Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay Amaal Garaad oo dhawaan cabasho ay ka qabtay Wasiirka Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka Xukuumadda Soomaaliya, Sheekh Mukhtaar Roobow Cali (Abuu Mansuur) ku baahisay baraha bulshada taas oo si weyn looga falceliyay.

Xamza ayaa warqadaha ka qabtay Amaal, kadibna wareystay, wuxuuna sheegay inuu la hadlay wasiirka, balse uu ogaaday inay fasax la’aan maqneyd muddo ku dhow sanad, taas oo ay qiratay Amaal oo sheegtay inay tahay shaqaale kumeel gaar ah Nairobina ay aadday.

Intaas kadib Ra’iisul wasaare Xamza Cabdi Barre ayaa shaaca ka qaaday inuu jirin dulmiga ay sheegtay in loo gaystay, lagana haboonaa arrinta ay faafisay.

“Qof hal sano maqnaa iyo qof aanan tagin oo sii joogi jiray kee shaqo siin lahayd kan jooga ayaad siin lahayd sow maaha?. Waxaa ii muuqanayo dulmi wayn oo laguu gaystay ma jiro yacni hal sano ayaa maqneyd fasax ma haysanin shaqaale rasmi ah ma ahayn, hadda waa soo noqotay” ayuu ku yiri gabdhan oo uu maanta xafiiskiisa ku qaabilay Ra’iisul wasaaraha.

Sidoo kale, wuxuu uu ballan qaaday in hadda shaqo loo raadinayo, haddii ay noqoto Wasaaradda Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka ama xafiisyada kale ee dowladda.

“Waxaa kale oo isoo baxay inaa dooneysid inaad shaqo hesho, xaqna waad u leedahay dowladdaada ayaad ku leedahay, taas waa ballan waa kula raadineynaa, waa la hadleynaa wasaaradda, xittaa meel kale haddii ay noqoto”. ayuu mar kale yiri Xamza Cabdi Barre.

Arrintan ayaa dhalisay falcelin xooggan, waxaana dad badan ay siyaabo kala duwan uga hadleen, sida Ra’iisul wasaaraha u wajahay kiiska Amaal Garaad.

Shukri Ibraahin Xasan: “Bilooyin iska maqneyd intuu u tirin lahaa waxaa ka wanagsaneyd 3 sano kumeelgaarkaa ugu shaqeyneyse inuu u xisaabiyo”.

Cabdulqaadir Cali: “Oo hadda cabashadii gabadha ma waxay kuso dhamaatay fashil miyaa war gabadha shaqa siiya?

Axme Cawil Jaamac: “Gabadha haddii aan RW shaqo rasmi ah u amrayn wasaaraddii ay ku meel gaadhka ka ahayd muxuu uga yeedhay?”.

Aadan Jubba: “Si dibacsan oo naxariis leh muu ula hadlo, wuxu waa dumaree?

Dubai (Caasimada Online) – Dowladda Isu Tagga Imaaraadka Carabta ayaa haatan qaaday tallaabo culus oo ka dhan ah Soomaaliya, kadib markii ay soo saartay liis cusub oo ah wadamada laga mamnuucay in muwaadiniintooda la siiyo fiisooyinka gelitaanka dalkaas.

Imaaraadka oo cusboonaysiis ku sameeyay liiska dalalka uu ka mamnuucay in ay helaan dal ku galkiisa, sanadka soo socda ee 2026ka, ayaa Soomaaliya kusoo daray waddamadaasi, sida lagu sheegay bayaan culus kasoo baxay dowladda dalkaasi.

Go’aankan ayaa sidoo kale saameeyay waddamada Afghanistan, Libya, Yemen, Somalia, Lebanon, Bangladesh, Cameroon, Sudan iyo Uganda, sida ku cad bayaanka soo baxay.

Faah-faahin dheeraad ah Imaaraadku kama bixin sababta ka dambeysa tallaabadan, balse waxaa soo baxaya warar sheegaya in go’aankan uu la xiriiro amniga, maadaama xaalado adag iyo rabashado ay ka jiraanqaar ka mid ah waddamada kusoo baxay liiska cusub.

Dhanka kale ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo kasoo baxay Dowladda Soomaaliya oo ku aadan tallaabada Imaaraadka Carabta oo isla markiiba la dareemay saameynteeda.

In Soomaaliya ay kasoo muuqato liiskan ayaa dhalisay hadal-heyn xooggan, maadaama Dubai iyo Muqdisho uu haatan ka dhexeeyo xiriir xooggan oo gaaray heer uu saameeyo siyaasada iyo arrimaha gudaha dalka.

Sidoo kale, Imaaraadka ayaa kamid ah dowladaha Carabta ee caawiya Dowladda Federaalka, isaga ooka taageero milatariga, siyaasaddda iyo dhanka horumarinta.

Washington (Caasimada Online) – Xildhibaan Ilhaan Cumar oo ka tirsan Golaha Congress-ka Mareykanka ayaa si adag ugu jawaabtay Madaxweyne Donald Trump oo dhowaan iyada weerar ku qaaday, sidoo kale u gefay dalka ay kasoo jeedo Soomaaliya.

Ilhaan ayaa shaaca ka qaaday inay ku faaneyso muslinimada iyo Soomaalinimada, sidoo kalena ay ku faraxsan tahay in ay qaadato dhalashada dalka Mareykanka.

“Waan ku faanaa in aan Muslim ahay, waan ku faanaa in aan ka dhashay Soomaaliya, waana ku faanaa in aan ahay Ameerikaan, cidna wax igama baddeli karto” ayay tiri Ilhaan.

Sido kale waxa ay intaasi kusii dartay in aysan jirin cid ka xayuubi karta xubinimadeeda  Xildhibaanimo, iyada oo Trump iyo xulufadiisa ku eedeysay in ay dhinac iska dhigayaan shuruucda dalkaas.

Waxaa kale oo ay hoosta ka xariiqday in marnaba la aqbali karin hadallada kasoo yeeraya Madaxweyne Trump uu u adeegsanayo shaqsiyaddeeda iyo dalka ay kasoo jeedo Soomaaliya, waxa ay si asluubaysan u fartay in uu aqristo nidaamka sharci dejinta oo si qaldan u fahmay.

Madaxweynaha Maraykanka, Donald Trump ayaa Khamiistii lasoo dhaafay si xun u weeraray xildhibaan Ilhaan Cumar iyo Soomaaliya, maalin kadib markii Aqalka Hoose uu fashiliyey qaraar lagu doonayey in lagu canaanto xildhibaanadda Minnesota isla markaana laga saaro guddiyada ay ku jirto.

“Aniga ahaan, waa qof aad u liidata. Waxaan aaminsanahay in ay mudan tahay in xilka laga qaado. Waa qof aad u liidata,” ayuu madaxweynuhu ku yiri weriyeyaasha isagoo saaran diyaaradda Air Force One maalintii Khamiista.

Sidoo kale, Trump oo aflagaadeynaya Soomaaliya ayaa yiri “Haddaba, sidee xaaladoodu tahay? Sidee tahay dawladdoodu? Madaxweyne ma leeyihiin? Gole ma leeyihiin? Wax kale ma leeyihiin? Boolis ma leeyihiin? Waan jeclahay dadkan.”

“Waxay ka yimaadeen meel aan waxba oollin, waxba, maya, waxba, ka dibna waxay noo sheegayaan sida loo maamulo dalkeenna.” “Haddii la cambaareeyo, taasi waa wax weyn, haddii xilka laga qaadana, xitaa way kasii fiican tahay,” ayuu raaciyay.

Hadallada Trump ee ku saabsan Ilhaan, oo ku dhalatay Soomaaliya ka hor inta aysan qoyskeedu imaan Mareykanka sannadihii 1990-meeyadii, ayaa yimid kadib markii Aqalka Wakiillada uu u codeeyay in meesha laga saaro qaraar ay soo gudbisay Xildhibaan Nancy Mace (R-S.C.), kaasoo lagu doonayay in lagu cambaareeyo xildhibaannada Minnesota.

Muqdisho (Caasimada Online) – Xildhibaannada la baxay Golaha Samatabixinta oo warsaxaafadeed soo saaray ayaa ka haday dib u dhaca ku yimid furitaanka Kalfdhigga 7-aad ee Baarlamaanka, kadib markii ay soo korortay cabsi soo wajahday madaxweyne Xasan Sheekh.

Kalfadhiga Baarlamaanka oo qorshuhu ahaa inuu furmo maanta ayaa baaqday, waxaana lagu wadaa in la furo 29-ka bishan September. Xildhibaannada labada Aqal ee Baarlamaanka ayaa loo diray farriin lagu wargelinayo in dib u dhacay furitaanka kalfadhiga.

Intaas kadib qaar kamid ah xildhbaannada, gaar ahaan kuwa la magac baxay Golaha Samatabixinta Qaranka ayaa sheegay in Baarlamaanka Soomaaliya uu afduuban yahay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, waxayna si cad u diideen inuu sii xirnaado golaha.

“Waxaa ayaan darro ah in si lamid ah Kalfadhiggii 6aad ee ku dhamaaday waxqabad la’aanta kulamadii kalfadhigaasna ay u baaqdeen farogelin kaga imaaneysay guddoonka Baarlamaanka iy laanta fulinta, haddana Kalfadhiga 7aad muddo hal bil ah uu weli u xiran yahay sabab aan maangal ahayn” ayaa lagu yiri qoraalka ay soo saareen xildhibaannadu.

Sidoo kale, waxa ay guddoonka ku eedeeyay inuu jabiyay dastuurka iyo xeer hoosaadka Baarlamaanka ee horay loogu dhaariyay, isla markaana uu ku milmay xukuumadda.

Golaha Samatabixinta Qaranka ayaa sidoo kale farriin u diray ummadda Soomaaliyeed iyo beesha caalamka oo ay u sheegeen in Baarlamaanka ay xireen Xasan Sheekh iyo Aadan Madoobe, sida ay ku shaaciyeen bayaankooda.

“Haddaba xildhibaannada Golaha Samata-Bixinta Qaranku waxay bulshada Soomaaliyed, siyaasiyiinta, waxgaradka iyo beesha caalamka la wadaagayaan in Baarlamaankii ummadda Soomaaliyeed uu u xiran yahay Madaxweynaha JFS Mudane Xasan Sheekh Maxamuud iyo iyo guddoomiye Sheekh Aadan Madoobe” ayaa mar kale lagu yiri warsaxaafadeedka.

Dib u dhacan ayaa imanaya xilli uu Madaxweynaha Soomaaliya toos ula hadlay Guddoonka Baarlamaanka, isagoo ka codsaday in dib loo dhigo furitaanka kalfadhiga 7-aad oo maanta furmi lahaa.

Sida uu dhigayo qodobka 90-aad ee Dastuurka KMG ah, Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa furaya kalfadhiga Baarlamaanka, taas oo waajib ka dhigaysa ka-qaybgalka Madaxweyne Xasan Sheekh, uuna khudbad ka jeediyo furitaanka kalfadhiga.

Xogaha la helayo ayaa tilmaamaya in culeys madaxweynaha uga imanaya dhanka xildhibaanada mucaaradka uu soo foodsaaray, taas oo laga cabsi qabo inay Firinbi ku yeeriyaan inta ay socoto hadal jeedintiisa. Tan ayaa loo sababeynayaa koror xad dhaaf ah oo ku yimid tirada xildhibaanada mucaaradka ah oo abaabul xooggan waday maalmahan.

Arrimahaan ayaa imanaya xilli uu weli jiro guuxa mooshin ka dhan ah Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya, kaas oo ay kordheen mudaneyaasha wada, lagana cabsi qabo in xildhibaanada kulanka koowaadba ay gudoonka ku wareejiyan liiska xubnaha saxiixay mooshinka kalsooni kala noqoshada xukuumadda.

Nairobi (Caasimada Online) – Siyaasiga mucaaradka ah ee dalka Kenya, Faarax Macallim ayaa ugu baaqay dalalka Eritrea, Soomaaliya, Jabuuti, iyo Sudan inay sameystaan isbahaysi is-difaac oo wadajir ah si ay uga hortagaan wax uu ku tilmaamay “damaca dhul-ballaarsiga” ee Itoobiya, xilli Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed uu xoojiyay baaqyadiisa ku aaddan helitaanka marin-badeed.

Qoraallo xiriir ah oo uu soo dhigay barta X, ayuu Faarax Macallim ku eedeeyay madaxda Itoobiya inay wadaan “gorgortan kibir ku jiro” oo ku tiirsan “taariikh la been abuuray iyo taageero aan xad lahayn oo reer Galbeedka ah.” Wuxuu ka digay in Abiy uu halis ugu jiro inuu dardargeliyo “burburka” Itoobiya isagoo adeegsanaya “dhul-ballaarsi aan laga fiirsan.”

“Itoobiya waa dal aan bad lahayn, laakiin sidoo kale waxaa sidaas ah Uganda, Rwanda, Burundi, iyo South Sudan,” ayuu yiri Faarax. “Dalalka aan badda lahayn marinno badeed kuma raadiyaan inay dhul qabsadaan. Waa inay deriskooda kala xaajoodaan sidii ay marin u heli lahaayeen.”

Wuxuu dib u xusuustay iska hor’imaadyo taariikhi ah oo gobolka ka dhacay, laga soo bilaabo jabkii Soomaaliya ka soo gaaray dagaalkii Ogaadeeniya ee 1978-kii oo ay la gashay ciidamadii Itoobiya ee uu taageerayay Midowgii Sofiyeeti, ilaa faragelintii Addis Ababa ay ku samaysay Muqdisho sanadkii 2006, taasoo uu sheegay inay ku dhammaatay khasaare culus oo soo gaaray Itoobiya. “Ma jiro hoggaamiye Itoobiyaan ah oo caqli qaba oo weerari doona Soomaaliya,” ayuu yiri.

Digniinta Faarax Macallim ayaa ku soo beegantay xilli Abiy, oo Talaadadii ka hadlayay magaalada Addis Ababa xafladdii daah-furka buuggiisii ugu dambeeyay ee Medemer, uu meesha ka saaray fikradaha sheegaya in Itoobiya loo qaddaray inay ahaato “maxbuus juqraafi ah” oo aan lahayn marin-badeed.

“Haddii uu jiro qof Itoobiyaan ah oo aaminsan in Itoobiya ay weligeed ahaan doonto maxbuus juqraafi, qofkaasi waa qof dhintay,” ayuu yiri, isagoo saboolnimada dalka dusha uga tuuray “albaabbada xiran iyo go’doonka.”

In kasta oo uu carrabka ku adkeeyay in “colaad iyo dagaal” aysan xal ahayn, haddana Abiy wuxuu ku adkeystay “inaysan caqli-gal ahayn in loo qaato in dal baaxadda Itoobiya le’eg carruurteena loogu dhiibo isagoo go’doonsan.”

Horaantii bishan, Abiy wuxuu ku dhawaaqay inay “waqti uun qaadan doonto” inta aysan Itoobiya dib u helin dekedda Assab ee Eritrea ee ku taalla Badda Cas, isagoo ku tilmaamay luminta xeebtii sanadkii 1993-kii “qalad taariikhi ah” oo ay qasab tahay in la saxo.

Eritrea ayaa si degdeg ah u cambaaraysay hadalladaas, iyadoo ku tilmaantay “dagaal-hurin aan laga fiirsan,” waxayna ka digtay inay halis gelinayaan burburinta heshiiskii nabadda ee 2018-kii ee soo afjaray collaaddii tobannaan sano u dhaxaysay labada dal ee deriska ah, kaasoo Abiy ku mutaystay Abaalmarinta Nabadda ee Nobel.

Saraakiil sare oo Itoobiyaan ah ayaa taageeray mowqifka Abiy. Wasiiru-dowlaha Maaliyadda, Eyob Tekalign, ayaa sheegay in Itoobiya ay “diyaar u tahay inay si adag uga hortagto cid kasta oo ka soo horjeesata” danteeda qaran, halka saraakiil ka tirsan millateriga ay marin-badeedka Badda Cas ku tilmaameen arrin ku saleysan “xaq taariikhi ah” iyo “badbaado qaran,” iyagoo hoosta ka xariiqay in diblomaasiyaddu tahay waddada la doorbidayo.

Eritrea ayaa gebi ahaanba iska diiday sheegashooyinka noocaas ah, iyadoo ku doodday in aftidii madaxbannaanida ee 1993-kii ay ahayd go’aan “aan laga noqon karin.”

Xiisado ayaa sidoo kale ka dhashay dhinaca Soomaaliya tan iyo markii ay Addis Ababa heshiis is-afgarad ah oo muran dhaliyay sanadkii 2024 la saxiixatay Somaliland, oo ah gobolka gooni u goosad ah oo ka tirsan Soomaaliya.

Heshiiskaas wuxuu Itoobiya siinayay kiro dhul-badeed ah, beddelkeedana ay ku aqoonsanayso madaxbannaanida Somaliland, taasoo dhalisay falcelin adag oo ka timid dowladda Soomaaliya. Dhexdhexaadin uu Turkigu sameeyay ayaa horseedday Baaqii Ankara bishii Disembar 2024, laakiin xiriirka labada dhinac ayaa weli ah mid cakiran.

Falanqeeyayaashu waxay ka digayaan in hadal-haynta sii kordheysa ee Abiy ee ku aaddan dekedaha Eritrea, oo ay weheliso tallaabooyinka Itoobiya ee dhanka Somaliland, ay halis gelinayaan inay xasilooni-darro ka abuuraan gobol horeyba ula daalaa-dhacayay colaado, dhibaatooyin cimilada la xiriira, iyo dhaqaale xumo.

Ceeldheer (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal culus oo ay maanta ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed ay ka sameeyeen duleedka fog ee degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud, halkaas oo ay dhawaan soo weerareen Al-Shabaab, balse lagu jabiyay dagaal adag oo ka dhacay gudaha degmadaasi.

Howlgalkan ayaa ciidamadu waxa ay ku gaareen deegaanno iyo tuulooyin fog fog oo dhaca miyiga degmada Ceeldheer, halkaas oo ay kusoo arkeen raadadkii ugu dambeeyay ee Al-Shabaab.

Gaashaanle Aadan Maxamed Faarax oo kamid ah saraakiisha kumaandooska Gorgor ee howlgalka sameysay ayaa sheegay inay dul tageen maydad ay Al-Shabaab ku aaseen aagga ay gaareen iyo goobo ay ku daaweysteen dhaawacyadii ay kala soo carareen Ceeldheer.

“Waxaan sameynay howlgal ballaaran oo aan ugu talagalnay qorshayaan ciidanka, kaas oo aan horay loo sii shaacin agagaarada aan soo marnay waxaa daadsan raadadkii cadowga dhaawacyadiisii iyo maydad ay halkan ku aaseen, waxaan kaloo aragnay baraagadihii ay biyaha ka cabeen, annaga oo kaashaneyna dadka deegaanka” ayuu yiri Aadan Maxamed.

Sidoo kale, wuxuu farriin u diray bulshada deegaanka, isaga oo ugu baaqay iny qaataan doorkooda, ayan la shaqeeyeen ciidamada Xoogga dalka ee ku sugan halkaasi.

Ujeedka howlgalladan ayaan ah in sare loo sii qaado gulufka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab, si looga hortago inay soo abaabulaan weeraro kale.

Waxaa kale ood degmada Ceeldheer ku sugan saraakiil sar sare oo uu hoggaaminayo taliyaha ciidanka dhulka ee Xoogga dalka Jeneral Sahal Cadbullahi Cumar (Khaalid), kuwaas oo dhiiragelinaya ciidamada jabiyay Khawaarijta ee ku sugan furimaha hoe.

Khasaaraha dhimashada ee Shabaab lagu gaarsiiyay Ceeldheer ayaa illaa 70 xubnood, halka ay dhaawacmeen 50 kale, sida uu horay u shaaciyay Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi oo faahfaahin ka bixiyay khasaaraha dagaalkii shalay ka dhacay Ceeldheer.

“Khasaaraha dagaalka kusoo gaaray kooxda Khawaarijta, qiyaastii meydadka hadda la hayo waa soddomeeyo, laakiin waxay qaateen oo la hubaa maydad kale iyo dhaawacyo kale, illaa 60 ayuu gaaraya khasaarahooda dhimashada, dhaawacoodana illaa 50 ayuu kor u dhaafay,” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Si kastaba, Dowladda Federaalka ayaa mar kale laba jibaartay dagaalka argagixisada, waxaana haatan howlgallo ay ka socdaan HirShabelle, Galmudug, Koonfur Galbeed iyo Jubbaland.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxmauud ayaa maanta xafiiskiisa ku qaabilay xiddigta Soomaaliyeed ee caalamiga ah Marwo Ramla Cali oo dalkeenna ku matasha ciyaaraha feerka caalamiga ah.

Ramla ayaa si heer sare ah loogu soo dhaweeyay qasriga Madaxtooyada oo uu ku qaabilay Madaxweyne Xasan oo ay wehlinayeeen wasiirka ciyaaraha iyo wasiir ku xigeenka oo si aad ah uga shaqeeyay soo dhaweynta gabadhan iyo seygeeda oo dalka yimid todobaadkii hore.

Ugu horreyn Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa bogaadiyey doorka iyo dedaalka Ramla Cali, iyadoo ku adkaystay una dhabar adaygtay mataaladda qarankeeda, waxa uuna ku tilmaamay astaan dhiirrigelin iyo midnimo oo ay ku faanayaan shacabka Soomaaliyeed.

Sidoo kale Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa shahaado sharaf guddoonsiiyey Ramla Cali, isaga oo uga mahadceliyey dadaalkeeda, sumcadda ay dalka u soo hoysay iyo kaalinta ay ku leedahay dhiiri-gelinta ciyaaraha Soomaaliyeed.

Marwo Ramla Cali ayaa sidoo kale shalay kulan ciyaareed ay si buuxda uga qayb-galeen  bahda ciyaaraha Soomaaliya loogu qabtay Muqdisho, halkaas oo ay ciyaar wanaagsan kusoo bandhigeen xiddiga gabdhaha Soomaaliya oo garoonka iska xaadiriyay.

Ramla Cali oo 31 sano jir ah ayaa ah gabar Soomaaliyeed, waxayna noqotay gabadhii ugu horreysay oo Soomaali ah oo abid si xrifadeysan feerka uga keento guul wayn.

Gabadhan ayaa hadda ku nool dalka Ingiriiska, waxana ay hore ugu guuleysatay tartamo badan oo ka dhacay gudaha dalka Ingiriiska iyo dalal kale.

Ramla ayaa sidoo kale qaxooti ahaan u tagtay London iyadoo da’yar jirto, waxayna waqtigaas bilowday barashada xirfadaan.

Istanbul (Caasimada Online) – Wasiirka Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda ee Soomaaliya, Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) oo haatan ku sugan dalka Turkiga ayaa kulamo xasaasi ah ka wada gudaha dalkaas, isaga oo maanta Istanbul kula kulmay Wasiirka Wasaaradda Warshadaha iyo Teknoolajiyadda Turkiga, Mehmet Fatih Kacir.

Labada wasiir ayaa kulankooda diiradda ku saaray xoojinta iskaashiga labada dal, gaar ahaan hal-abuurka, horumarinta teknoolojiyada casriga ah iyo dhiirrigelinta dhallinyarada.

Wasiir Jaamac oo madasha ka hadlay ayaa boggaadiyey kaalinta muhiimka ah ee dowladda Turkiga ku leedahay qaban-qaabada TEKNOFEST 2025, oo ah bandhigga ugu weyn caalamka ee duulista hawada, dayax-gacmeedyada iyo teknoolajiyada casriga ah.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in iskaashigan uu gacan ka geysan doono horumarinta kaabeyaasha dekedaha iyo tayeynta adeegyada gaadiidka badda ee Soomaaliya.

Wasiirka Dekedaha iyo Gaadiidka Badda ee Soomaaliya ayaa sidaan oo kale maalin kahor ula kulmay Wasiirka Arrimaha Gudaha ee Turkiga, Ali Yerlikaya oo ay ka wada-hadleen arrimo ay kamid yihiin xoojinta saaxiibtinimada qotada dheer iyo iskaashiga wax ku oolka ah ee ka dhaxeeya Soomaaliya iyo Turkiga, gaar ahaan dhanka dekedaha, gaadiidka badda iyo amniga.

Jaamac ayaa haatan xiriir dhow la leh Turkiga, waxaana la sheegaa inuu xiriirka Turkiga uga saameyn badan yahay mas’uuliyiinta wasaaradda arrimaha dibadda Soomaaliya.

Sanadihii uu joogay Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya oo bilooyin kahor laga soo beddelay ayuu Wasiir Jaamac aad ula shaqeyn jiray Turkiga, waxaana la gaarsiiya inuu yahay “masuulka ay Turkidu ugu aaminaada badan yihiin”.

Si kastaba, ha’ahaatee,Kulamadan ayey Soomaali badan su’aallo ka keeneen, iyadoo dadka qaar ay muujiyeen shaki la xiriira sababta dhabta ah ee ka dambeyn karta kalsoonida intaas le’eg ee Turkiga ku qabo ninkaan.

Boosaaso (Caasimada Online) – Madaxweynaha Puntland, Mudane Saciid Cabdullaahi Deni ayaa maanta magaalada Boosaaso kula kulmay wafdi ka socda dowladda Mareykanka, oo uu hoggaaminayo safiirka Mareykanka ee Soomaaliya, Ambassador Richard Riley, kuwaas oo ay qeyb ka ahaayeen taliyaha hawlgalka gaarka ah ee Afrikaa, Major General Claude K. Tudor JR  iyo taliyaha hawlgalka gaarka ah ee Bariga Afrika  Col. Benander.

Kulanka oo saacado badan qaatay ayaa waxaa looga hadlay arrimo dhowr ah oo ay ka mid yihiin xaaladda guud ee dalka, gaar ahaan dhinacyada, amniga, siyaasadda iyo horumarinta, sida lagu sheegay warsaxaafadeed ay baahisay Madaxtooyada Puntland.

Sidoo kale, Deni iyo wafdiga uu hoggaaminayay Danjire Richard Riley ayaa isku soo hadal qaaday la dagaallanka Argagixisada, maadaama Mareykanku uu qayb ka yahay dagaalka, isaga oo duqeymo ka fuliya deegaannada Puntland, kuwaas oo lagu beegsado Khawaarijta.

Safiirka Maraykanka oo madasha ka hadlay ayaa ku boggaadiyey Puntland hawlgalada ciribtirka ee ka socda buuraha Calmiskaad, isaga oo soo dhaweeyay guulaha laga gaaray.

Waxaa kale oo jiray kulan gaar ah oo dhex-maray saraakiisha hawlgalka gaarka ah ee Maraykanka ee Afrika iyo saraakiisha Puntland ee hoggaamineyso hawlgalka Hillaac ee ka socda buuraleyda Calmiskaad, kaasi oo diiradda lagu saaray sii wadida dagaalka socda.

Kulankan ayaa kusoo aaday, iyada oo Mareykanka sheegtay duqeyn culus oo todobaadkii hore ka dhacday gobolka Sanaag, taas oo uu sheegay inuu ku beegsaday nin hubka ka iibiya kooxda Al-Shabaab, balse ma shaacin magaca iyo waxa uu qabanayay xilliga la dilay.

Sheegashada Mareykanka ayaa timid iyada oo isla maalintaas la dilay Caaqil Cumar Cabdullahi Cabdi oo kamid ahaa waxgaradka Sanaag, kaas oo gaarigiisa lagu dhuftay gantaal, xilli uu kasoo baxay deegaanka Ceelbuh, kuna sii jeeday degmada Badhan ee gobolka Sanaag.

Si kastaba, Dhacdadan waxay dhalisay isweydiin badan oo ku saabsan sababta gaariga Caaqilka loo bartilmaameedsaday, maadaama walaalkiis oo la hadlay warbaahinta uu sheegay in uusan xiriir la lahayn kooxaha argagixisada.

Garoowe (Caasimada Online) – Maamul-goboleedka Soomaaliyeed ee Puntland ayaa soo saaray digniin culus oo ku aadan safarka waddooyinka, xili haatan uu billowday Roobka Dayrta.

Sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay taliska ciidanka ilaalada waddooyinka ee Puntland, waxaa si gaar ah digniintan loogu diray gaadiidleyda iyo dadka safarreyda ah oo loogu baaqay inay taxadar muujiyaan.

Taliska ayaa ka digay meelaha ay ku yaallaan togagga, biyo-mareennada iyo buundooyinka hoostooda, maadaama biyaha roobku halis ku yihiin darawallada, rakaabka iyo hantida.

Sidoo kale waxaa farriin loo diray dadka deegaanka, gaar ahaan kuwa ku dhaqan meelaha u dhow biyo mareennada iyo togagga, iyada oo la faray inay ka fogaadaan goobahaasi.

“Shacabka waxaa lagu boorinayaa in darawalladu ka taxadaraan ka gudubka togagga iyo buundooyinka ay biyuhu ka buuxaan. In dadka degan meelaha ku dhow togagga iyo biyo-mareennada ay muujiyaan taxaddar dheeraad ah, isla markaana ilaaliyaan waayeelka, carruurta iyo xoolaha.” ayaa lagu yiri qoraalka.

Waxaa kale oo farriin loo diray ciidamada, gaar ahaan kuwa booliska iyo maamullada degmooyinka oo laga dalbaday inay qaataan kaalintooda, si ay tallaabo u qaadaan haddii xaalad la dareemo, iyada oo heegan la gelinayo gaadiidka gurmadka deg-degga ah.

Puntland ayaa waxaa kusoo noq-noqda dabeylaha, iyada oo inta badan waxyeello ay soo gaarto dadka shacaka ee ku dhaqan dhulka xeebaha iyo kuwa u dhow biyo fariisadka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir, ahna duqa Muqdisho Mudane Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa xalay sameeyay kormeer shaqo, isagoo cagta soo marayay cirifyada caasimada, halkaas oo ay ku tegay booqasho.

Koormeerkan oo loogu kuurgalayay xaaladda amniga ayaa waxaa guddoomiyaha ku wehlinayay Taliyaha Qaybta Guud ee Booliska Gobolka Banaadir, Gaashaanle Sare Mahdi Cumar Muumin (Macalin Mahdi), iyo Taliyaha Hay’adda Nabad-sugidda iyo Sirdoonka Qaranka NISA ee Gobolka Banaadir, Liibaan Cabdiraxmaan Aadan, Guddoomiye Ku-xigeenka Amniga iyo Siyaasadda Maxamed Axmed Diiriye (Yabooh) iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan Maamulka Gobolka Banaadir.

Meelaha uu booqday Muungaab waxaa kamid ah degmada Cabdicasiis goobo kala duwan oo ay ka mid yihiin Cali Kamiin, Baar Ubax, Balaagsii, Warshadaha, Ekis-Kontarool Balcad, isaga oo ugu dambayn ku soo gunaanaday Isgoyska KM4 ee magaalada Muqdisho.

“Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), ayaa caawa kormeer ballaaran ku sameeyay qaybo muhiim ah oo ka tirsan caasimadda, isagoo u kuurgalay xaaladda amniga iyo adeegyada bulshada” ayaa lagu yiri qoraal kasoo baxay xafiiska duqa magaalada Muqdisho.

Muungaab oo hadal siiyay warbaahinta ayaa ciidamada ammaanka ku boggaadiyay sugidda amniga iyo sida ay u ugu taagan yihiin inay mar walba u shaqeeyaan shacabkooda.

Sidoo kale waxa uu xusay muhiimadda ay leedahay joogteynta kormeerka iyo la-socodka xaaladda amniga, isagoo hoosta ka xarriiqay in maamulka gobolka iyo hay’adaha amniga ay ka go’an tahay in la xaqiijiyo nabadgelyada caasimadda.

Waxaa kale oo uu carrabka ku adkeeyay in tallaabooyinka lagu xoojinayo amniga caasimadda ay sii socon doonaan, iyadoo kormeeradan iyo dhexgalka shacabka ay qayb ka yihiin qorshaha lagu xoojinayo xiriirka bulshada iyo hay’adaha dowladeed.

Magaalada Muqdisho ayaa hadda nabad ah, waxaana guuleystay qorshihii ay la timid Dowladda Federaalka ee ku aadan xasilinta caasimada oo hadda ka caagan dilalkii iyo qaraxyadii joogtada ah ee ay horay uga gaysan jireen maleeshiyaadka kooxda Al-Shabaab.

Beijing (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi ayaa magaalada Beijing kulan taariikhi ah kula yeeshay Wasiirka Difaaca Jamhuuriyadda Dallka Shiinaha, Admiral Dong Jun, xilli uu ka qayb-galay Madasha Caalamiga ah ee Difaaca ee Xiangshan.

Kulankan ayaa ahaa kii ugu horreeyay ee heer wasiir dhexmara labada dal muddo ku dhow 40 sano, taas oo calaamad u ah bog cusub oo ku saabsan xiriirka istiraatiijiga ah ee Soomaaliya iyo Shiinaha.

Wasiir Fiqi ayaa kulanka uag waramay horumarka muuqda ee ay Soomaaliya ka gaartay dhinacyada amniga iyo difaaca, dalka, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah kocoaha argagixisada.

Sidoo kale wuxuu xusay in ciidamada Soomaaliyeed ay xoreeyeen dhul badan oo ay hore ugu sugnaayeen kooxaha argagixisada, isla markaana lagu tallaabsaday xasillinta deegaanno muhiim ah oo dalka ka mid ah.

Dhankiisa, Wasiirka Difaaca Shiinaha, Admiral Dong Jun ayaa bogaadiyay horumarka iyo jihada wanaagsan ee ay Soomaaliya ku socoto, isagoo ku tilmaamay “tallaabo rajo iyo xasillooni horseedaysa” dadaallada socda ee dib-u-dhiska amniga iyo adkeynta hay’adaha difaaca.

Labada dhinac ayaa isla qaatay in la sii xoojiyo iskaashiga iyo wada-shaqeynta, iyada oo diiradda la saarayo xasilloonida gobolka, la-dagaallanka argagixisada, taageerada howl-galka AUSSOM.

Sidoo kale waxay isla qaateen muhiimadda tayaynta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, si loo xaqiijiyo nabad iyo amni waara oo ka hirgala Soomaaliya iyo guud ahaan Geeska Afrika.

Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, Daahir Shire Maxamed ayaa faahfaahin ka bixiyay halka uu marayo barnaamijka qodista shidaalka ee dalka, isagoo xusay in dowladdu ay dejisay siyaasad cad oo ku aaddan arrintan.

Wareysi uu siiyay warbaahinta qaranka ayuu Wasiirku ku sheegay in nidaamka lagu wajahayo qodista shidaalka uu ku saleysan yahay shuruuc iyo heshiisyo rasmi ah oo Soomaaliya iyo Turkiga ay wada gaareen, isla markaana aysan jirin khasaare dowladda uga imaanaya howlaha socda.

Sidoo kale, Wasiir Daahir ayaa sheegay in la soo geba-gebeeyay wajigii ugu horreeyay ee sahminta shidaalka, taas oo lagu sameeyay dhul ballaaran oo badda ku yaal, kuna fidsan masaafo dhan 4,460.

“Waxaan horumar weyn ka sameynay sahminta shidaalka dalka oo aan bilaha soo socda si rasmi ah u soo bandhigi doono natiijada laga gaaray,” ayuu yiri Wasiirka Daahir Shire Maxamed.

Isaga oo hadalkiisa sii wata ayuu caddeeyay in dhowrka bilood ee soo socda lagu dhawaaqi doono natiijooyinka rasmiga ah ee sahminta, ayna bilaaban doonto marxaladda soo saarista shidaalka.

Wasiirku wuxuu sheegay in shacabka Soomaaliyeed la wadaagi doono war farxad leh oo la xiriira guulaha laga gaaray dadaallada muddada dheer socday ee sahminta shidaalka.

Ugu dambeyntiina, Wasiirka Batroolka iyo Macdanta ayaa carrabka ku adkeeyay in qodista shidaalka ay u horseedi doonto faa’iido weyn shacabka, isaga oo bulshada ugu baaqay in aysan aaminin warar marin-habaabin ah oo caqabad ku noqon kara horumarka dalka.

Natiijada baaritaanka shidaalka ayaa la filayaa inay wax weyn ka beddesho xaaladda Soomaaliya iyo xiriirka iskaashiga Turkiga, iyadoo Madaxweynaha Soomaaliya uu hore ugu tilmaamay “guul taariikhi ah.”

“Tani waa guul muhiim ah oo xoojinaysa yoolkeenna ah in Soomaaliya ay si buuxda uga faa’iideysato kheyraadkeeda, una beddesho fursado dhaqaale iyo horumar bulsho,” ayuu yiri Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.

Wasaaradda Batroolka iyo Khayraadka Macdanta ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya ayaa xaqiijisay in khayraadka looga faa’iidaysan doono si hufan, cadaalad ah, waxtarna u leh koboca dhaqaalaha dalka iyo bararaha nololeed ee shacabka Soomaaliyeed.

Tan ayaa qayb ka ah dadaalka dowladda ee lagu kobcinayo dhaqaalaha dalka, iyadoo loo marayo ka faa’iidaysiga kheyraadka dabiiciga ah ee hodanka ay ku tahay Soomaaliya, kuwaas oo dabooli kara duruufaha ka jira dalka.

Washington (Caasimada Online) – Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Cumar (Cali Balcad), ayaa la kulmay Senatarka Mareykanka ee Ted Cruz, si ay uga wada hadlaan la-dagaallanka argagixisada iyo xasiloonida gobolka, xilli uu Senatarkan Jamhuuriga ah ee Texas uu Washington ku cadaadinayo inay aqoonsato madaxbannaanida Somaliland.

Qoraal uu soo dhigay bartiisa X, ayuu Cali Balcad ku sheegay inuu “uga mahadcelinayo” Cruz kulanka, isagoo hoosta ka xarriiqay “doorka muhiimka ah ee Soomaaliya ay ka qaadato la-dagaallanka argagixisada iyo sugidda amniga Geeska Afrika.”

Wuxuu adkeeyay in taageerada joogtada ah ee Mareykanka ay fure u tahay sidii looga adkaan lahaa Al-Shabaab iyo Daacish, isla markaana loo sugi lahaa amniga marinnada ganacsiga ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.

“Aan xoojinno iskaashigeenna si aan u gaarno Soomaaliya xasiloon oo barwaaqo ah,” ayuu qoray Cali Balcad.

Si kastaba ha ahaatee, Cali Balcad ma uusan bixin faahfaahin dheeri ah oo ku saabsan waxyaabihii ay ka wada hadleen, kumana uusan xusin in la soo hadal qaaday baaqyadii Cruz ee ahaa in Mareykanku uu aqoonsado Somaliland.

Kulankan ayaa ku soo beegmaya xilli uu Cruz 14-kii August warqad u qoray Madaxweyne Donald Trump, taasoo uu kaga dalbanayay inuu si rasmi ah u aqoonsado Somaliland. Cruz wuxuu ammaanay geeddi-socodka dimoqraadiyadda ee Somaliland, isagoo soo xigtay doorashooyin dhowr ah oo si nabad ah uga dhacay iyo goobta istiraatiijiga ah ee ay kaga taallo Gacanka Cadmeed.

Wuxuu ku dooday in Somaliland ay noqon karto saaxiib dhanka amniga ah oo muhiim u ah Washington, oo ay ka mid tahay inay martigelin karto saldhig militari oo Mareykanku ku yeesho meel u dhow marinka Bab el-Mandeb—oo ah marin halbowle u ah maraakiibta caalamiga ah iyo isku-gudbinta tamarta.

Cruz wuxuu sidoo kale Shiinaha ku eedeeyay inuu taageerayo Muqdisho si loo wiiqo Somaliland, isagoo farta ku fiiqay doorka ay Beijing ku lahayd go’aankii Soomaaliya ay dadka sita baasaboorka Taiwan uga mamnuucday inay galaan Somaliland.

Dowladda Mareykanka, oo raacsan mowqifka Midowga Afrika, waxay si rasmi ah u aqoonsan tahay midnimada dhuleed ee Soomaaliya, mana siiso aqoonsi rasmi ah Somaliland, oo madax-bannaanideeda ku dhawaaqday sanadkii 1991.

Kulanka tooska ah ee uu la yeeshay Cali Balcad, wuxuu Cruz ku muujiyay inuu u furan yahay aragtida Soomaaliya, xitaa isagoo weli Washington ka wada olole uu ku taageerayo Somaliland.

Dhanka Muqdisho, wadahadalladan waxay fursad u siiyeen inay hoosta ka xarriiqdo doorkeeda ah inay tahay saaxiibka udub-dhexaadka u ah la-dagaallanka argagixisada.

Muqdisho waxay u aragtaa dhaqdhaqaaqyada uu wado Cruz inay yihiin kuwo liddi ku ah madaxbannaanideeda, gaar ahaan xilli ay Soomaaliya doonayso taageero caalami ah oo ballaaran si ay ula dagaallanto Al-Shabaab.

Kooxdan waxay weli waddaa weeraro dhimasho badan dhaliya oo ay ka geysato gobollada dhexe iyo kuwa koonfureed, kuwaasoo aan khatar ku ahayn oo keliya xasiloonida Soomaaliya, balse sidoo kale amniga guud ee gobolka.

Dowladda Mareykanka, oo la mowqif ah Midowga Afrika, waxay si rasmi ah u aqoonsan tahay midnimada dhuleed ee Soomaaliya. In kasta oo ay Washington kala shaqeyso Somaliland arrimaha horumarinta iyo iskaashiga amniga, haddana waxay ka gaabsatay inay siiso aqoonsi rasmi ah.