Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya ayaa ka hor inta uusan haatan u safrin dalka Mareykanka kasoo laabtay dalka Itoobiya oo uga qeyb-galay munaasabadda furitaanka biyo-xireenka Itoobiya wabiga Nile-ka, kaasi oo xukuumadda Abiy ay dhameystirtay buuxintiisa.

Inkasta oo Madaxweyne Xasan muujiyay niyad wanaag iyo is-afgarad uu la leeyahay Itoobiya, haddana damaca Itoobiya ee ku aaddan inay hesho marin badeed wuxuu sii xoogeysanayaa maalinba maalinta ka dambeysa.

Waxaa jirta cabsi isa soo taraysa oo ku saabsan in Itoobiya isku daydo inay ku fiddo biyaha Soomaaliya ama Eritrea, kadib hadallada qalafsan ee kasoo yeeraya madaxda iyo saraakiisha Itoobiyaanka.

Haddii ay taasi dhacdo, waxay ku soo beegmi doontaa xilli Soomaaliya ay lumisay isbahaysigii saddex geesoodka ahaa ee horay uga hor yimid damacaas, kaasi oo ay ku mideysnaayeen Masar, Eritrea iyo Soomaaliya.

Wada-hadallada Jubbaland ‘oo sii adkaanaya’

Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dadaal xooggan ugu jira sidii ula heshiin lahaa Jubbaland, oo ay xiisad siyaasadeed kala dhaxeyso, isagoo dhawaan shaaciyay inay heshiis gaarayaan ka hor doorashada.

Dadaallada lagu wada hadashiinayo Madaxweyne Xasan Sheekh iyo Madaxweynaha Jubbaland, Axmed Madoobe oo ay garwadeen ka tahay Kenya ayaa weli sameyn horumar muuqda, iyadoo ay soo baxayaan warar sheegaya in uu baaqday kulan la qorsheynayay in ay yeeshaan labada mas’uul ka hor safarka Xasan Sheekh ee Mareykanka, halkaasi oo uga qeyb-galayo shirka Qaramada Midoobay.

Wararka ayaa sheegaya in Axmed Madoobe uu dib uga joogsaday kulan toos ah oo si dhaqso leh u dhexmara Xasan Sheekh, xilli uu mucaaradka ka dhageystay tallooyin la xiriira wada-hadallada dowladda dhexe, uuna ka baaqsaday kulankaasi.

Villa Somalia ayaa loo arkaa mid doonaysa in kulanka u adeegsato muuqaal siyaasadeed oo lagu tuso caalamka in khilaaf siyaasadeed oo baaxad leh uusan dalka ka jirin. Mucaaradka ayaa horey ugu eedeeyay Madaxweynaha in aysan dhab ka aheyn wada-hadalladii uu hore ula qaatay Xasan Sheekh, taas oo ku yimid cadaadiska beesha caalamka.

Sidoo kale, waxaa soo baxaya shakiga in dhawaaqa wada-hadallada dowladda dhexe iyo Jubbaland lagu abuurayo shaki u dhaxeeya Saciid Deni iyo Axmed Madoobe, kuwaas oo dhawaan heshiis gaaray kadib khilaaf muddo dheer ka dhex aloosnaa.

Dhanka mucaaradka, Madasha Samatabixinta Soomaaliyeed oo iyadu u muuqata mid ka sastay garabkii mucaaradka ee uu Madaxweyne Xasan Sheekh kala go’ay ayaa si buuxda uga hortagaysa kulanka.

Masar oo weli u aragta Soomaaliya goob istiraatiiji ah

Kadib ka qeyb-galka Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh ee furitaanka biyo-xireenka Wabiga Nile-ka, dowladda Masar ayaa muujisay muhiimadda istaraatiiji ee Soomaaliya u leedahay. Masar ayaa sii wada dhameystirka qorshaha ciidamada ku keenayso dalka, iyadoo dadaallada socda uusan isbeddelin ku keenin tallaabooyinkii u dambeeyay ee hoggaanka dowladda.

Wargeyska ugu weyn ee dowladda taageersan, Al-Ahraam ayaa qoray in Masaaridu ay Soomaaliya u aragto goob muhiim ah oo culays laga saari karo Itoobiya.

Sidoo kale waxaa intaas dheer in wargeysku xusay in xiriirka taariikhiga ah ee ka dhexeeya labada dal uu dhiirri-gelinayo in shacabka Soomaaliyeed loo muujiyo taageero iyo garab istaag.

Isku soo wada duubo, Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sida muuqata ku jira xaalad siyaasadeed oo cakiran oo ka dhalatay siyaasaddiisa, iyadoo dalku wajahayo caqabado adag oo la xiriira siyaasadda gudaha, deriska iyo loollanka juqraafiyeed ee cusub ee Masar ku soo biirtay.

Caqabadda ugu weyn ayaa ah in iyadoo muddo-xileedka Madaxweynaha uu dhammaad yahay, aysan weli jirin tub qaran oo la isku raacsan yahay oo lagu wajaho kala-guurka iyo doorashooyinka.

Mucaaradka ayaa dhankooda sii wada tallaaboyinka ay cadaadiska ku saarayaan Madaxweynd Xasan Sheekh, iyadoo Madasha Samatabixinta ay maalinta berri ah ku qabanayso magaalada Muqdisho shir muhiim ah oo noqon doona midkii ugu horreeyay shirar taxane ah oo qeyb ka ah cadaadiska Xasan Sheekh ee ku aqbalo hannaan siyaasadeed oo lagu gaaro doorasho heshiis lagu yahay.

Si kastaba, arrintan ayaa sii adkaynaysa xaaladda taagan, maadaama aysan muuqan ifafaalo ay dhinacyadu ku gaari karaan heshiis wada-ogol ah, isla markaana uu hoggaanka dalka ku dhagan yahay hanaankiisa doorasho ee qof iyo cod.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta heshiis cusub ku saxiixday magaalada Dubai ee dalka Imaaraadka Carabta, halkaasi oo uu ka socdo shirweynaha ururka boostada adduunka.

Wasiirka Isgaarsiinta iyo Tiknoolajiyada Soomaaliya, Maxamed Aadam Macallim (Soomaali) ayaa si rasmi ah u saxiixay dhammaan heshiisyada iyo shuruucda wax ka beddelka lagu ansixiyey shirweynaha 28-aad ee ururka boostada adduunka.

Qodobada uu Wasiirka uu qalinka ku duugay ayaa waxaa kamid ah: 

1. In Soomaaliya door muuqda ku yeelato bulshada boostada caalamiga.
2. In adeegyada boostada gudaha loo qaabeeyo si ay ula jaanqaadaan nidaamka caalamiga ah.
3. Iyo in la dardargeliyo qorshaha dowladdu ku horumarinayso adeegyada dhijitaalka iyo isku xirka bulshada.

“Go’aankan wuxuu daliil cad u yahay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay in ay dhisto adeegyo casri ah oo isku xira bulshada, kobciya ganacsiga, isla markaana soo jiita fursadaha dhaqaalaha caalamiga ah,” ayuu yiri Wasiir Maxamed Soomaali.

Saxiixa Wasiirda ayaa ahaa tallaabadii rasmiga ahayd ee lagu soo xiray Shirweynihii 28aad ee UPU, kaas oo intii uu socday lagu doortay hoggaanka cusub ee ururka, isla markaana lagu meel mariyey isbeddello sharci iyo heshiisyo cusub oo ay dalalka xubnaha ahi ku mideysan yihiin.

Wasaaradda ayaa ku tilmaamtay heshiiska ay saxiixday mid kamid ah guulaha diblomaasiyadeed iyo farsamo ee dowladda Soomaaliya ay ku muujineyso hoggaamin iyo ka-qaybgal firfircoon oo ku wajahan isbeddellada ka socda bulshada boostada caalamka.

Si kastaba, Soomaaliya ayaa tallaabadan ku xaqiijisay ka go’naanteeda ku aaddan in si buuxda loogu dhaqmo heshiisyada caalamiga ah ee boostada, taas oo ka tarjumeysa istiraatiijiyadda dowladda ee ku wajahan casriyeynta adeegyada boostada iyo kuwa gaarsiinta (courier), si kor loogu qaado ganacsiga, e-commerce-ka, iyo koboca dhaqaalaha bulshada.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dekedda Muqdisho ayaa weli xiran maalintii labaad oo xiriir ah, kadib markii ganacsatada ay dowladdu kusoo rogtay canshuur dheeraad ah.

Canshuurtan cusub oo lagu soo rogay badeecadaha dalka la keeno, ayaa waxay ganacsatada ku doodeen in aanay lahayn saldhig sharci, isla markaana aysan jirin heshiis hore oo lagu fulin karo.

Waxay sheegeen in canshuurahaas sharci-darrada ah ay wiiqayaan ganacsiga, isla markaana sababeen hakad weyn oo ku yimid keenista alaabaha daruuriga ah ee Muqdisho.

Hakadka dekedda ayaa dhalisay cabsi ku saabsan suurtagalnimada kororka qiimaha badeecadaha, haddii xirnaanshuhu sii socdo, iyadoo sidoo kale walaac laga muujiyay dhibaato dhaqaale oo si weyn u taaban karta ganacsatada waaweyn iyo kuwa yaryarba.

Arrintan ayaa dhaawaci karta xiriirka ganacsatada iyo maamulka dekedda, taas oo horseedi karta dib u dhac ku yimaada horumarka ganacsi ee magaalada iyo guud ahaan dalka.

Ganacsatada Muqdisho ee shaqo joojinta sameeyay ayaa ugu baaqay dowladda federaalka iyo hay’adaha ku shaqada leh in si degdeg ah xal loogu raadiyo muranka jira, maadaama ay tahay mid soo laab-laabtay saameyn weyn ku yeelatay ganacsiga dalka.

Sidoo kale waxay caddeeyeen inay bixiyeen wax kasta oo taageero ah oo dowladdu uga baahneed, sidoo kale waxay sheegeen inay diyaar u yihiin inay dowladda la xaliyaan culeysyada soo wajaha, balse waxay cadeeyeen in canshuur sharci darro ah aysan dhiibeyn.

Ma ahan markii u horeysay ee dekedda magaalada Muqdisho ay maalmo u xirmato khilaaf la xiriira canshuur kordhin ay soo rogto dowladda, iyadoo horey uu madaxweyne Xasan Sheekh uga balan qaaday ganacsatada in canshuur dambe aan lagu kordhi doonin, kadib markii uu ka codsaday in ay bixiyaan 50% isla markaana ay ka ogolaadeen.

Xasan Sheekh ayaa markaas u sheegay ganacsatada in dowladda ay ku dadaali doonto sidii ay wax kasta ula fududeyn laheyd ganacsatada Soomaaliyeed.

Balse sidii uu Madaxweynaha u ballanqaaday uma dhicin, iyadoo sanad walba ay soo yeerto qeylada ganacsatada ka shaqeeya dekedda iyo dowladda, oo ayadu mar walba soo rogta canshuur dheeraad ah, kuwaas oo ganacsatadu ku tilmaaman sharci darro aan waajib loogu laheyn.

Boorama (Caasimada Online) – Hay’adda Dambi baarista Somaliland ayaa shaacisay natiijada baarista toogashada safiir ku-xigeenkeeda Jabuuti, Cabdifataax Cilmi Maxamed.

Taliyaha laanta dambi baarista gobolka Awdal, Maxamed Cabdullaahi Muuse, oo xalay warbaahinta la hadlay ayaa sheegay in baaristii ay sameeyeen ay muujisay in safiir ku-xigeenka uu isagu xabbad isku dhuftay.

Toogashadan ayaa 17-kii September ka dhacday magaalada Boorama, waxaana tan iyo markaas soo baxayay tuhunno falkaas la xiriirinaya sirdoonka Jabuuti, maadaama ay ahayd markii labaad ee la weeraro safiirka, iyadoo hore loo sheegay in wadada isku xirta Boorama iyo Gabiley loo galay safiir ku-xigeenka.

Natiijada baarista ee uu shaaciyay taliska dambi baarista Somaliland ayaa meesha ka saaraysa tuhunnadii laga qabay toogashooyinkii is-xigxigay ee lagu bartilmaameedsaday safiir ku-xigeenka Somaliland ee Jabuuti.

“Saddexda qashar (fooqa xabbadda) ee aan soo helnay, xabbaddan nool (xabbad aan weli la ridin) iyo dhaawaca isaga gaaray waxay caddeynayaan in rasaasta ay tiisii ahayd, sababtoo ah rasaasta meesha ka dhacday iyo bastooladda uu isagu haystay waa Turkish,” ayuu yiri Taliyaha laanta dambi baarista gobolka Awdal.

Waxa uu intaas ku daray: “Waxaa noo soo baxday in rasaastii iyo bastooladda uu adeegsanayay ay is leeyihiin, taas ayaana ku caddeynaynaa in fal-dambiyeedkaas uu isagu isku geystay, oo aysan cid kale u geysan safiir ku-xigeenka.”

Taliyaha ayaa sidoo kale sheegay in dhaawaca safiirka laga helay uu ahaa mid gudaha afkiisa ah, iyadoo aysan jirin wax dhaawac kale ah, taasna ay ku xaqiijiyeen inuu isagu isku geystay dhaawaca.

“Baarista waxaa noo soo baxday in bastooladda afka la galiyay laga riday, maadaama gudaha uusan ka muuqan dhaawac culus, keliya waxaa la tolay laba qodob gudaha, halka daanka dibaddiisa laga tolay sagaal qodob,” ayuu yiri Taliyaha laanta dambi baarista gobolka Awdal, isagoo sheegay in xabbaddu bannaanka uga soo baxday, taasna ay caddeyneyso inuu isagu istoogtay.

Hoos ka daawo muuqaalka

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland ayaa maanta ka hadlay arrimo xasaasi ah oo ku aadan xaaladda dalka, gaar ahaan khilaafka kala dhexeeya Dawladda Federaalka, oo saameyn ku yeeshay wada-shaqeyntii labada dhinac.

Madaxweyne ku xigeenka Puntland, Ilyaas Lugatoor oo khudbad ka jeediyay shir ka dhacay Garoowe ayaa qiray in khilaafka taagan uu saameyn dhaqaale ku yeeshay maamulkooda, wuxuuna dawladda dhexe ku eedeeyay inay ka goosatay qoondadoodii deeqaha caalamka.

Ilyaas Lugatoor ayaa xusay in xaalad adag uu ku jiro dalka, isla markaana haddii aan la helin badbaado deg-deg ah loo laaban doono burburkii iyo 1991-kii, sida uu hadalka u dhigay.

“Haddii wixii caalamka laga helay ay DFS cunaha-qabatay dadkii, oo hal dollar ka imaan waayay wax la qaban karaa way yaraaneysaa, haddii aan la badbaadina 1991 ayaa lagu noqonayaa” ayuu yiri madaxweyne ku xigeenka maamul-goboleedka Puntand.

Sidoo kale wuxuu ka hadlay dagaalka ay Puntland kula jirto Daacish, isaga oo sheegay in wax taageero ah aanay ka helin dawladda Soomaaliya, ayna guulo ka gaareen dagaalka.

“Puntland iyadoo aan hal fuuq ka helin deeqihii caalamka ayey dagaal caalami ah ku jirtaa, waxayna ka keentay guulo waa wayn” ayuu sii raaciyay Iyaas Lugatoor.

Hadalkan ayaa kusoo aadayo, iyada oo haatan ay wada-hadallo u socdaan Madaxweyne Xasan iyo maamullada Jubbaland iyo Puntland, kuwaas oo lagu soo afjarayo khilaafkooda.

“Waxaan wada-hadal la wadnaa Puntland iyo Jubbaland, waxaana rajaynaynaa in arrinta Jubbaland la xalliyo ka hor inta aan la gaarin doorashooyinka deegaanka iyo kuwa qaranka, Wadahadalka iyo xiriirka waan sii wadaynaa, Puntland way ka warqabtaa arrintaas.” ayuu yiri madaxweyne Xasan Sheekh oo dhawaan wareysi siiyay warbaahinta Alcarabiya.

Sidoo kale wuxuu intaasi kusii daray in heshiiskaas uu horseed u noqon doono in doorasho hufan oo wada ogol ah ay ka dhacdo Soomaaliya, ayna ka shaqeyn doonaan madaxda heer federaal iyo heer dowlad-goboleed intaba.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xaalad kacsanaan ah ayaa weli ka jirta degmada Dayniile ee gobolka Banaadir oo shalay, illaa xalay ay ka dhaceen rabshado isku bedddalay gacan ka hadal dhex-maray shacabka iyo ciidamada oo sababay dhimasho iyo dhaawac.

Dadka dhintay waxaa kamid ahaa Marxuum Maxamed Cabdullaahi Xasan, kaas oo ay haleeshay rasaas ay fureen ciidamada dowladda ee ku baxay xiisadda ka jirta Dayniile.

Dadka deegaanka iyo dowladda ayaa isku haya burburin ka socota xaafado ka tirsan degmadaas oo ay ka biyo diidan yihiin shacabka, waxaana weli socda dhaq-dhaqaaqyo iska soo horjeedo.

Xildhibaan Faa’iso Maxamed Jayte oo qoraal soo saartaya ayaa si kulul uga hadashay xaaladda ka taagan degmada Dayniile, iyada oo gara istaag u muujisay deegaanka deegaanka, waxayna sheegtay inay xaq u leeyihiin inay bannaabaxaan.

Faa’iso ayaa sidoo kale shaaca ka qaaday in la’iskula xisaabtami doonto dilka iyo dhaawaca shacabka loogu gaystay degmada Dayniile ee gobolka Banaadir.

“Banaanbuxu waa xaq dastuuri ah oo shacabku ku muujiyaan cabashadooda, xaqna uma laha in la xabadeeyo. Inta dhimatay Allaha u naxariisto inta dhaawaca ah Allaha u booga dhayo, laakiin waxaa shaki ku jirin in tiirka taliyayaal u tagi doonaan oo aysan noqon waa dhintay waa baxsaday” ayay tiri Xildhibaan Faa’iso Maxamed Jayte.

Sidoo kale waxa ay farriin u dirtay dadka deegaanka oo ay ugu baaqday inay ka hortagaan ganacsato iyo dad kale oo ay sheegtay inay kusoo dhex dhuumanayaan, si loo burburiyo dhulkooda.

“Dadka dagmada Dayniile daggan waa iney ogaadaan dhilqaha dharka ugu jiro  sida kuwa ganacsatada isku sheegaa ee guryahooda habeenki dumiska  ku qoraayo, nin gurigiisa dumis ku qoray si uu kaaga u dunsho hadaad garan weydid adigiyo garaadkaa” ayay mar kale tiri

Waxaa kale oo ay sii raacisay “Sidoo kale kuwa Taleefanada beenta ah shacabka kula dhex wareegaa ee dalaaleenta ah ee ku qaraabta aniga kun ii saar anigaa kala furfuraayee, ileyn ceeb looma dhinto”.

Xiisadda degmada Dayniile ayaa gaartay meel xun, waxaana si kulul u cambaareeyay xubnaha mucaaradka oo qoraallo soo saaray, balse illaa iyo hadda kama hadlin dowladdu.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta dhagax-dhigay dhismaha xarunta Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare, taas oo muhiim u ah dalka, maadaama ay noqoneyso saldhigga tacliinta.

Xaruntan cusub ayaa laga hirgelin doonaa dhisme casri ah oo ka qeyb ka qaadan doona horumarinta adeegyada waxbarashada dalka, sida ay sheegtay xukuumaddu.

Xamza oo madasha ka hadlay ayaa sheegay in dib-u-dhiska xarunta Wasaaradda Waxbarashada dalka ay muujinayso dadaalka dowladda ee ku aaddan tayeynta adeegyada bulshada iyo barbaarinta Ubadka Soomaaliyeed, maadaama ay wasaaraddani ka mid tahay tiirarka ugu muhiimsan ee dowladda.

“Xukuumadda DanQaran waxa ay dadaal badan gelisay tayeynta waxbarashada dalka iyo casriyeynta dhammaan nidaamyada waxbarashada bilow ilaa dhammaad, waxaana la dhisay Guddiga Tacliinta Sare si loo helo waxbarasho jaamacadeed oo horumarsan, Waxaana naga go’an in ubadkeennu helaan aqoon iyo xirfad tayo sare leh”. ayuu yiri Ra’iisul wasaaruhu.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in wasaarada waxbarashada ay tahay midda ugu muhiimsan ee dalka, ayna ka shaqeyneyso wax baridda ubadka Soomaaliyeed, si ay u helaan mustaqbal wanaagsan.

“Wasaaraddaan Waxaa ay ka mid tahay Wasaaradaha ugu muhiimsan dalka, maadaama ay maamuleyso wixii ugu muhiimsanaa ee dalkani uu lahaa oo ah ubadka, dhallinyarada doonaya inay wax bartaan dowladda waxaa ay ku leeyihiin waa inay hagaajiso goobihii ay wax ku baran lahaayeen”.

Ugu dambeyn ra’iisul wasaaraha ayaa uga mahadceliyey masuuliyiinta Wasaaradda Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare dadaalkooda ku aaddan horumarinta adeegga waxbarasho ee Soomaaliya, ilaalinta xogta ardayga iyo casriyeynta nidaamka tacliinta.

Dhuusamareeb (Caasimada Online) – Wararka naga soo gaaraya gobolka Galgaduud ayaa sheegaya in gelinkii dambe ee shalay la gubay Masajid wayn oo ku yaallay gudaha degmada Huurshe ee gobolkaasi, kadib khilaaf soo kala dhex-galay culimada deegaanka.

Dood wayn ayaa ka dhalatay dhismaha masaajidka, taas oo muddo dheer soo socotay, waxaana hadda dhacday in la burburiyo, kadibna dab la qabadsiiyo, sida ay muujinayaan sawirro yo muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ee Internet-ka.

Shacabka ku dhaqan degmada Huurshe ayaa isugu soo baxay goobta, kadibna isku raacay in si khaldan loo dhisay masaajidka, iyaga oo sidaas ku burburiyay.

Sababta loo gubay masjidkan ayaa lagu sheegay in uu kaasoo horjeeday dariiqada deegaanka, taas oo abuurtay khilaaf wayn oo soo kala dhex-galay culimada.

Dhacdadan ayaa dhalisay hadal-heyn xooggan, madaama la gubay goob loogu talagalay in lagu cibaadeysto, kadib khilaaf soo kala dhex-galay culimada oo firqooyin kala duwan ah.

Dad badan oo ka falceliyay arrintan ayaa ku xumaaday iyo baydkii Alle sidaas loo galo, lana burburiyo, iyada oo xal loo heli karay muranka culimada.

Cabdi Gurey ayaa yiri “Masaajidka wax qaldan miyaa lagu hayay mise Suufi iyo Alitixaat wax u dhexeeya weeye?”.

Saciid Maxamuud “Dariiqooyin in la samaysto ayaaba qalad ah Diinta Islaamka hala wada haysto wixii kala fikir duwanaan ah waa meesheeda”.

Binti Ciise ayaa iyaduna tiri “llaahow daalimiinta ummadda caqiidada ka qaloocinaayo ka qabo”.

Galmudug ayaa dhankeeda haatan wadda dadaallo dheeraad ah, waxaana lasoo warinayaa in deegaanka loo diray ciidamo, si loo soo xiro dadkii ka dambeeyay falkaasi foosha xun.

New York (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo haatan ku sugan dalka Mareykanka ayaa ka qayb-geli doono kalfadhiga 80-aad ee golaha guud ee Qaramada Midoobay, kaas oo si rasmi ah u furmi doona maalinta berri ah oo ku beegan 22-ka September 2025.

Madaxweyne Xasan ayaa qorshuhu yahay inuu khudbad ka jeediyo shirka, isaga oo kaga hadli doono arrimaha mudnaanta u leh Soomaaliya, xaaladaha ka jira gobolka iyo caalamka.

Sidoo kale, madaxweynaha ayaa guulaha la wadaagi doono guulaha ay dowladdiisa ku tallaabsatay, gaar ahaan horumarrada laga sameeyay dagaalka lagula jiro argagixisada.

Xasan Sheekh ayaa sidoo kale inta uu joogo New York, kulamo gaar gaar ah la qaadan doono madaxda tageysa shirka golaha guud ee Qaramada Midoobay, isaga oo kala hadli doono danaha labada dhinac, xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed, iyo fursadaha maalgashi ee Soomaaliya.

Shirkan oo mid sanadleh ayaa waxaa isugu tegi doono madaxda xubnaha ka ah QM, iyaga oo caqabadaha taagan, xiisadaha soo kordhay iyo saameynta isbeddalka cimilada.

Sanadkan waxaa shirka intiisa badan diiradda lagu saari doonaa sidii loo qaadi lahaa tallaabo wadajir ah oo ku aadan isbeddelka cimilada iyo saameynta taban ee uu ku leeyahay dunida, si xal loogu helo.

Waxaa kale shirka looga hadli doonaa xoojinta nabadda, amniga, dib-u-habeynta hay’adaha caalamiga ah, wax ka qabashada saboolnimada, iyo horumarinta dhaqaalaha guud.

Shirka ayaa sanadkan kusoo aaday, iyada oo haatan caalamka uu wahayo qataro waa wayn, sida xiisadda bariga dhexe ee kasii dareysa kadib markii uu sii xoogeystay dagaalka ka socda gobolka ee hormuudka ay u tahay Israel oo weerarradeeda sii laba jibaartay.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Soomaaliya ayaa maanta soo bandhigtay ciidamo cusub oo kamid noqonaya kuwa gaarka ah ee Booliska Soomaaliyeed, kuwaas oo loogu magac daray Galayr, isla markaana ah ciidamo leh xirfad sare, aadna u qalabeysan.

Ciidamada Galayr ayaa waxaa tababar siisay dowladda Mareykanka, isla markaana u dhammeystirtay qalabkooda, kuwaas oo haatan soo bandhigay dhoolatus cajiib ah.

Galayr waa cutub muhiim ah oo kusoo biiraya Booliska Soomaaliya, waxaana loogu talagay la dagaallanka cadowga gudaha iyo dibadda, sida ay shaacisay dowladda Soomaaliya.

Sidoo kale, waa ciidan awooda inuu dhaqso ku gaaro goobaha cadowga, loona carbiyay inay la dagaalamaan argagixisada gudaha, gaar ahaan kooxaha kasoo horjeedo dowladda.

Waxaa kale oo dhismadooda lagu sheegay inuu muhiim u yahay qorshayaasha haatan ay dowladda u dajisay amniga dalka, gaar ahaan soo afjariddda kooxaha argagixisada, iyaga oo ku biiri doono howlgallada haatan socda ee ay hoggaamineyso dowladda dhexe.

Si kastaba, Ciidanka Galayr ayaa noqonaya ciidan Soomaaliyeed oo casrigan la sameeyo kuwii ugu tayada fiicnaa, waxayna wajihi doonaan cadow kasta oo ay leedahay Soomaaliya.

Mareykanka ayaa horay Soomaaliya ugu tababaray kumaandooska Danab oo ka tirsan Xooga Dalka, kuwaas oo door muuqda ka qaata dagaalka Al-Shabaab, iyaga oo xittaa mararka qaar u daata deegaannada ay joogta kooxda, kadibna howlgal culus kasoo fuliya.

Soomaaliya, ayaa xilligan meel wanaagsan ka gaartay dhismaha ciidamada, waxaana ka caawiyay dowlado waa wayn, sida Mareykanka, Turkiga iyo kuwa kale oo saaxib  ah.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda Soomaaliya, Mudane Axmed Macallin Fiqi oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa taageero iyo garab istaag u muujiyay Xildhibaan Ilhan Omar oo ka tirsan Congress-ka Mareykanka, isla markaana ay haatan si weyn siyaasaddda dalkaas isugu hayaan madaxweyne Donald Trump.

Fiqi ayaa sheegay in Ilhan ay tahay gabar Soomaaliyeed oo magaca dalkeeda gaarsiisay meel wayn, isla markaana ay difaacayaan, haddii lagu beegsanayo isirkeeda.

“Wixii siyaasadda dalka ay xildhibaanka ka tahay ah waa arrin aan inoo oolin, balse Gabadheena haddii isirkeeda lagu beegsanayo garabkeeda ayaan taagannahay, magaceeda iyo magaca halka ay ka soo jeeddo asal ahaan meel weyn ayay gaarsiisay. Soomaalidu waa dad fac weyn, taariikh fog leh, Meesha ay ku nool yihiin ka muuqda, dunidana ka tilmaaman, intaasna waxa jiri kara kuwo dhibsanaya” ayuu qoraalkiisa ku yiri wasiirku.

Sidoo kale wuxuu hoosta ka xariiqay in aysan suuragal ahayn in fikirkeeda siyaasadeed darteed loogu eedeeyo dalka ay kasoo jeedo ee Soomaaliya, iyada oo lagu liidayo.

“Xildhibaanad Ilhaan waa tusaale lagu dayan karo, waa gabar kartideeda ku meelmartay, ayada iyo afkaarta ay xambaarsan tahay waxay yeelan karaan kuwa dhibsada, sida kuwa kaleba afkaar kale oo qalafsan u yeelan karaan, laakin taas marna dalka ay ku dhalatay kuma eedaysna, loomana eedayn karo!” ayuu mar kale yiri Wasiirka Gaashaandhigga.

Waxaa kale oo uu wasiirku intaasi sii raaciyay “Soomaaliya waa dal jira, oo inta cid walba ku naaloonayso hiigsanaya, wadadeediina ku jooga, fadhiya golaha ammaanka, ku hawllan taxaddiyaadka haysta sidii looga gudbi lahaa. Soomaaliya ha noolaato”.

Ilhan ayaa dhankeeda shalay si adag ugu jawaabtay madaxweyne dalka Mareykanka oo dhowaan iyada weerar ku qaaday, sidoo kalena u gefay dalka ay kasoo jeedo Soomaaliya.

Ilhan ayaa shaaca ka qaaday inay ku faaneyso muslinimada iyo Soomaalinimada, sidoo kalena ay ku faraxsan tahay in ay qaadato dhalashada dalka Mareykanka.

“Waan ku faanaa in aan Muslim ahay, waan ku faanaa in aan ka dhashay Soomaaliya, waana ku faanaa in aan ahay Ameerikaan, cidna wax igama baddeli karto” ayay tiri Ilhaan.

Madaxweyne Trump ayaa Khamiistii lasoo dhaafay si xun u weeraray xildhibaan Ilhan Omar iyo Soomaaliya, maalin kadib markii Aqalka Hoose uu fashiliyey qaraar lagu doonayey in lagu canaanto xildhibaanadda Minnesota isla markaana laga saaro guddiyada ay ku jirto.

“Aniga ahaan, waa qof aad u liidata. Waxaan aaminsanahay in ay mudan tahay in xilka laga qaado. Waa qof aad u liidata,” ayuu madaxweynuhu ku yiri weriyeyaasha isagoo saaran diyaaradda Air Force One maalintii Khamiista.

Sidoo kale, Trump oo aflagaadeynaya Soomaaliya ayaa yiri “Haddaba, sidee xaaladoodu tahay? Sidee tahay dawladdoodu? Madaxweyne ma leeyihiin? Gole ma leeyihiin? Wax kale ma leeyihiin? Boolis ma leeyihiin? Waan jeclahay dadkan.” “Waxay ka yimaadeen meel aan waxba oollin, waxba, maya, waxba, ka dibna waxay noo sheegayaan sida loo maamulo dalkeenna.” “Haddii la cambaareeyo, taasi waa wax weyn, haddii xilka laga qaadana, xitaa way kasii fiican tahay,” ayuu raaciyay.

Hadallada Trump ee ku saabsan Ilhaan, oo ku dhalatay Soomaaliya ka hor inta aysan qoyskeedu imaan Mareykanka sannadihii 1990-meeyadii, ayaa yimid kadib markii Aqalka Wakiillada uu u codeeyay in meesha laga saaro qaraar ay soo gudbisay Xildhibaan Nancy Mace (R-S.C.), kaasoo lagu doonayay in lagu cambaareeyo xildhibaannada Minnesota.

Bu’aale (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa duqeymo is xig-xigay oo xalay ka dhacay gobollada Jubbada Dhexe, Shabeellaha Hoose iyo Baay, kuwaas oo lagu beegsaday horjoogayaal iyo maleeshiyaad ka tirsan Al-Shabaab.

Duqeynta koowaad oo lagu bartilmaameedsaday ajaaniib ka barbar dagaalameysay kooxda ayaa ka dhacday deegaanka Sariiraha oo hoostaga degmada Bu’aale, waxaana halkaas lagu laayay saraakiil ajaaniib ah oo tababar siin jiray maleeshiyaadka A-Shabaab, kuwaas oo ka kala yimid dhowr dal.

Sida aan xogta ku helnay saraakiisha ajaaniibta ee la laayay ayaa kala ahaa Abuu Fahad Suudaani, Abuu Saleebaan oo Pakistan u dhashay, Abuu Jacfar oo Morocco u dhashay iyo Abuu Maalik oo isna aan la sheegin dalka uu kasoo jeedo.

Sidoo kale duqenynta labaad ayaa ka dhacday magaalada Kunyabarrow waxaana lagu burburiyay qalab casri ah oo yiilay goobta la beegsaday, kaas oo ay Al-Shabaab ka heleen Xuutiyiinta Yemen, sida laga soo xigtay ilo sirdoon oo ka tirsan dowladda Soomaaliya.

Weerar kale oo dhanka cirka ah ayaa isla xalay ka dhacay degmada Sablaale, halkaas oo lagu beegsaday guri ay ku shirayeen horjoogayaal Soomaali ah oo ka tirsan kooxda, waxaana jira khasaare culus oo gaaray, inkastoo aan la ogeyn inta uu la’egyahay.

Duqeynta saddexaad waxaa lasoo wariyay inay ka dhacay Buula-Fulaay oo ka tirsan gobolka Baay, halkaas oo ay gacanta ku hayaan maleeshiyaadka argagixisada, balse lama oga iyana khasaaraha ka dhashay, illaa iyo haddana xog rasmi ah lagama helin weerarka.

Ujeedka duqeymahan ayaa ah kuwa la doonayo in lagu cuuryaamiyo awoodda Al-Shabaab ee koonfurta Soomaaliya, halkaas oo ay sidoo kale ka socdaan howlgallo ay wadaan ciidamada Xoogga dalka iyo kuwa maamullada Jubbaland iyo Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Dhanka kale, Dawladda Federaalka ayaa la filayaa inay faah-faahin dheeraad ah ka bixiso weerarradan, ayna shaaciso baaxadda khasaaraha lagu gaarsiiyay argagixisada.

Inta badan waxaa duqeymahan fuliya saaxibada Soomaaliya oo uu ugu horreeyo Mareykanka, waxaana lagu beegsadaa xarumaha iyo saldhigyada Khawaarijta.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xaalad adag ayaa caawa ka taagan gudaha degmada Dayniile ee gobolka Banaadir, kadib markii ay isugu soo baxeen boqolaal dadweyne ah oo ka careysan burburin ay dowladda Soomaaliya ka waddo xaafado ka tirsan degmadaasi.

Dibadbaxayaasha ayaa isugu soo baxay laamiga dheer ee Dayniile, iyaga oo xirtay aagga aargada degmadaas oo ay bar koontarool ku leeyihiin ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Wararka ayaa sheegaya in dibadbaxayaasha iyo ciidamada ay isku dhaceen, waxaana inta uu socday banaanbaxa xaafadda Raadeerka lagu dilay Maxamed Cabdullaahi Xasan oo kamid ahaa dhalinyarada deegaanka, kadib rasaas ay ku fureen ciidamada dowladda.

Intaas kadib xaaladda ayaa faraha ka baxday, waxaana dibadbaxa uu ku fiday qaybo kamid ah egmada, iyadoo uu kasoo muuqday Gaylac oo kamid ahaa saraakiishii badbaado qaran.

“Waxaa idin imaan doono dad la leeyahay idinka ayay idin metalaan ha dhowna laaluush ayay qaadan doonaan anigu dagaala idin dhihi maayo haddii aadan idinku garanina. Ciise Cabdi illaa Ex-koontarool Balcad inta u dhexeysa adinkoo dad isku xirana go’aan qaata” ayuu yiri Gaylac oo la hadlayay dadweyne careysan oo isugu soo baxay degmada Dayniile.

Dhinaca kae, xubnaha mucaaradka ayaa si deg-deg ah arrintan uga falceliyay, waxayna cambaareeyeen tallaabada dowladda ee ku aadan barakicinta shacabka degmada Dayniile.

Madaxweynihii hore ee dowladddii KMG ahayd, Sheekh Shariif Sheekh Axmed oo qoraal soo saaray ayaa cambaareeyay barakicinta shacabka iyo dilka caawa ka dhashay.

“Waxaan uga digayaa madaxda sare ee dowladda Federaalka ah inaysan iska indha-tirrin dareenka bulshada ee cirka isku sii shareeraya anigoo dareenkayga si gaar ah ula wadaagaya shacabka Soomaaliyeed ee ku nool caasimadda” ayuu yiri Sheekh Shariif.

Dhankiisa, Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya, Mudane Xasan Cali Khayre oo tacsi u diray qoyska marxuumka ayaa musiibo ku tilmaamay waxa ka socda Dayniile.

“Waxaan tacsi tiiraanyo leh u dirayaa qoyska Maxamed Cabdullaahi Xasan oo ay caawa ciidanka dowladdu ku dileen xaafadda Raadeerka ee degmada Deyniile. Waxaan Alle uga baryayaa in uu u naxariisto marxuumka, una boogadhayo shacabkii ay ciidanku ku dhaawaceen iyagoo ka dhiidhinaya dhulboobka ay dowladda ku waddo degmada Deyniile” ayuu yiri Khayre.

Sidoo kale wuxuu sii raaciyay “Waxaa ayaandarro iyo musiibo qaran ah in dowadda Madaxweyne Xasan Sheekh ay laynayso shacab Soomaaliyeed si ay uga barakiciso guryahooda, ugana boobto dhulal ay sifo sharci ah ku bixiyeen dowladihii hore, ciidankii qarankana u adeegsanayso barakicinta iyo gumaadka shacabka”.

Xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo isna qoraal soo saaray ayaa yiri “Allaha u naxariisto Maxamed Cabdullaahi Xasan oo ay caawa ciidanka ammaanka dowladda ku dileen Magaalada Muqdisho, gaar ahaan degmada Dayniile. Maxamad wuxuu ka mid ahaa shacab dibadbaxayaal oo ka soo horjeeday barakicinta danyarta loogu awood sheegtay saxiixa Madaxweynaha, ciidanka iyo hubka qaranka.  Suuragal maaha in laga aamuso dulmiga ku dhacaya bulshada, gaara ahaan danyarga lana fisho badbaado. Ilaaheey wuxuu inoo sheegay in fidnada ay huriyaan kuwa gaboodfalaya aysan iyaga ku eekaan doonin”.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Amaal Garaad oo dhawaan cabasho ay ka qabtay Wasiirka Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka Xukuumadda Soomaaliya, Sheekh Mukhtaar Roobow Cali (Abuu Mansuur) ku baahisay baraha bulshada taas oo si weyn looga falceliyay.

Xamza ayaa warqadaha ka qabtay Amaal, kadibna wareystay, wuxuuna sheegay inuu la hadlay wasiirka, balse uu ogaaday inay fasax la’aan maqneyd muddo ku dhow sanad, taas oo ay qiratay Amaal oo sheegtay inay tahay shaqaale kumeel gaar ah Nairobina ay aadday.

Intaas kadib Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa shaaca ka qaaday inuu jirin dulmiga ay sheegtay in loo gaystay, lagana haboonaa arrinta ay faafisay.

“Qof hal sano maqnaa iyo qof aanan tagin oo sii joogi jiray kee shaqo siin lahayd kan jooga ayaad siin lahayd sow maaha?. Waxaa ii muuqanayo dulmi wayn oo laguu gaystay ma jiro yacni hal sano ayaa maqneyd fasax ma haysanin shaqaale rasmi ah ma ahayn, hadda waa soo noqotay” ayuu ku yiri gabdhan oo uu maanta xafiiskiisa ku qaabilay Ra’iisul wasaaraha.

Sidoo kale, wuxuu uu ballan qaaday in hadda shaqo loo raadinayo, haddii ay noqoto Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka ama xafiisyada kale ee dowladda.

“Waxaa kale oo isoo baxay inaa dooneysid inaad shaqo hesho, xaqna waad u leedahay dowladdaada ayaad ku leedahay, taas waa ballan waa kula raadineynaa, waa la hadleynaa wasaaradda, xittaa meel kale haddii ay noqoto”. ayuu mar kale yiri Xamza Cabdi Barre.

Arrintan ayaa dhalisay falcelin xooggan, waxaana dad badan ay siyaabo kala duwan uga hadleen, sida Ra’iisul wasaaraha u wajahay kiiska Amaal Garaad.

Shukri Ibraahin Xasan: “Bilooyin iska maqneyd intuu u tirin lahaa waxaa ka wanagsaneyd 3 sano kumeelgaarkaa ugu shaqeyneyse inuu u xisaabiyo”.

Cabdulqaadir Cali: “Oo hadda cabashadii gabadha ma waxay kuso dhamaatay fashil miyaa war gabadha shaqa siiya?

Axme Cawil Jaamac: “Gabadha haddii aan RW shaqo rasmi ah u amrayn wasaaraddii ay ku meel gaadhka ka ahayd muxuu uga yeedhay?”.

Aadan Jubba: “Si dibacsan oo naxariis leh muu ula hadlo, wuxu waa dumaree?