Guriceel (Caasimada Online) – Jeneraal Aadan Laba-afle oo ah taliyaha guutada 6-aad, qeybta 60-aad ee militeriga Soomaaliya oo ka howlgeli jiray Koonfur Galbeed, ayey dowladda Soomaaliya u dirtay Galmudug, wuxuuna maanta dagaalka uga dhawaaqay degmada Guriceel ee gobolka Galgaduud.

Jananku oo fagaare ugu khudbeeyey boqolaal ciidamada qaranka iyo kuwa deegaanka isugu jira ayaa sheegay inay xoreynayaan Ceelbuur oo ah halka degmo ee Galmudug ay ka joogaan Al-Shabaab.

“Amar buuxa oo Madaxweynaha JFS uu i soo siiyey ayaan ku socdaa, idinkana waad ila qaadateen, waan dhaqaaqeynaa waxaana gelaynaa dagaalka,” ayuu yiri Jeneraal Laba-Afle.

Taliyaha ayaa dadka reer Guriceel iyo Dhuusamareeb ku amaanay sida ay u garab taagan yihiin dagaalka Khawaarijta, “maanta dalka oo dhan waxaa ka socda dagaalkii aad soo bilowdeen, waxaa la idinka rabaa inaad dhammeystirtaan,” ayuu yiri.

Sidoo kale Jeneraal Laba-Afle ayaa sheegay in hub, gaadiid, sahay iyo rasaas ay diyaar ula tahay dowladda federaalka Soomaaliya, “cadowgaan waxaad iska xoreyseen idinkoo heysan garab dowladeed, maanta wax kasta waa idiin diyaar oo xitaa dhaawacyadiina waxay helayaan daryeel caafimaad oo degdeg ah, marka reer Guriceelow dagaalka gala,” ayuu yiri Jeneraal Laba-afle.

Sarkaalkaan ayaa looga yeeray Shabeellaha Hoose oo ciidanka uu xukumo oo ka tirsan qeybta 60-aad ay joogaan, waxaana loo diray Guriceel iyo Dhuusamareeb, si uu u soo abaabulo dadkii yaqaanay dagaalka Al-Shabaab ee ku jebiyey magaca AhluSunna Waljamaaca, Jeneraal Laba-afle ayaa ka soo jeeda Dhuusamareeb.

Dhinaca kale, Madaxweynaha Galmudug ayaa la sheegay inuu ka soo horjeedo dhaqdhaqaaqa iyo abaabulka ciidan ee dowladda Federaalka ay ka bilowday Galmudug, madaxweyne Xasan Sheekh ayaa wata qorshahaan, wuxuuna doonayaa in ciidamada laga abaabulay Guriceel iyo Dhuusamareeb ay xoreeyaan ilaa Ceelbuur.

Madaxweynaha oo mar kale Tuutaha u xirtay dagaalka Khawaarijta ayaa maanta isku maray furimaha dagaalka ee Aadan-yabaal iyo Moqokori, waxaana la qorsheeyey in maalmaha soo socda uu dego Cadale, halkaas oo dagaalka Khawaarijta uu ka hoggaamin doono.

Hoos ka daawo hadalkii Jeneraal Laba-Afle.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee dalka, Shariif Sheekh Axmed, ayaa ka hadlay weerarkii qaraxa loo adeegsaday ee gelinkii hore ee maanta lagu qaaday kolonyada Madaxweyne Xasan Sheekh oo furimaha dagaalka u socday, isagoo aan soo hadal-qaadin bartilmaameedkii qaraxaas oo ahaa Madaxweynaha.

Sheekh Shariif oo qoraal soo saaray ayaa aad ugu tacsiyeeyey dadkii ku dhintay qaraxaas oo Weriye Maxamed Abuukar Dabaashe uu ka xusay, wuxuuna ka gaabsaday inuu sii falanqeeyo bartilmaameedkii xasaasiga ahaa ee kolonyada Madaxweynaha, iyadoo qaar kamid ah askartii ilaalineysay Xasan Sheekh ay qaar dhinteen qaarna dhaawacmeen, sidoo kale uu burburay gaarigii uu saarnaa Xasan Sheekh iyo kii ku xigay.

Qoraal ay dowladdu kasoo saartay qaraxaas oo kusoo baxay luuqadda Ingiriiska ayaa lagu yiri, “Abaare 10:32 AM ayaa qarax lala beegsaday kolonyo maraysay degmada Xamar-jajab ee magaalada Muqdisho, xilli Madaxweynaha JFS uu ku sii jeeday furimaha hore ee dagaalka ee Hirshabeelle, weerarkaasi waa la fashiliyey, waxaana Madaxweynaha uu si nabad ah ku gaaray goobtii uu u socday sidii loo qorsheeyay.”

Sheekh Shariif ayaa kamid ah siyaasiyiinta mucaaradka ah ee aad u dhaliila hoggaaminta Xasan Sheekh, balse bulshada aragtidooda ka dhiibatay qoraalka Shariifka ayaa siyaabo kala duwan u faaqidaya sababta uu u xusi la’yahay in qaraxaas lala beegsaday kolonyada Madaxweynaha.

Hoos ka aqriso qoraalka Sheekh Shariif:

Waxaan si kulul u cambaaraynayaa weerarka loo adeegsaday qaraxa ee kooxda argagixisada Al-Shabaab maanta ka gaysatay magaalada Muqdisho, kaas oo galaaftay nolosha dad Soomaaliyeed iyagoo sooman oo aan waxba galabsan.

Waxaan si gaar ah uga tacsiyeynayaa qoyskiisa iyo bahda warbaahinta geerida naxdinta leh ee ku timid Weriye Maxamed Abuukar Dabaashe oo kamid noqday dadka shacabka ah ee weerarkaas bahalnimo ku geeriyooday, waxaana Alle u weydiinayaa inta dhimatay Jannatul Firdowsa.

Waxaan sidoo kale soo kabasho degdeg ah u rajeynayaa dadka dhaawacmay.

Weerarkaan wuxuu mar kale shacabka Soomaaliyeed iyo masuuliyiinta xasuusinayaa sida loogu baahan yahay in midnimo iyo wadajir looga hortago falalka gurracan ee kooxaha argagixisada ah.

Ugu dambeyn, waxaa bogaadin mudan ciidamada qalabka sida nuucyadooda kala duwan iyo xoogagga difaaca shacabka oo har iyo habeen u taagan ka-hortagga iyo ciribtirka argagixisada caadeysatay daadiinta dhiigga shacabka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa war kasoo saartay qarax maanta Muqdisho lagula beegsaday kolonyada Madaxweyne Xasan Sheekh oo u socday furimaha dagaalka. Degmada Xamarjajab, gaar ahaan inta u dhaxaysa isgoyska Ceelgaabta iyo dekedda Muqdisho ayaa loo dhigay qarax.

“Abaare 10:32 AM ayaa qarax lala beegsaday kolonyo maraysay degmada Xamar-jajab ee magaalada Muqdisho, xilli Madaxweynaha JFS uu ku sii jeeday furimaha hore ee dagaalka ee Hirshabeelle, weerarkaasi waa la fashiliyey, waxaana Madaxweynaha uu si nabad ah ku gaaray goobtii uu u socday sidii loo qorsheeyey,” ayaa lagu yiri qoraal ku soo baxay luuqadda Ingiriiska oo SNTV lagu baahiyey.

Dowladda ayaa maanta diiday in warbaahintu tebiso khasaarihii ka dhashay qaraxa, weriyaal goobta yimid ayaa la xiray, ilaa haddana ma jirto cid shaacisay xogta rasmiga ah ee khasaaraha uu geystay qaraxaasi iyo nooca uu ahaa.

Mid kamid ah afarta gaari ee gaarka ah ee Madaxweynaha ee Buruufta ah oo nooca aysan xabaddu karin ah ayuu haleelay qaraxaasi, kooxda Al-Shabaab oo mas’uuliyadda qiratay waxay sheegeen in qof uu is qarxiyey.

Qoraalka dowladda waxaa lagu sheegay in Ciidamada ammaanka ay wadaan baaritaan dhab ah, waxayna ballan-qaadday in faahfaahin dheeraad ah laga bixin doono khasaaraha ka dhashay qaraxa.

“Falkan fulaynimo ah ee sababay dhimashada iyo dhaawaca dad rayid ah oo aan waxba galabsan, ayaa daliil u ah sida ay u sii kordhayso quusta Al-Shabaab ee weerarrada ay ku hayaan ciidamada qaranka Soomaaliyeed,” ayaa lagu yiri warkaan ka soo baxay DF.

Inta badan kolonyadii Madaxweynaha ayaa ka badbaaday qaraxaasi, markii laga reebo askar ay dhaawacyo soo gaareen, balse waxaa dhintay dad badan oo shacab ah, dadka qaar waxaa ku dumay guri dabaq ah.

Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa sii kordhinaya howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyagoo ka saaraya godadkooda iyo meelaha ay kaga dhuumaaleysanayaan dhulka miyiga ah ee gobolka Shabeellaha Dhexe, sida ku cad qoraalka.

“Dagaalka aan kula jirno kooxahan xagjirka ah ma noqon doono mid liidata. Anagoo kaashanayna midnimada dadkeena iyo taageerada saaxiibadayada caalamiga ah, waxaan Soomaaliya ku xaqiijin doonnaa nabad iyo xasilooni waarta,” ayaa lagu yiri bayaanka dowladda.

Dowladda Soomaaliya waxay hoosta ka xariiqday in ciidamada qaranka oo kaashanaya dadka deegaanka ay guulo waaweyn gaareen howlgalka ciribtirka Khawaarijta.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo maanta u safray furimaha dagaalka ayaa isku maray magaalooyinka Aadan-yabaal iyo Moqokori ee gobollada Hiiraan iyo Sh/Dhexe, qorshaha madaxweynaha waxaa la sheegay inuu yahay in maalmaha soo socda uu dego Cadale oo dagaalka uu ka hoggaamin doono.

Hargeysa (Caasimada Online) – Wasiirka Arrimaha Dibadda Somaliland, Cabdiraxmaan Daahir Aadan, ayaa sheegay in xiriirka Somaliland iyo dowladda Maraykanka ee maamulka madaxweyne Donald Trump uu hadda ku jiro marxalad bilow ah,

Wasiirka carrabka ku adkeeyay in xiriir kasta oo mustaqbalka labada dhinac yeeshaan uu ku salaysnaan doono dano wadaag ah, gaar ahaan himilada dheer ee Somaliland u qabto in la aqoonsado madax-bannaanideeda.

Wasiirka ayaa hadalkan ka sheegay wareysi uu Isniintii siiyay Idaacadda BBC-da qaybteeda Af Soomaaliga, isagoo tilmaamay inuu ku rajo weyn yahay koritaanka xiriirka Somaliland iyo Washington.

“Waxaan si aad ah u soo dhaweynaynaa xiriirka noo bilaabmaya ee Somaliland iyo Maraykanka. Xilligan waa xiriir bilow ah, hase yeeshee waxaa muhiim noo ah in xiriirkani noqdo mid ku qotoma danaha labada dhinac oo isu dhow,” ayuu yiri wasiir Cabdiraxmaan.

Wasiirka ayaa intaa ku daray in Somaliland ay muhiim tahay in xiriir kasta oo ay samaynayso uu noqdo mid ilaalinaya danaha iyo aqoonsiga Somaliland.

Dhanka kale, wasiirku wuxuu ka gaabsaday inuu ka hadlo wararka sheegaya in Somaliland ay aqoonsi ka dalbanayso Maraykanka iyadoo beddel ahaan u oggolaanaysa inuu Maraykanku saldhig militari ka samaysto magaalada Berbera.

Waxa kale oo uu meesha ka saaray warar sheegaya in Somaliland laga codsaday inay martigeliso dad reer Falastiin ah oo laga soo barakiciyay Marinka Gaza.

Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Somaliland ayaa hore si adag u diiday inay ka wada xaajoodaan hindisayaal ka imanaya Maraykanka ama Israa’iil oo ku saabsan in dib loo dejiyo dadka Falastiiniyiinta ah ee laga soo rarayo Gaza.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa hore u sheegay in Soomaaliya ay gabi ahaanba ka soo horjeedo hindise kasta oo “wax u dhimaya xuquuqda dadka reer Falastiin ay u leeyihiin inay si nabad ah ugu noolaadaan dhulkooda hooyo.”

Mar uu ka hadlay xiriirka Somaliland iyo Itoobiya, wasiir Cabdiraxmaan wuxuu xaqiijiyay inuu xiriirkaasi yahay mid adag oo aan wax isbeddel ahi ku imaanin.

Hadalkiisa ayaa imanaya iyadoo dowladda Soomaaliya ay ku adkeysanayso inaysan aqbalayn codsiga madax-bannaanida Somaliland, iyadoo sheegtay in midnimada iyo madax-bannaanida Soomaaliya aysan marnaba noqon karin wax laga wada-xaajoodo.

Beledweyne (Caasimada Online) – Kooxda Al-Shabaab ayaa sheegtay inay Isniintii meel fagaare ah ku dhagax-dileen nin, mid kalena ay toogteen, kaddib markii labadoodaba, sida ay sheegeen lagu helay dambiga ah inay kufsi kula kaceen gabar ku sugneyd bartamaha Soomaaliya.

Afhayeen ka tirsan kooxda Al-Shabaab ayaa sheegay in labadan nin lagu soo qabtay magaalada Beledweyne, halkaas oo falku ka dhacay. Afhayeenka ayaa sheegay in raggan ay hore uga tirsanaayeen ciidamada taageersan dowladda Soomaaliya ee Macawiisleyda, balse dowladda ayaa arrintaas beenisay, iyada oo ku tilmaantay inay ahaayeen “burcad hubeysan.”

Axmed Ibraahim oo 29 jir ah iyo Yuusuf Cali Baajin oo 22 jir ah ayaa maxkamad ay Al-Shabaab qabatay ka hor qirtay dambiga lagu soo oogay ee kufsiga ah, sida uu wakaaladda wararka ee Reuters u sheegay Sheekh Guuleed Abuu Nabhaan oo ah guddoomiyaha Al-Shabaab ee gobolka Hiiraan.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in maxkamaddu amartay in midkood lagu dilo dhagax-tuur, kan kalena toogasho lagu fuliyo.

Sheekh Guuleed ayaa sidoo kale sheegay in Axmed Ibraahim uu ahaa dagaalyahan maleeshiyo-beeleed ah, halka Yuusuf Cali Baajin uu ahaa askari ka tirsan ciidamada dowladda. Macluumaadkan si madax-bannaan looma xaqiijin karin.

Si kastaba ha ahaatee, taliye sare oo ka tirsan booliska magaalada Beledweyne, Cabdilqaadir Faarax, ayaa sheegay in labada nin aysan wax xiriir ah la lahayn ciidamada dowladda, balse ay ahaayeen burcad hubeysan.

“Labada nin ee ay Al-Shabaab dishay waxay ahaayeen burcad hubeysan oo hore u dilay nin, xaaskiisana kufsaday,” ayuu yiri taliye Faarax, oo la hadlay wakaaladda Reuters. “Wax xiriir ah ciidanka dowladda lama lahayn, waxay ahaayeen kooxo dadka safarka ah ku dhaca agagaarka Beledweyne.”

Kooxda Al-Shabaab ayaa si joogto ah u fulisa dilal, karbaashyo, iyo jaridda gacmaha dadka ay ku helaan dambiyada sida tuugnimada, kufsiga, basaaska, iyo sinada, iyadoo mararka qaar xukunnada noocan ah ay sidoo kale ku bartilmaameedsadaan haween iyo carruur.

Hase yeeshee, nidaamka cadaaladda ee kooxdan ayaa mararka qaar su’aalo badan la geliyaa , ayada oo inta abdan eedeysanayaasha aysan helin matalaad sharci ah, sidoo kalena lagu qasbo qirasho dambi, si xukunka loogu fuliyo.

Al-Shabaab, oo xiriir toos ah la leh ururka Al-Qaacida, ayaa muddo dheer dagaal kula jirtay ciidamada dowladda Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika ee taageera, iyadoo ujeedkeedu yahay inay Soomaaliya ku maamusho shareecada Islaamka, gaar ahaan sida ay iyagu u fasirtaan.

Inkastoo Al-Shabaab laga saaray magaalooyinka waaweyn badankood, iyadoo ciidamada Midowga Afrika iyo maleeshiyo-beeleedyada deegaanka ay fuliyeen hawlgallo ka dhan ah kooxda, haddana waxay weli gacanta ku hayaan deegaanno badan oo ka tirsan miyiga bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya.

Muqdisho (Caasimada Online) – Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha ayaa shaaciyay in dhammaadka bisha Juun la qabanayo doorashada golaha deegaanka.

Guddoomiyaha guddiga doorashooyinka, Cabdikariim Axmed Xasan oo warbaahinta la hadlay ayaa xaqiijiyay in guddigu ay la wareegeen qalabkii doorashada loo adeegsan lahaa.

Guddoomiyaha ayaa sheegay inay bilaabanayso diiwaan-gelinta dadweynaha, si ay u doortaan hoggaankooda, kadibna loo dareeri doono doorashada.

“Waxaan la wareegnay dhammaan qalabkii doorashada, bisha soo socota waxaa bilaabanaysa diiwaan-gelinta dadweynaha, waxaana noo bilaabmaya doorashada golaha deegaanka,” ayuu yiri guddoomiye Cabdikariim Axmed Xasan.

Guddiga doorashooyinka oo weli lagu muransan yahay hanaankii ay ku imaadeen ayaa muddooyinkii dambe ku howlanaa hirgelinta hanaanka doorasho qof iyo cod, iyagoo dhawaan bilaabay diiwaan-gelinta ururrada siyaasadda, inkasta oo ay ganafka ku dhufteen mucaaradka.

Guddiga ayaa ku doodaya inay dalka gaarsiin karaan doorasho xor iyo xalaal ah, taas oo dadweynaha ku soo dooranayaan hoggaankooda, wallow uu shaki badan ku gadaaman yahay hanaanka doorasho qof iyo codka ah oo si weyn ugu dhagan yahay madaxweyne Xasan Sheekh.

Si kastaba, waxaa isha lagu hayaa sida uu ku dhaqangali doono qorshahan oo looga guurayo nidaamkii codeynta doorashooyinkii dadbanaa ee Soomaaliya wax ku dooraneysay tan iyo sannadkii 2000-kii.

Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa goordhow gaaray degmada Aadan Yabaal ee gobolka Shabeellaha Dhexe.

Madaxweynaha ayaa halkaasi kula kulmi doono saraakiisha ciidanka ee hoggaamineysa howlgalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Waxaa degmada Aadan Yabaal in muddo ah ku sugnaa Taliyaha Ciidanka xoogga dalka Jeneraal Odawaa iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Ciidamada Korneyl Shuute oo halkaas ka waday dardar-gelinta howlgalada.

Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa dul istaagi doona xaaladda nololeed ee deegaannada laga xoreeyey argagixisada muddadii la soo dhaafay, maadaama dowladdu ay dadaal badan ku bixisay gurmadka, adeegyada aasaasiga ah iyo daryeelka dadkeenna ku nool deegaannada la xoreeyey oo duruufo adag la noolaa inta ay ku jireen gacanta argagixisada.

Intaas kadib, madaxweynaha ayaa u gudbi doona degmada Moqokori ee gobolka Hiiraan, halkaas oo sidoo kale kula kulmi doono saraakiisha ciidanka xoogga dalka iyo hoggaanka Macawiisley.

Howl-galka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab ayaa la filayaa in maalmaha soo socda uu laba-jibaarmo, iyadoo maanta Muqdisho soo gaartay diyaarada aan duuliyaha laheyn ee Turkiga sameeyay ee Akinci oo ka qeyb qaadan doonta howlgaladaas.

Haddaba maxay tahay diyaaradda Akinci?

Diyaaradan ayaa waxay si xiriir ah u duuli kartaa illaa 25 saac, iyadoo qaadi karta gantaalo culeyskoodu gaarayo illaa 1,500 oo kiilo.

Waxay halkii mar xambaari kartaa illaa 8 gantaal, waxayna duuli kartaa masaafo dhan 7,500 oo kilomitir (Xamar intay ka duusho ayay Cape Town, South Africa soo duqeyn kartaa, kadibna Xamar kusoo laaban kartaa).

Diyaaradan ayaa halkii xabo qiima ahaan waxaa lagu qiyaasaa inay gaari karto illaa 8 milyan oo doolar. Waxaana dowladda Soomaaliya usoo iibisay dowladda Qatar oo Turkiga uga dalabtay.

Si kastaba, diyaaradan ayaa ah mid awood u leh inay burburiso bartilmaameed walba, waxayna door muhiim ah ka qaadan doonta dagaalka Al-Shabaab, iyadoo ka barbar dagaalami doonta geesiyaasha ciidamada qaranka iyo kuwa deegaanka.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Soomaaliya Mudane Xamza Cabdi Barre ayaa maanta qaaday tallaabo kale oo culus oo la xiriirta Wasaaradda Gaashaandhigga, taas oo hadda lagu sameeyay isbeddel ballaaran.

Ra’iisul Wasaare Xamza ayaa maanta Agaasime Guud oo cusub u magacaabay Wasaaradda Difaaca dalka, waxaana xilkaas loo magacaabay Cabdinaafic Axmed Cabdullaahi, sida lagu sheegay wareegto kasoo baxday xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya.

“Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre, ayaa u magacaabay Cabdinaafic Axmed Cabdullaahi inuu noqdo Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Gaashaandhigga ee Xukuumadda JFS,” ayaa lagu yiri wareegtada.

Sidoo kale, Ra’iisul Wasaaraha ayaa shalay Wasiir cusub u magacaabay Wasaaradda Gaashaandhigga, isagoo xilkaas u dhiibay Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi oo hore u ahaa Wasiirka Ganacsiga iyo Warshadaha, halka Wasiirkii hore ee Gaashaandhigga Cabdulqaadir Maxamed Nuur Jaamac loo beddelay Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, Wasiir Cabdulqaadir Maxamed Nuur Jaamac ayaa muddooyinkii dambe wajahayay cadaadis xooggan oo uga imaanayay dhinaca wakiillada caalamka, gaar ahaan dowladda Mareykanka.

Intii uu xilka hayay, wasiirku wuxuu la kulmay dhaleeceyn xooggan, iyadoo si gaar ah loo naqdinayay habka uu u wajahayo dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ugu dambeyn aqbalay cadaadiskii Mareykanka ee ahaa in Wasiir Cabdulqaadir laga beddelo Wasaaradda Gaashaandhigga, arrintaas oo muddo ay dowladda Soomaaliya ka biyo diideysay.

Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa si weyn ugu xirnaa dowladda Turkiga oo la rumeysan yahay inay muddo badan taageero u ahayd joogitaankiisa xilka. Hase yeeshee, hadda waxaa muuqata in dowladda federaalka ay dooratay inay sii xoojiso xiriirka kala dhexeeya Mareykanka.

Isbeddallada lagu sameeyay hoggaanka sare ee Wasaaradda Gaashaandhigga ayaa kusoo aadaya xilli ay sii kordhayaan cadaadiska iyo baahida loo qabo hoggaan wax ku ool ah oo horkaca dagaalka socda ee ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faahfaahino dheeraad ah ayaa laga helayaa dagaal maanta ka dhacay degmada Yaaqshiid ee magaalada Muqdisho.

Dagaalka ayaa la sheegay inuu dhexmaray ciidamo ka tirsan dowladda Soomaaliya, gaar ahaan degmada Yaaqshiid ee gobolka Banaadir.

Iska hor-imaadka ayaa dhexmaray ciidamo ka kala tirsan qeybaha ammaanka, gaar ahaan ciidamada booliska iyo kuwa Nabad Sugidda (NISA), wuxuuna dagaalku si gaar ah uga dhacay xaafadda Sanca ee degmada Yaaqshiid, sida ay dadka deegaanka xaqiijiyeen.

Ugu yaraan saddex qof ayaa ku geeriyooday dagaalka, oo laba kamid ah ay ahaayeen askar labada dhinac ka tirsan, halka qofka kalena uu ahaa shacab goobta ku sugnaa.

Lama oga sababta rasmiga ah ee dhalisay isku-dhaca labada ciidan, waxaana socda baaritaanno dheeraad ah, iyadoo maamulka degmada iyo saraakiisha ammaanku aysan wali arrintan ka hadlin.

Xaaladda ayaa hadda deggan, waxaana dib u soo noqday dhaq-dhaqaaqii ganacsiga, dadka iyo gaadiidka ee xaafadda Sanca.

Mararka qaar ayay ciidamada dowladda dhexdooda isku dhacaan gudaha caasimadda, taas oo sababta khasaare dhimasho iyo dhaawac leh oo gaara ciidanka iyo shacabka magaalada.

Dhacdadan ayaa kusoo aadaysa xilli magaalada Muqdisho laga dareemayo xaalad ammaan oo feejignaan leh, kadib markii dagaalyahannada Al-Shabaab ay soo gaareen deegaanno u dhow caasimadda sida Ceelasha Biyaha, iyadoo sidoo kale xalay dhaq-dhaqaaqyadooda lagu arkay waddada dheer ee isku xirta Muqdisho iyo degmada Balcad.

Muqdisho (Caasimada Online) – Faahfaahinno dheeraad ah ayaa laga helayaa dagaal saaka ka dhacay waddada dheer ee xiriirisa magaalooyinka Muqdisho iyo Balcad, gaar ahaan degmada Yaaqshiid ee gobolka Banaadir.

Dagaalka ayaa yimid kadib markii ciidamo ka tirsan dowladda oo ka kala yimid Muqdisho iyo Balcad ay weerar ku qaadeen dagaalyahanno ka tirsan kooxda Al-Shabaab oo habeenkii xalay ahaa soo galay waddada dheer ee xiriirisa labada magaalo.

Dagaalka labada dhinac ayaa yimid markii ciidamada dowladda oo ka kala yimid Muqdisho iyo Balcad ay isku dayeen inay waddada ka saaraan maleeshiyada Al-Shabaab, taasoo keentay inuu dagaal xooggan ka dhex qarxo labada dhinac.

Inta la xaqiijiyay, waxaa dagaalka ku dhintay ugu yaraan saddex qof oo laba kamid ah ay yihiin askar ka tirsan ciidamada dowladda, halka qofka kalena uu ahaa shacab goobta ku sugnaa.

Goobjooge ku sugan deegaanka dagaalku ka dhacay ayaa sheegay in ciidamada dowladda ay isku dayeen inay ka hortagaan maleeshiyaadka Al-Shabaab oo soo gaaray agagaarka deegaanka loo yaqaan Aargada Hareeri Caadle, waxaana halkaasi labada dhinac isku weydaarsadeen rasaas xooggan iyo madaafiic.

“Shabaab ayaa xalay soo galay meel lagu magacaabo Aargada Hareeri Caadle, ciidamada dowladdana saaka ayay soo gaareen goobtaas. Dagaalku waa xooggan yahay, madaafiic ayaa la isku garaacayaa, dadka deegaanka qaarkood waa barakaceen,” ayuu yiri goobjooge deegaanka ah oo la hadlay warbaahinta.

Waxaa kale oo uu intaa ku daray: “Ilaa hadda waxaan xaqiijinnay dhimashada saddex qof oo laba askar yihiin iyo qof shacab ah. Dagaalku wali wuu socdaa, xaaladduna waa mid aad u kacsan.”

Ma jiro weli wax war ah oo kasoo baxay saraakiisha ammaanka dowladda oo ku saabsan sababta rasmiga ah ee ka dambeysa dagaalka dhexmaray ciidamada dowladda iyo xaaladda guud ee amniga deegaankaas.

Xaaladda ayaa hadda deggen, waxaana dib ugu soo laabtay dhaq-dhaqaaqii dadka iyo gaadiidka deegaanka Sanca, balse waxaa wali jira dareen cabsi ah oo laga qabo inuu dagaalku dib u qarxo.

Dhowaan ayay ahayd markii sidan oo kale dagaal u dhexeeya ciidamada dowladda uu ka dhacay degmada Cabdicasiis, gaar ahaan xaafadda Neero, kaas oo sabab u ahaa muran ka dhashay lahaanshaha dhul ku yaalla deegaankaas.

Dhanka kale, dagaalka maanta dhacay ayaa kusoo aadaya iyadoo haatan magaalada Muqdisho ay wajahayso xaalad amni oo culus kadib markii dagaalyahannada Al-Shabaab ay kordhiyeen dhaqdhaqaaqyada ka socda duleedka caasimadda, gaar ahaan Ceelasha Biyaha iyo waddada dheer ee isku xirta Muqdisho iyo degmada Balcad.

Muqdisho (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamza Cabdi Barre, ayaa isku shaandhayn taabatay illaa shan wasaaradood ku sameeyay golihiisa wasiirrada.

Wasiirrada Gaashaandhigga Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac), Ganacsiga Jibriil Cabdirashiid Xaaji, Dekedaha iyo Gaadiidka Badda Maxamuud Axmed Aadan (Geesood), ayaa loo kala beddelay xilalkooda; halka Wasiiradda Duulista Hawada iyo Gaadiidka Cirka Fardawso Cismaan Cigaal iyo Dhallinyarada iyo Ciyaaraha Maxamed Barre Maxamed xilalka laga qaaday.

Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac), oo ahaa wasiirkii ugu muddada dheeraa tan iyo dib-u-yagleeliddii dowladda Soomaaliyeed ee Shirkii Carta, ayaa xilka laga wareejiyay, balse weli wuxuu haystaa furaha muhiimka ah ee sii ahaanshihiisa maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh, isagoo lagu maslaxay Wasaaradda Dekedaha iyo Gaadiidka Badda.

Inkastoo isku shaandhayntani timid maalmo un kaddib safarkii uu madaxweynuhu ku tegay Imaaraadka Carabta, waxay xanbaarsan tahay afar fariimood oo muhiim ah: fulinta ballamaha Imaaraadka, mudnaan-siinta xiriirka Turkiga iyo dhaqangelinta Baaqii Ankara, iyo isku shaandhayn kale oo jidka ku soo jirta.

Fulinta ballamaha Imaaraadka

Safarkii aan weli Madaxtooyadu wax war ah kasoo saarin ee Madaxweyne Xasan Sheekh ku tegay Imaaraadka, waxaa uu kala hadlay sidii dib loogu soo celin lahaa taageeradii dhaqaale ee ay siin jireen dowladda.

Sida ay sheegayaan ilo wareedyo xog-ogaal ah, Imaaraadka Carabta ayaa hore u hakiyay taageeradii dhaqaale ee ciidanka Soomaaliya kadib dhacdadii Xerada Janaraal Gordon ee Muqdisho, iyadoo ay ka cabanayeen hab-maamulka lacagahaas. Balse waxay hadda ballanqaadeen inay dib u bilaabayaan taageeradaas haddii wax-ka-beddel lagu sameeyo maamulka Wasaaradda Gaashaandhigga.

Ballanqaadkaas ayaa durba u muuqda inuu dhaqangelay, inkastoo soo afjaridda khilaafka Jubbaland iyo dowladda dhexe uu yahay shuruud kale oo muhiim u ah sii socoshada kaalmadaas dhaqaale ee Imaaraadka.

Si kastaba, isbeddelka Wasaaradda Gaashaandhigga kuma koobna oo keliya tabashada Imaaraadka, balse waxaa jiray hoos-u-dhac ku yimid wada shaqayntii Mareykanku la lahaa Wasaaradda Difaaca, taas oo Madaxweynaha ku qasabtay inuu qaato go’aan aanu raalli ka ahayn oo ah in wasiirkii ugu dhawaa hoostiisa lagala baxo.

Mudnaan-siinta xiriirka Turkiga

Arrin kale oo muhiimad gaar ah leh ayaa ah dhaqangelinta heshiiskii Ankara ee Soomaaliya iyo Itoobiya. Booqashadii Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ee Muqdisho iyo war-murtiyeedkii kasoo baxay ayaa lagu sheegay in labada dal ay iska kaashan doonaan dhismaha kaabeyaasha dhaqaalaha, iyadoo Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibedda Cali Cumar (Balcad) xaqiijiyay in Itoobiya la siin doono deked laga adeegsado Badweynta Hindiya.

Haatan Wasaaradda Dekedaha ayaa loo dhiibay wasiir xiriir wanaagsan la leh dowladda Turkiga. Tan ayaa kusoo aadaysa iyadoo Soomaaliya iyo Itoobiya ay leeyihiin kulamo farsamo oo lagu hirgelinayo heshiiskii Ankara, waxaana la filayaa inuu wasiirka cusub soo jiido kalsoonida dowladda Turkiga, si loo horumariyo dekedaha muhiimka u ah Itoobiya sida Garacad iyo Hobyo.

Saami-qaybsiga beesha Shanaad iyo haweenka

Waxaa sidoo kale muhiim ah in fiiro gaar ah loo yeesho qaabka dowladda Soomaaliya ay xilka uga qaaday Wasiiraddii Duulista Hawada Fardawso Cismaan Cigaal, taasoo sii wiiqaysa matalaadda haweenka ee dowladda. Hore waxaa buuq siyaasadeed u abuuray markii Jeneraalka Ciidamada Qalabka Sida, Bashiir Maxamed Jaamac (Goobe), loo magacaabay Wasaaradda Haweenka.

Sidoo kale, saami-qaybsiga Beesha Shanaad ayaa muujinaysa in dowladda aanay ahmiyad siin, kaddib markii Wasiirkii Dhallinyarada iyo Ciyaaraha Maxamed Barre Maxamed xilkiisa loo dhiibay Maxamed Cabdulqaadir Cali, kaas oo isku saami yihiin Guddoomiye Ku-xigeenka koowaad ee Golaha Shacabka Sacdiyo Yaasiin Xaaji. Wasiirka cusub ayaa sidoo kale xidid la ah qoyska Madaxweynaha, taas oo sii xoojinaysa eedaymaha ku saabsan xigteysiga iyo qaraabo-kiilka ee Madaxtooyada lagu eedeeyo.

Dhamaystirka isku shaandhaynta

Warar lagu kalsoon yahay ayaa sheegaya in isku shaandhayn kale oo taabanaysa Wasaaradaha Arrimaha Dibedda, Arrimaha Gudaha, Amniga Gudaha iyo Macdanta iyo Batroolka la filayo toddobaadyada soo socda. Waxaa la filayaa in wasiirkii hore ee Batroolka, Cabdirisaaq Cumar Maxamed, dib loogu soo magacaabo wasaarad kale.

Tallaabadan ayaa lagu sheegay inay tahay mid ay ka shaqeeyeen Guddoomiyaha Golaha Shacabka Aadan Madoobe, ku-xigeenkiisa koowaad Sacdiyo Yaasiin iyo Habdhowraha Golaha Shacabka, Nuux, kuwaas oo dhammaantood saaxiib dhow la ah wasiir Cabdirisaaq, kuna heshiiyay in Madaxtooyada laga ilaaliyo culays kaga yimaada Golaha Shacabka.

Ugu dambayn, Madaxtooyadu waxay qaadatay siyaasadda qancinta dhinacyada badan, iyadoo hal dhagax ku disha dhawr shimbirood sida qancinta Imaaraadka, dhawrista xiriirka Turkiga iyo ka hortagga culaysyada kaga iman kara Golaha Shacabka. Waxaa haddaba isweydiin mudan sida Madaxweyne Xasan Sheekh uu isku dambiil ugu wada hayn doono Taliyaha Nabadsugidda Cabdullaahi Sambalooshe iyo Wasiirkii hore ee Batroolka Cabdirisaaq Cumar Maxamed.

Dubai (Caasimada Online) – Burcad-badeed la tuhunsan yahay in ay Soomaali yihiin ayaa qabsaday doon kalluumeysi oo laga leeyahay dalka Yemen, iyadoo weerarkani noqonayo kii saddexaad oo noociisa ah ee toddobaadyadii ugu dambeeyay ka dhaca xeebaha Geeska Afrika, sida ay saraakiisha amnigu sheegeen Isniintii.

Bayaanka kasoo baxay ciidanka badda ee Midowga Yurub (EUNAVFOR Atalanta) ayaa lagu sheegay in burcadda Soomaalidu ay doonta weerareen Axaddii, meel aan ka fogeyn degmada xeebta ku taal ee Eyl. Doonta la qabsaday ayaa ahayd nooca dhaqanka (Dhow), oo si joogto ah uga kalluumeysata biyaha Bariga Dhexe, waxayna sidatay calanka Yemen.

Saraakiishu waxay intaas ku dareen in ku dhawaad toddobo qof oo burcad ah ay weli saaran yihiin doonta, taas oo shaqaalaheedu ka koobnaa siddeed qof oo Soomaali ah.

Weerarkan ayaa ah kii saddexaad muddo toddobaadyo kooban gudahood ka dhaca xeebaha Soomaaliya.

Bishii Febraayo, kooxaha burcad-badeedda ayaa afduubay doon kalluumeysi oo lagu magacaabo Saytuun-2, kaas oo dhacay 17-kii Febraayo. Weerarkaas ayaa dhacay maalmo kooban kadib weerar kale oo ay burcadda isku dayeen inay qafaashaan doon kalluumeysi oo iyaduna Yemeni ahayd, balse markii dambe kooxda ayaa ka baxsatay goobta, iyadoo shaqaalihii doontuna ay si nabad ah ku badbaadeen.

Burcad-badeednimada xeebaha Soomaaliya ayaa heerkii ugu sarreeyey gaartay sannadkii 2011, iyadoo la diiwaan geliyey 237 weerar.

Wakhtigaas, burcad-badeedda Soomaalida ayaa dhaqaalaha adduunka u geysatay khasaare lagu qiyaasay $7 bilyan oo doollar, iyadoo madax-furashooyinka la bixiyeyna ay gaareen ku dhawaad $160 milyan oo doollar, sida lagu sheegay warbixin kasoo baxday hay’adda caalamiga ah ee la socota burcad-badeednimada ee Oceans Beyond Piracy.

Halista kooxahaasi waxay hoos u dhacday kaddib markii si weyn loo kordhiyay ilaalinta ciidamada caalamiga ah ee biyaha Soomaaliya, iyo sidoo kale markii dowladda Soomaaliya ay billowday inay xoogeyso awoodda dhexe ee maamulka Muqdisho.

Hase yeeshee, sannadkii la soo dhaafay ayaa markale si muuqata loo arkay kororka weerarrada budhcad-badeedda Soomaalida, iyadoo sababta ugu weyn ee kor u qaaday weerarradan ay tahay amni-xumada ka dhalatay colaadda Yemen.

Kooxda Xuutiyiinta Yemen ayaa kordhisay weerarradeeda Badda Cas tan iyo markii uu billowday dagaalka Israa’iil iyo Hamas ee Marinka Gaza.

Sannadkii 2024 oo keliya, toddobo dhacdo oo noocan ah ayaa laga soo sheegay xeebaha Soomaaliya, sida lagu sheegay xogta ay soo bandhigtay hay’adda caalamiga ah ee la socota amniga badaha (International Maritime Bureau).

Muqdisho (Caasimada Online) – Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed Sarreeye Guuto Asad Cismaan Cabdullaahi oo uu wehliyo Taliye ku xigeenka Sarreeye Guuto Cismaan Cabdullaahi Maxamed ayaa Magaalada Muqdisho ka sagootiyey Ciidamo Booliska ka tirsan oo ku biiraya Ciidamada furimaha ku sugan ee dagaalka kula jira Khawaarijta.

Taliyaha Booliska ayaa si cajiib ah ula dardaarmay ciidanka dagaalka loo diray, isagoo ku baraarujiyey inay dagalkaan cibaado ka dhigtaan.

“Khawaarijta Al-Shabaab waa wiilal yar yar oo baqaya oo aan dad laheyn rabana inay is qarxiyaan oo naftooda haligaan, laakiin idinku waxaa leedihiin madax idin jecel oo xaquuqdiina diyaar idiinla ah iyo ummad Soomaaliyeed oo idinku jiifta, bil Ramadaan baa lagu jiraa dagaalka aad u socotaan waa inuu cibaado idiin noqdaa oo dalkiina iyo dadkiina ka xoraysaan cadowga guul baana idiin rajeyn,” ayuu yiri Taliyaha Booliska Asad.

Ciidamada Booliska ayaa helay tababaro kor loogu qaaday aqoontooda iyo xirfadooda, waxaana ay awood buuxda u leeyihiin in goob walba cadowga ku ugaarsadaan, si loo soo afjaro dhagarta Khawaarijtu ku heyso shacabka Soomaaliyeed.

Ciidamadaan oo boqolaal askari ah ayaa isugu jira Haramcad, Birmad iyo Daraawiish, waxayna ku biirayaan dagaalka dulaanka kooxda Al-Shabaab looga hortegayo ee ka socda gobolka Shabeellaha Dhexe.

Saraakiisha hoggaamineysa ciidankaan ayaa sidoo kale aad loola dardaarmay galabta, waxaana la faray inay wax badan ka bedelaan furimaha dagaalka, markii ay tagaan.

Horay ciidamo ka tirsan Booliska, sida qeybaha Haramcad iyo Birmadka ayaa loogu diray dagaalka, kuwaas oo ka howlgalay deegaano muhiim ah oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Dhexe, halkaas oo ay dagaalo ku galeen.

Dowladda Soomaaliya ayaa dhammaan ciidamadii dagaalami karay u dirtay dagaalka, kadib markii kooxda Al-Shabaab ay soo qaaday weerarro rogaal celis ah oo cududooda militeri ay ku muujiyeen.

Shalay ayaa sidaan oo kale Muqdisho looga sagootiyey inta badan ciidankii dagaalami karay ee Asluubta Soomaaliya, kuwaas oo si weyn loo qalabeeyey, waxayna ku biireen ciidamada kale ee qaranka ee dagaalka kula jira al-Shabaab.