Ceerigaabo (Caasimada Online) – Cali Cabdullaahi Cabdi, oo ah walaalka Caaqil Cumar Cabdullaahi Cabdi oo duqayn lagu dilay shalay, ayaa ka hadlay sida ay wax uga dhaceen duleedka degmada Ceelbuh ee gobolka Sanaag.

Duqeynta ayaa ka dhacday degaanka Jiicaanyo oo ka tirsan degmada Ceelbuh ee Gobolka Sanaag, waxaana wararku sheegayaan in duqeynta ay ku dhinteen caaqil Cumar Cabdullaahi Cabdi iyo nin kale oo aan weli la aqoonsan.

Cali, oo weli ku sugan goobta dhacdada, ayaa sheegay in walaalkiis uu shalay galab keligii ka baxay degmada Ceelbuh, gaarigana lagu dhuftay saddex gantaal.

Walaalka marxuumka ayaa intaas ku daray in dad reer miyi ah oo goobta ka ag dhawaa ay arkeen sida weerarka uu u dhacay, isla markaana uu xaqiijiyay in Caaqilka uu kaligiis gaariga saarnaa.

“Lafaha Caaqilka oo keli ah ayaan haynaa, cid kalena lama socon, weligiina xidhiidh lama yeelan kooxaha la raadinayo. Dowladda Puntland ayaan war cad ka sugeynaa,” ayuu yiri Cali Cabdullaahi.

Baaris rasmi ah oo ku saabsan sababta duqaynta weli lagama soo saarin, inkasta oo goobta ay gaareen laamaha amniga Puntland. Cali ayaa sheegay inay xiriir la sameeyeen madaxda amniga iyo Madaxweyne ku-xigeenka Puntland, Ilyaas Lugatoor.

Waxa uu sheegay in qoyskiisa iyo bulshada deegaanka ay sugayaan jawaab cad oo ku saabsan cidda ka dambeysay weerarka iyo sababta loo beegsaday Caaqilka.

Duqaymaha diyaaradeed ee laga fuliyo gudaha Soomaaliya waxaa inta badan sameeya ciidamada Mareykanka ee howlgalka AFRICOM, kuwaas oo horay uga caawiyay Puntland weerarro ka dhan ah kooxda Daacish intii uu socday dagaalkii Buuraha Calmiskaad.

Dhacdadani waxay dhalisay isweydiin badan oo ku saabsan sababta gaariga Caaqilka loo bartilmaameedsaday, maadaama walaalkiis uu sheegay in uusan xiriir la lahayn kooxaha argagixisada.

Geerida Caaqil Cumar ayaa si weyn u saamaysay bulshada ku nool Ceelbuh iyo nawaaxigeeda. Dadka deegaanka ayaa muujiyay cabsi iyo walaac ka dhashay dhacdadan, taas oo ahayd duqayntii ugu horreysay ee noocan oo kale ah ka dhacda gobolka Sanaag.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland ayaa maanta qaaday tallaabo yaab leh oo si weyn looga fal-celiyay, kadib markii uu soo furtay doorjoog lagu haystay gudaha magaalada Garoowe ee xarunta gobolka Nugaal.

Wasaaradda Deegaanka, Daaqa iyo Isbeddelka Cimilada Puntand oo warsaxaafadeed soo saartay ayaa sheegtay in ay soo furatay laba Deero iyo laba Diin oo lagu haystay goob ganacsi iyo meel dadweyne ku taalla Garoowe, iyada oo sheegtay in loo gaystay dhibaato xooggan.

Qoraalka wasaaradda ayaa lagu sheegay in doorjoogtaan lagu quudinayay cunto aan caafimaadkooda ku habbooneyn, kadibna maanta ay si toos ah ula wareegtay.

Sida lagu sheegay qoaalka labada deero ayaa la geeyay xarun kumeel-gaar ah si loo daryeelo, halka labada Diin isla markiiba loogu celiyay deegaankoodii dabiiciga ahaa ee ay markii hore ku noolaayeen.

“Wasaaradda Deegaanka, Daaq iyo Isbeddelka Cimilada Puntland ayaa dhawaan la wareegtay duurjoog ay dad ku haysteen goobo ganacsi iyo kuwa dadweyne oo ku yaalla magaalada Garoowe. Doorjoogta oo kala dha laba Deero iyo laba Diin ayaa laga soo qaaday deegaannadii ay ku noolaayeen, waxaana lagu quudinayay cunto aan habooneen taas oo khatar gelin karta caafimaadkooda” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay wasaaradda.

Sidoo kale Wasaaradda Deegaanka Puntand ayaa shacabka ku wargelisay in qabsashada, ka ganacsiga iyo waxyeellaynta duurjoogta ay sharci darro tahay, isla markaana hadda kadib lala xisaabtami doono ciddii lagu helo.

Arrintan ayaa dhalisay hadal-heyn xoogga, waxaana ka fal-celiyay qaar kamid ah dadweynaha isticmaala baraha bulshada.

Xasan Cali: Runtii waa ku amaanayaa Puntland iyo wasaaradda tallaabada ay qaaday, waana muhiim in la xanaaneeyo oo laga war haayo duur joogta”.

Abwaan Ducaale: “Haye waxaas maa wax la sheego ah maxaa camal la’aan ka jirta meeshii Puntland ahayd”.

Suldaan Dabaare: “Riyaha iyo dameeraha magaalooyinka Puntland dhex mushaaxaya oo dadkana dhibta ku ah xoolahana dhibta ku ah wasaaraddu qorshe ha u samayso.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Madaxweynaha dawlad-goboleedka Soomaaliyeed ee Galmudug Mudane Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor) oo wareegto soo saaray ayaa sameeyay magacaabis la xiriirta Afrika oo lala yaabay, sidoo kalena si wayn looga falceliyay.

Qoor Qoor ayaa maanta Mudane Cabdicasiis Maxamed Siyaad u magacaabay inuu noqdo Wakiilka Galmudug ee dalalka Afrikada Koonfureed, sida lagu sheegay wareegtada.

Ma jirto sharraxaad kale oo ay Madaxtooyada Galmudug ka bixisay magacaabistan, maadaama ay tahay tii ugu horreysay ee dibadda la xiriirta ee uu sameeyo Madaxweyne Axmed Qoor Qoor.

Talaabadan oo kale waxaa horay u qaaday Puntland oo hadda ay wakiillo u joogaan, Aasiya, Yurub, ilaa Mareykanka, waxayna u muuqataa in Galmudug ay ku dayatay.

Magacaabistan waxaa kale oo ay kusoo aaday maalmo uun kadib markii uu Qoor Qoor kasoo laabtay booqasho hadal-heyn dhalisay oo uu dhawaan ku tegay dalka Jamhuuriyadda Jabuuti, isaga oo lasoo kulmay Madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle.

Dhinaca kale dad badan ayaa ka falceliyay magacaabistan, kuwaas oo intooda badan su’aalo ka keenay tallaabada uu qaaday Madaxweynaha Maamulka Galmudug.

Xabiib Faarax oo reer Puntland ah ayaa yiri “Dalalka Afrikada Koonfureed xaggee Ku Yaalaan ?”.

Maxamed Cabdi “Galmudug State House macnaha Wakiil idiin shaqayn maayee ma mid baa ilmaha caanahooda meel loo saaray”.

Saalax Cali Cabdi ayaa isna yiri “State iyo Arrimo Dibadeed?!!!!!”.

Ustaad Muudey “Wax ka jiro malahan
maamul goboleed lee tahayee maxaa ku geliyey dibaddaas?”.

Cabdullahi Maxamuud “Galmudug waa tagtay oo tallaabsatay, mar haddii ay Afrika danjirayaal u dirsaneyso”.

Beledxaawo (Caasimada Online) – Taliyaha NISA ee Jubbaland, Cabdirashiid Xasan Nuur Janan ayaa maanta qaaday tallaabo cusub oo la xiriirta xaalada gobolka Gedo, isaga oo soo bandhigay ciidamo boqolalaal ah oo ka tirsan kuwa Nabad-sugidda ee ka howlgala halkaasi.

Janan ayaa sheegay in ciidamadan ay yihiin kuwa qaran, ayna ka shaqeyn doonaan xasilinta gobolka iyo sidii ay ugu adeegi lahaayeen dadkooda, gaar ahaan reer Beledxaawo.

Taliyaha ayaa dardaaran culus u jeediyay ciidamada, wuxuuna faray inay ka fogaadaan wax kasta oo keeni kara isku dhac, gaar ahaan inay ku milmaan qabaa’ilka deegaanka.

“Ciidankan waa ciidan Soomaaliyeed, gaar ahaan ciidanka Hay’adda Nabad-sugidda Qaranka waxaa la rabaa qof kasta oo idinka kamid ah inuu wato magaca Soomaaliya oo uu qabiilka meel iska dhigo, waxa uu ka shaqeynayo waa qaranimo” ayuu yiri taliye Janan.

Sidoo kale wuxuu la hadlay shacabka gobolka oo uu ugu baaqay inay kaalintooda ay qaataan, ayna la shaqeeyaan ciidamada diyaarka ah u ah inay u adeegaan.

“Waxaan is leeyahay shacabka ku nool Beledxaawo waa shacab wanaagsan waa shacab dowladnimada jecel marka waa inaan u adeegnaa dadkeenna” ayuu sii raaciyay.

Xaaladda gobolka Gedo ayaa haatan ah mid deggan, waxaaana inta badan degmooyinka gobolka gacanta ku haya ciidamada dowladdda, iyada oo kuwa Jubbaland ay weli ku sugan yihiin meelaha qaar, halka kuwa kalena ay u firxadeen dhinaca dalka dariska ah ee Kenya.

Dowladda Federaalka oo si weyn ugu kacsan Axmed Madoobe ayaa qorshe culus ka damacsan Gedo, waxaana qorshuhu yahay inay uga dhawaaqdo Jubbaland cusub, sida uu horay u shaaciyay Cabdirashiid Janan oo hadda hoggaaminayo howlgalka gobolkaasi.

“Waxaan rabnaa inaan ka shaqeyneyno inaad gogol isugu imaataan oo aad  dhisataan maamul aad adinka leedihiin, kuna kalsoon tihiin” ayuu horay u yiri Cabdirashiid Janan.

Arrintan waxa ay kusoo aadeysaa, iyada oo dagaalkii ugu dambeeyay oo ka dhacay Beledxaawo looga adkaaday ciidamada Jubbaland oo gebi ahaanba laga saaray degmadaasi.

Ceelbug (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Sanaag ee waqooyiga dalka Soomaaliya ayaa sheegaya in maanta gaari ay la socdeen dad kamid ah kuwa deegaanka lagu weeraray agagaarka deegaanka Ceelbuh oo ka tirsan gobolkaasi.

Gaariga ayaa gebi ahaanba basbeelay, mana jirto cid ka badbaaday dhammaan dadkii saarnaa, sida ay innoo sheegeen qaar kamid ah dadka deegaanka.

Wararka ayaa intaasi kusii daraya in gaariga uu watay Caaqil Cumar Cabdullaahi Cabdi oo kamid ah waxgaradka degmada Badhan, kaas oo duqeynta lagu dilay isaga iyo nin la socday, waxayna kasoo baxeen dhanka Ceelbuh.

Ma cadda illaa iyo hadda sababta rasmiga ah ee loo beegsaday baabuurka oo ay la socdeen Nabadoonka iyo ninka kale oo ku cusbaa deegaanka ,ayna shacabku sheegeen in aysan u lahayn wax aqoon ah.

Sidoo kale, ma jirto cid sheegatay weerarkan dhanka cirka ah oo cabsi ku abuuray dadka deegaanka ee ku dhaqan Ceelbuh oo ka tirsan gobolka Sanaaga ee waqooyiga Soomaaliya.

Maalmihii ugu dambeeyay ayaa waxaa deegaankan lagu arkayay diyaarado dul heehaabaya, waxaana maanta ku xigtay duqeyn toos ah oo ka dhacday halkaasi.

Dhanka kale, illaa iyo hadda kama hadlin maamullada Puntland iyo Waqooyi Bari oo isku haysto aaga ay duqeynta ka dhacday, halkaas oo ay horay dagaallo uga dhaceen.

Ceelbuh ayaa waxaa dhaq-dhaqaaq culus laga dareemay markii la dhisayay maamuka cusub ee Waqyooyi Bari, halkaas oo uu mar tagay madaxweyne ku xigeenka maamulka Cabdirashiid Yuusuf Jibriil (Abwaan) oo dhawaan isaga baxay maamulka Puntland.

Waxaa kale oo jirtay in halkaas ay ku dagaalameen ciidamo tabacsanaa maamulkii Maakhir ee ku biiray Waqooyi Bari Soomaaliya iyo ciidamo kale oo Puntland ay gaysay hakaasi, inkastoo markii dambe ay si buuxda deegaanka ula wareegeen daraawiishta Puntland.

Xaaladda deegaanka ah ayaa hadda ah mid deggan, waxaana soconayo gurmad loo fidinayo dadka ay waxyeellada gaartay ee maanta lagu duqeeyay halkaasi.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta qaaday tallaabo muhiim ah, kadib dagaalkii cuslaa ee shalay ka dhacay degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud, laguna jabiyay kooxda Al-Shabaab.

Madaxweyne Xasan oo ka duulayo xoojinta dagaalka lagula jiro argagixisada ayaa maanta daah-furay xarunta cusub ee Taliska Sahanka iyo Sirdoonka Ciidanka Xoogga Dalka, taas oo loo dhisay qaab casri ah, si loo xoojiyo awoodda difaaca iyo sugidda amniga Qaranka.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa sheegay in xaruntan ay tahay astaan muujinaysa dadaallada dowladdu ku bixisay dhismaha hay’adaha difaaca, ayna wax badan ka tari doono la dagaallanka kooxaha argagixisada, maadaama la helay xarun rasmi ah oo uu ku shaqeyn doono Taliska Sahanka iyo Sirdoonka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Waxaa kale oo uu intaasi kusii daray in tiknoolajiyadda lagu qalabeeyay ay si weyn u caawin doonto hawlgallada ciidamada iyo qorsheynta istaraatiijiyadeed ee Qaranka.

Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale ku bogaadiyey Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka dadaalkooda joogtada ah, wuxuuna hoosta ka xariiqay in horumar kasta oo la gaaro uu astaan u yahay adkeysiga shacabka iyo geesinimada ciidamadooda.

Furitaanka xaruntan kadib Madaxweynaha ayaa kormeer ku tagay qaybaha kale ee Wasaaradda Difaaca, isaga oo dhageystay warbixin faah-faahsan oo ku saabsan guulaha ay Ciidamada Qalabka Sida iyo Xoogagga Shacbiga ah ay ka soo hooyeen furimaha dagaalka, gaar ahaan gobollada Galguduud iyo Shabeellaha Hoose, halkaas oo ciidanku jab xooggan ku gaarsiiyeen argagixisada.

Xogta lala wadaagay Madaxweynaha ayaa waxaa kamid ahayd dagaalkii shalay oo lagu dilay illaa 60 xubnood oo Shabaab ah oo ay ku jiraan horjoogayaal sar sare, kuwaas oo maydadkooda lagu soo bandhigay difaaca hore ee degmada Ceeldheer.

Dowladda Federaalka ayaa mar kale xoogga saartay dagaalka Khawaarijta, waxaana dib boorka looga jafay ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ee ku sugan furimaha hore ee dagaalka, kuwaas oo la qalabeeyay, si ay uga hortagaan kooxaha argagixisada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoonka Labada Aqal ee Baarlamaanka Soomaaliya oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa shaaciyay goorta uu furmayo kalfadhiga 7-aad ee Baarlamaanka oo muddo u xirnaa, sababo la xiriira culeyska siyaasadeed ee ka jira dalka.

Guddoonka Golaha Shacabka iyo kan Aqalka Sare oo isugu yimid kulan wadatashi ah ayaa go’aamiyay in la furo Baarlamaanka maalinta sabtida ah oo ku beegan 20-ka September 2025-ka.

“Guddoonka Labada Aqal ee Baarlmaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo kulamo wadatashi ah ka yeeshay furitaanka kalfadhiga 7-aad ee BJFS ayaa go’aamiyay in kalfadhiga 7-aad furmo Sabti 20, September 2025” ayaa lagu yiri warqadda.

Sidoo kale waxaa farriin loo diray xildhibaannada oo loogu baaqay inay si buuxda usoo xaadiraan furitaanka, halka kuwa maqan dalka la faray inay soo xaroodaan.

“Haddaba Xildhibaannada iyo Senetarada Baarlamaana JFS waxaa lagu wargelinayaa inay soo xaroodaan”. ayaa mar kale lagi yiri warqadda.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, ku dhaqaaqista furitaanka Baarlamaanka ayaa ku timid kulamo ay saacadihii lasoo dhaafay yeesheen Madaxweynaha iyo guddoomiyeyaasha labada Aqal oo ka arrisaday in dib loo furo kulamadii Baarlamaanka, si horay loogu wado shaqada.

Labada Gole ee Baarlamaanka ayaa galay fasax dheer, waxaana markii uu dhammaaday fasaxooda hakad sii galay shaqada, sababo ku aadan culeyska siyaasadeed ee dalka.

Kalfadhigan 7-aad ee Sabtida furmi doono ayaa isha lagu wada hayaa, waxaana jira guux wayn oo ku aadan mooshin la sheegay in xildhibaannada ay ka wadaan Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre, kaas oo laga abaabulay magaalooyinka Muqdisho iyo Nairobi.

Waxaa sidoo kale jira dood kale oo ku aadan wax ka beddalka dastuurka iyo arrimaha doorashooyinka oo weli hortaalla Baarlamaanka, si uu go’aan uga gaaro.

Soomaaliya ayaa haatan ku jirto marxalad xasaasi ah, waxaana si weyn isku haya kooxda Villa Soomaaliya, xubnaha mucaaradka iyo qaar kamid ah madax-goboleedyada dalka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday inay qaban doonto shir heer caalami ah oo ay isugu imaan doono xubno ka socda dalalka ku bahoobay Bulshada Bariga Afrika (EAC) oo dhawaan ay si rasmi ah ugu biirtay Soomaaliya.

Wasiiru dowlaha Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga Mudane Cali Maxamed Cumar (Balcad) oo shir jaraa’id ku qabtay xarunta wasaaradda ayaa sheegay in Soomaaliya ay marti gelin doono shirka EACON 2025) oo dhici doona todoba bisha October ee sanadkan 2025, iyada looga hadli doono arrimo muhiim ah oo ku aadan horumarinta ganacsiga.

Cal Balcad ayaa tilmaamay in haatan uu socdo abaabulka shirka, waana sanadkii labaad ee uu ka qabsoomayo caasimadda Muqdisho, iyadoo Soomaaliya ay ku leedahay kaalin wayn.

“Waxaa sharaf wayn ii ah inaan idin-ku wargeliyo qabashada la qaban doono shirka loo yaqaanno EACON 2025 oo ah sanadkii labaad oo shirkaani uu ka dhacayo Soomaaliya” ayuu yiri Wasiiru dowlaha Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga Soomaaliya.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Shirka waxaa isugu imaan doono waxgarad, hay’adaha kala duwan ee cilmi baarista, ganacsiga, bangiyada iyo madax kala duwan”.

Wasiirka ayaa sidoo kale xusay in sanadkan shirka diirada lagu saari doono wax soo saarka casriga ah, horumrinta dhaqaalaha iyo isbeddelka cimilada.

“Sanadkan oo shirka lagu qaban doono magaalada Muqdisho bisha Oktoobar todobadeeda, Soomaaliya waxa ay u tahay sharaf wayn in ay martigeliso. Shirku wuxuu sanadkan xoogga saari doonaa arrimaha la xiriiro wax beerista casriga ah, horumarinta cimilada iyo waxyaabaha loo yaqaano Digital Finance” ayuu yiri mar kale wasiir Cali Cumar Balca.

Dalladda Bulshada Bariga Afrika (EAC) waxaa ku mideysan illaa 8 dal oo Afrikaan ah, waxaana ku nool qiyaastii 330 milyan oo dad ah, iyadoo dhawaan ay ku biirtay Soomaaliya.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa ah waddanka kaliya ee sideedda waddan ee ku jira ururkan ku leh ganacsiyo iyo deganaasho, maadaama ay ku nool yihiin dad badan oo Soomaaliyeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Mas’uuliyiin kala duwan oo ka tirsan Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa xalay buux dhaafiyay qaar kamid ah isbitaallada magaalada Muqdisho oo la keenay askartii kusoo dhaawacantay dagaalkii shalay ka dhacay degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud, kaas oo lagu jabiyay maleeshiyaadka Al-Shabaab.

Xildhibaanno, xubno ka socday Ra’iisul wasaaraha iyo haween ayaa tegay isbitaalka Xoogga iyo kan Digfer oo la geeyay dhaawacyada askarta la keenay Muqdisho, si loogu dabiibo xaaladooda caafimaad.

Mas’uuliyiinta ayaa mara hore boggaadiyay ciidamada geesiyaasha ah ee ka hortegay weerarkii Al-Shabaab, waxayna u kuur galeen xaaladdooda caafimaad.

Xildhibaan Yaasiin Fareey oo kamid ah ragga booqday isbitaallada kana soo jeeda degmada Ceeldheer ayaa sheegay in ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay soo hoyeen guul wayn, wuxuuna inta dhimatay Alle uga baryay naxariistii Janno, kuwa dhaawacmaynaa wuxuu u rajeeyay caafimaad deg-deg ah.

“Waxaan rabnaa inaan ugu bishaareyno qoysaskooda iyo carruurtooda in maydadka argagixisada meel la kala geeyo la la’yahay taas ayaa guul u ah Ummadda Soomaaliyeed. Geesiyaasha Ciidamada Qaranka iyo kuwa xaq-u-dirirka deegaankana waxaan leenahay intii dhimatay Alle ha u naxariisto, inta dhaawac ahna ha u boogo dhayo” ayuu yiri Fareey.

Ceeldheer ayaa shalay cashir lama illaawaan ah loogu dhigay argagixisada, waxaana lagu laayay dagaal ka dhacay degmadaasi, kadib markii ay jilibka u dhigeen ciidamada.

Xaaladda demada ayaa maanta deggan, waxaase weli howlgal ka wada ciidamada dowladda iyo kuwa Macawiisleyda oo halkaas ka aruurinayo maydadka Al-Shabaab.

Khasaaraha dhimashada ee kooxda Al-Shabaab ayaa gaaray illaa 60 xubnood, halka ay dhaawacmeen 50 kale, sida uu shaaciyay Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo faahfaahin ka bixiyay khasaaraha dagaalkii shalay ka dhacay Ceeldheer.

“Khasaaraha dagaalka kusoo gaaray kooxda Khawaarijta, qiyaastii meydadka hadda la hayo waa soddomeeyo, laakiin waxay qaateen oo la hubaa maydad kale iyo dhaawacyo kale, illaa 60 ayuu gaaraya khasaarahooda dhimashada, dhaawacoodana illaa 50 ayuu kor u dhaafay,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Wasiirka ayaa sidoo kale xaqiijiyay in ciidanku ay fashiliyeen gaari walxaha qarxa laga soo buuxiyay oo la rabay in lagu fuliyo weerarka ay iska caabiyeen ciidanka xoogga dalka oo garab ka helay kuwa deegaanka.

“Waxaa Ilaahay fadligiis ah in la fashiliyay gaari qarax ah oo ciidanku isla markiiba inta uu goobta soo gaarin ay meeshaas ku qarxiyeen, oo wax khasaare ahna ciidankeenna kusoo gaarin,” ayuu yiri Fiqi.

Si kastaba, Xaaladda ayaa hadda ah mid deggan, waxaana guusha ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa deegaanka boggaadiyay madaxda dowladda, kuwa mucaaradka iyo shacabka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaare ku xigeenka dalka Saalax Axmed Jaamac oo sareyso siiyay Wakaaladda Wararka Turkiga ee Anadolu Agency ayaa ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda dalka, gaar ahaan ammaanka, doorashooyinka iyo maalgashiga.

Saalax ayaa ugu horreyn soo hadal qaaday amniga dalka, gaar ahaan Muqdisho wuxuuna tilmaamay in haatan uu adag yahay, isla markaana laga gaaray guul wayn oo la taaban karo.

Ra’iisul wasaare ku xigeenka ayaa xusay in guusha wayn ee laga gaaray amniga ay ku timid iskaashiga dowladda iyo shacabka, welina uu socdo, maadaama dagaal lagula jiro argagixisada.

“Amniga Muqdisho oo caasimadda dalka ah wuu hagaagsanyahay, weli waxaa jira caqabado inkasta oo ciidamada ammaanka ay dagaal kula jiraan kooxaha Argagixisada, Dadka Soomaaliyeed waxa ay dagaal kula jiraan koox kamid ah kooxaha dunida ugu khatarta badan,” ayuu yiri Saalax Axmed Jaamac oo la hadlayay Wakaaladda Anadolu Agency.

Sidoo kale wuxuu u mahadceliyay dowladaha waa wayn ee garab siiya Soomaaliya, sida Maraykanka, Turkiga iyo Ururka Midowga Afrika oo ciidamo ka socda ay joogaan gudaha dalka, kuwaas oo dowladda federaalka ka caawiya dagaalka Al-Shabaab.

Dhinaca kale, wuxuu ka hadlay arrimaha doorashooyinka dalka, isaga oo sheegay in Dowladda Federaalka ay ku howlan tahay hirgelinta qof iyo cod, si dadweynaha ay usoo doortaan hoggaankooda looguna gudbo doorashooyinkii dadbanaa ee muddada dheer soo socday.

Jaamac ayaa sidoo kale xusay in xukuumaddu ay qaadi doonto tallaabo weliba oo lagu gaari karo rumaynta rajadaas, gaar ahaan qabsoomidda doorashooyin xalaal ah.

Ugu dambeyn wuxuu soo hadal qaaday horumarka ganacsiga iyo fursadaha maalgashi ee ka jira dalka, isaga oo xaqiijiyay in guullo waa wayn oo dhankaas ah la gaaray, ganacsato iyo ajaaniib badana ay kusoo hirteen Soomaaliya.

“Haddii aadan lahayn Hay’ado sal adag waxaa adkaanaya soo jiidashada Ajaanibta Maalgashiga rabta balse haddii aad halkaas xal u heshid waxa aad heleysaa fursado, siyaasadda oo hagaagta waxa ay dhismo u tahay in aad dhisto Mustaqbal wanaagsan,” ayuu mar kale yiri Ra’iisul wasaare ku xigeenka dalka Saalax Axmed Jaamac.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan Soomaaliya ay ku jirto marxalad xasaasi ah oo ku aadan xaaladda kala guurka ah, gaar ahaan hannaanka doorashooyinka 2026 oo ay weli isku hayaan hoggaanka Villa Somalia iyo siyaasiyiinta mucaaradka ee la baxay Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed.

Ceeldheer (Caasimada Online) – Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa saaka wada howlgal ay ku aruurinayaan meydadka maleeshiyaadkii Khawaarijta ee shalay lagu laayay degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud, kadib dagaal ka dhacay halkaasi.

Ciidamada ayaa saaka isku fidiyay qaybo badan oo kamid ah magaalada iyo daafaheeda, waxayna nadiifinayaan maydadka xubnaha la laayay, si loo aaso.

Sawirro ay baahisay warbaahinta dowladda ayaa muujinayo maydad badan oo ay ciidamadu isugu geeyeen hal goob, isla markaana qorshuhu yahay in la asturo.

Waxaa sidoo kale ciidamada ay wadaan howlgallo amni xaqiijin ah oo ku aadan xaaladda degmada, si ay uga hortagaan weerar ay mar kale soo qaadaan maleeshiyada Khawaarijta.

Khasaaraha dhimashada ee kooxda Al-Shabaab ayaa gaaray illaa 60 xubnood, halka ay dhaawacmeen 50 kale, sida uu shaaciyay Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo faahfaahin ka bixiyay khasaaraha dagaalkii shalay ka dhacay Ceeldheer.

“Khasaaraha dagaalka kusoo gaaray kooxda Khawaarijta, qiyaastii meydadka hadda la hayo waa soddomeeyo, laakiin waxay qaateen oo la hubaa maydad kale iyo dhaawacyo kale, illaa 60 ayuu gaaraya khasaarahooda dhimashada, dhaawacoodana illaa 50 ayuu kor u dhaafay,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Wasiirka ayaa sidoo kale xaqiijiyay in ciidanku ay fashiliyeen gaari walxaha qarxa laga soo buuxiyay oo la rabay in lagu fuliyo weerarka ay iska caabiyeen ciidanka xoogga dalka oo garab ka helay kuwa deegaanka.

“Waxaa Ilaahay fadligiis ah in la fashiliyay gaari qarax ah oo ciidanku isla markiiba inta uu goobta soo gaarin ay meeshaas ku qarxiyeen, oo wax khasaare ahna ciidankeenna kusoo gaarin,” ayuu yiri Fiqi.

Sidoo kale intii lagu guda jiray dagaalka, 6 askari oo ka tirsan geesiyaasha ciidanka xoogga dalka ayaa shahiiday, halka 14 kale ay dhaawacyo fudud soo gaareen iyagoo difaacaya shacabka iyo qaranka, sida ay xaqiijisay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya.

Xaaladda ayaa hadda ah mid deggan, waxaana guusha ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa dadka deegaanka boggaadiyay madaxda dowladda, kuwa mucaaradka iyo shacabka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Hanti-dhawraha Guud ee Soomaaliya ayaa walaac ka muujiyey in aan si madax-bannaan loo xaqiijin karin lacag dhan $153.8 milyan oo doollar oo loo adeegsaday barnaamijyada bulshada ee hoos taga mashruuca Baxnaano oo uu maalgeliyo Bankiga Adduunka.

Warbixinta ayaa sabab uga dhigtay diiwaan-gelin la’aanta ka-faa’iideystayaasha oo ka maqan Hay’adda Cunnada Adduunka ee Qaramada Midoobay (U.N. World Food Programme), oo iyadu maamulaysay qaybinta lacagahaas.

Barnaamijka Baxnaano, oo ah kan ugu muhiimsan barnaamijyada lacagaha tooska ah loogu qaybiyo dadka ee Soomaaliya oo uu maalgeliyo Bankiga Adduunka, ayaa si gaar ah loogu asteeyey inuu yahay qodob muhiim ah oo hanti-dhawrku diiradda saaray. Barnaamijkan ayaa laf-dhabar u ah isku-xirka badbaadada bulshada ee dalka, waxaana si weyn u taageera deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah.

Hanti-dhawrayaashu waxay sheegeen in maqnaanshaha xog la xaqiijin karo oo ka timid WFP ay shaki gelinayso kalsoonida shacabka iyo tan deeq-bixiyeyaasha.

Warbixintiisa hanti-dhawrka sanadlaha ah ee 2024, Xafiiska Hanti-dhawrka Guud (OAGS) wuxuu ra’yi shuruudaysan ka bixiyey xisaabaadka dowladda federaalka, isagoo iftiimiyey nusqaamo dhanka la-xisaabtanka ah oo ka jira laba meelood oo xasaasi ah: kharashaadka daryeelka bulshada iyo dakhliga ka soo xarooda heshiisyada la isla ogol yahay.

Warbixinta hanti-dhawrka ayaa lagu sheegay in dowladda ay soo gudbisay $32.2 milyan oo doollar oo dakhli ah, kaasoo ka soo xarooday heshiisyo lala galay dekedda Muqdisho iyo Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Aadan Cadde. Sida ku cad heshiisyadaas, dowladda waxay xaq u leedahay 62.17 boqolkiiba dakhliga dekedda ee ka soo baxa Shirkadda Mogadishu Aiport Corporation (Albayrak-Somalia) iyo 25 boqolkiiba dakhliga garoonka diyaaradaha oo ka yimaada Shirkadda Favori LLC.

Laakiin labada shirkadood midkoodna ma soo gudbin warbixinnadoodii maaliyadeed ee la hanti-dhawray sida sharcigu qabo, taasoo hanti-dhawrayaasha u diidday inay xaqiijiyaan in dowladda ay heshay qoondadeedii oo dhammaystiran.

Warbixinta ayaa sidoo kale daaha ka rogtay in lix hay’adood oo dowli ah ay sannadka dhexdiisa heleen $5 milyan oo doollar oo ah deeqo ka baxsan miisaaniyadda, halka lifaaqyada warbixinta lagu xusay $9.4 milyan oo kale oo deeqo ah.

Lacagahaas midkoodna laguma darin xisaab-xirka rasmiga ah ee maaliyadda, taasoo jebinaysa Sharciga Maareynta Maaliyadda Dadweynaha ee Soomaaliya iyo halbeegyada caalamiga ah. Intaa waxaa dheer, hanti-dhawrayaashu waxay dhaliileen sharraxaadyo aan dhammaystirnayn oo laga bixiyey farqiga weyn ee u dhexeeya kharashkii miisaaniyadda lagu qoondeeyey iyo kii dhab ahaan u baxay.

Hanti-dhawrayaashu waxay walaac dheeri ah ka muujiyeen warbixinnada is-barbardhigga miisaaniyadda iyo kharashaadka dhabta ah, iyagoo sheegay in wasaaraduhu ay ku guuldarraysteen inay bixiyaan sharraxaadyo ku saabsan kala duwanaanshaha weyn ee jira, sida ay waajibinayaan heerarka caalamiga ah. Waxaa kale oo la helay tabar-dari dhinacyada u hoggaansanaanta sharciga, kontoroolka nidaamyada IT-ga, iyo maamulka mashaariicda ay deeq-bixiyeyaashu maalgelinayaan.

Hanti-dhawraha Guud, Axmed Ciise Guutaale, ayaa ballanqaaday inuu sii wadi doono wada-shaqeynta wasaaradaha, hay’adaha dowladda, iyo saaxiibbada horumarinta si loo xiro nusqaamaha ka jira warbixinnada maaliyadeed.

Natiijooyinka ka soo baxay warbixintan ayaa la filayaa inay dood ka dhex abuuraan baarlamaanka iyo deeq-bixiyeyaasha, xilli ay Soomaaliya sii xoojinayso dib-u-habaynta maaliyadeed.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa shaacisay magacyada labadii horjooge ee saaka hoggaaminayay dagaal-yahaannadii weerarka ku qaaday degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud.

Wasiirka Gaashaandhigga oo faahfaahin dheeraad ka bixiyay dagaalkii maanta ayaa sheegay in lagu guuleystay in la dilo horjoogayaashii watay dagaalamayaasha, kuwaas oo lagu kala magacaabo Daadullaahi iyo Sabri.

Labadan nin oo la dilay intii uu socday dagaalkii saaka ka dhacay Ceeldheer ayaa waxay kasoo kala jeedaan Shabeellaha Dhexe iyo gobollada Baay iyo Bakool, sida uu xaqiijiyay Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya.

“Waxaan hubinay in labadii nin ee hoggaaminaysay maleeshiyaadkaad Khawaarijta in halkaas lagu dilay, waxayna kala ahaayeen; Nin la yiraahdo Daadullaah oo dadka deegaankaas aad u yaqaanan oo Sh/Dhexe kasoo jeeday iyo mid kale oo Saabir la yiraahdo oo gobollada Baay iyo Bakool kasoo jeeday, labadaas nin ee hoggaaminaysayna meesha ayay ku bakhtiyeen,” ayuu yiri Wasiir Axmed Macallin Fiqi.

Dagaalka Ceeldheer oo markii hore ku bilowday gawaari laga soo buuxiyay walxaha qarxa, ayaa waxay ciidamada isgarabsanaya kala hortageen difaac adag, iyadoo jab culus gaarsiiyeen cadawga.

Dagaalkaasi oo socday muddo saacad ah, waxaa ka dhashay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac, kuwaas oo loo geystay xubnaha weerarka soo qaaday, iyadoo dowladdu soo bandhigtay muuqaallo meydad ay sheegtay inay halkaasi uga carartay kooxdu.

Ciidanka ayaa dagaalkan ku dilay in ka badan 60 xubnood oo Shabaab ah, iyagoo gacanta kusoo dhigay maxaabiis ay ku jiraan horjoogayaal caan ku ahaa dhibaateynta shacabka, sida ay sheegtay dowladdu.

New York (Caasimada Online) – Danjiraha Soomaaliya ee Qaramada Midoobay, Abuubakar Cismaan Baalle ayaa si adag u dhaliilay weerarkii Israa’iil ku qaaday magaalada Dooxa ee Qatar.

Abuukar ayaa weerarka Dooxa ku sheegay mid wiiqaya ammaanka iyo madax-bannaanida dalkaas. Danjiraha oo ka hadlayay kulan deg-deg ah oo uu yeeshay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay wuxuu carrabka ku adkeeyay in Soomaaliya ay garab taagan tahay Qatar.

Wuxuu si cad u sheegay in dowladda Soomaaliya ay taageerayso talaabo kasta oo ay qaaddo Qatar, si ay u difaacdo madax-bannaanideeda iyo nabadgelyadeeda gudaha.

Danjiraha ayaa ku eedeeyay Israa’iil inay wado qorshe istaraatiiji ah oo lagu ballaarinayo colaadaha gobolka, taas oo khatar ku ah xasilloonida Bariga Dhexe.

Sidoo kale, Abubakar Baalle wuxuu ku tilmaamay weerarka lagu bartilmaameedsaday xarunta wada-hadallada Xamaas ee Dooxa isku day lagu carqaladeynayo dadaallada diblumaasiyadeed ee lagu doonayo in lagu gaaro xabbad-joojin ka hirgasha magaalada Gaza ee dhulka Falastiin.

Danjiraha ayaa ugu dambeyntiina wuxuu xasuusiyay Golaha Ammaanka mas’uuliyadda ka saaran ilaalinta nabadda iyo amniga caalamka, isagoo ugu baaqay in si deg-deg ah oo dhab ah wax looga qabto xad-gudubyada Israa’iil, lana xaqiijiyo ixtiraamka madax-bannaanida dowladaha iyo sharciga caalamiga ah.

Arbacadii, bayaan kasoo baxay wasaaradda arrimaha dibadda ayaa lagu sheegay in weerarkaasi ay u aragto mid gar-darro ah oo si toos ah uga hor imaanayo shuruucda caalamiga ah, maadaama ay waxyeelo gaartay guryo ay daganaayeen dad rayid ah.

Sidoo kale wasaaradda ayaa walaac xooggan ka muujisay saameynta weerarradan ay ku yeelan karaan xasilloonida gobolka Khaliijka, maadaama ay abuureen xiisado horleh.

Dhanka kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo khadka taleefoonka kula hadlay Amiirka dalka Qatar, Amiir Tamim Bin Hamad Al Thani ayaa uga tacsiyeeyay weerarka ay Israel ka geysatay magaalada Dooxa, isagoo u caddeeyay in Soomaaliya ay si buuxda ugu garab taagan tahay Qatar, difaaca madax-bannaanideeda iyo amnigeeda qaranka.

Israel ayaa bartamaha Dooxa weerartay maalmo uun kaddib markii Trump uu digniin u diray kooxda wada-xaajoodka ee Xamaas, xilli uu ku riixayay xabbad-joojin cusub.

Mareykanka ayaa si isdaba joog ah ugu eedeeyay Xamaas inay carqaladeyneyso wada-xaajoodyada. Dhanka kale, Israel ayaa lagu eedeeyay inay dhowr jeer hakisay wada-hadallada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi oo faahfaahin ka bixiyay khasaaraha dagaalkii maanta ka dhacay degmada Ceeldheer ayaa shaaciyay in khasaare baaxad la gaarsiiyay kooxdii weerarka soo qaaday.

Wasiir Fiqi ayaa sheegay in dagaal-yahaannada Al-Shabaab laga dilay 60 xubnood, halka dhaawaca uu gaaray 50 kale, kuwaas oo ay ku jireen labadii horjooge ee dagaalka Ceeldheer hoggaaminayay.

“Khasaaraha dagaalka kusoo gaaray kooxda Khawaarijta, qiyaastii meydadka hadda la hayo waa soddomeeyo, laakiin waxay qaateen oo la hubaa maydad kale iyo dhaawacyo kale, illaa 60 ayuu gaaraya khasaarahooda dhimashada, dhaawacoodana illaa 50 ayuu kor u dhaafay,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Wasiirka ayaa xaqiijiyay in ciidanku ay fashiliyeen gaari walxaha qarxa laga soo buuxiyay oo la rabay in lagu fuliyo weerarka ay iska caabiyeen ciidanka xoogga dalka oo garab ka helay kuwa deegaanka.

“Waxaa Ilaahay fadligiis ah in la fashiliyay gaari qarax ah oo ciidanku isla markiiba inta uu goobta soo gaarin ay meeshaas ku qarxiyeen, oo wax khasaare ahna ciidankeenna kusoo gaarin,” ayuu yiri Fiqi.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa sidoo kale shaaciyay in dagaalkii maanta ay qeyb ka ahaayeen diyaaradaha dagaalka ee Mareykanka, kuwaas oo illaa saddex duqeyn ku beegsaday maleeshiyaadkii soo weeraray Ceeldheer.

Intii lagu guda jiray dagaalka, 6 askari oo ka tirsan geesiyaasha ciidanka xoogga dalka ayaa shahiiday, halka 14 kale ay dhaawacyo fudud soo gaareen iyagoo difaacaya shacabka iyo qaranka, sida ay xaqiijisay Wasaaradda Gaashaandhigga.

Wasaaradda ayaa sheegtay in ciidanka xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ay wadaan howl-gallo qorshaysan oo lagu baacsanayo firxadka xubnaha Shabaab, si loo ciribtirto kooxaha ku dhuumaaleysanaya nawaaxiga degmada Ceeldheer.

Hoos ka daawo muuqaalka

Muqdisho (Caasimada Online) – Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa si weyn u bogaadiyay ciidanka xoogga dalka iyo kuwa difaaca shacabka ee maanta ka hortagay weerarka kooxda Al-Shabaab ay kusoo qaaday degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud.

Madaxweynihii hore ee dalka, Shariif Sheekh Axmed, Ra’iisul Wasaarihii hore, Xasan Cali Kheyre iyo Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa ugu baaqay shacabka inay garab iyo gaashaan u noqdaan ciidanka qaranka iyo xoogaga difaaca shacabka.

Xubnahan mucaaradka ayaa madaxda dowladda u soo jeediyay in ahmiyadda koowaad ka dhigto la-dagaalanka kooxaha argagixisada ah ee caadeystay daadinta dhiiga ummadda Soomaaliyeed.

“Geesiyaasha xoogga Dalka iyo kuwa difaaca shacabka waxay guteen waajibkooda, waxayna mudan-yihiin garab-istaag dhab ah iyo in mar walba laga war hayo daryeelkooda, maadama ay naftooda u hurayaan difaaca dalka iyo dadka,” ayuu yiri Shariif oo sidoo kale ka tacsiyeeyay geesiyaasha ku shahiiday weerarka saakay, halka kuwa dhaawacmay u rajeeyay soo kabasho deg-deg ah.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa isna si gaar ah uga tacsiyeeyay Kabtan Cabdi Daahir Xirsi oo ku shahiiday dagaalkii maanta. “Allaha u naxariisto dhammaan ciidankii goobta ku shahiiday, inta dhaawac ahna Allaha u boogadhayo, waxaan si gaar ah ugu tacsiyaynayaa ehelka iyo asxaabta taliye urur Kabtan Cabdi Daahir.”

Kheyre ayaa isna yiri “Argagaxisadu waa caqabadda iyo cadawga ugu weyn ee maanta hortaagan nabadda, xasilloonida, iyo horumarka Soomaaliya.”

Ra’iisul Wasaarihii hore ayaa sidoo kale ugu baaqay madaxda dowladda in mudnaanta koowaad la siiyo ciribtirka argagaxisada arxanka daran ee khatarta ku ah horumarka dalka, dadka, iyo dowladnimada Soomaaliyeed.

Dagaalka Ceeldheer oo markii hore ku bilowday gawaari laga soo buuxiyay walxaha qarxa, ayaa waxay ciidamada isgarabsanaya kala hortageen difaac adag, iyadoo jab culus gaarsiiyeen cadawga.

Dagaalkaasi oo socday muddo saacad ah, waxaa ka dhashay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac, kuwaas oo loo geystay xubnaha weerarka soo qaaday, iyadoo la soo bandhigay muuqaallo meydad oo ay halkaasi uga carareen Al-Shabaab.