa (Caasimada online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo xalay ku hoyday magaalada Addis Ababa ee caasimada dalka Itoobiya ayaa kulamo xasaasi ah ka wada gudaha magaaladaas, xilli ay halkeedii tahay xiisadda badda.

Xasan Sheekh oo Addis Ababa shirka Midowga Afrika ayaa xalay si gooni ah u qaabilay safiirada dalalka Jaamacadda Carabta u jooga Ethiopia, wuxuuna kala hadlay arrimaha gobolka Geeska Afrika iyo caalamka intiisa kale.

Madaxweynaha ayaa ku bogaadiyay, ugana mahadceliyay safiirada dalalka Jaamacadda Carabta ee Ethiopia garab istaagga dhabta ah iyo taageerada ay u muujiyeen Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo ku guulaysatay inay noqoto dalka kaliya ee ka socda Bariga Afrika ee u sharaxan mid ka mid ah kuraasta aan joogtada ahayn ee  Golaha Ammaanka  ee Qaramada Midoobay ee muddo xileedka 2025-2026.

Danjiraha Soomaaliya ee dalk Ethiopia Mudane Cabdullaahi Maxamed Warfaa ayaa markii kulanka uu soo idlaaday waxa uu Warbaahinta uga waramay waxyaalihii looga arrinsaday kulankan, isagoona sheegay in kulankani uu muhiimad gaar ah u lahaa Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Sidoo kale waxaa kulankan waxaa madaxweyne Xasan Sheekh kala qayb galay qaar kamid ah xubnaha wafdigiisa oo uu ugu horeeyo Ra’iisul Wasaare ku-xigeenka Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Saalax Axmed Jaamac iyo Danjiraha JFS ee dalka Ethiopia Mudane Cabdullaahi Maxamed Warfaa.

Kulamada ayaa sii socon doono, ayada madaxweynuhuna uu sii joogi doono Addis Ababa, maadaama ay u dhiman yihiin shirar kale oo uu uga qayb-galayo magaaladaasi.

Arrimahan ayaa kusoo aadayo, ayada oo weli halkeedii ay tahay xiisadda u dhexeysa Soomaaliya iyo Itoobiya ee ka dhalatay heshiiska badda ee xadgudubka ku ah dalkeenna.

Afgooye (Caasimada Online) – Faah-faahino dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa duqeyn culus oo maanta ka dhacday degmada Kuntuwaarey ee gobolka Shabeelaha Hoose, taas oo ay iska kaashadeen ciidamada dowladda Soomaaliya iyo saaxibada caalamiga ah.

Duqeynta ayaa lagu beegsaday xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab oo isku uruursanayeen halkaasi, sida ay shaaca ka qaaday dowladda Soomaaliya.

Warsaxafaadeed ay sii deysay warbaahinta dowladda ayaa waxaa lagu sheegay in howlgalkan uu guuleystay, isla markaana uu u dhacay sidii loo qorsheeyay.

Waxaa kale oo ay dowladduu xaqiijisay in duqeyntan lagu dilay illaa 7 xubnood, luguna dhaawacay 4 kale oo ay ku jiraan horjoogayaal sar sare, sida lagu sheegay qoraalka.

“Howlgalka oo ahaa duqayn dhinaca cirka ah ayaa xalay abaaro 11:30 habeenimo ka dhacay goob ay ku aruursanayeen maleeshiyaadka Khawaarijta. Howlgalkaas ayaa cadowga lagu gaarsiiyey khasaaro, iyada oo 7 dhagar qabe nolosha lagu dhaafiyey halka dhawaca uu yahay 4, horjoogeyaal ayaana qeyb ka ah” ayaa lagu yiri qoraalka,

Sidoo kale dowladda Soomaaliya ayaa xaqiijisay in duqeyntaan aysan wax waxyeelo kasoo gaarin dadka shacabka ah ee ku dhaqan degmada Kuntuwaarey ee Shabeelaha Hoose.

“Howlgalkaas dad shacab ah waxbo kuma noqon waxaana uu kusoo dhammaaday guul iyo sidii loo qorsheeyey” ayaa lasii raaciyay warsaxaafadeedka.

Dhanka kale ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay kooxda Al-Shabaab oo ku aadan weerarka dhanka cirka ah ee guusha ka sheegatay dowladda Soomaaliya.

Muddooyinkii u dambeeyay ayaa ciidamada Xoogga dalka iyo saaxibada caalamiga ah ay kordhiyeen howlgallada culus ee ay ku beegsanayaan maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Qaar kamid ah ehellada Marxuum Macallin Cabdiraxmaan Macaloow oo dhowaan si arxan darro ah loogu dhex dilay iskuulka Siidii ee magaalada Muqdisho ayaa maanta isugu soo baxay magaalada Muqdisho.

Ehellada oo isugu tegay afaafka hore ee isbitaalka Madiino oo uu weli yaallo Maydka Marxuumka oo la geliyay Firinjeer ayaa farriin culus u diray dowladda Soomaaliya, si loo soo qabto eedeysanaha oo weli baxsad ka ah laamaha ammaanka iyo cadaaladda.

Dibadbaxan waxaa sidoo kale ka qayb-galay qaar kamid ah bahda waxbarashada, waxayna ku qaylinayeen ka qayb-galayaasha erayo ay cadaalad ugu dalbayaan Marxuumka.

“Maydkiisa weli wuxuu ku jiraa Firinjeer, ayada oo eedeysanihii dilay uu ku raaxeysanayo magaalada ama meelo kale oo ay ogyihiin ehelkiisa” ayay ku qaylinayeen dibadbaxayaasha.

Sidoo kale waxaa goobta ka hadlay qaar kamid ah ehellada Macallinka la dilay oo sheegay inay cadaalad u dalbayaan wiilkooda oo maalintii lixaad ku jira Firinjeer.

“Maanta waxaa isugu nimid cadaalad dalbasho ay dalbanayaan ehalladii uu ka dhashay Macallin Cabdiraxmaan Macalow Abiikar oo shan maalmood Firinjeer ku jira oo qaatilkii dilay magaalada lagu sheegaayo inuu jiro” ayuu yiri mid kamid ehellada marxuumka.

Waxaa kale oo uu sii raaciyay in lasii daayay qaar kamid ah ehellada eedeysanaha oo horay loo xiray, taasna ay tahay cadaalad darro weyn, sida ay hadalka u dhigeen.

“Ehellada eedeysanaha oo lasoo xiray shalaya ayaa lasii daayay, waxaan dalbaneynaa hadidi aan nahay ehellada Macallin Cabdiraxmaan cadaalad ayaan rabnaa” ayuu raaciyay.

Dilka Macallin Cabdiraxmaan ayaa dhaliyay caro xoogan, maadaama lagu dhex dilay iskuulkii uu dhigayay, waxaana sidoo kale dilkiisa uu sababay inay shaqo joojin saddex maalin ah ku dhowaaqaaan bahda waxbarashada, taas oo maanta ka bilaabaneysa.

Addis-Ababa (Caasimada Online) – Ayadoo shirka 37-aad ee madaxda Midowga Afrika uu maanta si rasmi ah uga furmi doono magaalada Addis ababa, ayaa waxaa caasimadda Itoobiya ku sii qulqulaya madaxda qaaradda.

Shalay gelinkii dambe waxaa halkaa gaaray madaxweynaha Soomaaliya Xasan sheekh Maxamuud oo ka mid ah madaxda shirka ka qayb galaysa, wuxuuna hore u sii shegay in uu Addis Ababa tegayo, uuna ka qayb galayo shir madaxeedka iyo laba shir oo kale.

Laakin arrinta isha lagu hayo ayaa ah tan xumaysay xiriir ka dhaxeeya labada dal, taasoo ahayd heshiiskii dhex maray Somaliland iyo Itoobiya ee ka caraysiisay Soomaaliya oo ku tilmaantay xad gudub lagula kacay madax-banaanideeda dhuleed.

Haddaba waxaa soo baxaya in dal kale oo dalalka awoodda leh ka mid ah uu labada dhinac ee Soomaaliya iyo Itoobiya kula kulmayo magaalada Addis Ababa.

Ergayga gaarka ah ee dawladda Maraykanka u qaabilsan gobolka geeska Afrika Mike Hammer oo hadda ku sugan Addis Ababa ayaa sida ay sheegeen qaar ka mid ah madaxda Soomaalida wuxuu madaxda Itoobiya kala hadlay khilaafka kala dhaxeeya Soomaaliya.

“Mike Hammer wuxu noo sheegay inuu la kulmay madaxda Itoobiya, isagoo la soo qaaday heshiiskii ay wada gaareen iyaga iyo Somaliland,” ayuu yiri mid ka mid ah wafdiga Soomaaliya uga qayb galaya shirka midowga Afrika.

Wuxu intaa ku daray “wuxuu kala hadlay mas’uulka Maraykanka ah madaxda Itoobiya sidii ay Itoobiya dib uga laaban lahayd heshiiska muranka dhaliyey.” Arrintaas ma aysan xaqiijin Itoobiya iyo Maraykanka.

Laakin Ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed wuxuu bartiisa X ku soo qoray “waxaan ku soo dhoweeyey Molly phee oo ka socotay waaxda arrimaha dibadda ee Maraykanka iyo danjire mike Hammer, ergayga gaarka ah ee Maraykanka u qaabilsan geeska Afrika, wadahadal aan ka yeelannay arrimaha gobolka iyo qaar dhinacyo badan leh.`

Haddaba maxaan ka fili karnaa amau u soo kordhin karaa cadaadiska Maraykanku wado ee labada dhinacba u ku saarayo in xal loo helo khilaafka soo kala dhex galay.

“Labada dhinacba waxaa looga baahan yahay in arrintaas ay si deggan uga baaraan degaan, Soomaaliyana ay ku wajahdo si taxaddar leh,” ayu yiri Xasan Xayle o ka faallooda arrimaha gobolka Afrikada Bari.

Wuxuu intaa ku daray “Soomaaliya mar haddii a yso ceshato xaqa ay leedahay waxaa la gudboon in ay damaanad bixiso, taasom la xiriirta dhinaca baahida ganacsiga ee Itoobiya.”

Arrinta kale ee aan wax ka weydiinay Xasan Xayle ee la xiriirta xalka khilaafka ayaa ahayd haddii la soo afjaro xiisadda sida uu noqon doono xiriirka u dhaxeeya Itoobiya iyo Somaliland.

“Xiriirkaas wuu sii jiri doonaa, laakinse waxaa soo afjarmi doona safarrada aysan dawladda federaalka ah ogayn ee maamulladu ay ku tagi jireen Addis Ababa, waxaana ii muuqata in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalka ay yeelan doonto hal mee oo laag maamulo iyo hal mel oo ay ka socoto,” ayuu yiri Xasan Xayle.

Inkastoo cadaadis badan uu ku socdo soomaaliya iyo Itoobiya, misna ma jirto cid kale oo toos uga hadlaysa, ayadoo dhinaca Soomaaliyana ay weli ku adkaysanayso in mowqifkooda uusan isbeddelin.

Shir madaxeedka midowga Afrika ayaa ku eg 18 bishan Febraayo, waxaana la kala ogaan doonaa wixii xilligaas ka dambeeya halka ay isla gaaraan Soomaaliya iyo Itoobiya, haddiiba ay dhacdo in ay wada kulmaan.

Galcad (Caasimada Online) – Warar kala duwan ayaa kasoo baxaya khasaaraha ka dhashay duqeyn culus oo xalay ka dhacday gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya, taas oo lala eegtay goobo ay ku sugnaayeen maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab.

Duqeyntan ayaa waxaa iska kaashaday ciidamada Xoogga dalka iyo saaxibada caalamiga ah, waxayna si gaar ah uga dhacday duleedka degmada Galcad ee gobolkaasi.

Saraakiil ka tirsan milatariga Soomaaliya ayaa warbaahinta u sheegay in weerarkan cirka ah lagu beegsaday laba saldhig oo ay Al-Shabaab ku leeyihiin aagga magaalada Galcad, isla markaana lagu gaasiiyay khasaare lixaad leh, sida ay hadalka u dhigeen.

Sidoo kale saraakiisha ayaa tilmaamay in la burburiyay goobaha la duqeeyay, welina ay wadaan qiimeynta waxyeelada kooxda kasoo gaartay weerarkaasi.

Ma jiro wax hadal ah oo kasoo baxay dhinaca Al-Shabaab oo ku aadan howlgalkaas ee ay si wadajirka u qaadeen ciidamada dowladda iyo saaxibada caalamiga ah.

Xaaladda ayaa weli ah mid aad u kacsan, waxaana dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo laga dareemayaa qaybo badan oo kamid ah gobolka Galgaduud ee bartamaha dalka.

Muddooyinkii u dambeeyay ayaa waxaa howlgallo culus oo ka dhan ah kooxda Al-Shabaab ay ka socdeen gobollada dhexe ee dalka, kuwaas oo lagu xoreeyay dhul ballaaran.

Gaalkacyo (Caasimada Online) – Ciidamada ammaanka Puntland ayaa maanta soo qabtay shan nin oo shalay nin ganacsade ahaa ku dhex dishay magaalada Gaalkacyo ee gobolka Mudug, ragaas wuxuu maanta lagu qabtay duleedka magaalada Bursaalax.

Guddoomiyaha gobolka Mudug ee Puntland Feysal Sheekh Cali ayaa warbaahinta u xaqiijiyey soo qabashada ragaas, wuxuu sheegay inay ku xiran yihiin xabsiga Gaalkacyo, isla markaana la horgeyn doono maxkamad, si kiiskaas cadaaladda loo waafajiyo.

Ninka ganacsadaha ahaa ee raggaasi ay dileen waxay lagu magacaabi jiray Axmed Tahliil, wuxuuna ahaa nin caan ah oo laga yaqaanay inta badan waqooyiga Gaalkacyo oo shalay lagu dilay.

Muuqaal laga duubay raggi ninkaan dilay ayaa muujinaya, inay kala soo baxeen tukaan uu isagu lahaa, kadibna ay ku dileen bartamaha laamiga, kadib markii uu diiday inuu raaco gaari ay wateen.

Guddoomiye Feysal ayaa sheegay inay xog hordhac ah ka heleen sababta ay ragaasi u dileen Axmed Tahliil, taas oo ah is qabqabsi la xiriira wiil ay dhashay rabar uu qabo Liibaan Tahliil oo la dhashay ninka la dilay, wiilkaas waxaa sheegtay nin horay u qabay gabadha, kaas oo ku dooday inuu furay iyadoo uur leh.

Guddoomiyaha ayaa shaaciyey in reerka uu ka dhashay ninka shalay la dilay ay wiilkii lagu qabsaday u direen dalka dibadiisa, taas oo sababtay in ragaasi ay isku dayaan inay afduubtaan adeerkiisa oo tukaan gadanaya.

Waxay wateen gaari Borobox ah, waxay ahaayeen shan nin oo hubeysan oo laga dhex arkay muuqaal laga duubay, ganacsade Axmed Tahliil ayey kala soo baxeen tukaankiisa, iyagoo qorsheynaya inay afduubtaan ayuu ka diiday inuu gaariga taaco, halkaas ayeyna ku toogteen.

Muuqaalkii laga duubay ragaas ayaa fududeeyey in la aqoonsado, sidii ayaana lagu raadiyey, iyadoo maanta lagu guuleystay in lasoo qabto sida uu sheegay guddoomiyaha gobolka Mudug ee Puntland Feysal Jifojabsade.

Muqdisho (Caasimada Online) – Labo qarax ayaa caawa lagu fashiliyey degmooyinka Cabdicasiis iyo Hodan ee magaalada Muqdisho, kuwaas oo toos looga hor tegay, iyadoo lagu guuleystay in laga badbaadiyo shacabka.

Qaraxa koowaad waxaa lagu qabtay degmada Cabdicasiis, waxaana nolosha lagu hayaa ninkii waday oo boorso ku siday, kaas oo ciidanka NISA, gaar ahaan dharcadda ay gacanta ku dhigeen.

Warbaahinta ayaa loo soo bandhigay isagoo xirxiray, waxaana sidaas lagu gashiliyey qaraxii uu doodanayey inuu dadka reer Muqdisho ku dhibaateeyo.

Markii la wareystay ninka la qabtay waxaa la sheegay inuu sheegay in qorshihiisa uu ahaa inuu is-qarxiyo, balse waa la badbaadiyey, wuxuuna ku jira gacanta hey’adaha amniga.

Qaraxa labaad waxaa lagu fashiliyey degmada Hodan, gaar ahaan Ex-control Afgooye, kadib markii askari dharcad NISA ah uu arkay nin qarax culus boorso ku sita oo lugeynaya.

Askariga ayaa ku dhiiraday inuu istaajiyo ninka qaraxa siday, balse ninkii ayaa boorsadii qaraxa tuuray, kadibna cararay, ciidamada ayaa raacdeystay ninkaan, welina lama xog lagama hayo in la soo qabtay.

Qaraxii lagu qabtay Ex-Control ayaa si ku talagal ah loo qaxiyey, wax khasaare ahna kama dhalan, halka lagu guuleystay in la kala furfuro qaraxii lagu qabtay degmada Cabdicasiis.

Qaraxyadaan ayaa la fashiliyey saacado isku dhow oo ah wixii ka dambeeyey salaadii Maqribka, waxaana hadda caadi ah xaaladda amni ee magaalada Muqdisho.

Ciidamada amniga oo isugu jira NISA, Boolis iyo Boolis-miteri ayaa ku guuleystay mudooyinkaan xakameynta weeraradii sida daran ay Muqdisho uga fuli jirtay kooxda Al-Shabaab, wuxuuna amniga caasimada gaaray heer aan weli horay loo soo gaarsiin.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa aad u dhaliilay safarka uu Madaxweyne Xasan Sheekh maanta ku tegay magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya, isagoo tilmaamay caqabado dhowr ah oo qabsan kara madaxweynaha.

Wuxuu sheegay in Xasan Sheekh uu khatar ugu jiro in la bahdilo oo Muuse Biixi uu tago Addis Ababa, isla markaana la dhaho ‘wajiga labaad ee heshiiska ayaan kala saxiixanay.’

“Itoobiya heshiis ma nihin, waxaan ogeyn inay ku soo xad-gudubtay qaranimadeena, madaxweynaha Soomaaliya ma aheyn inuu aado Addis Ababa, waxay ku habooneed inuu diro madax isaga ka hooseysa,” ayuu yiri.

Cabdiraxmaan ayaa ku doodaya in Itoobiya ay mudan tahay in xiriirkeeda hoos loo dhigo loona muujiyo, wuxuu sheegay in safiirkii Soomaaliya ee loo yeeray markii ay xiisadaan bilowga aheyd hadda dib loogu celiyey dalkii, balse aysan garaneyn sababta loogu celiyey.

“Madaxweynuhu inuu aado Itoobiya marnaba sax ma aheyn, waxay aheyd markii ay ugu yaraato in loo diro masuul ka socda wasaaradda arrimaha dibadda, hadii Abiy Axmed uu u yeero Muuse Biixi ee dhaho waxaan fulineynaa wajiga labaad ee heshiiska badda, madaxweynuhu wax uu sameyn karo malahan,” ayuu yir CC Shakuur.

Wuxuu intaas ku sii daray, “Xiriirka dadka aad is heysaan waa inaad hoos u dhigto ilaa xad, si aad uga badbaado waji gabax aad la kulmi laheyd markii aad sidaan oo kale u booqaneyso wadan aad dagaashan tihiin.”

Cabdiraxmaan ayaa sheegay in ra’iisul wasaarihii dalkaan uu shaqada ka maqan yahay, sidoo kalena uusan jirin wasiir arrimaha dibadda ku magacaaban, balse ku simaha ayuu sheegay in loo baahnaa in loo diro dalkaas.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa maanta ka degay Addis Ababa, isagoo sheegay in halkaas uu uga qeyb galayo ilaa seddax shir oo muhiim ah, balse siyaasiyiin iyo aqoonyahan badan oo Soomaaliyeed ayaa aad u dhaliilay go’aankaas, iyagoo qaba inay fiicneed in loo diro masuul hoose, si Itoobiya loogu muujiyo waji gabax ka dhashay damaceeda.

Addis Ababa (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa goordhoweyd gaaray magaalada Addis Ababa ee caasimada Itoobiya.

Madaxweyne Xasan ayaa waxaa garoonka diyaaradaha ee Addis Ababa kusoo dhaweeyay masuuliyiin ka tirsan xukuumadda Abiy Axmed, oo uu meeqaam ahaan ugu sareeyay Wasiirka Maaliyadda Itoobiya Axmed Shide.

Ujeedka socdaalka madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ah si uu uga qeyb galo Meertada 37-aad ee shir-madaxeedka Golaha Midowga Afrika, sida ay shaacisay Villa Soomaaliya.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sidoo kale gudbin doona mawqifka cad ee Soomaaliya ay ka taagan tahay faro-gelinta ka dhanka ah madax-banaanida iyo midnimadeeda dhuleed, xilli Itoobiya ay xad-gudub ka dhan ah kula kacday.

Waxa uu madaxda la wadaagi doona sida aysan shacabka iyo dowladda Soomaaliya aysan u aqbalayn xad-gudub kasta oo wiiqaya qarannimadooda, sida lagu yiri bayaan kasoo baxay Villa Soomaaliya.

“Inta uu socdo shirka, madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa kulan doceedyo la yeelan doona madaxda kala duwan ee dowladaha, ururada iyo wufuuda muhiimka ah ee ka qeyb-galaya shirka.”

Madaxweyne Xasan oo shalay ka socdaalkiisa Addis Ababa, ayaa meesha ka saaray in Itoobiya kala hadli doonaan xiisadda taagan, isaga oo sheegay in mowqifka dowladdiisa uu yahay kii ay hore u shaacisay.

Xasan ayaa horey u sheegay in goorta kaliya ee Itoobiya wada-hadal la gali karaan ay tahay marka ay ka laabato heshiiskii is-afgarad ee Muuse Biixi iyo Abiy Axmed ku saxiixdeen Addis Ababa.

Socdaalka madaxweynaha ayaa siyaabo kala duwan looga fal-celiyay, ayada oo dadka qaar u arkaan inuu yahay mid lagu fududaaday, halka kuwa kalena ay qabaan in Soomaaliya aysan lumin fursad kasta oo fagaarayaasha caalamka ugu muujin karto mowqifkeeda ka dhanka ah Itoobiya.