Sokhumi (Caasimada Online) – Warar dheeraad ah ayaa kasoo baxaya kulan la sheegay in wakiillo ka socda Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ay la yeesheen mas’uuliyiin ka tirsan maamulka gooni u goosadka ee Abkhazia, oo ka tirsan dalka Georgia.

Kulankan ayaa la sheegay inuu ka dhacay magaalada Sokhumi intii u dhaxeysay 3–4 Abriil, xilli halkaas lagu qabtay shir dhaqaale oo caalami ah oo ay soo qaban-qaabiyeen mas’uuliyiinta maamulkaasi, sida ay baahisay wasaaradda arrimaha dibadda ee Abkhazia.

Wararka ayaa tilmaamaya in wafdiga Soomaaliyeed ee kulanka ka qeyb-galay ay ku jireen laba xubnood oo lagu kala magacaabo Ismaaciil Xasan Nuur iyo Muna Aadan Cabdi, oo aan si rasmi ah loo caddeyn heerka ay ka joogaan dowladda.

Sida ay qortay warbaahinta maxalliga ah ee Apsnypress, xubnaha wafdiga Soomaaliya ayaa muujiyay baahida loo qabo in la dhiso xiriir diblomaasiyadeed oo dhexmara labada dhinac, taas oo noqon karta tallaabo cusub oo ku saabsan is-dhexgalka mustaqbalka.

Dhanka kale, mas’uuliyiinta Abkhazia ayaa si diirran u soo dhaweeyay wafdiga Soomaaliya, iyagoo sheegay in ka qeybgalka shirka uu yahay fursad muhiim ah oo lagu xoojin karo xiriirka labada dhinac, isla markaana ay rajeynayaan in tani noqoto bilow iskaashi ballaaran.

Mas’uuliyiinta maamulkaas ayaa sidoo kale tilmaamay in Abkhazia ay leedahay awood ciidan oo diyaarsan, isla markaana ay horumar ka sameyneyso dhinacyada waxbarashada iyo caafimaadka, iyagoo taageero ka helaya Ruushka oo ay ku tilmaameen xulafo istaraatiiji ah.

Waxa kale oo ay sheegeen in gobolka uu leeyahay fursado muhiim ah oo dhinaca gaadiidka iyo dekedaha ah, iyadoo la horumarinayo kaabayaal dhaqaale, halka furitaanka garoonka diyaaradaha ee Sokhumi uu sare u qaadayo rajada horumarineed ee mustaqbalka.

Abkhazia ayaa carrabka ku adkeysay inay u furan tahay iskaashi caalami ah, isla markaana ay dooneyso inay xiriir saaxiibtinimo la sameyso dal kasta oo diyaar u ah wada-hadal wax dhisaya iyo iskaashi dhaqaale.

Si kastaba, Dowladda Federaalka Soomaaliya si rasmi ah uma aqoonsana Abkhazia inay tahay dal madax-bannaan, mana jiro war rasmi ah oo weli kasoo baxay oo la xiriira arrintaan, inkastoo ay soo baxayaan xogo hoose oo sheegaya in Wasaaradda Arrimaha Dibadda baaris ku hayso shaqsiyaadka ka qeyb-galay shirkaas.

Inta badan waddamada dunida ayaa Abkhazia u arka inay ka tirsan tahay dhulka Georgia, inkasta oo ay jiraan dalal kooban oo aqoonsaday madax-bannaanideeda, kuwaas oo ay ka mid yihiin Ruushka, Nicaragua, Venezuela, Nauru iyo Suuriya.

Shirkan ayaa imanaya xilli ay sii kordhayaan dadaallada maamulka Abkhazia uu ku doonayo inuu ku ballaariyo xiriirradiisa diblomaasiyadeed, inkasta oo weli ay jirto muran caalami ah oo ku saabsan xaaladdiisa sharci iyo madax-bannaani.

Baydhaba (Caasimada Online) –  Guddiga madaxa bannaan ee doorashooyinka qaranka ayaa maanta gudoonsiiyay shahaado musharaxnimo wasiirka dekedaha iyo gaadiidka badda Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) oo u sharraxan soo buuxinta kursiga Golaha Shacabka ee Hop#204.

Kursigan oo muddo banaanaa ayaa waxaa horay ugu fadhiyay Xildhibaan Isaaq Cali Subag, iyada oo hadda la’isla gartay in la soo buuxiyo.

Subag ayaa la sheegay in muda laba kala fadhi ah aanu xaadirin baarlamanka, taas oo hadda keentay in is-faham laga gaaro in lasoo buuxiyo kursigiisa.

Wasiir Jaamac ayaa waxaa la tartami doono Cabdirisaaq Cabdullaahi Nuur oo isna qaatay shahaadada musharraxnimada, iyada oo isla maanta ay dhici doono doorashada.

“Guddiga madaxa bannaan ee doorashooyinka qaranka iyo soohdimaha ayaa maanta shahaadada musharaxnimada guddoonsiiyey musharaxiinta u tartamaya kursiga HOP#204, kaas oo horay uga bannaanaa Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Doorashada kursigan ayaa galabta ka dhici doonta magaalada Baydhabo, oo ah xarunta Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya.  Waxaa ku tartamaya musharaxiinta kala ah: Cabdirisaaq Cabdullaahi Nuur iyo Cabdulqaadir Maxamed Nuur” ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay guddiga doorashooyinka.

Wasiir Jaamac horay ayuu kursigaan u raadiyay waxaase ka hortaagnaa maamulka Cabdicasiis Lafta-gareen, oo dhawaan laga saaray Baydhaba.

Dhinaca kale, Xildhibaankii ku fadhiyay kursigan ee Isaaq Cali Subag oo isna qoraal ku diray guruubka WhatsApp-ka ee Golaha Shacabka ayaa ku dooday in kursigiisa #HOP204 laga dhacay, isla markaana uusan waxba ka ogeyn in maanta Baydhabo loogu dooranayo Cabdulqaadir Maxamed Jaamac

Waxaa kale oo uu intaas ku daray uusan kursigiisa ka tanaasulin ama iibsan, uuna kasoo horjeedo doorashada ka dhaceysa Baydhabo

Baydhabo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Dr. Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta magaalada Baydhabo ku qaabilay Guddoomiyaha degmada, ahna Duqa magaalada Baydhabo ee xarunta KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Cabdullaahi Cali Watiin.

Kulankan oo ka dhacay xarunta madaxtooyada Koonfur Galbeed ayaa ahaa mid diiradda lagu saaray xaaladda guud ee magaalada Baydhabo, gaar ahaan dhinacyada amniga, horumarka iyo adeegyada bulshada ee ay u baahan yihiin shacabka ku nool magaalada.

Madaxweynaha ayaa Duqa degmada ka dhageystay warbixin faahfaahsan oo ku saabsan xaaladda amni ee magaalada, dadaallada socda ee lagu xoojinayo nabadgelyada, horumarka laga sameeyey adeegyada aasaasiga ah iyo caqabadaha wali taagan ee u baahan taageero dheeraad ah.

Duqa Baydhabo ayaa sidoo kale Madaxweynaha la wadaagay qorshayaasha maamulka degmada ee ku aaddan horumarinta magaalada, isagoo carrabka ku adkeeyey baahida loo qabo iskaashi dhow oo dhex mara dowladda federaalka iyo maamulka Koonfur Galbeed.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa bogaadiyey shaqada maamulka degmada Baydhabo, isagoo xusay in horumarka magaalada uu ku xiran yahay wada shaqeyn dhab ah oo dhexmarta hay’adaha kala duwan ee dowladda iyo bulshada rayidka ah.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa amar cusub dul dhigay hay’adaha dowladda, isagoo faray in la dardargeliyo hirgelinta mashaariicda horumarineed iyo barnaamijyada gurmadka, si loo xoojiyo adkeysiga bulshada loona horumariyo kaabeyaasha nolosha ee magaalada.

Kulankan waxaa ka qayb-galay Guddoomiyaha Golaha Shacabka, Sheekh Aadan Madoobe, Hoggaamiyaha KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Jibriil Cabdirashiid Xaaji iyo Wasiirka Arrimaha Gudaha Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta XFS, Cali Yuusuf Cali.

Baydhabo (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, ayaa xafiiskiisa ku qaabilay Guddoomiyaha degmada Baydhabo, ahna Duqa magaalada, Cabdullaahi Cali Watiin, oo maanta dalka dib ugu soo laabtay.

Kulankan ayaa diiradda lagu saaray dardargelinta howlaha maamulka degmada Baydhabo, gaar ahaan dhinacyada amniga, adeegyada bulshada iyo horumarinta bilicda magaalada.

Hoggaamiye Jibriil ayaa faray Guddoomiyaha degmada Baydhabo inuu laba jibbaaro dadaallada lagu xoojinayo maamulka iyo adeegyada muhiimka u ah shacabka.

Kulankan waxaa sidoo kale ka qeyb galay Xildhibaan Maxamed Keerow iyo Xildhibaan Maryan Macalin oo ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Labada xildhibaan ayaa iyaguna adkeeyay muhiimadda ay leedahay wada-shaqeyn buuxda oo dhex marta hay’adaha kala duwan ee dowladda, si loo xaqiijiyo horumar waara oo ka hirgala degmada.

Si kastaba, kulankan ayaa imanaya xilli dowladda ay magaalada Baydhabo ka dhaqan-gelisay bandow habeenkii ah, kaas oo saameynaya dhaq-dhaqaaqa shacabka inta lagu jiro saacadaha habeenkii, isla markaana lagu xoojinayo sugidda amniga iyo xasilloonida magaalada.

Sidoo kale, dowladda ayaa mamnuucday in hub lagu dhex qaato magaalada, taas oo la sheegay inay qeyb ka tahay qorshe ballaaran oo lagu adkeynayo amniga Baydhabo, gaar ahaan xilligan ay magaalada ka socdaan kulamo siyaasadeed oo muhiim ah.

Shacabka ku dhaqan magaalada Baydhabo ayaa loogu baaqay inay la shaqeeyaan ciidamada amniga, isla markaana ay ka fogaadaan qaadashada hubka sharci darrada ah, si loo xaqiijiyo nabadgelyada, xasilloonida iyo kala dambeynta magaalada.

Baydhabo (Caasimada Online) – Milatariga Soomaaliya, gaar ahaan cutubka gaarka ah ee Danab ayaa howlgallo qorsheysan ka fuliyay deegaanka Far-Shabeel oo hoostaga degmada Jilib ee gobolka Jubbada Dhexe.

Saraakiisha hoggaaminaysay howl-galka ayaa sheegay in si xeeladaysan loo abaabulay weerarka, isla markaana lagu beegsaday xubno ka tirsan kooxda Al-Shabaab, oo halkaasi ku sugnaa.

Waxay tilmaameen in ciidamadu ay si guul leh u gaareen bartilmaameedyadii loo qorsheeyay, isla markaana ay burburiyeen fariisimo ay kooxdaasi ku lahayd deegaankaasi, inkastoo aan si rasmi ah loo shaacin khasaaraha ka dhashay.

Sidoo kale, saraakiishu waxay xuseen in howl-galka uu qeyb ka yahay dadaallada joogtada ah ee lagu wiiqayo awoodda Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada muhiimka u ah dhaq-dhaqaaqooda ee gobolka Jubbada Dhexe.

Ciidanka Danab ayaa adkeeyay in ay sii wadi doonaan howl-gallada qorsheysan, kuwaas oo lagu beegsanayo hoggaanka sare iyo xubnaha firfircoon ee kooxda, si loo yareeyo khatarta ay ku hayaan amniga dalka.

Dhinaca kale, Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa howlgal miino-baaris ah ka fuliyay deegaanka Gololey oo hoostaga degmada Balcad ee gobolka Shabeellada Dhexe.

Intii uu socday howl-galkaasi, ciidamada ayaa ku guuleystay in ay waddada ka saaraan miinooyin ay Shabaab-ka ku aaseen goobahaasi, kuwaas oo khatar ku ahaa nolosha shacabka iyo gaadiidka isticmaala waddooyinka deegaanka.

Howl-galkan miino saarista ah ayaa waxaa fuliyay cutubyo gaar ah oo ka tirsan ciidanka xoogga dalka, kuwaas oo u xilsaaran ka hortagga iyo soo saarista walxaha qarxa, iyadoo la sheegay in howl-gallada noocan oo kale ah ay sii socon doonaan si loo xaqiijiyo badbaadada shacabka iyo isu socodka guud ee deegaanadaasi.

Riyadh (Caasimada Online) – Xiritaanka Marinka Hormuz iyo kororka weyn ee ka dhashay qiimaha shidaalka caalamka ayaa faa’iidooyin dhaqaale oo lama filaan ah u horseeday dalalka Iran, Cumaan iyo Sacuudiga, halka dalal kale oo aan lahayn marinno kale oo dhoofin ah ay lumiyeen balaayiin doollar, sida lagu sheegay falanqayn ay sameysay Reuters.

Iran ayaa si wax ku ool ah u xirtay Marinka Hormuz, oo ah waddo ay maraan ku dhowaad shan meelood meel qulqulka shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah ee dunida, kadib duqeymo cirka ah oo Maraykanka iyo Israa’iil ay ku qaadeen Iran dabayaaqadii bishii Febraayo, kuwaas oo horseeday colaad sii fiday.

Iran ayaa markii dambe sheegtay inay oggolaan doonto maraakiibta aan wax xiriir ah la lahayn Maraykanka ama Israa’iil inay ka gudbaan marinkaasi. Sidaas darteed, qaar ka mid ah maraakiibta shidaalka qaada ayaa awooday inay maraan biyaha ciririga ah, balse suuqyada tamarta ayaa weli wajahaya carqalad aan horay loo arag.

Saliidda cayriin ee caalamka ayaa bishii March kor u kacday 60%, taasoo noqotay kororkii ugu weynaa ee hal bil gudaheed la diiwaangeliyo.

Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa ku hanjabay inuu “cadaab” ku soo dejin doono Tehran haddii aysan heshiis gaarin ugu dambeyn Talaadada maanta ah, si dib loogu bilaabo isu socodka gaadiidka badda ee Marinka Hormuz.

Juqraafiyadda ayaa go’aamisay

Iyadoo inta badan dunidu ay wajahday sicir-barar kordhay iyo dhaawac dhaqaale oo ka dhashay sare u kaca qiimaha tamarta, saameynta ay arrintani ku yeelatay dalalka Bariga Dhexe ee shidaalka soo saara waxay si weyn ugu xirneyd juqraafiyadda.

Inkasta oo Iran ay maamusho Marinka Hormuz, haddana Cumaan, Sacuudiga iyo Imaaraadka Carabta ayaa awood u leh inay ka leexdaan iyagoo adeegsanaya dhuumaha shidaalka iyo dekedo kale.

Dhanka kale, shidaalka laga dhoofiyo Ciraaq, Kuwait iyo Qatar ayaa xannibmay, maadaama dalalkan aysan lahayn marinno kale oo ay ku gaarsiiyaan suuqyada caalamiga ah.

Kadib hanjabaaddii ugu dambeysay ee Trump, sarkaal Iranian ah ayaa u sheegay Reuters in Iran aysan dib u furi doonin Marinka Hormuz iyadoo qeyb ka ah xabad-joojin ku meel gaar ah. Iran ayaa hore u diidday dalabaadkii Trump, iyadoo sheegtay inaan la bahdili karin.

Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha ayaa qaba in dagaalka Maraykanka iyo Israa’iil ay kula jiraan Iran uu siyaabo qaar u xoojiyay Tehran.

“Hadda oo Hormuz la xiray, mar kale iyo marar kale waa la xiri karaa, taasina waxay khatar weyn ku tahay dhaqaalaha dunida,” ayuu yiri Neil Quilliam, oo ka tirsan machadka Chatham House. “Arrintu hadda way dhaaftay heer dib loo celin karo.”

Hay’adda Caalamiga ah ee Tamarta ayaa colaaddan ku tilmaantay tii ugu weyneyd ee naxdinta gelisa sahayda tamarta dunida, iyadoo xustay in ka badan 12 milyan oo foosto maalintii oo wax soo saar ah ay saameysay iyo burbur soo gaaray ku dhowaad 40 xarumood oo tamareed.

Falanqaynta Reuters ee xogta dhoofinta bisha March ayaa muujisay in dakhliga qiyaasta ah ee dhoofinta shidaalka ee Ciraaq iyo Kuwait uu hoos u dhacay ku dhowaad saddex meelood afar meel marka loo eego sanadkii hore.

Dhanka kale, dakhliga Iran ayaa kordhay 37%, halka kan Cumaan uu kordhay 26%. Dakhliga shidaalka ee Sacuudiga ayaa kor u kacay 4.3%, halka kan Imaaraadka uu hoos u dhacay 2.6%, maadaama kororka qiimaha uu qayb ahaan daboolay yaraanta mugga dhoofinta.

Qiyaasahaas waxaa lagu saleeyay xajmiga dhoofinta ee ay diiwaangelisay shirkadda dabagalka maraakiibta ee Kpler iyo xogta JODI, kadibna lagu dhuftay celceliska qiimaha saliidda cayriin, iyadoo la barbar dhigay sanadkii hore.

Faa’iidada Sacuudi Carabiya

Sacuudiga, sare u kaca qiimaha shidaalka wuxuu ka dhigan yahay dakhli badan oo ka yimaada canshuuraha iyo royalty-ga shirkadda shidaalka ee Aramco, oo ay si weyn u leeyihiin dowladda iyo sanduuqa maalgelinta qaranka.

Kororkaasi wuxuu si gaar ah faa’iido ugu yahay boqortooyada, maadaama ay kharash badan ku bixisay mashaariic loogu talagalay in lagu kala duwo ilaha dakhliga oo aan saliidda ku koobneyn, kuwaas oo qeyb ka noqday miisaaniyad-deficit soo baxay.

Dhuunta shidaalka ee Sacuudiga waxaa la dhisay xilligii dagaalkii Iran iyo Ciraaq

Dhuunta ugu weyn ee Sacuudiga waa isku xirka Bariga iyo Galbeedka ee dhererkeedu yahay 1,200 kiiloomitir, taas oo la dhisay sannadihii 1980-meeyadii intii uu socday dagaalkii Iran iyo Ciraaq si looga gudbo ku tiirsanaanta marinka Hormuz.

Waxay isku xirtaa ceelasha shidaalka ee bari iyo dekedda Yanbu ee Badda Cas, waxayna hadda ku shaqeysaa awooddeedii la ballaariyay ee 7 milyan oo fuusto maalintii.

Aramco waxay gudaha dalka ku isticmaashaa ku dhowaad 2 milyan oo fuusto maalintii, taasoo ka tagaysa qiyaastii 5 milyan oo fuusto oo loo dhoofin karo dibadda.

Xogta maraakiibta ayaa muujisay in xamuulka laga qaaday Yanbu uu celcelis ahaan gaaray 4.6 milyan oo fuusto maalintii asbuucii billowday 23-ka March, inkastoo weerarro lala beegsaday xaruntaasi ay dhaceen 19-ka March.

Guud ahaan, dhoofinta saliidda ceyriin ee Sacuudiga ayaa bishii March hoos u dhacday 26% marka loo eego sanadkii hore, iyadoo gaartay 4.39 milyan oo fuusto maalintii, sida ay muujisay xogta Kpler iyo JODI.

Si kastaba, qiimaha sare ayaa kordhiyay qiimaha dhoofintaas qiyaastii 558 milyan oo doollar marka loo eego sanadkii hore. Riyadh ayaa hore u kordhisay dhoofinta bishii Febraayo ilaa heerkii ugu sarreeyay tan iyo April 2023, iyadoo ka sii diyaar garoobeysay suurta-galnimada weerar Maraykan ah oo ka dhan ah Iran.

Inkasta oo dhuunta Bariga iyo Galbeedka ay Sacuudiga siisay fursad weyn, Quilliam wuxuu sheegay in boqortooyadu weli u nugushahay weerarro dheeraad ah oo ay Iran ama xulafadeeda Yemen ee Xuuthiyiinta ku beegsadaan kaabayaasha tamarta ee galbeedka dalka iyo maraakiibta mara marinka Bab al-Mandab ee gala Badda Cas.

Jug culus oo gaartay Ciraaq

Imaaraadka Carabta waxaa qayb ahaan ka badbaadiyay dhuuntiisa Habshan-Fujairah oo qaadda 1.5 ilaa 1.8 milyan oo foosto maalintii, taas oo ka gudubta marinka Hormuz.

Si kastaba, qiimaha qiyaasta ah ee dhoofinta shidaalka dalkaas ayaa weli hoos u dhacay in ka badan 174 milyan oo doollar bishii March marka loo eego sanadkii hore. Fujairah ayaa sidoo kale wajahday weerarro taxane ah oo sababay in hakad ku yimaado rarista shidaalka.

Dalalka Khaliijka ee shidaalka soo saara, Ciraaq ayaa wajahday hoos u dhicii ugu weynaa ee dakhliga, iyadoo uu hoos u dhacay 76% ilaa 1.73 bilyan oo doollar. Kuwait ayaa ku xigtay, iyadoo dakhligeedu hoos u dhacay 73% ilaa 864 milyan oo doollar.

Shirkadda suuq-geynta shidaalka ee dowladda Ciraaq ee SOMO ayaa 2-dii April sheegtay in dakhliga shidaalka ee bisha March uu gaaray qiyaastii 2 bilyan oo doollar, taasoo aad ugu dhow qiyaasta Reuters.

Labada dalba waxaa la filayaa inay la kulmaan hoos u dhac ka sii daran bisha April, maadaama dakhliga March ay wax ka tariyeen shixnado ka baxay maalmaihii hore ee colaadda. Markab sidday shidaal ceyriin ah oo laga leeyahay Ciraaq ayaa asbuucii hore ka gudbay marinka kadib markii Iran ay sheegtay in Ciraaq laga dhaafay xayiraadaha.

Adriana Alvarado, oo ah madaxweyne ku xigeenka qiimeynta dowladaha ee Morningstar DBRS, ayaa sheegtay in dowladaha Khaliijka ay haystaan xulashooyin ay ku xoojin karaan dhaqaalahooda, islamarkaana ay ka faa’iideysan karaan kaydka miisaaniyadeed ama ay suuqyada maaliyadeed ka soo saari karaan deyn.

“Marka laga reebo Baxrayn, dowladaha Khaliijka waxay haystaan awood miisaaniyadeed oo ku filan oo ay kula tacaalaan jugtan, iyadoo deynta dowladdu ay joogto heer dhexdhexaad ah oo ka hooseeya 45% wax-soo-saarka guud ee gudaha (GDP),” ayay tiri.

Mustaqbalka fog se, saameynta arrintani weli ma cadda.

Qaar ka mid ah shirkadaha shidaalka iyo siyaasiyiinta reer Galbeedka ayaa u ololeeyay in la kordhiyo maalgelinta shidaalka fosil-ka si looga hortago jugo sahayda ku yimaada, balse falanqeeyayaal kale ayaa qaba in tamarta la cusboonaysiin karo ay tahay difaaca ugu wanaagsan.

Tilmaan hore oo muujinaysa sida qalalaasahani u dedejin karo ka leexashada ku tiirsanaanta shidaalka ayaa timid asbuucii hore, markii shirkadda Faransiiska ee TotalEnergies iyo shirkadda tamarta la cusboonaysiin karo ee Masdar, oo ay dowladdu taageerto, ay ku dhawaaqeen mashruuc iskaashi ah oo gaaraya 2.2 bilyan oo doollar si si degdeg ah loogu hirgeliyo tamar nadiif ah sagaal dal oo Aasiya ku yaalla.

Baydhabo (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa bandow habeenkii ah ka dhaqan-gelisay magaalada Baydhabo ee xarunta KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

Bandowgan ayaa saameynaya dhaq-dhaqaaqa shacabka inta lagu jiro saacadaha habeenkii. Tallaabadan ayaa lagu sheegay mid lagu xaqiijinayo sugidda amniga iyo xasilloonida magaalada.

Sidoo kale, Taliska Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ayaa mamnuucay in hub lagu dhex qaato gudaha magaalada Baydhabo, iyadoo laga reebay oo keliya ciidamada ammaanka sida booliska iyo hay’adda NISA, kuwaas oo si buuxda loogu oggolaaday inay gutaan waajibaadkooda shaqo.

Go’aankan cusub ayaa imanaya xilli ay sare u sii kacayeen walaacyada la xiriira amniga, kadib isbeddello siyaasadeed oo dhowaan ka dhacay dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, kuwaas oo sababay xiisado u baahan in si dhow loola socdo.

Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Sarreeye Guuto Asad Cismaan Cabdullaahi, oo maalmahan ku sugnaa magaalada Baydhabo, ayaa kulamo la qaatay saraakiisha kala duwan ee booliska, isagoo si cad u faray in si adag loo dhaqan-geliyo awaamiirta cusub ee amniga.

Taliyaha ayaa hoosta ka xariiqay in aan gabi ahaanba la aqbali doonin in qof shacab ah uu hub ku dhex qaato magaalada habeenkii, isagoo xusay in tallaabo sharci ah laga qaadi doono cid kasta oo jebisa amarkan.

Sidoo kale, waxaa la faray ciidamada ammaanka inay kordhiyaan roondooyinka habeenkii, si loo xaqiijiyo in amniga si joogto ah loo ilaaliyo, isla markaana looga hortago falal kasta oo lid ku ah nabadgelyada magaalada.

Waxaa sidoo kale la adkeeyay baaritaanka gaadiidka iyo dadka soo galaya ama ka baxaya Baydhabo, iyadoo la doonayo in si buuxda loo hubiyo ammaanka iyo in laga hortago wax kasta oo khatar gelin kara xasilloonida.

Ciidanka Booliska Soomaaliyeed ayaa si gaar ah loogu xil-saaray sugidda amniga gudaha magaalada, halka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ay ka howlgeli doonaan hareeraha Baydhabo, si ay u xoojiyaan difaaca guud ee magaalada iyo deegaannada ku xeeran.

Pyongyang (Caasimada Online) – Hay’adda sirdoonka Kuuriyada Koonfureed ayaa hadda rumeysan in gabadha da’da yar ee hoggaamiyaha Kuuriyada Waqooyi Kim Jong Un loo diyaarinayo inay noqoto beddelkiisa, sida ay Isniintii sheegeen xildhibaanno, iyagoo xusay muuqaal dhowaan la baahiyay oo muujinayay iyada oo wada taanki, kaasoo loo arkay mid lagu doonayay in lagu tirtiro shakiga jira.

Hay’adda Sirdoonka Qaranka ee Kuuriyada Koonfureed (NIS) ayaa u sheegtay xildhibaannada in qiimeyntan aysan ku saleysneyn mala-awaal ama duruufo is-biirsaday, balse ay ku dhisan tahay waxa ay ku tilmaamtay “xog sirdoon oo lagu kalsoonaan karo” oo ay hay’addu ururisay.

Arrintan ayaa lagu shaaciyay kulan albaabadu u xirnaayeen oo baarlamaanka lagu qabtay, sida ay warbaahinta u sheegeen xubno ka kala socday xisbiga talada haya iyo mucaaradka.

Sida ay xildhibaannadu sheegeen, NIS waxay caddeysay in sawirrada gabadha Kim Jong Un oo wada taanki loo adeegsaday in lagu muujiyo karti ciidan oo loo nisbeynayo, isla markaana lagu yareeyo shakiga ku saabsan in haweeney loo magacaabo dhaxal-suge.

Warbaahinta dowladda Waqooyiga Kuuriya ee KCNA ayaa bishii hore daabacday sawirro muujinaya Kim Jong Un iyo gabadhiisa oo wada taanki cusub. Sawirradaas ayaa daba socday muuqaallo hore oo iyada lagu arkayay iyadoo rasaas ka rideysa goob tababar iyo iyadoo adeegsaneysa bastoolad.

Muuqaalladan ayaa loo fasirtay inay yihiin kuwo lagu maamuusayo qaabkii Kim Jong Un laftiisa loogu soo bandhigi jiray fagaaraha militariga horaantii sanadihii 2010-meeyadii, xilli loo diyaarinayay inuu xilka kala wareego aabihii, sida uu sheegay Park Sun-won oo ka tirsan xisbiga mucaaradka ee Democratic Party.

Qiimeyntan cusub ee ku saabsan gabadha Kim, oo la rumeysan yahay inay ku dhowdahay 13 jir isla markaana lagu magacaabo Ju Ae, ayaa ka sii gudubtay falanqeynno hore oo ay NIS sameysay kuwaas oo sheegayay in si tartiib tartiib ah loogu diyaarinayo inay mustaqbalka beddesho aabaheed.

Xildhibaannadu waxay sheegeen, iyagoo soo xiganaya NIS, in Ju Ae oo marar badan lagu soo bandhigayo munaasabado la xiriira difaaca iyo militariga ay tahay dadaal lagu dejinayo shakiga laga qabo dhaxal-suge dumar ah, isla markaana lagu dardar-gelinayo sheekada siyaasadeed ee wareejinta hoggaanka.

Xildhibaanno ayaa horey sidoo kale u sheegay in hay’addu aaminsan tahay in doorka sii kordhaya ee Ju Ae uu muujinayo in durba loola dhaqmayo sidii qofka labaad ee ugu awoodda badan hoggaanka Waqooyiga Kuuriya.

Lee Seong-kweun oo ka tirsan xisbiga People Power Party ayaa sheegay in NIS ay xustay in mala-awaalka sheegaya in Kim Yo Jong, oo ah walaasha ka yar Kim Jong Un, ay ka xun tahay diiradda la saarayo Ju Ae uu yahay mid aan sax ahayn, maadaama Kim Yo Jong aanay lahayn awood madax-bannaan.

Si kastaba, qaar ka mid ah khubarada arrimaha Kuuriyada Waqooyi ayaa ka digay in sawirradaas loo fasirto calaamad cad oo muujinaysa in go’aanka dhaxal-sugaha si rasmi ah loo gaaray.

Hong Min, oo ah falanqeeye ka tirsan Machadka Korea Institute for National Unification, ayaa sheegay in muuqaalka Ju Ae ee taankiga uusan kaligiis ku filneyn in lagu soo gabagabeeyo inay si rasmi ah u noqotay dhaxal-sugaha Kim Jong Un.

Wuxuu xusay in ay weli ka garab muuqaneysay aabaheed, halkii ay si madax-bannaan uga soo muuqan lahayd, taasoo ka duwanayd qaabkii Kim Jong Un laftiisa loogu soo bandhigi jiray marxaladdii loo diyaarinayay hoggaanka.

Baydhabo (Caasimada Online) – Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ahna Taliyaha Guud ee Ciidamada Qalabka Sida, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa caawa guddoomiyey shirka amniga dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

Shirka ayaa diiradda lagu saaray xaaladda amniga deegaanka, maareynta isbeddelladii amni iyo maamul ee dhawaan ka dhacay Koonfur Galbeed iyo xaqiijinta hannaan caddaaladeed oo loo siman yahay.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa shirka warbixinno faah-faahsan uga dhageystay taliyeyaasha ciidamada qalabka sida iyo saraakiisha hay’adaha ammaanka.

Saraakiisha ayaa madaxweynaha la wadaagay qorsheyaasha lagu sugayo amniga deegaanka, dardar-gelinta howl-gallada ka dhanka kooxda Al-Shabaab iyo kor u qaadidda wada shaqeynta hay’adaha kala duwan ee amniga.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku adkeeyey mas’uuliyiinta iyo saraakiisha hay’adaha amniga muhiimadda ay leedahay in si mideysan looga shaqeeyo ilaalinta amniga, xakamaynta ciidamada hubeysan ee aan shaqada ka haynin gudaha magaaalada iyo xoojinta kalsoonida shacabka.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa carrabka ku adkeeyey baahida loo qabo in bulshada lagu kasbado kalsooni iyo in la xoojiyo taageerada ay u hayaan hay’adaha dowliga ah, si loo xaqiijiyo nabad waarta.

Kulanka caawa ayaa waxaa sidoo kale ka qayb-galay hoggaamiyaha KMG ah ee dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed, Jibriil Cabdirashiid Xaaji, wasiiru-dowlaha madaxtooyada JFS iyo taliyeyaasha ciidamada qalabka sida.

Baydhabo (Caasimada Online) – Wasiirka Gaashaandhigga Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi ayaa maanta booqday xarunta qaybta 3-aad ee howlgalka taageerada iyo xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) ee magaalada Baydhabo.

Wasiirka ayaa kulan la qaatay Taliyaha qaybta 3-aad, S/Guuto Teklu Hurisa Janka, kana qaatay warbixin ku saabsan hawlaha qeybta, horumarka howl-gallada iyo wada-shaqeynta ka dhaxeysa ciidanka xoogga dalka Soomaaliyeed iyo ciidamada AUSSOM ee ka hawlgala deegaannada maamulka Koonfur Galbeed.

Wasiir Fiqi ayaa uga mahad-celiyay doorka ay ka qaataan taageeridda hawl-gallada ciidanka xoogga dalka iyo dadaallada lagu xaqiijinayo amniga iyo xasilloonida dalka.

Sidoo kale wuxuucarrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay sii xoojinta hawl-gallada wadajirka ee lagula dagaalamayo argagixisada, isagoo saraakiisha Itoobiya ka dalbaday inay xoojiyaan wada-shaqeynta ay la leeyihiin milatariga Soomaaliya.

Booqashadan ayaa qayb ka ah dadaallada Wasaaradda Gaashaandhigga ee lagu xoojinayo xiriirka saaxiibbada caalamka, gaar ahaan howlgalka AUSSOM, si loo dardar-geliyo guulaha laga gaarayo la-dagaallanka argagixisada iyo dardar-gelinta hawl-gallada wadajirka ah.

Dowladda Federaalka ayaa dhawaan si buuxda ula wareegtay magaalada Baydhabo iyo guud ahaan maamulka Koofur Galbeed, kaasoo hore looga arki jiray farogalinta siyaasadeed ee Itoobiya.

Tan ayaa muujinaysa sida xiriirka Itoobiya iyo Soomaaliya uu isku beddelay, iyadoo labada dal ay ka gudbeen marxalado hore oo ay jireen xiisado siyaasadeed iyo isfaham la’aan, una gudbeen heer cusub oo iskaashi iyo wada shaqeyn ku dhisan.

Baydhabo (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka iyo Soohdimaha Qaranka ayaa si rasmi ah ugu dhawaaqay xilliga ay dhaceyso doorashada isku sidkan ee Goleyaasha Deegaanka iyo Golaha Wakiillada ee maamul-goboleedka Koonfur Galbeed.

Guddoomiyaha Guddiga, Cabdikariim Axmed Xasan oo maanta shir jaraa’id ku qabtay magaalada Baydhabo ayaa shaaca ka qaaday in 28-ka bishan April ay tahay maalinta loo qorsheeyay in deegaannada Koonfur Galbeed ay ka dhacdo doorasho qof iyo cod ah, taas oo noqoneysa mid si toos ah ay dadweynuhu ugu codeynayaan wakiilladooda.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in guddiga doorashooyinka ay muddooyinkii dambe wadeen diyaar-garow xooggan oo la xiriira qabashada doorashadan, isla markaana la diyaariyay goobihii codbixinta, agabkii doorashada iyo shaqaalihii ka howlgeli lahaa.

Sidoo kale wuxuu shaaciyay in guddigu ay go’aamiyeen in la kordhiyo waqtiga ay xirmayso diiwaangelinta codbixiyeyaasha, si muwaadiniinta aan weli is-diiwaangelin ay u helaan fursad dheeraad ah oo ay isku diiwaan-geliyaan, ugana qeyb qaataan doorashada.

“Waxaan bulshada u xaqiijineynaa in 28-ka bishan April ay tahay xilliga rasmiga ah ee ay billaabaneyso doorashada qof iyo codka ah ee laga qaban doono Koonfur Galbeed,” ayuu yiri Guddoomiye Cabdikariim Axmed Xasan.

Shaacinta jadwalkan doorasho ayaa imaanaysa saacado kadib markii Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka uu ka degay Baydhabo, isla markaana uu madaxtooyada Koonfur Galbeed ku kulmay hoggaamiyaha KMG ah ee maamulka, Jabriil Cabdirashiid Xaaji.

Kulankaas ayaa looga hadlay u diyaar-garowga ugu dambeeya ee doorashada, arrimaha amniga, wacyigelinta bulshada iyo sidii ay doorashadu ugu dhici lahayd jawi nabdoon, hufan oo ay ku kalsoonaan karaan dhammaan dhinacyada kala duwan ee bulshada.

Doorashadan ayay dowladdu ku tilmaamtay mid muhiim u ah geeddi-socodka dimuqraadiyeynta dalka, iyadoo la filayo in kumannaan qof ay ka qeyb qaataan codbixinta, taas oo qeyb ka ah qorshaha Dowladda Federaalka ee ku aaddan hirgelinta doorasho qof iyo cod ah oo dalka ka dhacda.

Muqdisho (Caasimada Online) –  Madaxweynana Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud oo uu wehliyo Hoggaamiyaha KMG ah ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed Soomaaliya, Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaa manta ka qayb galay munaasabad ballaaran oo ay Haweenka kasoo jeeda maamulkaas ku muujiyeen taageeradooda ku aaddan hirgelinta doorashooyinka qof iyo codka ah.

Ujeedka munaasabadda oo ay soo qabaqaabisay Wasaaradda Qoyska iyo Xuquuqul Insaanka Soomaaliya ayaa ahaa mid lagu muujiyey doorka haweenku ay ku leeyihiin horumarinta dimuqraadiyadda, nabadda iyo dhismaha dowladnimo casri ah oo ku dhisan rabitaanka shacabka Soomaaliyeed.

Ugu horreyn Xasan Sheekh oo khudbad ka jeediyey munaasabadda ayaa faahfaahiyey qorshaha Dowladda ee hirgelinta doorashooyinka tooska ah, isaga oo shaaciyay in Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed ay noqon doonto deegaanka ugu horreeya ee dalka laga hirgeliyo doorashooyinka qof iyo codka ah, ayna ka go’an tahay in shacabka Soomaaliyeed ay helaan xuquuqdooda dastuuriga ah ee doorashooyinka tooska ah.

Sidoo kale, wuxuu Madaxweynaha ugu baaqay dhammaan bulshada Koonfur Galbeed in ay xoojiyaan wada noolaanshaha, is ixtiraamka iyo taageerada geeddi socodka dimuqraadiyeynta dalka, si loo xaqiijiyo horumar waara.

Waxaa kale oo uu soo hadal qaaday shaqaaqadii dhawaan ka dhacday Baydhaba, isaga oo carrabka ku dhuftay in aan wax dambi ah loo haysan saraakiishii iyo mas’uuliyiintii maamulkii hore ee Koonfur Galbeed, kuna baaqay in laga gudbo khilaafaadkii hore si loo wada dhiso mustaqbal mideysan.

Shalay Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sidaan oo kae ula kulmay odayaasha dhaqanka ee Koonfur Galbeed, isaga oo kala hadlay qorshihiisa ku aadan maamulka, maadaama uu dhacay isbeddel wayn, meeshana laga saaray madaxweyne hore Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen).

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa si gaar ah odayaasha ugala hadlay hannaanka dhismaha maamulka cusub iyo sidii ay u qaadan lahaayeen doorkooda, maadaama la galayo doorasho, si loo helo baarlamaan iyo madaxweyne cusub.

Kulamadan waxaa barbar socda kuwa kale oo ay wadaan hoggaamiyaha kumel-gaarka ah ee Koonfur Galbeed Jabriil Cabdirashiid Xaaji iyo xubnaha golaha wasiirada ee ku sugan Baydhaba, waxaana dhammaantood diiradda lagu saarayaa sidii looga gudbi lahaa xaaladda kala guurka ah ee maamulka.

Si kastaba ha’ahaatee magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay waxay haatan martigelineysaa madax culus oo ay kamid yihiin madaxweyne Xasan Sheekh, guddoomiyaha baarlamaanka Soomaaliya, xidhibaanno, wasiirro iyo dhammaan taliyeyaasha ciidamada qalabka sida oo gaaray magaaladaasi.

Baydhaba (Caasimada Online) – Wasaaradda Gaashaandhigga Dowladda Federaalka Soomaaliya oo maanta warsaxaafadeed soo saartay ayaa faah-faahisay duqeyn culus oo saaka aroortii hore ka dhacday duleedka magaalada Baydhaba, taas oo ay iska kaashadeen Ciidanka Xoogga Dalka iyo saaxibada caalamiga ah.

Qoraalka ayaa lagu sheegay in howlgalka uu si gaar ah uga dhacay deegaanka Gasarta, oo u dhexeeya Baydhaba iyo Daynuunaay ee gobolka Baay, isla markaana lagu dilay 12 xubnood, laguna dhaawacay tiro intaas ka badan.

“Ciidanka Qaranka, oo kaashanaya saaxiibbada caalamka, ayaa aroornimadii maanta fuliyay hawlgallo duqeymo ah oo ka dhacay deegaanka Gasarta, oo u dhexeeya Baydhabo iyo Daynuunaay ee gobolka Baay. Duqeymahan oo lagu beegsaday maleeshiyaad ka tirsan Khawaarijta Al-Shabaab ayaa lagu dilay 12 dhagarqabe, halka lagu dhaawacay tiro kale” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale, Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa shaaca ka qaaday in dadaalladan ay qayb ka yihiin kuwa joogto ah oo lagu burburinayo awoodda Khawaarijta, laguna xaqiijinayo amniga guud ee deegaannada dalka.

Waxaa kale oo ay intaas raacisay in ay sii socon doonaan howlgallada culus ee lagu beegsanayo argagixisada, si loo cuuryaamiyo awoodeeda.

“Ciidanka Qaranka iyo saaxiibbada caalamka waxaa ka go’an inay sii wadaan hawlgallada noocaan oo kale ah, si loo ciribtiro khatarta argagixisada, loona sugo nabadda iyo xasilloonida guud ee dalka”. ayaa mar kale lagu yiri bayaanka.

Todobaadyadii u dambeeyay ciidamada dowladda ayaa kordhiyay dhaq-dhaqaaqyada ay ka wadaan gobolka Baay, waxayna ahayd maalmo uun kahor markii ay Al-Shabaab iyo milatariga Soomaaliya isku fara saareen deegaanka Daynuunaay, halkaas oo lagu jabiyay Khawaarijta, waxaana kadib ciidamada ay soo galeen magaalada Baydhaba, hakaas oo ay ka fuliyeen howlgal kale oo magaaladaas looga saaray maamulkii uu hoggaaminayay Lafta-gareen.

Howlgalladan ayaa kusoo aadaya, xilli haatan magaalada uu ku sugan yahay madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud oo ku howlan dhismaha maamulka cusub ee Koonfur Galbeed, waxaana barbar socda kulamo siyaasadeed oo looga hadlayo isbeddelka dhacay iyo xaaladda kala guurka ah ee maamulka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha dowlad-goboleedka Soomaaliyeed ee Galmudug, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor Qoor) iyo wafdi uu hoggaaminayo ayaa maanta soo gaaray magaaada Muqdisho, kadib markii dowladda Soomaaliya ay tallaabo milatari u qaaday dhanka Galmudug.

Qoor Qoor oo kasoo laabtay safarro uu ku kala bixiyay dalalka Sacuudiga iyo Turkiga ayaa soo dhaweyn loo sameeyay, waxaana la filayaa in wada-hadallo uu la yeesho madaxda dowladda, kuwaas oo looga hadlayo xaaladda dalka.

Ilo wareedyo xilkas ah ayaa innoo sheegay in kulmadan diiradda lagu saari doono waxyaabaha soo kordhay, maadaama ay isbeddelo dhaceen intii uu Qoor Qoor ku maqnaa dalka dibaddiisa, isla markaana meesha laga saaray madaxweynihii Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Lafta-gareen oo ay dagaal ku qaaday dowladda dhexe.

Sidoo kale, waxaa dhawaan lagu wadaa in doorasho dadweyne ay ka dhacdo deegaannada Galmudug, sida ay xaqiijiyeen guddoomiyaha guddiga doorashooyinka madaxa bannaan iyo madaxweye ku xigeenka maamulkaasi, waxaana haatan socota qaban qaabadii ugu dambeysay ee doorashooyinkaas.

Waxaa kale oo jirta in sanaadiiqda doorashada la geeyay koonfurta Gaalkacyo iyo deegaanno kale oo kamid ah gobollada dhexe, waxaana ujeedka uu yahay in la hirgeliyo qorshaha Villa Soomaaliya ee la xiriira doorasho qof iyo cod ah.

Imaashaha Qoor Qoor ee Muqdisho ayaa kusoo aadayo, iyadoo Sabtidii lasoo dhaafay dowladda Soomaaliya ay saanad ciidan ka dejisay Dhuusamareeb, sida ay sheegeen ilo wareedyo deegaanka ah, waxaana hubkaas la sheegay in loogu talagalay ciidamo cusub oo dhawaan tababar loogu soo gabagabeeyey duleedka magaalada.

Ilo wareedyo ayaa sheegay in ciidamadan ay gaarayaan ku dhowaad 1,000 askari, kuwaas oo loo diyaarinayo inay xoojiyaan amniga iyo howl-gallada ka socda deegaannada maamul-goboleedka Galmudug. Dhaqdhaqaaqan cusub wuxuu kusoo beegmayaa xilli Muqdisho ay dardar gelinayso qorsheyaal amni iyo kuwo siyaasadeed oo si isku mar ah uga socda maamulkaas.

Labada qorshe ee dowladda ayaa ah; in ciidamadan ay xoojiyaan amniga doorashooyinka qof iyo cod, iyo in la ballaariyo dagaalka ka dhan ah kooxda Al-Shabaab, oo laga saaro meelaha yar ee ay uga harsan yihiin deegaanada Galmaudug.

Si kastaba, Saanadda maanta la geeyey Dhuusamareeb waxay kusoo beegmaysaa iyadoo Soomaaliya ay haysato awood sharciyeed oo ka ballaaran tii hore ee dhinaca hubka, kadib markii Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay uu bishii Diseembar 2023 qaaday cunaqabateyntii guud ee hubka ee saarnayd dowladda Soomaaliya, inkasta oo xayiraadaha la xiriira Al-Shabaab ay weli jiraan. Taas ayaa dowladda siisay fursad weyn oo ay ku xoojin karto qalabaynta ciidamadeeda rasmiga ah.

Baydhaba (Caasimada Online) – Maamulka Koonfur Galbeed ayaa hoos u dhigay cabsi laga muujiyey ciidamada iyo gaadiidka dagaalka ee ku sugan duleedka Baydhabo, isaga oo sheegay in ciidamadu aysan ahayn kuwo fallaagoobay, balse loo dhigay sugidda amniga hareeraha magaalada kadib dagaalkii ka dhacay gudaha Baydhaba.

Kadib markii xilka laga tuuray madaxweynaha Koonfur Galbeed Cabdicasiis Lafta-gareen, waxaa jiray warar sheegaya in ay banaanka Baydhaba joogaan ciidan taabacsan oo fallaago ah.

Hase yeeshee, afhayeenka maamulka Koonfur Galbeed, Ugaas Xasan Cabdi Maxamed, ayaa wareysi uu siiyey BBC-da ku sheegay in ciidamadaasi looga fogeeyey gudaha magaalada si looga hortago in qalalaase amni uu ka dhasho aagga bannaanka Baydhaba, maadaama magaalada gudaheeda lagu dagaallamay.

“Ciidamadu waxay sugayaan amniga, maadaama gudaha lagu dagaallamay amniga bannaankana meesha ka bixi karo oo halis geli karo, marka sidaas ayay bannaanka u joogaan,” ayuu yiri afhayeenka.

Hadalkan ayaa imanaya iyadoo weli ay taagan yihiin su’aalo la xiriira tallaabooyinka xiga ee maamulka Koonfur Galbeed, kadib markii madaxweynihii hore ee maamulkaas Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen uu shaaciyey inuu iska casilay xilkii madaxweynaha.

Qoraal uu ku baahiyey bartiisa Facebook ayuu Laftagareen ku sheegay inuu xilka iska casilay laga bilaabo 30-ka March 2026.

“Laga bilaabo maanta oo ay taariikhdu tahay 30 March 2026, waxaan iska casilay xilka Madaxweynaha DGKS anigoo ah Md Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen,” ayaa lagu yiri qoraalkaas.

Tan iyo markii uu ku dhawaaqay is-casilaaddiisa, waxaa isa soo tarayey hadal-heyn ku saabsan in xaaladda siyaasadeed ee Baydhaba ay sidaas ku soo afjarmayso iyo in weli ay jiri karaan isbedello kale oo soo socda.

Afhayeenka Koonfur Galbeed ayaa sheegay in dagaalkii Isniintii ka dhacay Baydhaba, kaas oo dhexmaray ciidamada dowladda federaalka iyo kuwa maamulka, uu ahaa mid nasiib darro ah balse laga sii saadaalin karayey.

Waxa uu sheegay in dhinacooda ay go’aan ku gaareen inay kala badbaadiyaan ciidamada, arrintaasina ay qeyb ka ahayd sababihii keenay in Laftagareen uu isaga baxo Baydhaba, una duulo Nairobi, halkaas oo uu hadda ku sugan yahay.

Dhanka kale, waxaa soo baxay warar sheegaya in Laftagareen uu weli ku adkeysanayo inuu yahay madaxweynaha Koonfur Galbeed, isla markaana aanu ku qanacsanayn sida dowladda federaalku u wajahday maamulkiisii.

Hase yeeshee, Ugaas Xasan Cabdi Maxamed ayaa ka gaabsaday inuu si toos ah uga hadlo arrintaas, isaga oo sheegay in go’aannadaas ay yihiin kuwo u gaar ah Laftagareen, islamarkaana uu isagu waqtiga ku habboon ka hadli doono qorshihiisa.

Sidoo kale, markii la weydiiyey in Laftagareen uu ka laabtay go’aankii is-casilaadda iyo in kale, afhayeenka maamulka Koonfur Galbeed mar kale wuu ka gaabsaday inuu jawaab cad ka bixiyo, isaga oo ku adkeystay inuusan bixin karin xog faah-faahsan oo ku saabsan go’aanka iyo qorshaha madaxweynihii hore ee maamulkaas.

Baydhaba (Caasimada Online) – Taliyaha Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka ayaa maanta gaaray magaalada Baydhaba ee xarunta gobolka Baay, halkaas oo uu ku sugan yahay madaxweyne Xasan Sheekh.

Mahad Salaad oo saaka ka baxay magaalada Muqdisho ayaa waxaa safarkiisa ku wehlinayo saraakiil ka tirsan NISA, iyadoo halkaas lagu soo dhaweeyay.

Mahad Salaad ayaa ku biiraya mas’uuliyiinta dowladda ee ku sugan Baydhaba, kuna howlan dhismaha maamulka cusub ee Koonfur Galbeed, maadaama meesha laga saaray madaxweynihii hore ee maamulkaasi Lafta-gareen.

Horay waxaa Baydhaba ugu sugnaa Taliyeyaasha Xoogga Dalka, Booliska iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida oo horay ula kulmay ciidamada dowladda ee ku sugan magaaladaas, si looga digo inay ku lug yeeshaan dhibaato ama aargoosi ka dhaca halkaasi.

Tagista Mahad Salaad ee Baydhaba ayaa la filayaa in wax badan ka bedasho dhaq-dhaqaaqyada ka socda magaalada, iyadoo horay ciidamada NISA ay ula wareegeen amniga guud ee madaxweynaha oo haatan ku sugan halkaasi.

Dadaallada socda ayaa waxaa ugu muhiimsan hirgelinta qorshaha dowladda ee la xiriira sidii doorasho qof iyo cod ah uga dhici lahayd Koonfur Galbeed, loona soo dooran lahaa goleyaasha deegaanka, baarlamaanka iyo madaxweyne cusub.

Tan iyo markii uu ku dhawaaqay is-casilaadda Lafta-gareen, waxaa isa soo tarayey hadal-heyn ku saabsan in xaaladda siyaasadeed ee Baydhaba ay sidaas ku soo afjarmayso iyo in weli ay jiri karaan isbedello kale oo soo socda.

Xudur (Caasimada Online) – Faah-faahinno dheeraad ah ayaa waxaa laga helayaa howlgal guuleystay oo ay maanta ciidamada Booliska ka sameeyeen degmada Xudur ee xarunta gobolka Bakool, kaas oo lagu fashiliyay weerar qaraxyo ah.

Ciidamada oo helay macluumaad ayaa ka hortegay miino ay Al-Shabaab doonayeen in ay ku dhibaateeyaan dadka shacabka ah, iyadoo la fashiliyay ka hor inta aysan qarxin.

Qoraal kasoo baxay Taliska Booliska degmada Xudur ayaa lagu sheegay in si taxadar ah looga hortegay qaraxa, isla markaana uu haatan socdo baaritaan dheeraad ah oo ay wadaan laamaha amniga.

“Booliska degmada Xuddur oo gudanaya waajibaadkooda shaqo ayaa gacanta ku dhigay walxo qarxa oo ay Khawaarijtu u maleegeen shacabka Soomaaliyeed, si ay ugu dhibaateeyaan” ayaa lagu yiri warsaxaafadeedka.

Sidoo kale taliyaha saldhigga Booliiska degmada Xuddur, Aadan Wardheere ayaa dhankiisa shacabka uga mahadceliyay wada shaqeynta wanaagsan ee ay la leeyihiin Booliska.

Waxaa kale oo uu intaas ku daray in ay si wadi doonaan howlgallada lagu xaqiijinayo ammaanka, si looga hortego weerarrada kooxda Al-Shabaab.

Xudur ayaa kamid ah degmooyinkii ay Koonfur Galbeed kala wareegtay Dowladda Federaalka, kadib markii maamulka degmadaas iyo kan gobolka uu toos ula saftay Villa Soomaaliya oo ugu dambeyn meesha ka saartay maamulkii hore ee uu hoggaaminayay madaxweyne Cabdicasiis Lafta-gareen.

Si kastaba, waxaana haatan ka socda qorshaha dhismaha maamul cusub, iyadoo barbar socdaan howlgallo lagu xaqiijinayo amniga oo ay wadaan ciidamadii dowladda ee horay loogu daabulay deegaannada maamulkaasi.